Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 16strona oryginału ↗

A CZY GRALIŚCIE W KLIPĘ?

Слово Просвіти, №09 за 2011 рік

Dmytro MAŁAKOW, starszy pracownik naukowy Muzeum Historii Kijowa Zdjęcie Ksenii HŁADYSZEWEJ Wydział pracy oświatowej Nadiia KYRIAN Wydział kultury Mykoła CYMBALIUK 279(49(47 Wydział literatury Maria KUCZERENKO 270(55(57 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK 278(63(69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278(63(69 Korespondenci Natalia ANTONIUK, Ulana WOLIŁOWSKA Dyżurny redaktor Mykoła CYMBALIUK Księgowość 279(41(46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301209 Nakład w marcu — 26 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do “Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y “Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 0 9 radosny śmiech podwórka ciągnął ostatnie “i-i-i-i-i”. I odwrotnie, jeśli klipa upadła zbyt blisko od pola (czasami robiono to umyślnie), trzeba było jednym tchem wykrzyknąć całą frazę, nie “połykając” ani jednej litery! Gra kształciła wytrwałość, cierpliwość, godność. B. Hrinczenko wspomina klipę jako grę z odniesieniem do publikacji w “Kijowskiej starinie” z 1887 roku. Szkoda, że ta gra odeszła w niebyt… Chyba jeszcze starszą była gra “w nożyk”, przeznaczona dla dwóch chłopców. Nóż trzeba było mieć własny. Do gry wybierano równe miejsce, bez trawy (u nas na podwórku po prostu nie dawano jej wyrosnąć — tupaliśmy cały dzień). W odległości metrów z dziesięć jeden od drugiego każdy z graczy na ziemi obrysowywał wokół siebie “gród”. Potem liczyli, kto zaczyna. I wyliczanka była, może, jeszcze z czasów Rusi Kijowskiej: “Biegły konie pod mostami ze złotymi kopytami. Dzyń-brzęk, wyszedł pierwszy książę!” Ten, na kogo padło ostatnie słowo, zaczynał — rzucał nóż w ziemię, w stronę innego gracza-rywala: “Idę na was!” Jeśli nóż nie wbił się — gracz tracił kolejkę. Tam, gdzie nóż się wbił, kreślono strzałę. Stąpając na czubek strzały lewą nogą, gracz znów rzucał nóż w ziemię, stopniowo zbliżając się do “grodu” przeciwnika. Pierwszy, kto osiągał odległość jednego rzutu nożem w “gród”, zdobywał to prawo. Rzuciwszy nóż, przecinał “gród” dokładnie w kierunku ostrza i proponował przeciwnikowi wybranie swojej części. Oczywiście, wybierali większą. Resztę łuku natychmiast zadeptywano nogą i dalej krojono już segment, który pozostał, aż dopóki nie mogła już zmieścić się stopa obrońcy. Wtedy następowała jego porażka i przypominano sobie “piędź ziemi”, czyli ćwierć łokcia, a więc około 17 centymetrów, na których jeszcze mogła zmieścić się dziecięca stopa. Minęły lata i już rzadko można usłyszeć na kijowskich podwórkach wesołe dziecięce okrzyki: “Czur, nie berka!” albo wyliczankę: “Toczyła się torba z wysokiego pagórka, a w tej torbie: chleb, sól, palanycia — z kim chcesz, z tym się dziel!” Wiele gier grupowych odeszło w niebyt — nastały inne czasy. I współczesne dzieci będą wspominać już co innego… czule i słodko wspominam dziecięce lata — w rodzinnym Kijowie, na przestronnym podwórku tak zwanego “drugiego” korpusu na rogu Hoholowskiej i Nowopawłowskiej — daleko-daleko, aż sześćdziesiąt lat temu… Ledwo schodził śnieg i wysychały asfaltowe chodniki, dziewczynki rozrysowywały je kredą na “klasy”, a my, chłopcy, zabieraliśmy się do grania we własne, czysto chłopięce gry. Teraz, z odległości dziesięcioleci, niektóre z tych gier wydają się o wiele starszymi, a obecnie już zapomnianymi. Będzie mowa nie o berku i chowanego, które współczesne dzieci znają z rosyjskich bajek jako “piatnaszki” i “priatki”, a o innych grach-zawodach chłopców, które wymagały pewnego “inwentarza”. Jedna z takich gier, która kształciła cierpliwość, godność i przyuczała do pożytecznych umiejętności, zwała się po prostu: klipy-kijki. “Klipą” u nas nazywają krótki odcinek okrągłego w przekroju patyczka o długości 10 centymetrów. Borys Hrinczenko podaje w Słowniku języka ukraińskiego, wydanym w Kijowie w 1909 roku, i tę nazwę gry, i jeszcze kilka ciekawych znaczeń słowa “klipa”. Takim patyczkiem ściągano sznur, aby mocniej zawiązać coś. Klipką zastępowano guziki na siermięgach. Nieco większego rozmiaru klipę przywiązywano na szyję świni, żeby nie biegała szybko i nie łaziła do ogrodu. W naszej grze klipa “kompletowała się” kijkiem — zazwyczaj odciętym z tej samej gałęzi, ale dłuższym — około 25 centymetrów. Do gry wybierano równy, wolny od trawy plac. Wykopywano niewielki wydłużony dołek, w który łatwo wkładała się klipa. Dołek obrysowywano polem — kwadratem, którego bok równał się dwóm długościom kijka. Właściwie gra składała się z kilku ćwiczeń, które po kolei wykonywali uczestnicy, pragnąc pierwszym zakończyć cały zestaw ćwiczeń. Każde następne wolno było robić dopiero po dokładnym wykonaniu poprzedniego. Wszyscy uczestnicy gorliwie śledzili to. Pierwsze ćwiczenie polegało na tym, że klipę kładziono w poprzek dołka, na wzór mostka, podkładano od spodu kijek i gwałtownym pchnięciem wyrzucano klipę jak najdalej. Następnie komplikowało się zadanie drugiego. Naraz, podrzuciwszy klipę, gracz musiał dokładnie zadać w nią uderzenie w locie. Każde ćwiczenie, wykonane nieudanie, pozbawiało prawa do ruchu i powtarzało się aż do dokładnego wykonania. Jeśli gra, obliczona na zręczność i cierpliwość, wyczerpywała graczy nie do końca, wyznaczano ostatnie ćwiczenie i do nazwy gry dodawano jeszcze jedną “z kulikami”. Gracz-zwycięzca wybijał klipę z dołka, starając się zrobić to z należytą zręcznością, a przegrany musiał podnieść klipę tam, gdzie upadła (wolno było łapać w locie) i zanieść ją do dołka, przymawiając w chodzie: “Klipy-kijki-na-kowadła, na słomiane kijki, na kule!” Sens polegał na tym, że te słowa trzeba było wypowiedzieć w taki sposób, aby zbiegły się w czasie z wykonaniem ćwiczenia: podniósł, poniósł, rzucił do dołka. Otóż jeśli klipę rzucano daleko-daleko, gracz przeciągał słowa, żeby zmieścić się z nimi na całą drogę. Zdarzało się, do dołka zostawało jeszcze kilka kroków, a już powiedziano ostatnie słowo, i biedak pod przyjacielskim okiem gracza, który musiał stamtąd, gdzie upadła klipa, wrzucić ją w pole. Jeśli to się udawało, następowała jego kolej bić. Za drugim ćwiczeniem klipę też wyrzucano z dołka, ale innym sposobem: wbijano ją ukośnie z przedniej strony dołka i mocno uderzano kijkiem w czubek, który wystawał — wtedy klipa miała podskoczyć, i w nią w locie nanoszono celne uderzenie kijkiem, starając się znowuż rzucić jak najdalej. Tam, gdzie klipa padała, znów uderzano ją w czubek, aby podskoczyła (a to na równej ziemi nie jest proste!), i znów bito w locie; i tak — trzeci raz. Wytrenowany gracz mógł zabić klipę tak daleko, że i pole stamtąd ledwo było widać! Trzecie ćwiczenie miało nazwę “dwuręka”: trzymając klipę za górny czubek i pionowo, gracz uderzał w nią kijkiem, aby poleciała jak najdalej. Działania drugiego gracza — te same: wrzucić klipę do dołka czy pola. Czwarte ćwiczenie nazywało się “jednoręka”: i klipę, i kijek trzymano prawą ręką, klipę — kciukiem i palcem wskazującym, a kijek — pozostałymi trzema palcami. Ukraińsko-niemiecka nagroda literacka im. Ołesia Honczara ogłasza coroczny konkurs na najlepszy utwór młodego autora Prestiżową Międzynarodową pozarządową ukraińsko-niemiecką nagrodę literacką imienia Olesia Honczara założyli w 1996 roku niemieccy mecenasi: pisarka Tetiana Kusztewśka, przedsiębiorca Dieter Karrenberg oraz Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. Na konkurs przyjmowane są już wydane oraz jeszcze nieopublikowane utwory młodych ukraińskojęzycznych autorów (do 30 lat), którzy mieszkają na Ukrainie i poza jej granicami. Jury wyłania zwycięzców w pięciu kategoriach: proza — powieść lub opowiadanie; cykl opowiadań, nowel; poezja; praca literaturoznawcza poświęcona twórczości Olesia Honczara; publicystyka. Ostateczny termin nadsyłania książek i rękopisów upływa 15 marca 2011 roku. Uroczyste wręczenie nagród zwycięzcom konkursu tradycyjnie odbędzie się 3 kwietnia 2011 roku — w dniu urodzin Olesia Honczara. Jury prosi o przesyłanie rękopisów na adres: 01001, redakcja gazety „Słowo Proświty”, Chreszczatyk 10-b, m. Kijów (na konkurs nagrody Olesia Honczara). Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn