OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 9 (698), 28 lutego — 6 marca 2013 DOTKNĄĆ SŁOWEM
Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki
Dmytro Pawłyczko, Iwan Zajec, Pawło Mowczan, Wiktor Baranow
CHARKOWSKA „PROŚWIATA” DZISIAJ
10–11 SZEWCZENKIANA
Tłumaczenie maszynowe
W murach Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, gdzie 24 lata temu tworzył się najbardziej masowy ruch na rzecz niepodległości Ukrainy — Ludowy Ruch, 21 lutego odbył się III etap Ogólnoukraińskiego forum „W obronie języka ukraińskiego i państwowości”. Otworzył go i prowadził przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, poseł do Rady Najwyższej pięciu kadencji, Pawło Mowczan. Uczestnicy zgromadzenia wystąpili przeciwko antyukraińskiej, antykonstytucyjnej i antypaństwowej polityce językowej obecnych władz. W pracach forum wzięli udział przedstawiciele: Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej; związków twórczych: pisarzy, dziennikarzy, filmowców, artystów plastyków; Federacji Towarzystw Lekarskich Ukrainy; organizacji społecznej „Ukraińska Sprawa” oraz szeregu innych organizacji młodzieżowych; Ukraińskiego Funduszu Kultury; instytutów akademickich: literatury, ukrainoznawstwa, języka ukraińskiego, folkloru i etnologii; partii politycznych: Ukraińskiej Partii Ludowej, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, Partii Ukraińskiej, Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, Ludowego Ruchu Ukrainy i innych. Ze strony opozycji parlamentarnej przed zebranymi wystąpili posłowie do Rady Najwyższej Olesij Donij oraz Iryna Farion. Forum powołało Radę Koordynacyjną Ogólnoukraińskiego stałego Forum, która zajmie się koordynacją ruchu oporu; przyjęło szereg decyzji i apeli, w szczególności do Prezydenta Ukrainy. Nieprzemijający obowiązek — zachować i wzbogacić język ukraiński! Pawło Hrycenko, profesor, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy: — Przypomnienie, zawarte w tytule wystąpienia, jest podyktowane nie tyle okazją — obchodami 21 lutego Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego, co uświadomieniem sobie stanu języka ukraińskiego i zagrożeń dla jego przyszłości. W realiach dzisiejszej Ukrainy ten dzień jest koncentracją zamętu, paradoksów i alogizmów. A największy alogizm polega na tym, że w swoim niepodległym państwie, na swojej ziemi, trzeba wywalczyć prawo do niezakłóconego i pełnowymiarowego bytu oraz rozwoju swojego ojczystego języka, trzeba dowodzić, że w suwerennej Ukrainie musi istnieć pełnofunkcyjny, jedyny język państwowy — ukraiński, dowodzić, że żadnym urzędnikom nie dano prawa, by swoimi działaniami lub zaniechaniami podważać tę normę Konstytucji. Mimowolnie nasuwa się pytanie: dlaczego przez lata niepodległości na Ukrainie nie wykorzeniono dobrze znanego z przeszłości modelu wałujewskich zakazów-poniżeń języka ukraińskiego i wszystkiego, co ukraińskie. Jest oczywiste, że wałujewszczyzna, zmodyfikowana i mimikrująca, swoimi przerzutami opanowuje współczesne życie językowe i kulturalne. Uzbrojeni w najnowsze środki techniczne i technologie manipulacyjne, jej adepci próbują zdobywać nowe zwycięstwa w różnorodnych sferach bytu językowego. Dzisiaj niezaprzeczalnym i największym zwycięstwem przefarbowanych wałujewów jest odczuwalnie przytłumiona, a miejscami całkowicie zniszczona świadomość narodowa i pamięć historyczna Ukraińców, zdeptana wiara w wartość tego, co ukraińskie, oraz obniżone dążenie do narodowego jako do rzeczywistości, a nie słodkawego, zmitologizowanego marzenia. Brak u wielu Ukraińców oparcia na narodowym gruncie pozwala bujnie wyrastać zarówno beznarodowemu chwastowi, jak i quasi-patriotycznemu zaściankowi, ponieważ brak gruntu nie wymaga pracy rozumu, prawdziwego poznania swojego, narodowego, nie skłania do zdobywania naukowych argumentów dla prawd twierdzących dyskusji. Dlatego dzisiaj mają swojego czytelnika pisma o ukraińskiej etnicznej i językowej wyższości na świecie (Ukraińcy — podstawa dla powstania innych narodów, innych kultur i cywilizacji!), jak i pisma o przeciwnym kierunku — o nierealności, „mitycznej” naturze Ukraińców (Ukraińcy — odłamek, pęd od Polaków czy Rosjan, takim samym jest i język ukraiński!). Leniwy i senny rozum przyjmuje chimerę za rzeczywistość, pozwala wierzyć w cokolwiek, byle nie w argumentowane i wyważone spojrzenie na formowanie się etnosu ukraińskiego i języka ukraińskiego. Tak samo wielu Ukraińców jest zatrutych niechęcią do zadania sobie trudu, aby uświadomić sobie, że przeszłość języka, jego dawność nie uchroni go przed zniszczeniem dzisiaj czy w niedalekiej przyszłości. Istnienie starej kultury piśmienniczej Ukraińców, wysokie osiągnięcia stylowe i słowno-artystyczne, które są niezaprzeczalne i stanowią obiekt zasłużonej dumy Ukraińców, nie są w stanie zatrzymać piątej kolumny dobrze opłacanych mankurtów, dla których niszczenie ukraińskiego to nie tyle kwestia przekonań ideowych, co dobrego zarobku i możliwości samorealizacji wypaczonych fantazji… Język ukraiński jeszcze nigdy nie był tak otwarcie i cynicznie wykorzystywany w politycznej i międzypartyjnej walce, jak w ostatnich dwóch dekadach. W tych latach zauważalnie wzrosła skala eksploatacji przez politycznych zwierzchników Rosji. Ciąg dalszy na str. 2—6. TYMOTEUSZ BORDULAK — CZŁOWIEK HONORU. WIECE CZYTELNICZE. 14–15
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ciąg dalszy. Początek na str. 1 Ogólnoukraińska mobilizacja językowa kwestii językowej jako towaru w międzykrajowych przetargach-wymianach, jako instrumentu otwartego nacisku politycznego na Ukrainę (w większości rękami i mandatami naszych “sług narodu”). Pod hasłami słowiańskiego braterstwa, ochrony ludności rosyjskojęzycznej (która z jakiegoś powodu nijak nie może się zdobyć — przy wszystkich sprzyjających warunkach — by dorosnąć do ukraińskojęzyczności!) robi się wszystko możliwe (choć i sprzeczne z naturą w istocie!), aby ani język ukraiński, ani Państwo Ukraińskie nie zajęły należnego im miejsca i nie mogły rozwijać się w poza-stresowym polu siłowym, bez pokonywania ogromu sztucznie tworzonych przeszkód. Jednak nie warto zapominać, że działania antyukraińskie — systemowe i dobrze zaplanowane — mają potężne zwrotnie skierowane efekty i konsekwencje. Destrukcyjne środki przeciwko językowi ukraińskiemu, kulturze, pamięci genetycznej Ukraińców głęboko, choć początkowo nie tak pozornie, wpływają także na język rosyjski, kulturę, mentalność: wszak praktykując i narzucając społeczeństwu — ukraińskiemu i rosyjskiemu — nienawiść w stosunku do wszystkiego, co ukraińskie, ci nieszczęśni politycy nie mogą spodziewać się, że taki oceniający model psychologiczny wyhoduje miłość i szacunek do wszystkiego, co rosyjskie. Nienawiść rodzi tylko nienawiść; z niej wyrastają wyobcowanie i konfrontacja, językowe i kulturowe zubożenie narodów. Dokładając wysiłków do niszczenia tego, co ukraińskie, ci “dostojnicy” jednocześnie niszczą także rosyjską przestrzeń językowo-kulturową, odwracając od niej szczerze zainteresowanych. Dobrem powraca i kiełkuje tylko czynienie dobra dla bliźniego! Dlatego Ukraińcy, którzy mają dawne tradycje postrzegania i tolerowania języków i kultur innych narodów, tradycje rozwoju i wzbogacania wszystkiego, co ukraińskie, także dzięki otwartości językowo-kulturowej, nie mają prawa roztrwonić tego cennego doświadczenia i popaść w izolacjonizm i zaściankowość, do których popycha ich narzucana konfrontacja językowo-kulturowa. Doświadczenie przetrwania językowego i rozwoju językowego, nagromadzone w poprzednich stuleciach, w szczególności także w czarnych czasach wałujewszczyzny, — to tak samo intelektualny i kulturowy dorobek Ukrainy, z którym należy obchodzić się gospodarsko i troskliwie. Byt kultury, języka, zachowanie pamięci historycznej i tożsamości narodowej mają swoje prawa istnienia w społeczeństwie, w czasie. Te prawa nie zawsze są zewnętrznie widoczne i nie we wszystkim są prognozowane, dokładnie przewidywalne. Lecz jest samooczywiste, że ani język, ani kultura, ani godność narodowa nie są kompatybilne z przemocą, z lubianym przez współczesnych włodarzy łamaniem przez kolano; to szczególne sfery, które pozostają niepodległe pragmatycznemu rynkowi, nieprzekupne, a dlatego wszelkie przetargi-układy dotyczące ich — z perspektywy historycznej są marnością, marnowaniem czasu i wysiłków, kolejnym oszustwem. Język ojczysty i kultura wymagają codziennej pracy, skierowanej na ich ochronę i rozwój. Społeczność, która jest już zmęczona w ostatnich dziesięcioleciach pięknymi słowami i dowcipnymi obrazami (etatowych) obrońców języka ukraińskiego, pragnie konkretnych działań, wyraźnie nakreślonych, jasnych sygnałów i bodźców do czynu. Fala słów rozmywa, czyni amorficznym sam cel. Dzisiaj ważnymi kierunkami w obronie języka ukraińskiego pozostają ukraińsko zorientowana działalność ustawodawcza dotycząca regulacji językowych, uzgodnione systemowe działania na rzecz realnego upaństwowienia języka ukraińskiego w sferach bazowych — edukacji, środkach komunikacji masowej, administracyjno-rządowej. Takie programy i działania przekodują słowa o języku i kulturze w konkretne sprawy… Obronić i wzmocnić język ukraiński na Ukrainie — to jednocześnie stworzyć przesłanki dla zachowania innych języków Ukrainy, zagrożonych nową totalną rusyfikacją, na którą skierowana jest obowiązująca ustawa językowa. Ideę drugiego języka państwowego — rosyjskiego — demonstracyjnie podnoszą politycy, którzy w sposób nieukrywany wiążą ją ze zmianą Konstytucji Ukrainy. Uporczywa próba tworzenia nieukraińskiej Ukrainy, co dzisiaj wyraźnie uwidoczniono w działaniach wielu naszych włodarzy i polityków, nie pozostawia wątpliwości co do tego, że mamy do czynienia z działaniami systemowymi, z dobrze przemyślanym programem. Tej antyukraińskiej nawałnicy mogą przeciwstawić się nie treściowo puste słowa, a jedynie energiczne, zgodne działania całego społeczeństwa… Język ukraiński wymaga skutecznej ochrony! Wołodymyr WASYŁENKO, doktor nauk prawnych
— Naszej obecnej władzy nie interesują ani argumenty, ani prawo dotyczące ochrony języka ukraińskiego. Zadanie jej przywódcom w Kremlu postawiono jasno — zniszczyć państwo narodowe poprzez zniszczenie języka ukraińskiego. I dzisiaj jesteśmy świadkami tej wojny, którą prowadzą przeciwko niemu. Wojny, która zaczęła się bardzo dawno i trwa do dziś. Musimy wszyscy (i politycy, i społeczeństwo) jasno uświadomić sobie, że to wojna o ostateczne zniszczenie tożsamości narodowej, narodu ukraińskiego, naszej państwowości. To program rosyjskich imperialnych szowinistów. Dzisiaj ta wojna przeciwko językowi ukraińskiemu prowadzona jest w trybie operacji specjalnych. Z zaangażowaniem i wykorzystaniem przedstawicieli ukraińskiej władzy — cały reżim przy wsparciu piątej kolumny w osobie licznych prorosyjskich organizacji, które swobodnie czują się w naszym państwie, chociaż finansuje je i kontroluje Moskwa. Jeśli to sobie uświadomimy, to będziemy mogli podjąć adekwatne środki. Istotą operacji specjalnej jest narzucenie Ukrainie takiego porządku językowego, który by, po pierwsze, „zakonserwował” te osiągnięcia w asymilacji Ukraińców, które miały miejsce w poprzednim okresie; po drugie, wzmocnić politykę rusyfikacji i zrobić z Ukrainy „rosyjskojęzyczną Ukrainę”. Nie ukraińską, a „rosyjskojęzyczną Ukrainę”. Z definicji to to samo, co przekształcenie Ukrainy w część „ruskiego miru” — bezprawny, zdenacjonalizowany cząstkowy dodatek ich „miru”. Tutaj o żadnej naszej państwowości nie ma mowy. Zatem kluczowe hasło tej operacji specjalnej to żądanie nadania językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego. A główny obiekt operacji specjalnej to system ukraińskiej edukacji. Pierwsza, publiczna faza rozpoczęła się w ramach szerszej operacji specjalnej mającej na celu usunięcie ze stanowiska prezydenta Leonida Krawczuka jeszcze w lipcu 1994 r. Władze rosyjskie postawiły wtedy na Leonida Kuczmę, którego szefem sztabu wyborczego został Tabacznyk. Jak dowiodły później publikacje w rosyjskiej prasie, finansowanie kampanii wyborczej Kuczmy zapewniał rząd Rosji, na czele którego stał W. Czernomyrdin. I dlatego nieprzypadkowo jednym z kluczowych punktów programu wyborczego Kuczmy było nadanie językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego lub statusu języka państwowego. Wszystko jest logiczne: kto płaci, ten zamawia muzykę. Po odniesieniu zwycięstwa Kuczma w przemówieniu inauguracyjnym oświadczył, że wystąpi z inicjatywą ustawodawczą nadania językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego. Ale pod naciskiem sił narodowo-demokratycznych zmuszony był z tego zrezygnować. Jednak po 5 latach zainicjował i zapewnił przyjęcie przez Radę Najwyższą Ustawy Ukrainy „O ratyfikacji Europejskiej karty”. Trzykrotnie składał do ratyfikacji tę Kartę, choć protestowało przeciwko temu środowisko naukowo-eksperckie, deputowani ludowi, partie polityczne, opinia publiczna. Mimo to „przepchnął” tę ratyfikację w maju 2002 r. w parlamencie i było to zakończenie drugiej fazy operacji specjalnej przeciwko językowi ukraińskiemu. Ją również przeprowadzono w ramach szerszej operacji specjalnej, która nazywała się „Afera kasetowa”. Kuczma w warunkach walki z opozycją i zaostrzenia stosunków z państwami zachodnimi potrzebował wsparcia. Z prośbą rzucił się do Rosji. Właśnie dlatego tak natarczywie promował wybór wadliwy pod względem prawnym i strategicznie szkodliwy dla państwa i społeczeństwa. Jego zespół działał jako zbiorowy agent wpływu obcego państwa, a nie jako obrońca interesów własnego kraju. Ze szczególną wyrazistością ujawniło się to wtedy, gdy Kuczma w 2002 r. mianował szefem swojej administracji W. Medwedczuka. Główny „socjaldemokrata” (przy okazji) otwarcie deklarował, że jego siła polityczna to forpoczta ochrony interesów Rosji na Ukrainie. Wtedy też przewodniczącym Rady Najwyższej został były szef administracji Wołodymyr Łytwyn. Oni (i Medwedczuk, i Łytwyn) byli powiązani z KGB. Medwedczuk działał w cieniu jako szara eminencja i menedżer kryzysowy, a „kolektyw” wykonywał zamówienia publicznie. Jego zachowanie podczas przyjmowania Karty było takie samo, jak teraz. Jeśli porównamy stenogramy Rady Najwyższej dotyczące języka z 2003 r. ze stenogramami z zeszłego roku, to są jak bliźniaki. Początek trzeciej operacji specjalnej przeciwko językowi ukraińskiemu to lata 2005—2006, kiedy to w odniesieniu do Karty i wykonania Ustawy o jej ratyfikacji około 20 rad lokalnych różnego szczebla na wschodzie i południu Ukrainy, cynicznie i brutalnie naruszając Konstytucję państwa, podjęło decyzje o nadaniu rosyjskiemu statusu regionalnego. Parada suwerenności językowych była inspirowana i orkiestrowana z zewnątrz. Poprzedzały ją liczne wojaże tak znanych na Ukrainie ze swoich antyukraińskich poglądów kremlowskich imperialnych szowinistów, jak Zatulin i Rogozin, którzy utrzymywali ścisłe kontakty z Partią Regionów, prorosyjskimi partiami politycznymi, organizacjami społecznymi. Jak świadczy wydruk zapisu rozmowy telefonicznej ideologa PR J. Kusznariowa z Rogozinem, która odbyła się 31 maja 2006 r., ten ostatni z brutalnymi przekleństwami żądał od Kusznariowa wprowadzenia języka rosyjskiego jako regionalnego w obwodzie charkowskim. Przekonywał, że pieniądze w tej sprawie nie są najważniejsze, i informował o swoim przyjeździe do Charkowa w celu przeprowadzenia tajnych negocjacji. Nawiasem mówiąc, Rogozin beształ Kusznariowa, że niby zwleka, przeciąga, „chcecie więcej kasy dla siebie!?”. W rezultacie tej dyskusji projekt ustawy językowej Kusznariowa pojawił się nie w drodze konsultacji z ukraińskim środowiskiem politycznym i naukowym, a w drodze otrzymania instrukcji od moskiewskich imperialnych szowinistów. Wyprzedzając wydarzenia, zapowiedział jego przyjęcie — ustawa była gotowa już w listopadzie 2006 r. Stało się to początkową publiczną fazą operacji specjalnej mającej na celu legislacyjną oficjalizację języka rosyjskiego z wykorzystaniem Karty. Rzecz w tym, że parada suwerenności została przerwana, prokuratura zainicjowała pozwy w sądach. Co zrobił Kusznariow? 30 listopada 2006 roku zarejestrował w RN projekt ustawy, a 13 grudnia go przerejestrowano i wtedy współautorami zostali Wołha i Hracz. Autorstwo tego dokumentu przechodziło z rąk do rąk. W 2012 roku podpisali go najpierw Jefremow, Hrynewecki i Symonenko, a potem Kiwałow—Kolesniczenko. Jeśli porównacie papier Kusznariowa i Kolesniczenki i Co., to zobaczycie ich identyczność. Ale w rzeczywistości papier został wyprodukowany w Moskwie. Na końcowym etapie operacji Kusznariow odpadł — zabito go. Dlatego Moskwa przekazała funkcję głównego kuratora Kolesniczence, który od sierpnia 2009 r. stanął na czele „prawoczazytnowo dwiżenija 'Russkojazycznaja Ukraina'”. To „dwiżenije” stworzono pod Kolesniczenkę w Moskwie. 27 kwietnia 2009 r. podczas zorganizowanego przez Instytut Krajów WNP na zamówienie MSZ FR okrągłego stołu na temat „Russkojazycznaja Ukraina: wozmożnosti i probliemy konsolidacji”. Lista uczestników: ze strony rosyjskiej Zatulin, Czepurny, dyrektor departamentu MSZ FR, Czapłygin, zastępca przewodniczącego Synodalnego wydziału RKP w sprawach relacji ze społeczeństwem. Od Ukrainy — Kolesniczenko, Korniłow, dyrektor filii krajów WNP na Ukrainie, Kudriawcewa, przewodnicząca stowarzyszenia nauczycieli języka rosyjskiego, Cariow, przewodniczący dniepropetrowskiej organizacji PR. Deputowany Kolesniczenko i Co. otrzymali wskazówkę, jak i po co tworzyć strukturę pod nazwą „Russkojazycznaja Ukraina”. Zwracając się do nich, Zatulin oświadczył: „Zaprosiliśmy was, abyście przede wszystkim zrozumieli i wysłuchali siebie nawzajem, a także po to, aby przekazać wam swoje przekonanie, że tworzony rosyjskojęzyczny ruch, nie zastępując Partii Regionów, Kompartii i innych przyjaznych Rosji partii, będzie koncentrował swoją działalność na tym, aby nadać każdej kampanii wyborczej na Ukrainie charakter decydującego referendum w sprawach federalizmu, języka oraz statusu poza-blokowego i jedności prawosławia. Ten ruch — to rodzimy oddział dla polityków, którzy powinni promować interesy wschodu i południa Ukrainy. Przy czym chcę zaznaczyć, on nie powinien nazywać się 'Rosyjską Ukrainą' (początkowo Rogozin proponował nazwać ruch 'Rosyjską Ukrainą'). Powinien nazywać się Frontem Narodowym czy jak sobie życzycie itd. Następnie, wszelkimi drogami doprowadzić do oficjalnego ogłoszenia na szczeblu ustawodawczym i utrwalenia neutralnego statusu Ukrainy. I przede wszystkim — nadania językowi rosyjskiemu obok ukraińskiego statusu państwowego. Przy czym Rogozin podkreślił, że sformułowane tezy to nie tylko jego osobista opinia, a, cytuję, jest 'kolektywnym punktem widzenia Rosji w stosunkach rosyjsko-ukraińskich'”. Oto skąd nogi wyrastają. Dlatego w wyniku tego okrągłego stołu założono „Russkojazycznuju Ukrainu”. Jasno widać, że ta publika wykonuje kremlowskie zamówienia. A Kolesniczenko do tego jest przewodniczącym ukraińskiej koordynacyjnej Rady organizacji „rosyjskich rodaków”. Organizacje te występują z antyukraińskich pozycji, żądają podniesienia statusu (jako drugiego państwowego) języka rosyjskiego itd. Wymowna decyzja, podjęta przez ten „konsorcjum” — Rady
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
“соотєчєствєнніков” we wrześniu 2011 r. w związku z rejestracją w Radzie Najwyższej projektu ustawy Kiwałowa–Kolesniczenki: „Uważać poparcie dla wspomnianego projektu ustawy za pośredni krok do osiągnięcia głównego celu – nadania językowi rosyjskiemu statusu państwowego”. Wszystko bardzo jasne. Po nielegalnym przyjęciu przez Radę Najwyższą antykonstytucyjnego, prawnie nieważnego projektu ustawy Kiwałowa–Kolesniczenki, ten ostatni oświadczył, że będzie dążył do włączenia do projektu nowej Konstytucji, którą opracowuje się pod kierownictwem Krawczuka, przepisu o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu państwowego. To samo oświadczali Janukowycz, Herman i inni, że gdyby mieli w parlamencie 300 głosów, to dawno przeprowadziliby ustawę o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu państwowego. Zatem wojna trwa. Moskwa nie zrezygnuje ze swojego. Wszystkie te rozmowy o zamiarze władzy wprowadzenia do ustaw jakichś zmian, modyfikowania ich – to oszukańcze kłamstwo. Jeśli cokolwiek takiego zostanie zrobione, to wyłącznie dla pozoru, by uspokoić protesty i zyskać na czasie. Bo ich ostatecznym celem jest zniszczenie języka ukraińskiego. Moskwa ma kolosalne zasoby i polityczną wolę zwycięstwa w tej wojnie. Nasza obecna władza (Partia Regionów + Komunistyczna Partia) to posłuszne narzędzie Rosji w wojnie z Ukraińcami. Przekonali się, że najlepszym sposobem walki przeciwko nam jest narzucanie agresji humanitarnej przy poparciu władzy. Dlatego musimy zrozumieć: gwarantowanym warunkiem naszego zwycięstwa jest odsunięcie od władzy Janukowycza i jego kliki. Mobilizując wszystkie ludzkie, intelektualne i materialne zasoby na obronę języka ukraińskiego, trzeba mieć na uwadze, że ten ruch musi doprowadzić do nowego Majdanu, do nowej ukraińskiej rewolucji i odsunięcia zbrodniczego reżimu od władzy. Doświadczenie 22 lat niepodległej Ukrainy i niezwykle groźna obecna sytuacja dyktują: innego wyjścia nie ma!
Młodzież broni konstytucyjnych praw Ołeksij KLIASZTORNY, zastępca przewodniczącego organizacji pozarządowej „Ukraińska sprawa”:
— Do udziału w obronie języka ukraińskiego potrzebna jest ogólnoukraińska mobilizacja. Dlatego zapraszam do naszych szeregów każdego, niezależnie od tego, czy jest młody, czy jest człowiekiem w podeszłym wieku. W ostatnich latach, gdy humanitarna agresja Moskwy wobec Ukraińców przybrała charakter nieogłoszonej wojny, dużo mówiliśmy, demaskowaliśmy, przekonywaliśmy, wzywaliśmy, łudziliśmy się nadzieją na parlamentarną opozycję. Jeśli naprawdę uświadomiliśmy sobie, że to wojna Moskwy przeciwko Ukrainie, to do zwycięstwa nad agresorem gadanie to za mało. Potrzebujemy zdecydowanych i konkretnych działań. Trzeba tworzyć grupy i pracować, obierając za cel konkretną sprawę. Czyli wybierając to, do czego zdolny jest każdy z nas. Jakie mogą być te działania? Zilustruję to na przykładzie. Przed chwilą byłem bezpośrednim uczestnikiem akcji pod Podilskim sądem rejonowym w Kijowie. Tam proponowaliśmy ludziom kupno bardzo ciekawych gazet „Факти”, „Комсомольская правда в Украине”, „Сегодня”, tygodników „Корреспондент”, „Бульвар” Gordona. Czyli wszystkich wydawnictw, które zgodnie z przedstawionymi dokumentami statutowymi musiałyby ukazywać się albo w języku rosyjskim i ukraińskim, albo, jak „Бульвар”, w języku ukraińskim. Ale takiej gazetki po ukraińsku nikt i nigdzie nie widział. Złożyliśmy pozwy sądowe przeciwko tym wydawnictwom. Powód — ich właściciele, rażąco łamiąc prawa, cynicznie naruszyli także osobiście moje prawa i prawa pozostałych obywateli mówiących po ukraińsku. Mój kolega Parchomenko, który pozwał „KP w Ukrainie”, domaga się, aby czytelnicy ukraińskojęzyczni mieli zapewnione prawo czytania po ukraińsku i byli chronieni w swoich konstytucyjnych prawach. Rzecz w tym, że my wszyscy, Ukraińcy, płacimy podatki. Każdy z nas idzie do supermarketu i otrzymuje paragon, na którym podana jest kwota VAT. To 16,6%. Każdy, kto kupił masło, twaróg, kiełbasę, kaszę gryczaną czy jakikolwiek inny produkt, zapłacił na utrzymanie państwa Ukraina. Każdy czytelnik płaci za „русскоязычную” gazetę „Сегодня”. Ale nikt nas nie zapytał, czy chcemy gazety w języku ukraińskim, czy rosyjskim. Wolimy otrzymywać informacje w języku ojczystym. Zatem odpowiedź jest tu prosta: antykonstytucyjne działania władz wywołują już nie tylko oburzenie. Całe to chodzenie w kółko, nadzieje naiwnych, że rzekomo były szef państwa spotkał się z obecnym szefem państwa i udało się przekazać jakieś informacje, to kołysanie Ukraińców do snu. Przypomnijmy: jeszcze w zeszłym roku do września prezydent Janukowycz obiecywał wnieść swoje poprawki do ustawy, które odzwierciedlałyby jego stanowisko w kwestii językowej. Tego nie zrobił! A kiedy to zrobi — nie wiadomo. Powiem więcej: „gwarant” tego nie zrobi, dopóki nie staniemy się siłą, która zmusi go do przestrzegania ducha i litery Ustawy Zasadniczej. Jeszcze „rzecz w sobie” — opozycja. Niedawno wniosła projekt ustawy byłego posła Hołowatego z podpisem Jaworiwskiego, Farion i in. Ale czy opozycja ma większość w parlamencie? Nie, nie ma. Dlatego dziś nie ma możliwości realizacji swoich propozycji. Dlaczego nie mają większości, też wiemy: ponieważ oddali większość okręgów jednomandatowych Partii Regionów, ale jeszcze przedtem zagłosowali za ordynacją mieszaną większościowo-proporcjonalną. Jaka zatem wartość i los złożonego projektu ustawy? My, Ukraińcy, musimy potwierdzić siebie jako prawdziwych gospodarzy na tej ziemi. A zaczynać powinien każdy z nas, wzmacniając naszą siłę jednością. Są wspaniałe inicjatywy, jedną z nich realizuje nasza kijowsko-mohylańska grupa „Drizhdzhi”. Przeprowadziła ona inspekcję przestrzegania praw konsumentów w wielu (ale nie we wszystkich) stołecznych zakładach gastronomicznych. Na mapie miasta naniesiono oznaczenia: czerwone tam, gdzie przestrzegają, zielone tam, gdzie lekceważą. Zrozumiałe, że zielonych było więcej. Wobec naruszycieli organizujemy pikiety, wnosimy pozwy sądowe, agitujemy przeciwko ich lokalom i przedsiębiorstwom. Ale są to pojedyncze, sporadyczne akcje. Wszystkim nam, obrońcom ojczystego języka, brakuje uzgodnionego planu, zorganizowania, wyraźnej koordynacji działań, wsparcia szerokiej opinii publicznej. Pierwszy krok zrobiliśmy, gdy postanowiliśmy utworzyć Radę Koordynacyjną na poziomie ogólnoukraińskim. Teraz trzeba aktywnie tworzyć takie rady na poziomie lokalnym. Potrzebna nam jest kampania, w której każdy człowiek, niezależnie od tego, do jakiej organizacji czy partii należy, mógłby przyjść i stać się jej członkiem. I wtedy wszędzie, we Lwowie czy Żytomierzu, Horodyszczu czy Szpolu, rozwijając jednolity front, ustalimy, co będziemy robić w każdym konkretnym miejscu. Tylko wtedy można osiągnąć zwycięstwo.
Odrzucić ideę uchwalenia nowej Konstytucji. Iwan ZAJEć, poseł do Rady Narodowej Ukrainy:
— Zrozumiałe jest, że polityka językowa obecnego reżimu władzy Janukowycza jest nadzwyczajnie agresywna, antyukraińska, antypaństwowa. Ostrze tej polityki skierowane jest przeciwko ukraińskiemu językowi, który jest domem bytu naszego narodu i kraju. Reżim prowadzi wojnę przeciwko ukraińskości, przeciwko ukraińskiemu państwu. Dlaczego właśnie ta władza tak zawzięcie walczy z językiem ukraińskim i z jego nosicielami? Dlatego, że ze swojego pochodzenia jest władzą komunistyczną, mentalnie tkwi po same uszy w sowieckiej praktyce i we wszystkich tych jej symbolach. Nie znają innej praktyki niż tworzenie reżimów autorytarnych na bazie języka rosyjskiego. Gdyby teraz rozwijali język ukraiński, trzeba by było odrzucić wiele z tego, co wiąże się z autorytaryzmem, historią itd. To pierwsza przyczyna, która skłania tę władzę do walki z Ukraińcami i z językiem ukraińskim. Wydaje im się, że tak potężny środek, jakim jest język rosyjski, to podstawa odrodzenia reżimu autorytarnego. Druga przyczyna polega na tym, że ta władza pochodzi nie tylko z komunistycznej przeszłości, ale jest przesiąknięta służbami specjalnymi od podszewki: zarówno w Radzie Najwyższej, jak i w rządzie. Kierują się oni w znacznym stopniu z Moskwy, dlatego władza nie może nie wykonywać poleceń swoich zwierzchników, dlatego ta wojna trwa w formie specoperacji przeciwko Ukrainie. Rachunek Moskwy jest bardzo prosty: zapewnić mentalną dominację wszystkiego, co rosyjskie, w Ukrainie, pozbawić Ukraińców odporności na obce, rozdwoić ich mentalnie. Po trzecie, musimy uwzględnić psychologię tej władzy, która w swej istocie jest bandycka. Działają oni w dużej mierze z pozycji własnej domowej wygody, a nie z filozoficznego rozumienia przeznaczenia języka. Władza po prostu mści się na Ukraińcach za to, że nie popieramy Partii Regionów, komunistów, i wydaje im się, że jeśli Ukraina stanie się rosyjskojęzyczna, to zyskają większe poparcie elektoratu. Czwarta przyczyna tkwi w naszej pasywności, w samoizolacji. Jeśli nie powstaniemy, nie wygramy walki. Ta wojna przeciwko Ukrainie zaszła bardzo daleko: władza mówi wyłącznie po rosyjsku, a na spotkaniu rządu Ukrainy z przedstawicielami Unii Europejskiej stała tabliczka z napisem, że języki robocze to rosyjski i angielski. Europejczycy zdziwili się, do jakiego państwa trafili. Zmniejsza się liczba uczniów, którzy będą uczyć się w języku ukraińskim. W mediach jest podobny problem, produkowane są wyłącznie rosyjskojęzyczne produkty niskiej jakości. Władza dziś dąży do rozczłonkowania przestrzeni ukraińskojęzycznej, ukraińskiego ciała państwowego na terytoria wielojęzyczne. Ustawa Kiwałowa—Kołesniczenki ma na celu stworzenie 3—4 wielojęzycznych Ukraін, czytaj — tylko rosyjskojęzycznej Ukrainy. Do realizacji tych zadań władza wykorzystuje ustawodawstwo: ustawa Kiwałowa—Kołesniczenki jest szkodliwa nie tylko dlatego, że wypiera język ukraiński nie tylko ze sfer urzędowych i z życia publicznego, ale także dlatego, że zlikwidowała projekt ustawy z 1989 roku, w którym zostały postawione całkowicie słuszne elementy składowe. Co do nowej Konstytucji. Jest ona dziś potrzebna jako element specoperacji przeprojektowania ukraińskiego państwa. Nie jest tajemnicą, że nasze państwo zostało założone na tradycjach i obyczajach narodu ukraińskiego. I o tym mowa w naszej Konstytucji, ale oni chcą odejść od ukraińskiej przestrzeni etnicznej i kulturowej i uczynić podstawą kulturę rosyjską. I w tym celu wysuwa się ideę nowej Konstytucji. Na to forum zaprosiliśmy Kliczkę, Jaceniuka, Kyryłenkę, Tiahnyboka. Dziś trzeba zrozumieć, że brakuje sił politycznych i działalności społecznej. Trzeba utworzyć jednolity front, aby bronić języka ukraińskiego! Musimy także żądać od Rady Najwyższej uchwalenia ustawy o języku ukraińskim. Musimy odrzucić ideę uchwalenia nowej Konstytucji.
Trzeba się oczyszczać, być skuteczniejszymi i lepiej zorganizowanymi
Ołesʹ DONIJ, deputowany ludowy Ukrainy:
— Ta władza ma jedną ideę — zniszczenie wszystkiego, co ukraińskie. Z tą władzą można walczyć tylko, innej drogi nie ma. Kiedy uchwalono ustawę Kiwałowa—Kolesniczenki, prowadziłem wtedy wiec, żadna z partii nie postawiła sceny. Zrobiliśmy wszystko sami. Występowali politycy, działacze społeczni, literaci i muzycy. Za własne pieniądze zrobiliśmy 60 spotów telewizyjnych w cztery doby. Bardzo łatwo mówić o rosyjskim szowinizmie, trudniej mówić o naszych wspólnych wewnętrznych problemach. Nie chciałbym, żeby u nas była druga Rosja. Musimy się oczyszczać i być skuteczniejszymi i lepiej zorganizowanymi. Bardzo wielu ludzi słabego ducha, KGB-istów i merkantylnych. Trzeba więcej jeździć po miastach całej Ukrainy. To, że nie ma środków, jest tylko częściową prawdą. Bo władza specjalnie, już od 1991 roku, kiedy tylko komuniści stali się tak zwanymi postkomunistami, doprowadziła ludność ukraińską do stanu żebraczego, abyśmy nie mogli utrzymywać organizacji społecznych z własnych pieniędzy. Na cerkiew się składa, a na sprawę ukraińską — nawyku nie ma. U nas nie ma nawyku kupowania ukraińskich książek, gazet… Organizacje nie żyją ze składek członkowskich, a my musimy nauczyć się składać pieniądze na sprawę ukraińską. Trzeba stawać się silnymi, by walczyć i — żadnego płaczu!
Bez ulicy walka parlamentarna jest bezskuteczna! Dmytro PAWLYCZKO, pisarz, Bohater Ukrainy:
— Musimy poprzeć NKZU, który wystąpił z wezwaniem „Precz spod kremlowskiego jarzma!”. Ten apel został opublikowany w gazetach „Literaturna Ukraina”, „Czornomorskie nowyny”, „Nacija i derżawa”, „Słowo Proświty”. Przyłącza się do niego cała partia „Swoboda”. Musimy być członkami tej partii, której ufamy. Pojechałem do O. Donija, bo wiem, że będzie robił w Radzie Najwyższej to, co zrobiłbym ja. I on to robi. Musimy powiedzieć w Radzie Najwyższej naszym liderom politycznym, że w parlamencie nie powinien brzmieć język rosyjski. 9 marca musimy zebrać się przy każdym pomniku T. Szewczenki na Ukrainie i tutaj, w Kijowie. Zgromadzi nas nasz język. Jedźmy po Ukrainie, chodźmy do ludzi. Pojechałem do Odessy i jestem dumny z tego, że „Czornomorskie nowyny” wydrukowały: „Precz spod kremlowskiego jarzma!”, tam wre protest, Odessa wrze. W Odessie 70% ludności to Ukraińcy, a w ratuszu wszystko jest w rękach obcych, którzy nienawidzą wszystkiego, co ukraińskie. Doprowadzili do tego, żeby przemianowano ulicę I. Lipy. Nasłuchałem się rosyjskonazwiskowych Ukraińców w Odessie, są ich tysiące. I są ich tysiące na Donbasie, w Doniecku, w Ługańsku. Są gotowi być z nami. Bez ulicy parlamentarna walka jest bez- 0skuteczna! Zwyciężymy, kiedy powstaniemy! Nie pozwólmy prezydentowi wciągnąć nas do Unii Celnej. Precz z Janukowyczem!
Ciąg dalszy na str. 4—5
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Ogólnoukraińska mobilizacja językowa», s. 1
Zakończenie. Początek na str. 1—3. Stracimy przestrzeń informacyjną — stracimy państwo. Wiktor BARANOW, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy: — W domu, wśród wielu książek, mam książkę Ł. Kuczmy „O najważniejszym”. Gdyby w 50% zrealizowano to, co jest tam napisane, Ukraina stałaby się europejskim, kwitnącym państwem. Jest tam jeden punkt, w którym napisano, że jeśli stracimy przestrzeń informacyjną — stracimy państwo. Napisano wszystko poprawnie, ale nic nie zrobiono. Ze strony internetowej Narodowej Rady Telewizji i Radiofonii dowiadujemy się, że w 2015 roku nie będziemy mieli „Promienia”, kanału „Kultura”, a nawet tego „kłamczuszka” po wsiach. Przez lata niepodległości z 18 milionów punktów radiowych na wsi pozostały 2. Jak wspieramy przestrzeń informacyjną? Ukraińską sprawę trzeba kochać nie tylko do głębi duszy, ale i do głębi kieszeni. Czwarty rok nie wychodzi czasopismo „Witchyzna”. Czy ktokolwiek rzucił się, by bronić „Witchyzny”?.. Eksmitowano ich z lokalu. Od 2008 roku władze Kijowa nie dają ani kopiejki ani na druk, ani na papier czasopisma „Kyjiw”. Czy ktoś z ukraińskiej inteligencji zadbał o to, by prenumerować „Literaturną Ukrajinę”, czasopismo „Kyjiw”, „Słowo Proświty”? Narodowy Związek Pisarzy wziął na siebie odpowiedzialność za coroczne przeprowadzanie Międzynarodowego Święta Szewczenkowskiego, niesienie ludziom iskry słowa Kobziarza. Wzywam do konkretnych działań. Wołodymyr OHRYZKO, były minister spraw zagranicznych Ukrainy: — Dzisiaj konstatujemy wiele rzeczy, które nam się nie podobają, przeciwko którym protestujemy. Ale przede wszystkim trzeba wykonywać konkretne zadania. Na przykład, właśnie grupa ukraińskich dyplomatów zwróciła się do zagranicznych kolegów z prośbą o bojkotowanie sieci restauracji „Tanuki”, gdzie moskiewski właściciel zabronił personelowi porozumiewać się po ukraińsku. Chcę zdjąć kapelusz przed Ołeksijem Klasztornym za tę akcję, którą wraz z kolegami przeprowadził obecnie w sądzie podolskim — złożyli pozew przeciwko pseudo-ukraińskim wydawnictwom. Jestem wdzięczny Oksanie Lewkowej za to, że od wielu lat wykonuje konkretne, niechby i niewielkie zadania, które popychają społeczeństwo we właściwym kierunku. Odnośmy niewielkie zwycięstwa, które bez wątpienia będą, jeśli się zjednoczymy i będziemy robić realne rzeczy. Proponuję w ramach Rady Koordynacyjnej utworzyć grupy robocze w kierunkach edukacji, kultury, nauki, mediów. Każda grupa robocza powinna się zebrać, sporządzić plan konkretnych działań i pracować codziennie. Starczy pracy dla wszystkich. Na takie akcje nie potrzeba pieniędzy. Trzeba tylko zebrać kilkadziesiąt osób, napisać ulotki, na przykład: „Tutaj pracują ukrainofoby, nie odwiedzajcie tego lokalu”. Musimy wypracować formy, które skłoniłyby Ukraińców do konkretnych działań. Zmusimy, by się z nami liczono. Mychajło RATUSZNYJ, przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej: — Przedstawiciel zjednoczenia Ukraińców Kamczatki, członek prezydium UŚRK niedawno opowiedział, co robią w rosyjskich warunkach dla ochrony języka ukraińskiego. Jeśli my na Ukrainie zaczniemy systemowo bronić naszego języka, to zagraniczne środowiska ukraińskie, tak jak to było podczas głodówki latem pod Ukraińskim Domem, będą pikietować ukraińskie placówki dyplomatyczne na całym świecie, wesprą nas. Obecny rząd o nas nie dba, w programie państwowym pracy z zagranicznymi Ukraińcami w tym roku przewidziano aż 15 tysięcy hrywien na rozwój ukraińskich szkół za granicą. Nie wiem, czy ta suma wystarczy, by dojechać, na przykład, do jedynej ukraińskiej szkoły we wsi w Baszkortostanie i wrócić z powrotem. Jaka jest sytuacja na Ukrainie? Około 3% (nie liczę rosyjskojęzycznych Ukraińców, bo nie oni są źródłem tej rusyfikacji) nieukraińskiego elementu przejęło władzę, grabi Ukrainę, deukrainizuje ją. Na czym możemy się oprzeć? Jak każdy naród, powinniśmy oprzeć się na państwie, ono de facto istnieje. Ale kto jest u władzy? Powinniśmy oprzeć się, jak w połowie XIX wieku, na ukraińskiej burżuazji. Ale jej nie ma albo jest w stanie represjonowanym. Najbardziej prestiżowe centrum biznesowe w Kijowie nazywa się „Parus”, a nie „Witryło”. Możemy oprzeć się tylko na sobie. Wielki minus, że tylko dwóch deputowanych — Donij i Farion przyszło tutaj, by wziąć udział w zgromadzeniu obywatelskim. Apelowano przecież do przedstawicieli wszystkich frakcji, do ich kierowników. Trzeba, aby zjednoczyli się politycy, przedstawiciele społeczeństwa, rodzice dzieci, które teraz są rusyfikowane w szkołach — inaczej nie będzie rezultatu. Musimy wyjść na ulicę, w szczególności w dniu urodzin Szewczenki, przyjść do władzy i zadeklarować swoje stanowisko wobec ekspansji informacyjnej, nienależności nam przestrzeni informacyjnej, asymilacji, która opanowała nasz świat. Język ukraiński może zniknąć. Jeszcze 10 lat temu w Federacji Rosyjskiej było 5 milionów Ukraińców, a teraz tylko 3. Obecnie obok ludzi, którzy pod koniec lat 80. rozpoczynali najnowszy ruch narodowy, w tej sali jest wielu młodych. Problem języka zebrał na forum i młodych, i doświadczonych. Musimy oprzeć się na swoim narodzie i dać odpór, zmusić, by się z nami liczono. Jesteśmy skazani na zwycięstwo ojczystego języka na ojczystej ziemi. Wierzę w to. Formować ukraiński naród. Mykoła POROWSKI, deputowany ludowy Ukrainy I, II i IV kadencji Rady Najwyższej: — Przychodzą na myśl słowa Giuseppe Garibaldiego: „Włochy stworzyliśmy, teraz trzeba tworzyć Włochów”. Przez te 20 lat wiele niedokończyliśmy w formowaniu ukraińskiego narodu. Trzeba skierować na to wszystkie siły. Dzisiaj tabacznikowcy stoją na czele ministerstw, prowadzą politykę na Ukrainie. Co możemy przeciwstawić? Walkę polityczną? To niezaprzeczalne. Ale choćbyśmy nie wiem jak walczyli przeciwko tabacznikowcom, czy wzrośnie świadomość narodowa u naszych uczniów, studentów, za którymi stoi przyszłość? Postanowiłem co tydzień dwukrotnie spotykać się ze studentami kijowskich uczelni z prezentacją książek. Zobaczyłem wiele problemów i ogrom pracy. Na przykład, na czwartym roku wydziału historycznego Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki na prośbę o wymienienie pięciu więźniów politycznych (obecnych było ponad dwustu studentów) wszyscy chórem wymienili tylko trzech. Zatem trzeba, aby „Proświta”, NZPU, nasz utworzony Komitet Organizacyjny sporządziły harmonogram i zorganizowały stałe spotkania w szkołach, gimnazjach, uczelniach, wieczory twórcze: literackie, artystyczne, o tematyce politycznej, historycznej i inne. To będzie konkretna praca nad formowaniem ukraińskiego narodu. Przeciwko nam zgodnie działa rosyjska cerkiew, służby specjalne, operacje specjalne, zagraniczne pieniądze… Temu możemy przeciwstawić tylko swoją inicjatywę, pracę. Konsolidować się wokół języka ukraińskiego. Od tego, jak bardzo ofiarnie będziemy pracować, aby wyrosło ukraińskie patriotyczne pokolenie, będzie zależeć przyszłość państwa ukraińskiego. Pracujemy z młodzieżą. Oksana LEWKOWA, przewodnicząca Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej „Nie bądź obojętny”: — Zajmujemy się szkołami, uniwersytetami, kawiarniami, barami, restauracjami i innymi środowiskami, gdzie potrzebny jest codzienny język ukraiński. Biznesmeni, którzy jeszcze trzy lata temu gotowi byli dawać pieniądze na niektóre nasze projekty
(krótkometrażówek historycznych itp.), dzisiaj cierpią z powodu donieckich, delikatnie mówiąc, chuliganów. Dlatego wychodzimy na proste, tanie formaty. Robimy niewielkie rzeczy, ale codziennie. Zbieramy kilkutysięczne audytoria na koncerty rockowe wspierające język, na wieczory literackie współczesnych pisarzy. Za kilka godzin mam kolejną akcję, która polega na tym, że studentki filologii z wyższych uczelni idą do szkół Kijowa i innych miast z wykładami o współczesnej literaturze ukraińskiej. Problem w tym, że naszą literaturę w wielu szkołach przedstawia się nieadekwatnie, depresyjnie, nie zawsze tematy są bliskie uczniom. Będziemy poszerzać horyzonty widzenia tych dzieci. Generować energię działania Stepan BRACIUN, przewodniczący KUN: — Prowadzimy trzecie forum. Proponuję na każdym zebraniu podsumowywać naszą działalność i planować kolejny etap. Wypracować strukturę, która będzie działać systemowo i konstruktywnie. Dzisiaj dla nas najważniejsze jest państwo, język, jesteśmy zdolni obronić własnymi siłami to, co tworzy naszą tożsamość. 9 lutego przeprowadziliśmy w tej sali swój zjazd i podjęliśmy decyzję o przyłączeniu się do wszystkich inicjatyw, które proponują nasze partie i organizacje społeczno-polityczne w obronie języka ukraińskiego i państwa. Nasza liderka Sława Stećko zawsze mówiła: „Twórzmy Ukrainę wokół siebie. Wtedy wypełnimy naszą misję na tym świecie”. Historia nas wywyższa Iryna FARION, deputowana ludowa Ukrainy: — Właśnie przedstawialiśmy społeczności dziennikarskiej projekt ustawy Serhija Hołowatego (jest wam dobrze znany) jako bardzo poważny dokument prawny, który może potężnie wpłynąć na naszą świadomość prawną, językową i naci-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
onalną. Zapewne wiecie też o tym, że Serhij Hołowatyj stawiał warunek, iż przedłoży ten projekt ustawy Radzie Najwyższej tylko wtedy, gdy przedstawią go trzy frakcje opozycyjne. Znaleźliśmy warunki do porozumienia pomimo naszych różnych przekonań ideologicznych. Z ramienia frakcji „Swoboda” podpisali go ja oraz Andrij Illenko, z „Udar-u” Marija Matios, z „Batkiwszczyny” Wołodymyr Bondarenko i Wołodymyr Jaworiwski. Nasze zadanie polega na tym, aby maksymalnie zapoznać społeczeństwo z tym zabytkiem prawnym, nad którym autorzy pracowali co najmniej dwa lata. Autorką tej ustawy jest także Oksana Syrojid, być może pomagali też inni ludzie. Dzisiejsza prezentacja to dopiero początek promocji tej ustawy. Jednocześnie wiem też o innej ustawie — grupy Krawczuka. Coś mi się tam podoba, coś nie. Zapewne wniosą ją od władzy. Rozumiemy, że ta ustawa, którą inicjujemy my, nie zbierze odpowiedniej liczby głosów, jak większość naszych projektów ustaw. Jeśli te poprawki do ustawy grupy Krawczuka zostaną wniesione, najwyraźniej będziemy mogli wtedy zebrać głosy, aby zablokować działanie ustawy Kiwałowa—Kołesniczenki. To jeden z etapów wyprowadzania Ukrainy na drogę dekolonizacji świadomości językowej. My jeszcze swojej ustawy nie zarejestrowaliśmy, ponieważ Rada Najwyższa nie pracowała. Jeśli w związku z zaistniałą sytuacją będziemy musieli iść na wybory, to „Swoboda” jest gotowa. Uważam, że im częściej na Ukrainie będą odbywać się wybory, tym więcej tlenu będzie w naszej krwi, tym szybciej się odnowimy i zaproponujemy inne standardy ukraińskiej polityki — jako polityki budowania państwa, a nie zaspokajania interesów biznesowych czy grup biznesowych. W tym środowisku psychologicznie bardzo trudno przebywać, ale wyjście z tego jest jedno: stawać się silniejszymi, bardziej ofensywnymi, pewniejszymi, nauczyć się także tej państwowotwórczej pracy. Nasza strategia jest oczywista. Przyszliśmy do naszego języka z darami: w Iwano-Frankiwsku właśnie ujrzało światło dzienne trzecie wydanie mojej monografii „Norma językowa. Zniszczenie. Poszukiwanie. Odnowa”. Dziękuję „Słowu Proświty”, które jako pierwsze wydrukowało strony tej książki. Obecnie jest ona aktualna nie tylko w polu lingwistycznym, ale i politycznym. Zrodziła się w wyniku mojego przebywania wśród korpusu deputowanych Lwowskiej Rady Obwodowej. Właśnie tam usłyszałam mowę urzędników i deputowanych. Nie miałam zamiaru tworzyć takiej książki, to nie jest mój temat. Ale, jak mawiał Kociubynski, życie to bezkońcowe „muszę” i „trzeba”. Początkowo każdemu deputowanemu robiłam wydruk jego błędów w tabelkach. Kiedy zebrałam ogromną stertę materiału, zrozumiałam, że trzeba to usystematyzować, ale w jakiś nietypowy sposób. Bo książek w rodzaju „Poprawnie—niepoprawnie” jest mnóstwo. Dlatego zastosowałam inne podejście — historyczne, bo historia to jest to, co nas wywyższa, daje nam uświadomienie tego, że mimo wszystko lecimy naprzód, pomimo niewiarygodnych problemów i trudności, które mamy na naszej drodze. Dlatego prześledziłam w diachronii, czyli w przekroju historycznym, normę językową. To, jak przez sto lat mutowano ukraińską normę, to, jak obce stało się naszym. Ja to wszystko przeanalizowałam. Oprócz tego na końcu są słowniki, a także płyta z plakatami, które wydaliśmy. Ich autorzy to studenci. To czwarty zbiór naszych plakatów „Słowo — miecz duchowy”. Pierwszy zbiór nazywał się: „Język — twojego życia podstawa”, drugi „Na straży przy nich, niewolnikach owych małych niemych, postawię słowo”, trzeci — „Język — piękno i siła”. We Lwowie tę książkę zaprezentowano 26 lutego razem z książką mojego naukowego ojca, promotora profesora Mychajła Chudasha, który zdążył przed odejściem na tamten świat ukończyć genialną monografię na 1050 stron o pochodzeniu nazw ukraińskich bóstw. Swoją drogą, „Słowo Proświty” także drukowało jego artykuły. Tę jego pracę będziemy prezentować w moim projekcie „Od książki do celu”, do którego zapraszam znaczące, moim zdaniem, osobistości, aby dzieliły się ze lwowianami swoim dorobkiem. Być może ten projekt przyjedzie też do innych miast, aby zapewnić tym autorom maksymalną promocję informacyjną. Celem projektu jest odtworzenie zupełnie innej przestrzeni informacyjnej w kontrze do tych twarzy, które opanowały ekran. Aby Ukraińcy widzieli, ilu mamy mężnych, pięknych, wolnych, samowystarczalnych i głębokich ludzi, którzy tworzą swój produkt nie dzięki, a na przekór. Nie mamy wychowywać w parlamencie kołesniczenków, jefremowów, mamy iść do każdego Ukraińca, aby obudzić w nim ukraiński gen. Głównym zadaniem polityka jest komunikowanie się z ludźmi. Naszym najważniejszym zadaniem jest moralne wsparcie siebie nawzajem, bo nie tworzą rozczarowani, tworzą oczarowani. Trzeba zrozumieć, że nikt za nikogo niczego nie będzie decydował, trzeba brać odpowiedzialność na siebie. W najbliższym czasie w tym projekcie weźmie udział wspaniały pisarz Myrosław Docyneć. Widzimy potężne zmiany w społeczeństwie i w polityce. Wniosek: kropla drąży skałę. Mów, choćby do niemej ściany. Ludzie zobaczyli nas z bliska: jesteśmy otwarci, szczerzy, szczęśliwi. Bogaci biedni — wszak nic nie mają, oprócz pieniędzy. My mamy więź ze swoimi przodkami — z dziadami, rodzicami i tym jesteśmy bogaci. Głównym zadaniem jest wzmocnić ten korzeń. Uśmiechnijmy się do siebie nawzajem, podzielmy się ze sobą naszą wewnętrzną siłą, bądźmy pewni, że przejdziemy przez ten etap piekła, które sami sobie stworzyliśmy. Ale oczyścimy się i uzdrowimy. Bądźmy praktykującymi nacjonalistami Anatolij WYCHRUSZCZ, profesor Tarnopolskiego Uniwersytetu Ekonomicznego, zastępca przewodniczącego Ludowego Ruchu Ukrainy:
— My również mamy swoje prezenty dla ojczystego języka, codziennie wykładamy, prowadzimy lekcje. Jeśli nasz wykład jest najlepszy, jeśli nasza lekcja jest najlepsza — czyż to nie jest codzienny prezent dla Ukrainy? Moja pierwsza propozycja — zacząć od akcji „Społeczne potępienie”. Przyjeżdżamy do serca Ukrainy, Kijowa. Wychodzisz na dworcu, patrzysz w okno i czytasz szyld „KATJUSZA”, a u góry „warenicznaja”. Myślisz: czy do tego kraju przyjechałem? Zjeżdżasz do metra schodami ruchomymi, a tam wszędzie reklama — zaproszenie do Unii Celnej. Wtedy galicjanin myśli: niech szlag trafi taką „Katjuszę”, „wareniczną” i tę Unię Celną, którą wciskają do naszych głów w naszym ukraińskim metrze. Kiedy będzie społeczny sprzeciw wobec podobnych zjawisk w każdej wsi, w każdym mieście powiatowym, w każdym obwodzie — sytuacja się zmieni. Włączasz telewizor — widzisz prymitywny humor dla głupkowatych śmiechów. Satyra zniknęła. W Tarnopolu na autorów dwujęzyczności zareagowaliśmy satyrycznymi wersami: Wyższa szkoła biedna i bogata, rektor z twarzą degenerata, co przypomina konia i krowę — chce drugiego języka państwowego. Gdybyśmy na każdym kroku witali ich odpowiednimi drwinami, to może choć trochę by zmądrzeli. U nas wkrótce ukradną chrzest Rusi Kijowskiej. Już kradną. W Tarnopolu Ruch zaczął zbierać lepsze utwory, poświęcone Rusi Kijowskiej, żeby znowu Gundiajew nie wskazywał nam, że to „rosyjskie święto” i jak je obchodzić. To nasze ukraińskie święto. Wykazaliśmy się jeszcze taką inicjatywą: przyszliśmy pod pomnik Szewczenki z obcokrajowcami. Gdybyście usłyszeli, jak pięknie brzmiał „Testament” w dwudziestu różnych językach! Jeszcze chcę życzyć, żebyśmy mniej krytykowali siebie nawzajem, szukali tego, co wspólne. Kiedyś ojciec Mychajło Pastuch z Berezowicy przypomniał mi zdumiewającą rzecz: bardzo ważne jest, abyśmy byli praktykującymi chrześcijanami. Wtedy pomyślałem: jakim niezwyciężonym stałoby się nasze państwo, gdybyśmy nauczyli się być praktykującymi chrześcijanami i praktykującymi nacjonalistami. Potrzeba odnosić zwycięstwa Ihor MAZUR, przewodniczący rady politycznej UNA-UNSO: — Nowa inicjatywa Rosji — zainwestować miliard dolarów i przeprowadzić mistrzostwa WNP w piłce nożnej. Ukraińskie państwo próbują zniszczyć poprzez wizyty Gundiajewa, poprzez futbol, przypisując sobie naszą tysiącletnią historię. Musimy rozumieć, że przeciwko nam toczy się wojna na wszystkich frontach i trzeba stawiać opór. Mamy wzorce solidarności, z których trzeba brać przykład. Na przykład akcja „Wolność Pawluczenkom!”. Jej uczestnicy protestują przeciwko niesprawiedliwości na poziomie sądów, urzędników… Podnieśli falę nawet poza granicami Ukrainy. W Europie i USA protestujących wsparto. Ja swego czasu za udział w akcji „Ukraina bez Kuczmy” odbywałem trzy lata za kratami. Pamiętam sytuację w charkowskich więzieniach, gdzie obecnie również są więźniowie polityczni. Kiedy zaczynasz rozmawiać z więźniami, którzy języka ukraińskiego nie bardzo pamiętają, kiedy mówisz z nimi o rzeczach dla nich bliskich i drogich, to oni zaczynają słuchać, proszą o jakąś książkę do poczytania: i o Banderze, i wspomnienia sześćdziesiątników, członków UPA itp. Po tym jest zupełnie inny format rozmowy. Oni zaczynają i w języku ukraińskim rozmawiać, i innym opowiadać o tych wydarzeniach. Tam ludzi nie resocjalizują, a łamią, poniżają. Niedawno „Swoboda” przeprowadzała akcję, wspominano powstanie w areszcie śledczym Łukjaniwskim atamanów z Chołodnego Jaru. Dobrze byłoby broszurkę o tym wydarzeniu rozpowszechnić po Ukrainie. Trzeba bardziej zapraszać młodzież, potrzebne są nowe pasjonarne wybuchy. Młodzież musi przejąć od starszych sztandar, nie zapominać, że wojna trwa nieustannie. Produkować zwycięstwa na wszystkich frontach: językowym, duchowym, kulturowym — oto czego potrzebujemy. Oburzenie narodu narasta Iwan JUSZCZUK, profesor: — Musimy zareagować na wydarzenie, które miało miejsce 18 lutego w Gostinnym Dworze. Według wszelkich oznak była to próba generalna zamachu stanu. Kiedy zeszli się pokojowi ludzie, aby obronić zabytek historyczny, potraktowano ich jak bandytów: bito nogami, nawet leżących, przeszukiwano. Kiedy ludzie wychodzili, kazano im schylać głowy, a mojemu wnukowi uderzono nogą w twarz, złamano nos. Obecnie sytuacja w Radzie Najwyższej jest niestabilna, narasta oburzenie wśród narodu. Wygląda na to, że władza planuje przejść do ostrych działań, aby zachować panowanie. Wydarzenie w Gostinnym Dworze z pewnością miało zademonstrować: jeśli będziecie protestować — strzeżcie się. Pozostawiać bez adekwatnej odpowiedzi takie rzeczy nie można. Proponuję 9 marca zebrać się pod pomnikiem Szewczenki, a następnie urządzić pochód przez Chreszczatyk w obronie ojczystego języka. Usunąć strategiczne zagrożenie dla Ukrainy Stepan CHMARA, deputowany ludowy I, II i IV kadencji Rady Najwyższej: — Język — fundament państwa. Dlatego nie dziwi, że nasi wrogowie rozpoczęli ofensywę przeciwko strategicznemu komponentowi narodu. Ale dzisiaj o języku trzeba mówić w ogólnym kontekście tego, co dzieje się na Ukrainie. Tutaj niektórzy wzywali: nie krytykujmy siebie nawzajem. Bez krytyki nie ma ruchu: błędy popełniają i znani, i zasłużeni ludzie. Ale krytyka musi być życzliwa, argumentowana i nigdy nie przeradzać się w kłótnię. Mówiono: musimy osiągać małe zwycięstwa. Szanowni, nie może być i nie będzie małych zwycięstw. Kiedy nie określimy kierunku strategicznego zagrożenia dla Ukrainy, nie skoncentrujemy wszystkich wysiłków, aby to zagrożenie usunąć, będziemy łapać muchy, a nie likwidować nieczystości, z których się wylęgają. Wspominano wydarzenia pod Gostinnym Dworem. Kiedy już biją deputowanych i nawet nie ukrywają tego, jest to bardzo poważne zagrożenie dla każdego. Uważam, że powinna być na to adekwatna reakcja całego społeczeństwa. Powinniśmy już atakować kancelarię prezydenta, prokuratora generalnego, żądając pociągnięcia bandytów do odpowiedzialności zgodnie z prawem. Tego nie można odpuszczać. Aby nasza walka była skuteczna, trzeba postawić diagnozę, co stało się na Ukrainie: w państwie zniszczono porządek konstytucyjny; na szczeblu państwowym ustanowiono system władzy donieckiej mafii kryminalnej na czele z ojcem chrzestnym, który demonstracyjnie nie wypełnia swoich obowiązków zgodnie z Konstytucją i ustawą o prezydencie. Prezydent wyszedł poza ramy Konstytucji i stracił prawo nazywać się prezydentem. Musi albo ukorzyć się przed ukraińskim narodem, albo odejść. A jeśli nie, musimy dołożyć wszelkich starań, aby usunąć tę bandę od władzy. Szereg projektów ustaw, które Rada Najwyższa przyjęła w sposób oszukańczy w poprzedniej kadencji, jest sprzecznych z Konstytucją. Przede wszystkim trzeba wyodrębnić te, które mają znaczenie dla bezpieczeństwa narodowego naszego państwa i żądać od Janukowycza ich denuncjacji, czyli wycofania podpisu. Musi przeprosić naród za to, że oświadczył za granicą wbrew prawu, iż Hołodomor 1932—1933 lat nie jest ludobójstwem. Musi zdenuncjować porozumienia charkowskie, a także ustawę „O zasadach państwowej polityki językowej”, niedawno przyjęty „Kodeks karny”. Zaprzestać eksperymentów z Konstytucją, nie wstępować do Unii Celnej, nie oddawać systemu przesyłu gazu. Musimy żądać, a nie prosić, jeśli nasze stanowisko jest twarde! Zapisali Mykoła CYMBALUK, Nadija KYRIAN, Ulana WOLYKOWSKA Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI
Tłumaczenie maszynowe
21 lutego 2013 r. m. Kijów. Drodzy rodacy! Narodzie Ukraiński! My, przedstawiciele organizacji społecznych Ukrainy — uczestnicy Ogólnoukraińskiego Forum — wyrażamy swoje głębokie zaniepokojenie zagrożeniem zniszczenia podstaw ukraińskiej państwowości. Zachowanie i polityka obecnej władzy świadczą o zuchwałym ignorowaniu przez nią podstawowych ukraińskich wartości narodowych. Tworzy się wrażenie, że polityka humanitarna w państwie ukraińskim jest realizowana nie przez ukraiński, a przez rosyjski rząd. Jesteśmy świadkami aktywnego wypierania języka ukraińskiego ze wszystkich sfer życia społecznego, upartego ignorowania ukraińskiej kultury i sztuki, rusyfikacji mediów, kina, estrady. Większość kanałów telewizyjnych funkcjonuje tak, jakby na Ukrainie nie było i nie ma ukraińskiej piosenki, muzyki, nie istnieli i nie istnieją ukraińscy śpiewacy, artyści, chóry, kapele, profesjonalne i amatorskie zespoły artystyczne. Nawet na Pierwszym Narodowym Kanale Telewizyjnym panuje moskiewska estrada i rosyjskie filmy. Już od kilku lat minister D. Tabacznyk niszczy system ukraińskiej edukacji. Odbywa się deukrainizacja edukacji, kurczy się sieć ukraińskich szkół, w podręcznikach szkolnych przywracane są radzieckie wersje historii Ukrainy. Po bandycku narzucona przez regionalistów i komunistów ustawa „O zasadach państwowej polityki językowej” otworzyła śluzy dla całkowitej rusyfikacji Ukrainy. W ostatnim czasie na Ukrainie obserwuje się koordynację działań prorosyjskich organizacji i partii w rodzaju „Russkogo jedinstwa”, „Russkogo bloka” i „Rodiny” itp. z Cerkwią Prawosławną Patriarchatu Moskiewskiego oraz komunistami w kwestii tworzenia „russkogo mira” oraz wciągnięcia Ukrainy do Unii Celnej (z Rosją i Białorusią). W rzeczywistości chodzi o ukryte kroki, skierowane na odtworzenie nowego wariantu imperium rosyjskiego, w którym Ukrainie wyznaczono rolę bezprawnej, zdenacjonalizowanej guberni. Obecna władza nie tylko nie przeciwdziała działalności skierowanej przeciwko państwowości Ukrainy, ale i kontynuuje kurs niszczycielski dla jedności narodu, a tym samym dla zdolności państwa do stawiania oporu planom imperialnym. Podstępnie przepchnąwszy ustawę o referendum, reżim Janukowycza planuje zorganizować referendum w kwestiach nadania językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego oraz przystąpienia Ukrainy do Unii Celnej z Rosją i osiągnąć dzięki fałszerstwom niszczycielski dla ukraińskiej państwowości narodowej rezultat. W rezultacie język rosyjski stanie się nie drugim, a pierwszym, a z czasem jedynym państwowym, jak to już stało się na Białorusi, a Ukraińcy przekształcą się w mniejszość narodową w ramach Rosyjskiego neoimperium. Szanowni Ukraińcy! Przez wszystkie lata niepodległości naród ukraiński jeszcze ani razu nie stał tak blisko utraty swojej tożsamości i państwowości narodowej. Historyczna perspektywa Ukraińców jako narodu i Ukrainy jako państwa znajduje się obecnie w naszych rękach. Aby przeciwstawić się rusyfikacji, musimy powrócić do swoich narodowych korzeni, do swojego języka i tradycji, zdecydowanie wesprzeć siły polityczne, które występują za ukraińską Ukrainą oraz europejskim cywilizacyjnym wektorem jej rozwoju. Forum wzywa obywateli: — stanąć w obronie państwowego statusu języka ukraińskiego i państwowości narodowej; — brać udział w działalności struktur Forum, włączać się w działalność organizacji społecznych, które prowadzą codzienną pracę skierowaną na obronę języka ukraińskiego i praw językowych Ukraińców; — wesprzeć zapoczątkowaną przez narodowy Komitet Obrony Ukrainy inicjatywę społeczną „Precz od kremlowskiego jarzma!”; — przeciwdziałać deukrainizacji edukacji i przestrzeni informacyjnej, narzucaniu nieprawdziwej ukraińskiej historii, a w szczególności żądać od Prezydenta Ukrainy, Rządu oraz Rady Najwyższej: — zapewnienia niezwłocznego rozpatrzenia i uchwalenia Ustawy Ukrainy „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego oraz trybie stosowania innych języków na Ukrainie”; — zwolnienia ze stanowisk urzędników państwowych wszystkich szczebli, którzy znieważają państwowy język ukraiński i odmawiają jego używania przy wykonywaniu funkcji służbowych; — usunięcia ze stanowiska ministra edukacji, nauki, młodzieży i sportu Ukrainy za antyukraińską i antypaństwową działalność; — wykonania w pełnym zakresie państwowego programu celowego dotyczącego zapewnienia pełnowartościowego funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy; — zastosowania przez organy ścigania przewidzianych ustawodawstwem Ukrainy środków w celu zaprzestania na terytorium Ukrainy działalności organizacji i partii, która jest niezgodna z wymogami Konstytucji i ustaw Ukrainy. Pawło Mowczan, Mychajło Ratusznyj, Iwan Zajeć, Wiktor Baranow, Wołodymyr Wasyłenko
Tłumaczenie maszynowe
21 lutego 2013 r., Kijów
Prowadzona pod Pana kierownictwem polityka wewnętrzna i zewnętrzna skazuje społeczeństwo ukraińskie na degradację, pozbawia je europejskiej perspektywy cywilizacyjnej, niszczy ukraińską Ukrainę i stwarza realne zagrożenie dla jej państwowości. Pana próby poprawy sytuacji gospodarczej w kraju nie drogą przejrzystych reform, lecz za pomocą jednostronnych ustępstw wobec Rosji w sferze wojskowo-politycznej i humanitarnej, oprócz szkody dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, jedynie zachęciły kremlowskich imperialnych szowinistów do rozszerzania rozmiarów wieloetapowej specoperacji, której ostatecznym celem jest zniszczenie tożsamości narodu ukraińskiego i likwidacja ukraińskiej państwowości. Szczególne zagrożenie dla samego istnienia Ukrainy jako niezależnego, demokratycznego, narodowego państwa europejskiego typu stwarzają zatwierdzone Pana podpisami, nielegalnie uchwalone przez Radę Najwyższą, prawnie nieważne projekty ustaw „O podstawach państwowej polityki językowej” oraz „O ogólnoukraińskim referendum”. Stworzono nimi mechanizmy wypierania języka ukraińskiego ze wszystkich sfer życia publicznego, przede wszystkim ze sfery edukacji, nadania języka rosyjskiego statusu państwowego, wprowadzenia zasadniczych zmian ustroju konstytucyjnego w sposób nieprzewidziany obowiązującą Konstytucją oraz wciągnięcia Ukrainy do Unii Celnej.
Podpisując wspomniane dokumenty, działał Pan nie jako gwarant Konstytucji Ukrainy, lecz jako jej naruszyciel i współsprawca kremlowskiej operacji specjalnej przeciwko państwowości Ukrainy oraz jej europejskiemu wyborowi integracyjnemu. Na Ukrainie, przy pełnej bezczynności kontrolowanych przez Pana władz, swobodnie działają finansowane i kierowane z Rosji antyukraińskie organizacje i partie, które występują przeciwko języka ukraińskiemu i państwowości, sieją ziarna niezgody i wrogości w społeczeństwie. Pomimo stałych protestów społeczeństwa członkiem utworzonego przez Pana rządu pozostaje D. Tabachnyk, który, nie kryjąc swoich rasistowskich, ukrainofobicznych poglądów, świadomie i konsekwentnie wprowadza środki, których celem jest deukrainizacja i całkowite niszczenie ukraińskiego systemu oświaty. Przypominając o odpowiedzialności przedstawicieli władzy wszystkich szczebli, która spoczywa na każdym z nich za naruszenie Konstytucji i ustaw Ukrainy, Forum żąda od Prezydenta Ukrainy:
— wykorzystania przewidzianych Konstytucją uprawnień w celu niedopuszczenia do jakichkolwiek dalszych działań władzy ustawodawczej i wykonawczej, skierowanych na podważenie statusu języka ukraińskiego jako państwowego oraz niszczenie konstytucyjnych podstaw państwowości Ukrainy;
— wydania polecenia Ministerstwu Sprawiedliwości i organom ochrony prawa, by podjęły przewidziane ustawodawstwem Ukrainy środki w celu zaprzestania na terytorium Ukrainy działalności organizacji i partii, która jest niezgodna z wymogami Konstytucji i ustaw Ukrainy;
— natychmiastowego odwołania D. Tabachnyka ze stanowiska za jego antyukraińską i antypaństwową działalność;
— zapewnienia wykonania przez wszystkich urzędników państwowych wszystkich szczebli wymogów artykułu 10 Konstytucji Ukrainy oraz decyzji Trybunału Konstytucyjnego z 14 grudnia 1999 r. o oficjalnej interpretacji przepisów artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących stosowania języka państwowego podczas wykonywania przez nich funkcji służbowych i udziału w imprezach publicznych;
— zapewnienia wykonania przez organy władzy wykonawczej wymogów Konstytucji i ustaw Ukrainy dotyczących używania języka ukraińskiego w przestrzeni informacyjnej Ukrainy;
— niezwłocznego wniesienia pod obrady Rady Najwyższej projektu ustawy Ukrainy „O zmianie ustawy Ukrainy «O podstawach państwowej polityki językowej»”, przygotowanego przez grupę roboczą powołaną zgodnie z poleceniem Prezydenta Ukrainy z 8 sierpnia 2012 r., nr 1-1/2109;
— wydania przez rząd Ukrainy polecenia natychmiastowego zatwierdzenia państwowego celowego programu zapewnienia pełnowartościowego funkcjonowania państwowego języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy;
— zapewnienia przez rząd pełnej realizacji Państwowego programu pracy z Ukraińcami za granicą.
Tłumaczenie maszynowe
1. Rada Koordynacyjna Ogólnoukraińskiego stale działającego Forum „W obronie języka ukraińskiego i państwowości” (dalej — RK) jest dobrowolnym organem koordynującym stowarzyszeń społecznych, partii politycznych, organizacji charytatywnych, związków twórczych, instytucji naukowych i zakładów edukacyjnych, które są uczestnikami Forum. Organizacje-uczestnicy RK zachowują swój status prawny i autonomię. Decyzję o przystąpieniu organizacji do Forum oraz o wystąpieniu z niego podejmuje RK na podstawie ich wniosku. 2. Rada Koordynacyjna zapewnia organizowanie regularnych zebrań Forum dwa razy w roku. W razie potrzeby RK może zwoływać nadzwyczajne zebrania Forum. 3. RK sprzyja wykonywaniu decyzji Forum, organizuje działania na rzecz obrony języka ukraińskiego i państwowości. 4. Rada Koordynacyjna może tworzyć stałe i tymczasowe grupy robocze w celu organizowania poszczególnych akcji, kampanii i innych przedsięwzięć na poziomie ogólnoukraińskim i regionalnym.
5. Rada Koordynacyjna podejmuje decyzje według zasady „jedna organizacja — jeden głos”. 6. Wykonanie decyzji RK zapewniają organizacje-uczestnicy, które poparły je podczas głosowania. 7. Posiedzenia Rady Koordynacyjnej odbywają się raz w miesiącu. W razie potrzeby mogą być zwoływane nadzwyczajne posiedzenia Rady Koordynacyjnej. 8. Na posiedzenia Rady Koordynacyjnej, na mocy jej decyzji, mogą być zapraszani przedstawiciele środowiska eksperckiego oraz inne osoby, które nie są członkami RK. 9. Przewodniczący Rady Koordynacyjnej jest wybierany przez Forum na okres między jego zebraniami. Przewodniczący Rady Koordynacyjnej zapewnia zwoływanie posiedzeń oraz pracę Rady Koordynacyjnej. 10. W obwodach i innych jednostkach administracyjno-terytorialnych Ukrainy mogą być tworzone lokalne (regionalne) rady koordynacyjne na wzór ogólnoukraińskiej. 11. Zmiany i uzupełnienia do niniejszego Regulaminu są uchwalane przez Radę Koordynacyjną większością 3/4 głosów.
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO. Podkreślił to w słowie wstępnym przewodniczący „Proświty” Pawło Mowczan: „Doszliśmy do granicy. Wystarczy spojrzeć na nasz ekran telewizyjny, ogólnie na przestrzeń informacyjną. Pozostawiono nam informacyjną strefę rezerwatu”. W obliczu takich zagrożeń i wyzwań rośnie rola sektora społecznego, gdyż nie sposób oczekiwać od urzędników i władzy czegoś naprawdę patriotycznego. W najlepszym razie będzie to jego imitacja. Charakterystyczny przykład — tegoroczne wyłonienie laureatów Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Zaledwie trzech laureatów, o których też nie chce się mówić nic złego. Ale czy rzeczywiście wyróżniono najbardziej godnych przy tak potężnym, jak w tym roku, wyborze nominowanych, zwłaszcza w dziedzinie literatury? Takie wrażenie, że istnieją jakieś zamknięte spółki akcyjne przy wyższych szczeblach władzy, które to wszystko określają. Czy więc nie stanie się coś podobnego, gdy za rok Ukraina i ludzkość będą obchodzić 200-lecie urodzin Tarasa Szewczenki? Dlatego warto zainicjować utworzenie społecznego komitetu ds. obchodów tej daty, i tutaj wśród pierwszych musi być „Proświta”, która nosi imię Szewczenki. Mówiąc o konkretnych zadaniach prośwician, przewodniczący Towarzystwa wezwał, by iść do ludzi, tworzyć komórki „Proświty” w placówkach oświaty, kultury, rozpowszechniać produkty Towarzystwa — książki, plakaty, płyty. A jeszcze wielki projekt Towarzystwa „Logos”, do 68 wydań którego, opublikowanych wcześniej, dodano w ubiegłym roku jeszcze 12. Przewodniczący Kijowskiej organizacji Towarzystwa profesor Iwan Juszczuk podzielił się doświadczeniem rozpowszechniania materiałów oświatowych, w tym publikacji gazety „Słowo Proświty”, w placówkach oświatowych, przez internet. Iwan Pyłypowycz przygotował w formie elektronicznej kilka broszur o tematyce prośwician, które umieszczono na stronie „Proświty” i mogą z nich teraz korzystać wszyscy chętni. W takiej sytuacji w przestrzeni informacyjnej, jaką mamy, należy wykorzystywać wszystkie dane możliwości, zaznaczył przewodniczący Ogólnokrymskiego zjednoczenia „Proświty” Serhij Sawczenko. Opowiedział, jak niedawno wspólnie z dziennikarzem, przewodniczącym Krymskiego Ruchu Ludowego Leonidem Piłunskim brał udział w programie telewizji krymskiej, poświęconym międzynarodowemu wyborowi Ukrainy. Proświcianin i członek Ruchu całkowicie „rozegrali” swoich oponentów-komunistów, innych promoskiewskich propagandystów. Kiedy po zakończeniu dyskusji kanał telewizyjny przeprowadził głosowanie wśród widzów, 70% opowiedziało się za wstąpieniem Ukrainy do Unii Europejskiej i tylko 12% — za Unią Celną. Tak więc trzeba śmielej wchodzić w takie dyskusje. Członkini Rady i zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, redaktor naczelna „Słowa Proświty” Lubow Hołota zwróciła uwagę na dwa nowe projekty medialne, zapoczątkowane przez gazetę, i zaproponowała zjednoczeniom obwodowym aktywne włączanie się do nich. Jest to projekt „Napiszmy historię „Proświty” razem” — na 145-lecie naszego Towarzystwa, oraz nowa inicjatywa gazety „Przywróćmy ukraińskie radio w ukraińską przestrzeń”. Czekamy z obwodów na materiały z historii prośwician i doniesienia o tym, co dzieje się w przestrzeni informacyjnej na miejscu. Jest o czym mówić. Szczególnie smutne wrażenie robią liczne stacje FM, które zalały nasz eter. Przewodniczący Zaporoskiej obwodowej „Proświty” Ołeh Tkaczenko kilka miesięcy temu przeprowadził wielką akcję propagandową prośwician: pieszy marsz z Zaporoża do Kijowa. Nasza gazeta szczegółowo pisała o tej akcji, która zyskała szeroki oddźwięk społeczny. I to dopiero początek. W ciągu roku Ołeh Tkaczenko planuje przeprowadzić jeszcze kilka podobnych marszów — pod egidą „Proświty”. Rada Główna Towarzystwa postanowiła wesprzeć tę inicjatywę i mianowała Ołeha Tkaczenkę koordynatorem akcji. Już na tę wiosnę zaplanowano marsz z Kijowa do najwyższego punktu kraju, Howerli, przez terytoria kilku obwodów. Latem odbędzie się marsz na trasie Zaporoże—Donieck—Ługańsk. A na wiosnę przyszłego jubileuszowego roku Szewczenkowskiego zaplanowana jest wielka pielgrzymka do Tarasa — marsz z różnych zakątków Ukrainy na grób Kobziarza w Kaniowie. To poważne akcje, wymagają aktywnego udziału prośwician, wsparcia informacyjnego. Wyższym odznaczeniem Towarzystwa „Proświta” — medalem „Budowniczy Ukrainy” nagrodzono znaną językoznawczynię, doktor nauk, profesor Łarysę Masenko. Przewodniczący Towarzystwa Pawło Mowczan wręczył jej na sesji to wysokie wyróżnienie. Na sesji dokooptowano do członków Rady Głównej „Proświty” znanego ukraińskiego kompozytora Ołeksandra Jakiwczuka oraz deputowanego ludowego Ukrainy z Krymu Eduarda Leonowa. *** Rada Główna Towarzystwa podjęła decyzję o przeprowadzeniu kolejnego IX zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Odbędzie się on nie później niż 14 września, dokładną datę wyznaczą później, po przeprowadzeniu konferencji sprawozdawczo-wyborczych we wszystkich obwodach Ukrainy. Rada zatwierdziła kwotę reprezentacji delegatów na zjazd z obwodów — w zależności od liczebności zjednoczeń obwodowych. Postanowiono również przeprowadzić kampanię sprawozdawczo-wyborczą — zebrania i konferencje organizacji rejonowych, miejskich, obwodowych Towarzystwa do końca czerwca bieżącego roku. W Dniu Języka Ojczystego i przed rozpoczęciem Ogólnoukraińskiego forum „W obronie języka i państwowości” odbyło się posiedzenie Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Przeprowadzenie forum, zainicjowanego przez „Proświtę”, skłoniło członków rady do poszukiwania nowych form konsolidacji społeczeństwa obywatelskiego, wszystkich patriotów. Gdyż państwowość, demokracja, interesy narodowe, być może jak nigdy w ostatnich latach, są pod poważnym zagrożeniem.
Tłumaczenie maszynowe
Petro Szulha, dziennikarz, członek Proświty
Zdjęcie: Ołeksandr Łytwynenko
25 lutego postępowa opinia publiczna stolicy obchodziła 142. rocznicę urodzin wybitnej ukraińskiej pisarki, działaczki społecznej i członkini Proświty Lesi Ukrainki. Głęboko świadoma siły słowa poetyckiego, autorka niezniszczalnej „Leśnej pieśni” nieustannie doskonaliła swoją paletę artystyczną. Była poetką-liryczką, dramaturgiem, nowatorem, prozaiczką, publicystką, krytyczką. Spuścizna artystyczna Lesi Ukrainki należy nie tylko do narodu ukraińskiego, ale wchodzi także do światowego skarbca słowa artystycznego. W dzisiejszych uroczystościach wzięły udział organizacje społeczne Kijowa, w tym Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, partie polityczne o narodowo-demokratycznym kierunku, przedstawiciele Muzeum Lesi Ukrainki oraz Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. Na grób pisarki na cmentarzu Bajkowe miłośnicy jej twórczości złożyli kwiaty. Od grobu udali się pod pomnik Lesi Ukrainki, gdzie na placu jej imienia zebrali się nieobojętni ludzie. Słowo o Lesi wygłosili pisarz, przewodniczący Proświty Pawło Mowczan, sekretarz odpowiedzialny Towarzystwa Mykoła Nesterczuk, dyrektorka Muzeum Lesi Ukrainki Iryna Szczukina, przedstawiciele UNP Heorhij Łukjanczuk i Wiktor Tkaczenko, poetka i naukowiec Alla Dyba oraz inni. Uczniowie kijowskiej szkoły nr 184 dzielnicy Dniprowski czytali wiersze ulubionej poetki, a wykonywane były pieśni w wykonaniu chóru etnograficznego „Homin” pod kierownictwem Leopolda Jaszczenki oraz zespołu „Proświta”, którym kieruje Raisa Marczenko.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl HLAHOLIUK, przewodniczący Kołomyjskiego Miejsko-Rejonowego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Kierownictwo Kołomyjskiego Kolegium Pedagogicznego Prykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. W. Stefanyka wspólnie z Kołomyjskim Miejsko-Rejonowym Towarzystwem „Proświta” oraz całą studencką rodziną postanowiło rozpocząć obchody 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki na rok przed jubileuszem. Projekt pod nazwą „Słowo Kobzarza” rozpocznie się w Kołomyi 6 marca. Przez 200 dni roboczych studenci, wykładowcy i znani działacze społeczni w murach kolegium będą czytać utwory Wielkiego Kobzarza. „Głównym celem tego projektu jest przyciągnięcie jak największej liczby młodzieży do głębszego poznawania twórczości Szewczenki; mamy nadzieję, że także społeczność miasta i znani ludzie nie przejdą obojętnie obok tej inicjatywy i przyłączą się do „Słowa Kobzarza” — podkreślił kierownik placówki Walery Kowtun. Harmonogram czytań jest już ułożony, zatem „Kobzarz” Tarasa Szewczenki zostanie przeczytany od początku do końca. Ponadto studenci Kołomyjskiego Kolegium Pedagogicznego planują w ten sposób ustanowić również rekord Ukrainy w kategorii „Imprezy masowe”. O tym poinformowała przedstawicielka Narodowego projektu „Księga rekordów Ukrainy” Hanna Krysiuk. „Każdy dzień czytań studenci będą nagrywać na kamerę wideo, a także liczyć liczbę obecnych na czytaniach. Mamy nadzieję, że do 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki, jeśli oczywiście zostaną spełnione wszystkie warunki projektu, w Kołomyi zostanie ustanowiony kolejny rekord Ukrainy, lecz najważniejsze jest to, że studenci poznają twórczość ukraińskiego geniusza i pokazują wszystkim innym, jak należy kochać dziedzictwo rodzimego narodu i szanować wybitnych Ukraińców” — podkreśliła H. Krysiuk.
Tłumaczenie maszynowe
Hnat BIŻYK, m. Nowa Kachowka, obwód chersoński
Napięta sytuacja w państwie popycha do aktywnych działań. Dlatego my, prosvitianie, razem z ruchowcami i swobodowcami napisaliśmy już nie jedno oświadczenie i złożyliśmy do miejskiego komitetu wykonawczego żądanie, by nie popierać antyukraińskiej ustawy Kiwałowa—Kolesniczenki, nie zamykać ukraińskich szkół, nie dawać możliwości Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu Moskiewskiego Patriarchatu do rusyfikowania mieszkańców miasta, uczynić gazetę „Nowa Kachowka” ukraińskojęzyczną itd. Zwracaliśmy się także do prokuratora miasta. I choć nie zawsze udaje się powstrzymać rusyfikację, nie opuszczamy rąk. Wśród naszych skromnych osiągnięć: szkoły nadal pracują w dotychczasowym trybie językowym, kierownicy miasta nie przechodzą na język sąsiedniego państwa.
Zwracamy się także do prezydenta. Zwłaszcza w sprawie naszej przestrzeni informacyjnej, okupowanej przez ukrainofobów. Nieukrywana rozpusta stała się normą dla bohaterów audycji. A wszystko to oglądają dzieci. Jakimi one wyrosną? Wiadomości są przepełnione informacjami o nieszczęściach, awariach, koszmarach, śmierciach. Pozytywne, radosne wiadomości zniknęły z ekranów. Czyżby ich u nas już nie było? Gdzie jest ukraińska pieśń, którą zachwyca się świat, ukraiński humor? Dlaczego narzuca nam się kiepski humor obcym językiem, z Ukraińców się szydzi. Lecz najstraszniejsze dla nas jest wypieranie ukraińskiego języka z ekranów, co prowadzi do zniszczenia naszej państwowości. Dlatego wzywamy prezydenta, by podjął kroki w celu naprawy sytuacji, a prosvitian – by aktywnie bronili naszych praw.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
który trzeba szanować, chronić i mądrze wzbogacać. Od dawien dawna na terytorium Bukowiny mieszkają i pokojowo współistnieją przedstawiciele około 80 narodowości i grup etnicznych. O tolerancji w ich relacjach świadczy również nasze dzisiejsze święto”. Podczas uroczystości rektor Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza Stepan Melnyczuk oraz teatralny i społeczno-kulturalny działacz, historyk teatru Bukowiny Tadej Sułatycki otrzymali medale „Budowniczy Ukrainy” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Przed uczestnikami święta wystąpiła językoznawczyni, profesor CzUN Nadija Babycz, która wyrecytowała poezje w różnych językach. Święto zakończyło się koncertem — pieśni w językach ojczystych oraz tańce narodowe wykonali przedstawiciele licznych towarzystw narodowo-kulturalnych naszego wieloetnicznego miasta. W ramach obchodów Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego 21 lutego w Czerniowcach w obwodowej filharmonii odbyły się uroczystości pod hasłem „Bez języka nie ma narodu”. Uczcić to święto zebrali się przedstawiciele władz obwodowych i miejskich, towarzystw narodowo-kulturalnych działających w naszym mieście, wykładowcy CzUN, studenci, uczniowie. Inicjatywa przeprowadzenia wydarzenia należy do Czerniowieckiej obwodowej „Proświty”. „Język to narzędzie, które jednoczy naród, ludzi w jedną całość — zaznaczył w swoim wystąpieniu przewodniczący obwodowej „Proświty” Ostap Sawczuk. — To ten wielki skarb, Z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego Horochowska centralna biblioteka rejonowa wspólnie z rejonowym oddziałem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki przeprowadziły okrągły stół „Słowem dotknąć duszy”. Występowali: Wałentyn Boczkowski — zastępca przewodniczącego rejonowej administracji państwowej, Petro Bojarczuk, dziennikarz gazety „Wołyń-Nowa”, pisarz, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Własny dorobek twórczy prezentowali członkowie klubu literackiego „Natchnienie”: Kateryna Zwarko, Julija Zubkewycz, Dina Bondaruk, Julija Kerenska, Wiktorija Tymczyszyna, Marta Czaruk, Ałła Kyryczuk i inni. Podsumowano wyniki rejonowego etapu obwodowego literacko- Rektor Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza Stepan Melnyczuk Biuro prasowe Czerniowieckiego obwodowego oddziału WUT „Proświta” im. T. Szewczenki centralnego systemu bibliotecznego, przewodniczący Horochowskiego rejonowego oddziału WUT „Proświta” obwodu wołyńskiego. handlowo-ekonomicznych czy kulturalnych relacji Ukrainy z jakimkolwiek państwem świata. Ze szczerym szacunkiem i nadzieją na zrozumienie, Borys BAZYLEWSKI, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Ołeh BAJ, Nadzwyczajny i Pełnomocny Poseł 2 klasy, Przewodniczący Państwowego Komitetu Polityki Informacyjnej (1999—2000); Serhij BORSZCZEWSKI, Nadzwyczajny i Pełnomocny Poseł 2 klasy, Pierwszy wiceprezes Stowarzyszenia Ukraińskich Pisarzy; Wołodymyr WASYŁENKO, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Danyło ŁUBKIWSKI, Nadzwyczajny i Pełnomocny Poseł 1 klasy; Jurij MAŁKO, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Wołodymyr OHRYZKO, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy, Minister Spraw Zagranicznych Ukrainy (2007—2009); Ihor OSTASZ, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Bohdan SOKOŁOWSKI, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Borys TARASIUK, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Minister Spraw Zagranicznych Ukrainy (1998—2000; 2005—2007); Raul CZIŁACZAWA, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
21 lutego, w ramach obchodów Międzynarodowego Dnia Obrony Języka Ojczystego, przed budynkiem Podilskiego Sądu Rejonowego w Kijowie odbyła się akcja społeczna „Chcemy czytać prasę po ukraińsku!”. Uczestnicy wydarzenia proponowali przechodniom zakup ukraińskojęzycznych wersji znanych rosyjskojęzycznych wydawnictw, które zgodnie z państwową licencją powinny być wydawane nie tylko po rosyjsku, ale także po ukraińsku. W obronie swoich prawnie chronionych praw działacze społeczni skierowali do sądu odpowiedni pozew przeciwko gazecie „Siegodnia” oraz „Komsomolskaja Prawda w Ukrainie”. Powodowie zaznaczają: „Te wydawnictwa są pierwsze, ale nie ostatnie z listy tych, które będziemy starać się przywrócić do litery prawa. Znamienne, że jedno z wydawnictw jest zarejestrowane na Ukrainie, a drugie z zagraniczną propiską, lecz ignorują ustawodawstwo oboje zupełnie jednakowo”. W ten sposób aktywiści starali się zwrócić uwagę opinii publicznej na naruszenia praw ukraińskich konsumentów, dla których ojczystym językiem jest język ukraiński. Ponieważ właściciele wydawnictw nie przestrzegają warunków licencjonowania i drukują wyłącznie nakłady rosyjskojęzyczne, przechodnie mieli możliwość otrzymania gazet z pustymi stronami. Organizatorzy wydarzenia przekonują, że prawo lekceważą redaktorzy wielu wydawnictw — dla poglądowości pod sądem ustawiono „stojak” z gazetami-widmami. „My, konsumenci języka ukraińskiego, jesteśmy namawiani do kupowania wydawnictw, które istnieją de jure, jednak których nie ma de facto. Formalnie wszystko jest zgodne z prawem, lecz w rzeczywistości dzieje się bezprawie. Dlatego postanowiliśmy wręczyć sędziom egzemplarz Konstytucji z pustymi stronami, aby słudzy prawa spróbowali wczuć się w naszą sytuację — korzystać z tego, czego w rzeczywistości nie ma”, — zaznaczył powód Ołeksij Kliasztorny.
Tłumaczenie maszynowe
W samą porę na Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego do Ukrainy dotarła informacja o tym, że swoim dekretem nr 101 Prezydent FR nagrodził Medalem Puszkina (państwowe odznaczenie Rosji) S. Kiwałowa, W. Kołesniczenkę, J. Bołdyriewa, O. Carowa, D. Szeńcewa. „Za co?!” A za wielki wkład w zachowanie i popularyzację języka rosyjskiego oraz kultury za granicą, czyli w Ukrainie… Oto wam, chachły, rusini, małorosjanie, a może i Ukraińcy, uznanie waszej bezradności, bezpaństwowości i wszelkiego innego bez… Prezydent sąsiedniego państwa tym dekretem jeszcze raz mówi swojemu koledze — oto jak trzeba chronić język, ucz się, towarzyszu Janukowyczu. Nie pozwala Europa wstąpić do Unii Celnej, to będzie wam znowu unia językowa, bo teraz jest tylko kilku „medalistów”, a może być jeszcze więcej… „Doprowadziła się Ukraina do samego skraju”, — jeszcze i jeszcze raz mówi prawie 200-letni Taras Szewczenko, przypominając nam, w Ukrainie będącym, — czyj język, tego i władza w państwie. Oczywiście, następnym „medalistą” będzie D. Tabacznyk z jego Ogólnoukraińskim konkursem języka rosyjskiego „Łukomorie”. Biedny Puszkin, a jeszcze biedniejsi my, bo wyhodowaliśmy przez lata niepodległości pod tym dębem trujące grzyby i sami tę językowo-polityczną truciznę spożywamy. W ustawodawczym absurdzie zagubił się projekt Ustawy Ukrainy „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego oraz porządku stosowania innych języków w Ukrainie” (autor S. Hołowatyj). Ale wierzę, że nie zagubią się ukraińskie siły w Radzie Najwyższej i Ustawę o językach od opozycji jednak przyjmą, a kolejka po nagrody językowe od Putina W.W. zniknie. Szczerze mając na to nadzieję Zoja DIDENKO, m. Chmielnicki, Ukraina ota-Ukraińca z Kijowa Beniamina Aleksiejewicza Dowbni. W muzeum po raz pierwszy ogłoszono imię laureata miejskiej nagrody literackiej imienia Ułasa Samczuka, ustanowionej zarządzeniem mera miasta. Został nim rówieński pisarz Jewhen Szmorhun za książki „Twierdź” oraz „…I ciemność go nie przemogła”.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
go konkursu „Niepowtarzalność”. Autorom wręczono upominki. Spotkanie prowadziła Lubow Łyszczyszyna, dyrektor horochowskiej Szanowni Koledzy! Wzywamy Was, abyście nie odwiedzali osobiście i nie zalecali obywatelom Waszych krajów podczas pobytu na Ukrainie odwiedzania restauracji sieci „Tanuki”, które w Kijowie znajdują się pod adresami: ulica Zołotoustiwśka 44/22 oraz prospekt Zjednoczenia 5. Nasz apel jest podyktowany tym, że moskiewski zarząd tej rosyjskiej firmy na Ukrainie zabrania swoim ukraińskim pracownikom posługiwania się językiem ukraińskim! Przychodząc na Ukrainę, aby robić tu interesy, uważają za możliwe dyktowanie swoich zasad, niekompatybilnych — jesteśmy o tym przekonani — ani z uczciwym biznesem, ani z moralnością. W związku z tym albo będą musieli ograniczyć się jedynie do działalności restauracyjnej, nie naruszając praw naszych obywateli, albo prędzej czy później wynosić się z Ukrainy. Dlatego, nie odwiedzając restauracji rosyjskiej sieci „Tanuki” na Ukrainie, postąpicie tak, jak powinni postąpić prawdziwi dyplomaci, jak postąpilibyśmy i my sami w analogicznej sytuacji. Żaden z autorów tego apelu nie ma powiązań z branżą restauracyjną, a zatem nasze wezwanie to nie dążenie do rozprawienia się z konkurentami. Tak samo byłoby zbędne zapewnianie Was, że my, profesjonalni dyplomaci, nie moglibyśmy występować przeciwko rozwojowi Szefom oraz pracownikom misji dyplomatycznych krajów UE, Kanady, USA oraz Japonii na Ukrainie
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen CYMBALIUK, obw. rówieński
Przywiązanie i miłość do języka ukraińskiego w Równem wyraziły w oryginalny sposób: na placu Niepodległości ustawiono literę „Ї” o wysokości 3 metrów 60 centymetrów. Ta litera jako największa pod względem rozmiarów trafiła do Księgi rekordów Ukrainy, której przedstawiciele odwiedzili miasto, aby odnotować rekord. Dlaczego właśnie „Ї”? Dlatego, że jest wyraźnie ukraińska i unikalna, bo w żadnym innym języku takiej nie ma. Ogólnie ta litera istnieje już ponad 500 lat. A we współczesnym znaczeniu po raz pierwszy użyto jej w latach 1874–1875 w „Zapiskach Południowo-Zachodniego Oddziału” Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego w Kijowie. Mieszkańcy Równego otrzymali też oryginalną naklejkę-medal „Kocham język ukraiński”, którą przypinano do ubrania. I oczywiście sfotografowali się z literą-rekordzistką. Dalszym miejscem pobytu litery „Ї” będzie obwodowa biblioteka.
Tłumaczenie maszynowe
20 lutego 2013 roku w Muzeum Literackim Ułasa Samczuka w Równem zapalono „Świecę pamięci”, poświęconą 108. rocznicy urodzin najwybitniejszego ukraińskiego pisarza XX wieku Ułasa Ołeksijowicza Samczuka. Podczas wydarzenia odbyła się prezentacja książek współpracowników Ułasa Samczuka: poety-wojownika Ołeha Olżycza „Rinʹ” oraz kościelnego i państwowego działacza metropolity Ilariona (Iwana Ohijenki) „Twoją tylko łąkę te ręce kosiły”. Te książki z serii „Biblioteczka Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem” (redaktor Inna Nahorna) ukazały się nakładem wydawnictwa „Azalija” Rówieńskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy dzięki pomocy materialnej patrio-
Zastępca miejskiego głowy Halina Kulczyńska wręcza dyplom laureata literackiej nagrody imienia Ułasa Samczuka pisarzowi Jewhenowi Szmorhunowi
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ojczystym językiem — językiem uczuć. A pan Ihor, którego z wielką wdzięcznością i szacunkiem możemy nazwać przyjacielem naszej biblioteki, wykonując przy akompaniamencie gitary prawdziwe perły śpiewanej poezji, wzniósł język ojczysty na takie wyżyny, że na sali nie pozostało ani jedno obojętne serce. I to po raz kolejny dowiodło, że język ojczysty to język uczuć. A zakończyć chcę tym, od czego wieczór się zaczął — kilka minut, w które zmieściła swoje wystąpienie działaczka społeczna Walentyna Iwaniwna Łytwynowa, było niczym podróż w czasie, począwszy od okresu narodzin naszego języka, zatrzymując się na najbardziej bolesnych momentach, kiedy był on zakazywany, a kończąc na teraźniejszości, kiedy każdy z nas ma prawo i możliwość myśleć oraz rozmawiać w tym języku, który dla każdego z nas jest ojczysty — językiem serca, językiem uczuć. Porozumiewajmy się nim, to będzie największym wyrazem naszej miłości do języka ojczystego. języka w naszych czasach przewodnicząca obwodowej „Młodej Proświty” Jewhenija Bardiak, przewodnicząca zrzeszenia organizacji społecznych rejonu kołomyjskiego, proświcianka Olha Baranećka, członek zarządu obwodowej „Proświty” Bohdan Borowycz. Uroczystość pobłogosławił ojciec I. Żuk. W sali działała wystawa tematyczna, przygotowana przez obwodową „Proświtę” oraz dział informacyjno-bibliograficzny obwodowej biblioteki młodzieżowej. może wahać się także rdzeń: Naryżnyj — Nariżnij — Narożnyj. Takie warianty dzisiaj trudno dopasować do jednego wzorca. Zresztą, czy jest w tym potrzeba? Dlatego w Słowniku poświadczono nazwiska: Bełenyk, Bełenykyn, Bełenko, Bełenczenko, Bełza, Bełymhotow, Bełymenko, Bełyneć, Bełyczenko, Bełij, Bełimenko, Bełkowec, a także Biłej, Biżeneć, Biłenko, Biłeńkyj, Biłeć, Biłećkyj, Biływittia, Biła, Biłyk, Biłymenko, Biłytiuk, Biłych, Biłyćkyj, Biłyczenko, Biłyczuk. Przy transliteracji nazwisk pochodzenia słowiańskiego lub niesłowiańskiego autorzy przeważnie orientują się na obowiązujące obecnie zasady pisowni nazwisk pochodzenia obcego, chociaż i tutaj czasami tradycja pisowni w dokumentach urzędowych stała się podstawą do utrwalenia nazwy własnej w nietypowej formie. Niemało nazwisk, utworzonych na wzór ukraińskich, ma podstawy słów języka rosyjskiego. Są to, w szczególności, nazwiska utworzone od imion: Nikołajenko, Nikitenko, które mają warianty Nikołajenko, Mykytenko, a także Mykołajenko i Mykytenko. Pisownię takich nazw własnych, jak Nikołajenko, Nikitenko, trudno reglamentować. Dlatego w tym przypadku pierwszeństwo przyznano przyjętym w języku literackim wariantom. Podsumowując ciekawe doniesienia studentów, Kateryna Dmytriwna Hłuchowcewa podkreśliła, aby każda młoda osoba — Ukrainka, Ukrainiec — strzegła swojego imienia osobistego i nazwiska rodowego w pełnej formie narodowej oraz nigdy nie zmieniała ich na obce. Biuro Prasowe Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Ivanna SZCZERBYNA, kierowniczka biblioteki im. M. Roericha “Język nie znika dlatego, że nie uczą się go obcokrajowcy, lecz dlatego, że nie rozmawiają nim ci, którzy go znają”. W bibliotece im. M. Roericha (ul. Jerewańska 12) odbyło się święto liryki, poezji i romansu “Język ojczysty — język uczuć”. Na święto gościnnie przybyli do nas zasłużeni artyści Ukrainy Łarysa Nedin oraz Ihor Jakubowski. Łarysę Nedin szeroka publiczność zna jako niezwykle utalentowaną osobę: aktorkę, artystkę, niezrównaną prezenterkę radiową, lecz jedna z cech jej talentu często pozostaje w cieniu — pani Łarysa pisze poezję i właśnie jako poetkę mieliśmy okazję usłyszeć tę czarującą kobietę. Czytała niewiele, ale tak trafnie, tak przejmująco, słowa płynęły, poezja różnorodna gatunkowo, napełniona szczerością i światłem — to bardzo jaskrawy przykład tego, co można stworzyć, kiedy pisze się. Mychajłyna BODNAR, kierowniczka ds. pracy kulturalno-oświatowej Około pół setki młodzieńców i dziewcząt w Domu Ludowym “Proświta” w Iwano-Frankiwsku składało przysięgę młodego proświcianina i otrzymywało legitymacje potwierdzające przynależność do tej sławnej i najstarszej organizacji społecznej na Ukrainie. W części artystycznej wzięli udział uczniowie obwodowego liceum z internatem dla uzdolnionych dzieci.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, profesor. Sprzeczne uczucia wywołał we mnie artykuł studentki Karyny Meszko z miasta Siewierodoniecka na Ługańszczyźnie, „Język to kwestia czasu” („Słowo Proświty”, nr 7 z 2013 r.). Po pierwsze, miło czytać, że „młodzież nie zgadza się z tą (Kiwałowa i Kołesniczenki – O. P.) ustawą”, że wielu młodych mieszkańców miasta studiuje w Kijowie, Charkowie, Lwowie i „tam nigdy nie wypiera się języka ukraińskiego, a wręcz przeciwnie, odwiedzając rodzinne miasto, rozmawia już w nim. Dlatego nie warto oczerniać Wschodniej Ukrainy za nieużywanie języka ukraińskiego, to kwestia czasu i być może właśnie on rozstrzygnie dalsze losy Siewierodoniecka”. Ale jest „po drugie”, znacznie gorsze. Dziewczyna pisze, że logicznie byłoby nazywać miasto Siwerskodonieckiem, skoro położone jest nad rzeką Doniec Północny, „ale taka nazwa nie została utrwalona na poziomie oficjalnym”, dlatego „osiągnięto porozumienie w sprawie nazwy Siewierodonieck”. Bardzo źle, że doszło do takiej „zgody”. Mieszkańcy tego miasta, zwłaszcza patriotycznie nastawiona młodzież, powinni wziąć przykład z mieszkańców Odessy. W czasach radzieckich centralną ulicę Odessy wielokrotnie próbowano przemianować, ale odesici uparcie nazywali ją Dieribasowską i w ten sposób zachowali historyczną nazwę. Surżykowa nazwa Siewierodonieck jest niezdarnym tworem niepiśmiennych urzędników, którzy do dziś nie potrafią z niego zrezygnować. Jeszcze w połowie ubiegłego wieku znany ukraiński językoznawca, badacz onomastyki Ołeksej Stryżak, pracownik naukowy Instytutu Językoznawstwa NAN Ukrainy, opublikował w czasopiśmie „Mowoznawstwo” gruntowną rozprawę o nazwie tego miasta. Nazwy rzeki Doniec Północny, jak i miasta Nowogród Siewierski na Czernihowszczyźnie, związane są z nazwą Księstwa Siewierskiego lub Nowogrodzko-Siewierskiego, które powstało pod koniec XI wieku w wyniku rozdrobnienia Księstwa Czernihowskiego. Księstwo Siewierskie prowadziło nieustanną walkę z koczownikami. Jeden z najbardziej wyrazistych epizodów tej walki opisano w zabytku dawnej literatury ukraińskiej XII wieku „Słowie o wyprawie Igora”. Zatem nazwa miasta na Ługańszczyźnie ma chwalebną historię. Jego naturalnym mianem jest Siwerskodonieck. Taki wariant został utrwalony w pierwszym wydaniu „Ukraińskiej Encyklopedii” (t. 13, s. 153), a także w ostatnich wydaniach akademickiego „Ukraińskiego słownika ortograficznego” (Kijów, 2009, s. 807). Dlatego też „Słowo Proświty” (podobnie jak „Literaturna Ukrajina”, „Ukrajina Mołoda” i inne wydania o charakterze patriotycznym) powinno pisać Siwerskodonieck, a nie Siewierodonieck. Mieszkańcy Doniecka w języku ukraińskim nazywani są doneczczany, w rosyjskim – nie wiadomo dlaczego donczane. Odpowiednio mieszkańcy Siwerskodoniecka to siwerskodoneczczany, a nie siewierodonczańcy. Zatem i kobieca drużyna siatkarska musi nazywać się nie „Siewierodonczańka”, a „Siwerskodoneczczanka”.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
tej ze swoją kompozycją literacko-muzyczną „O mowo ojczysta! Złota kołysko!”, trio wokalne „Łado” Instytutu Sztuki PNU pod kierownictwem Ludmyły Obuch, seminarzyści Iwano-Frankiwskiej Akademii Teologicznej oraz zespół tańca ludowego „Dzwinoczok” (kier. Myrosława Ciucmać) Domu Kultury w Czukałówce. Ze świętem pogratulowali i opowiedzieli o niełatwym losie ukraiń-
Tłumaczenie maszynowe
W Ługańskim Ukraińsko-Kanadyjskim Centrum „Odrodzenie” zebrali się proświcianie — studenci wydziału filologii ukraińskiej i komunikacji społecznej Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, Ługańskiego Państwowego Kolegium Ekonomii i Handlu, nauczyciele, uczniowie szkół, społeczność naukowa z okazji prezentacji „Słownika nazwisk mieszkańców Ługańszczyzny” (w 2 tomach, Ługańsk, 2011), opracowanego przez profesor Katerynę Dmytriwnę Hłuchowcewą, docent Walentynę Wołodymyriwnę Lesnową, asystent Irynę Jarosławiwnę Hłuchowcewą. Ciekawa i treściwa rozmowa o zebranych w słowniku nazwiskach, którą poprowadziła profesor K. D. Hłuchowcewa, nie pozostawiła nikogo obojętnym. Sprawdzony materiał, utrwalony w 50 miejscowościach Ługańszczyzny, zadziwia bogactwem. W Słowniku uderza liczba nazwisk utworzonych od imion męskich. W szczególności formacji mających rdzeń Iwan lub rdzeń wariantów tego imienia wykryto ponad 67, z imieniem Andrij powiązane są 74 nazwiska, Wasyl — 47, Denys — 20, Dmytro — 15, Kyryło — 35, Kłym — 23, Kindrat — 25, Kuzma — 16, Borys — 16, Mychajło — 40, Panas (Opanas) — 10, Stepan — 34, Petro — 62, Hryhorij (Hryćko, Stećko) — 48, Hryń — 18, Fedir — 42, Pyłyp — 7, Matwij — 13, Martyn — 17, Mykyta (Nikita) — 11, Mykoła — 9, Mojsej — 10. Powszechne są także nazwiska utworzone od imion żeńskich. Tak więc z imieniem Marusia powiązanych jest 7 nazwisk, Motria — 2, Marfa — 3. Nazwiska mogą wskazywać na indywidualne cechy nosiciela. Tak, w antroponimikonie ługańców wykryto ponad 14 nazwisk z rdzeniem przymiotnika kucyj (krótki), 22 — staryj (stary), 4 — wełykyj (wielki), 45 — małyj (mały), 4 — mołodyj (młody), 8 — myłyj (miły), 5 — bystryj (bystry). Dużą grupę stanowią nazwiska, u podstaw których położono nazwy zwierząt domowych; ogółem w składzie nazwisk wykryto rdzeń słowa kozieł 13 razy, koza — 40, baran — 26, kin (koń) — 5 (jednak odnotowano niemało nazwisk, które są wyrazami złożonymi; w tych antroponimach słowo kin użyte jest około 20 razy: Wełykokin, Łysokin, Biłokin, Biłokoniew, Biłokonnyj, Biłokonow i in.), kobyła — 14, korowa (krowa) — 6, iwcia (owca) — 9, kaban — 9, byk — 21, żerebeć (ogier) — 5, byria — 8. Są pochodne od słów kit (kot) (27 nazwisk), kurka — 9, komar — 15. Oddzielną grupę stanowią nazwy własne, które pod względem pochodzenia są powiązane z koloratywami: rdzeń słowa biłyj (biały) znajdujemy w podstawach 123 nazwisk, synij (niebieski) — 43, zełenyj (zielony) — 23, żowtyj (żółty) — 9, czerwonyj (czerwony) — 4, czornyj (czarny) — 87. Wśród nazwisk utworzonych od nazw osób i konkretnych przedmiotów pierwsze miejsce zajmują pochodne od słowa baba, w antroponimikonie ługańców naliczamy ich 79. Studenci udowodnili, że taką aktywność rdzenia bab- można wyjaśnić bogactwem znaczeń, jakie może przybierać leksem baba, rozległością gniazda słowotwórczego oraz obecnością dużej liczby słów dialektalnych z rdzeniem bab-. Liczne są także nazwiska złożone, które słusznie nazywa się kozackimi, opowiadają nam one o wydarzeniach sprzed kilkuset lat: Nezdijmyszapka, Napiwpaniw, Nejiżkasza, Nedajwoda, Machyboroda, Nejiżmak, Zełenachata, Łychobabenko, Zawijworota, Zabijworota, Kałybaba, Wernyhora, Wertypołoch, Dobrydeń, Dobrydniow, Dobrohorśkyj, Dawyhora, Derywedmid, Deryhuz, Dobryweczir, Dobromyrow, Majboroda, Pidipryhora, Pereczepydoroha i in. Niemało nazwisk wskazuje na narodowość lub grupę etniczną pierwszego nosiciela: Wołyn, Wołynśkyj, Biłorus, Hucuł, Bojko, Wołoch, Hałeć, Morwyn. W wielu nazwach własnych zauważamy podstawy toponimów lub hydronimów używanych na Ługańszczyźnie: Zamiuśkyj (rzeka Mius), Biłowodczenko, Biłowodśkyj (osiedle typu miejskiego Biłowodśk), Neszczeret, Neszczeretnyj (wieś Neszczeretowe w rejonie biłokurakyńskim), Doneć, Don (rzeki Siwerskyj Doneć i Don), Bachmutśkyj (wieś Bachmutiwka w rejonie słowianoserbskim), Łuhanśkyj, Łuhancew (miasto Ługańsk), Kryźkyj (wieś Kryźke w rejonie markiwskim), Wełykićkyj, Wełykoćkyj (wieś Wełyćke w rejonie miłowskim), Derkułśkyj (rzeka Derkuł). W nazwiskach odzwierciedlono życie codzienne Ukraińców. W szczególności wśród antroponimów mieszkańców Ługańszczyzny jest wiele spokrewnionych ze słowami badia (19), korob (16), kałacz (9), kałyta (6), kamin (kamień) (18), korowaj (3), kapusta (6), karaś (3), kistka (kość) (4), kociuba (2), masło (31), hołowa (głowa) — 44. Poszczególne nazwiska są powiązane z nazwami dialektalnymi: Bocun, Bocian, Burduk, Wijt, Hyria, Hunia. Nieskończony szereg nazwisk jest powiązany z ukraińskimi nazwami różnych zawodów, zajęć, rzemiosł itp. Na terenie Ługańszczyzny takie miana używane były od dawna. Jednak początkowo były one zwykłymi nazwami osobowymi. Nazwiskami stały się później. Oto kilka z nich: Bondar (Bondarew, Bondarenko), Werchowod, Hetman (Hetmanśkyj, Hetmancew), Honczarenko (Honczarow, Honczaruk, Honczar), Esaulow, Kowal (Kowalow, Kowalczuk). Przy zapisie właściwie ukraińskich nazwisk autorzy słownika starali się uwzględnić tradycję ich wymowy w gwarze oraz zapisu w oficjalnych dokumentach. Dlatego wiele nazwisk ma cechy gwar wschodniosłobożańskich, które występują w regionie. W szczególności przypadki nietypowej refleksji dawnego [ё] jako [е] (Belenko, Beseda), hiperyczne „okanie” (Hocoł), miękka wymowa [r] na końcu sylaby (Har’kavyj, Hwozdyrko). Szereg nazwisk typu przymiotnikowego podano z równoległymi końcówkami -yj oraz -ij, -a oraz -ia (Naryżnyj — Naryżnij, Naryżna — Naryżnia). W poszczególnych nazwiskach
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Kijów—Charków—Kijów
Namiętności wokół Charkowskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wrą od dawna, jeszcze od 21 lipca 2008 roku, kiedy młodzież w kamuflażach wtargnęła do pomieszczenia charkowskiej „Proświty” przy Rymarskiej 18 i na półtorej godziny zablokowała prośwician, którzy właśnie prowadzili zebranie. Tego samego dnia postanowiono: uznać za nieuprawnione przebywanie charkowskiej organizacji „Patriota Ukrainy” w pomieszczeniu wynajmowanym przez „Proświtę”. Zebranie to prowadził zastępca przewodniczącego zarządu ChOO WUT „Proświta” Wołodymyr Kowalenko, który postanowił zastąpić przewodniczącego obwodowego oddziału Anatolija Kindratenkę, który rzekomo „wyhodował” radykalną organizację „Patriota Ukrainy”. W. Kowalenkę poparł obwodowy oddział Ogólnoukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej „Młoda Proświta”, która od 1996 roku była młodzieżowym skrzydłem „Proświty” i od czasu pojawienia się na Rymarskiej 18 „radykałów” odmawiała z nimi współpracy, a urzędujący przewodniczący — doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor Charkowskiego Uniwersytetu Narodowego im. W. N. Karazina — przeciwnie, dostrzegał w „Patriocie Ukrainy” perspektywę. Ta wiadomość i wzajemne oskarżenia o „raiderskie przejęcie” pomieszczenia obiegły wówczas niemało drukowanych i elektronicznych mediów oraz zapoczątkowały falę polemiki o rzekomo poważnych problemach wewnątrz towarzystwa „Proświta”, co z szczególną lubością powielały prorosyjskie siły. Inspekcja rewizyjna, przybywszy do Charkowa, w obecności członków zarządu oddziału obwodowego dość szybko wyjaśniła sytuację. Z powodu pogorszenia stanu zdrowia przewodniczący Charkowskiego oddziału obwodowego Anatolij Kindratenko na czas leczenia i wypoczynku zwrócił się do zarządu o wyznaczenie tymczasowo pełniącym obowiązki przewodniczącego swojego zastępcę — Wołodymyra Kowalenkę. Ale po wyżej opisanych wydarzeniach przewodniczący musiał natychmiast wracać z urlopu i wycofać swoje wcześniejsze oświadczenie. Inspekcja rewizyjna wskazała na rażące naruszenia postanowień statutowych, których dopuścili się członkowie zarządu Charkowskiego oddziału obwodowego. W rezultacie doszło do zmiany kadr kierowniczych w ChOO WUT „Proświta” oraz zerwania stosunków z „Młodą Proświtą”. Ta ostatnia jednak nie zaprzestawała prób udowodnienia swojej racji i nadal współpracowała z większością prośwician. Ale… nie ma dymu bez ognia. Jaką organizację poparł wtedy przewodniczący charkowskiej „Proświty” i dlaczego wystąpili przeciwko niej proświcianie, którzy od pierwszych dni byli w towarzystwie? Spróbujemy się rozeznać. Pod koniec 1999 roku kierownictwo Socjal-Narodowej Partii Ukrainy (od lutego 2004 roku nazywa się ona Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Swoboda”) postanowiło sformować młodzieżowe skrzydło partii pod nazwą „Towarzystwo Wspierania Sił Zbrojnych i Marynarki Wojennej „Patriota Ukrainy”. 12 grudnia 1999 r. we Lwowie odbył się I zjazd „Patriotów”. Wieczorem tego samego dnia ulicami Lwowa w pochodzie z pochodniami przeszło ponad tysiąc umundurowanych członków nowo utworzonej organizacji społecznej. W ciągu kilku najbliższych lat „Patriota Ukrainy” zjednoczył w swoich szeregach „najgorętszą” ukraińską młodzież. 14 lutego 2004 r. na IX zjeździe SNPU zmienia lidera, nazwę, symbolikę oraz rozwiązuje „Patriotę Ukrainy”, którego działalności tak i nie zalegalizowano. Charkowski oddział, który odmówił samorozwiązania, 17 stycznia 2006 r. został oficjalnie zarejestrowany w Charkowskim Obwodowym Zarządzie Sprawiedliwości jako organizacja społeczna z adresem prawnym przy Rymarskiej 18. Głównym referentem ideologicznym tej organizacji był były przewodniczący charkowskiego oddziału OZ „Swoboda” Ołeh Odnorozenko. To właśnie on po wizycie inspekcji rewizyjnej w Charkowie w 2008 roku został jeszcze zastępcą przewodniczącego ChOO WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. 13 czerwca 2009 roku na kolejnej sprawozdawczo-wyborczej konferencji ChOO WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki pełnomocnictwa Anatolija Kindratenki oraz jego zastępcy Ołeha Odnorozenki zostały potwierdzone i przedłużone. Anatolij Kindratenko z powodu choroby nie mógł w pełni kierować organizacją i obowiązki przewodniczącego wykonywał według własnego uznania Ołeh Odnorozenko. Przez niejednoznaczną działalność „Patrioty Ukrainy” z „Proświty” na Charkowszczyźnie w tym czasie odeszło niemało doktorów i kandydatów nauk, pisarzy i nauczycieli, medyków i inżynierów, studentów i zwykłych nieobojętnych na ukraińską ideę ludzi. Do problemów charkowskich prośwician właśnie w tym czasie doszło wielokrotne zwiększenie opłat za wynajem pomieszczenia i głośny skandal: 23 sierpnia 2011 roku na podwórku „Proświty” rozległy się strzały. Na biuro charkowskiego oddziału organizacji „Patriota Ukrainy” dokonał zbrojnego napadu znany w Internecie ukrainofob Serhij Kołesnyk. Po tym działalność Charkowskiego Obwodowego Oddziału „Proświty” została praktycznie sparaliżowana. Podczas wielokrotnych przeszukań „funkcjonariusze organów ścigania” konfiskowali przede wszystkim sprzęt biurowy, dokumenty i pieniądze. Prawie wszystkie lokalne kanały telewizyjne i radiowe informowały opinię publiczną o tych wydarzeniach, komentując je według własnego uznania. Apogeum batalii stał się zbrojny napad na biuro obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w przeddzień Nowego Roku, 29 grudnia 2011 roku. Grupa (około 15 osób), uzbrojona w środki specjalne, pistolety, świece dymne, wyważywszy kraty w oknie, wtargnęła do pokoju, gdzie przechowywano dokumentację. Podczas gdy część napastników, używając broni palnej, kijów owiniętych drutem kolczastym i młota, przebijała się do pomieszczenia, ich wspólnicy palili na podwórku dokumentację organizacji, książki o Hołodomorze, historii UPA, „Kobzarze”… Miniony 2012 rok dla kierownictwa Charkowskiego Obwodowego Oddziału WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki okazał się niezwykle trudny. Na początku roku w pomieszczeniu przy Rymarskiej 18 wyłączono wodę i energię elektryczną, a pod koniec stycznia szeroki rozgłos zyskała informacja o zatrzymaniu przez funkcjonariuszy organów ścigania sekretarza odpowiedzialnego ChOO WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, aspirantki Oksany Żywotkowej. Ona, będąc aktywistką „Patrioty Ukrainy”, od 2008 roku kierowała charkowską organizacją miejską „Proświty”, później wybrano ją na sekretarza odpowiedzialnego organizacji obwodowej, otrzymała na przechowanie pieczątkę i dokumenty. Przypomnę, że od sierpnia 2011 roku na całej Ukrainie pod zarzutami terroryzmu aresztowano aktywistów „Patrioty Ukrainy” (sprawa „Wasylkowskich terrorystów”, „Obrońców Rymarskiej” — po sierpniowej strzelaninie w Charkowie itp.), kolejnym ogniwem w tym łańcuchu stało się zatrzymanie Żywotkowej, a 5 lipca 2012 roku zatrzymano jeszcze Ołeha Odnorozenkę, którego dopiero 1 listopada wypuszczono za poręczeniem. Na przesłuchania w tych sprawach wzywano też chorego Anatolija Kindratenkę… W czasie gdy „Proświtą” próbował kierować „Patriota Ukrainy”, niemało byłych aktywistów towarzystwa zjednoczyło się wokół oddziału „Młodej Proświty”, który nawet przy braku pomieszczenia prowadził działalność oświatową — koncerty, wykłady, prezentacje książek, uczczenie pamięci wybitnych Ukraińców, organizował zbiórkę książek dla wiejskich bibliotek obwodu itp. „Młoda Proświta” stała się jednym z organizatorów „Majdanu Językowego” przeciwko ustawie Kiwałowa-Kołesniczenki w Charkowie, który od 3 lipca do 26 października heroicznie trzymał obronę języka ukraińskiego. Koordynatorem tej akcji był działacz społeczny, lekarz z wykształcenia, Dmytro Pyłypeć, który później bodaj najaktywniej bronił charkowskiej „Proświty” w sieciach społecznościowych. To właśnie charkowski Majdan odrodził w wielu mieszkańcach Słobożan-
Ihor Krawciw wiarę w przyszłe odrodzenie zorganizowanego ruchu ukraińskiego. Latem 2012 roku odpowiedzialna sekretarz ChOO WUT „Proświta” im. T. Szewczenki Oksana Żywotkowa postanowiła na nowo tworzyć organizację i poprosiła o wsparcie ChOO WS „Swoboda”, zwracając się do przewodniczącego Ihora Szwajki. To wydarzenie doprowadziło do kolejnej fali kryzysu organizacyjnego w charkowskiej „Proświcie”. Podczas kampanii wyborczej „swobodowcy” „okupowali” lokal w centrum Charkowa przy ul. Rymarskiej 18-A, zaczęli masowo przyjmować do „Proświty” swoich partyjnych kolegów. 22 września 2012 r. z rażącym naruszeniem Statutu WUT „Proświta” (art. 5; 7; 5.14) przeprowadzili „konferencję sprawozdawczo-wyborczą”, zorganizowaną przez członków WS „Swoboda”, na przewodniczącego wybrano wtedy Mykołę Zubkowa. W tej sprawie do Sekretariatu Towarzystwa wpłynęły liczne skargi od rzeczywistych członków „Proświty” o tym, że konferencja nie może zostać uznana za legalną, ponieważ przeprowadzono ją wbrew Statutowi. 3–5 października do Charkowa wysłano komisję, w skład której weszli członkowie KRI oraz pracownik Sekretariatu Towarzystwa, którzy szczegółowo zbadali sytuację w Charkowskim Zjednoczeniu Obwodowym i o wynikach zameldowali na wspólnym posiedzeniu Zarządu Centralnego oraz Komisji Kontrolno-Rewizyjnej 10 października 2012 r., gdzie tę konferencję uznano za antystatutową. Kierownikom zjednoczenia obwodowego, wybranym na konferencji w 2009 roku (A. Kindratence, I. Krawciwowi, W. Owodowi), polecono przygotować i przeprowadzić konferencję zgodnie ze Statutem WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. A byłą odpowiedzialną sekretarz zjednoczenia O. Żywotkową za antystatutową działalność wykluczono z szeregów „Proświty” i zobowiązano ją do przekazania pieczęci zjednoczenia obwodowego oraz innych dokumentów statutowych urzędującemu przewodniczącemu — Anatolijowi Kindratence. Jednak decyzję Zarządu Centralnego zignorowano. Korzystając z sytuacji, Charkowska Organizacja Obwodowa WS „Swoboda” ponownie zainspirowała 14 listopada 2012 r. przeprowadzenie kolejnej tak zwanej „konferencji”, nie powiadamiając wcześniej, zgodnie ze Statutem, Sekretariatu Towarzystwa. Na przewodniczącego „swobodowcy” „wybrali” Ihora Szwajkę. Komisja Zarządu Centralnego i Komisji Kontrolno-Rewizyjnej, studiując kolejny plik dokumentów i wysłuchawszy obie strony, obejrzawszy nagranie wideo w internecie, doszła do wniosku, że to kolejna falsyfikacja. 7 grudnia 2012 r., nie doczekawszy się Rady Głównej WUT „Proświta”, członkowie WS „Swoboda”, po raz kolejny lekceważąc Statut, przeprowadzają bez udziału „proświtian” kolejną tak zwaną „konferencję” zjednoczenia obwodowego. Członkowie WS „Swoboda” na „przewodniczącego” tym razem już jakoby wybierają Ołeksandra Hawę, chociaż na oficjalnej stronie partii jako przewodniczący charkowskiej „Proświty” do połowy lutego wciąż podpisuje się Mykoła Zubkow. Na sesję Rady Głównej 8 grudnia 2012 r. zaproszono przedstawicieli urzędującego kierownictwa i przedstawicieli WS „Swoboda”. O. Hawa w swoim wystąpieniu oświadczył, że „Swoboda” poleciła mu stanąć na czele Charkowskiego Zjednoczenia Obwodowego „Proświta”. Przedstawiciel urzędującego kierownictwa zjednoczenia obwodowego I. Krawciw oświadczył, że to kolejna falsyfikacja. Sesja Rady Głównej wydała negatywną ocenę wydarzeniom w Charkowskim Zjednoczeniu Obwodowym, popierając uchwałę Zarządu Centralnego „Proświty” z 10 października 2012 r. Kierownictwu Charkowskiego Zjednoczenia Obwodowego polecono kontynuować pracę i przeprowadzić konferencję sprawozdawczo-wyborczą zgodnie z wymogami Statutu Towarzystwa. 10 grudnia 2012 roku upoważnieni przez Zarząd Centralny członkowie komitetu organizacyjnego ds. przygotowania konferencji rozpowszechnili apel do wszystkich nieobojętnych, w którym opowiedzieli o sytuacji, jaka wytworzyła się w zjednoczeniu obwodowym, i rozpoczęli przerejestrowanie członkostwa. Konferencja sprawozdawczo-wyborcza odbyła się 22 lutego 2013 roku. Do udziału w niej i obserwacji przestrzegania norm Statutu Zarząd Centralny Towarzystwa delegował do Charkowa Switłanę Feszczenko oraz mnie, Jewhena Buketa. O godzinie 10 rano rozpoczęła się rejestracja, chociaż Ołeksandr Hawa, który nazywał siebie przewodniczącym Charkowskiego Zjednoczenia Obwodowego WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, ochrzcił zebranie „tajnym”, zorganizowanym przez władze i jeszcze przed rozpoczęciem rejestracji żądał od nas odwołania jego przeprowadzenia. Groził, że przy pomocy swoich ludzi je zerwie, wyważy drzwi…
Tłumaczenie maszynowe
Uczestnikami zebrania zostali członkowie ChOO WUT „Proświta”, którzy przeszli przerejestrowanie (osobiście przybyła 71 osoba ze 109, które zwróciły się do komitetu organizacyjnego). Również żądanie wzięcia udziału w zebraniu wyrazili 27 „proświcianie” — członkowie WO „Swoboda” (na liście „członków” ChOO „Proświta”, dostarczonej przez O. Hawę, figurowało 87 osób), im to prawo przyznano. Wybrano organy robocze konferencji, zatwierdzono porządek obrad i regulamin. Dalej zacytuję wpis z bloga jednego z uczestników konferencji: „I tutaj podczas wystąpienia-sprawozdania przewodniczącego pana Kindratenki zaczął się „bałagan”: Hawa wykrzykiwał z miejsca, przerywał sprawozdawcy i żądał uznania tego zebrania za nielegalne, powołując się na jakieś niezaproszone organizacje rejonowe. W tej sprawie odbyło się głosowanie i propozycję (jeśli można tak nazwać histeryczne krzyki pana Hawy) odrzucono, do tego przytoczono wyciąg ze Statutu „Proświty”, który potwierdzał pełną legalność wydarzenia. Zatem dalej sprawozdawali przedstawiciele organu kierowniczego „Proświty”: Kindratenko, Owod, Krawciw. Wszystko to działo się przy wrzawie z galerii, gdzie usadowili się „przedstawiciele” „Swobody”, którzy nie mieli mandatów, ale zostali zaproszeni na salę. Potem dano Hawie możliwość wyrażenia swojej opinii. Ale kiedy ten jaśnie wielmożny pan zaczął pokazywać jakieś niezrozumiałe papierki i dowodzić, że Anatolij Kindratenko już dawno złożył z siebie pełnomocnictwa, proświcianie ogłuszyli jego wystąpienie okrzykami „samozwaniec”, po czym Hawa opuścił posiedzenie i za nim poszła część jego partyjnych kolegów”. Wszystko w stylu „Swobody” — albo my, albo nikt. Czyż tak ciężko zrozumieć, że „Proświta” — to szerokie pole, na którym pielęgnuje się język ukraiński, kulturę, tradycję, wychowują się prawdziwi patrioci i aktywiści wielu partii, w tym także „Swobody”. Dalej posiedzenie odbywało się w normalnym trybie, temu nawet nie przeszkodzili niektórzy zwolennicy Hawy, którzy próbowali przerywać występującym. Odbyło się głosowanie na kandydatów na stanowisko przewodniczącego Charkowskiej „Proświty”, w wyniku którego zwyciężył były więzień polityczny i przewodniczący komisji rewizyjnej Ihor Krawciw, wyprzedzając młodszego od niego organizatora „Majdanu Językowego” Dmytra Pyłypcia (który objął stanowisko pierwszego zastępcy przewodniczącego) o cztery głosy. Potem zatwierdzono składy rady zjednoczenia obwodowego oraz zarządu, a także KRK. Anatolij Kindratenko, którego wybrano do składu zarządu i rady, publicznie przyznał, że od początku współpraca z „Patriotą Ukrainy” była błędem, i był bardzo zadowolony z tego, że wreszcie zakończyła się ta awantura, a ci proświcianie, którzy przez nią odeszli od „Proświty”, wznowili pracę wielu komórek, kontynuują przerejestrowanie członkostwa. Są pewni, że teraz do nich znowu będą ciągnąć ludzie i „Proświta” w Charkowie wznowi aktywną działalność na zasadach demokratyczności i bezpartyjności. Nasze towarzystwo, zdaniem uczestników zebrania, nie może być oddziałem jakiejś odrębnej partii politycznej, ale ma skupiać wokół siebie wszystkich Ukraińców, którzy pragną zbudować wymarzoną cywilizowaną Ukrainę z godnymi warunkami życia. Anatolij KINDRATENKO Ruch oświatowy w Charkowie zrodził się na początku XX w., ale nazywał się on nie „Proświtą”, jak w innych obwodach Ukrainy, a „Towarzystwem umiejętności czytania i pisania”. Na początku lat 20. XX wieku Towarzystwo rozbito, aktywistów rozstrzelano lub wysłano do obozów koncentracyjnych. Podczas okupacji Charkowa przez Niemców w latach 1941—1943 działalność „Proświty” na krótki czas została wznowiona. O pracy organizacji podczas niemieckiej okupacji pisał J. Szewelow w swoich wspomnieniach. Wszystko to — fakty historyczne, które wymagają odrębnego zbadania. Moja opowieść o działalności wznowionej „Proświty” w Charkowie od 1988 r., do której miałem bezpośredni stosunek. Podczas gorbaczowowskiej pieriestrojki w lutym 1988 r. w Charkowie przy Związku Pisarzy (przewodniczącym Związku był wtedy Radij Połonski) stworzono towarzystwo kulturologiczne „Spadszczyna”. Pierwszy jego przewodniczący — pisarz Łeonid Toma, aktywiści — Wałerij Diaczenko, Wałentyna Owod, Ihor Krawciw, Marija Łuhowenko, Nina Nemyrowska. „Spadszczyna” przeprowadziła na uniwersytecie konferencję o stanie języka ukraińskiego. Pracę organizacyjną wykonali profesorowie Ołeksandr Jurczenko i Wołodymyr Kałasznyk. Apel-uchwałę konferencji przygotowaliśmy my z Anatolijem Zdorowym. Symboliczne, że konferencja, na którą przyszło ponad 600 osób, odbyła się 8 grudnia 1988 r. — w 120. rocznicę od stworzenia „Proświty”, choć my nic nie wiedzieliśmy nie tylko o tej dacie, ale i w ogóle o „Proświcie”. Na początku stycznia 1989 r. byłem obecny na pierwszym posiedzeniu grupy inicjatywnej ds. stworzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego (TJU). 27 stycznia 1989 r. odbyło się Charkowskie obwodowe zebranie założycielskie TJU. Na przewodniczącego wybrano profesora Ołeksandra Jurczenkę, na zastępcę — pisarza Jurija Stadnyczenkę. Po stworzeniu TJU aktywiści zaczęli organizować komórki, a pod koniec 1989 roku — wysunęli kandydatów na deputowanych do rad wszystkich szczebli. Przeciwko naszym kandydatom pracowały wszystkie media, administracja, komitety partyjne. Ale dziesiątki przedstawicieli weszły do rad rejonowych, miejskich i obwodowej, za naszym pośrednictwem do Rady Najwyższej trafili Ałtunian i Szczerbyna. W połowie 1990 r. zaproponowałem przyznawanie 15-procentowego dodatku do pensji tym nauczycielom, którzy będą wykładać swoje przedmioty w języku ukraińskim. Z pomocą Anatolija Zdorowego, który w tamtym czasie był przewodniczącym komisji rady obwodowej, O. S. Maselśkyj dwukrotnie przeprowadzał taką uchwałę przez radę obwodową. Z inicjatywy Ołeksandra Stepanowycza przyznawano dodatek nie 15, a 20 %, i nie tylko nauczycielom, ale i dyrektorom szkół i szkół zawodowych, kierownikom dziecięcych placówek przedszkolnych, nauczycielom i wychowawcom, gdzie nauczanie i wychowanie realizowano w języku ukraińskim w rosyjskojęzycznych placówkach oświatowych. 4 stycznia 1991 r. z naszej inicjatywy Maselśkyj zwrócił się z listem do ówczesnego Przewodniczącego Rady Ministrów W. Fokina, w którym prosił o poparcie inicjatywy Charkowskiej rady obwodowej, deputowanych ludowych i Charkowskiego obwodowego komitetu wykonawczego, o wspieranie rozszerzenia naszej inicjatywy na inne zrusyfikowane obwody Wschodniej i Południowej Ukrainy oraz o przyjęcie odpowiedniej decyzji na szczeblu państwowym. Naszych apeli w Kijowie nie usłyszano. Ale i przez te dwa lata dokonały się znaczne przesunięcia w dekolonizacji oświaty na Charkowszczyźnie. Pierwszy przewodniczący Charkowskiego zjednoczenia obwodowego TJU „Proświta” (luty 1989—listopad 1990) prof. Ołeksandr Jurczenko
Na drugiej konferencji obwodowej TUM w listopadzie 1990 r. wybrano mnie na przewodniczącego. W grudniu 1990 r. Lwowskie centrum wydawnicze „Feniks” wydrukowało w charkowskiej fabryce 140 tys. egzemplarzy książki „Historia Ukrainy dla dzieci” A. Łotockiego i zaproponowało nam wykupienie 18 tys. egzemplarzy. Pieniędzy nie mieliśmy, od Zarządu Centralnego „Proświty” wziąłem pożyczkę 50 tys. karbowańców i rozliczyłem się za książki. Po tym „Feniks” podarował nam jeszcze 15 tys. egzemplarzy. Te książki sprzedawaliśmy (częściowo rozdawaliśmy) nie tylko charkowianom, ale także działaczom „Proświty” z obwodów ługańskiego, połtawskiego, sumskiego, krymskiego, chersońskiego, donieckiego i zaporoskiego. Realizując zadania statutowe, Charkowski Oddział Obwodowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki koncentrował swoją pracę na wprowadzaniu edukacji w języku państwowym; aktywnym ingerowaniu w życie społeczno-polityczne obwodu charkowskiego i Ukrainy w ogóle w celu przebudzenia świadomości narodowej Ukraińców; koordynacji działań z innymi organizacjami narodowo-demokratycznymi i społecznymi oraz partiami, pomocy w tworzeniu organizacji społecznych o charakterze państwowotwórczym, obchodzeniu jubileuszy wybitnych wydarzeń i postaci walki narodowowyzwoleńczej, historii i kultury Ukrainy, działalności wydawniczej. Na początku lat 90. XX wieku wiele szkół w Charkowie i obwodzie zostało przeniesionych na ukraiński język nauczania, co świadczyło o sile TUM i Ruchu w tym regionie. W styczniu 1992 r. TUM zorganizowało wyjazd kilkuset dzieci z obwodu charkowskiego wraz z nauczycielami na Boże Narodzenie do obwodu lwowskiego. W tym celu kolej sformowała osobny pociąg, a dzieci miały okazję odwiedzić wsie podczas barwnego widowiska bożonarodzeniowego. Latem 1994 r. kupiliśmy stary powielacz. Tylko od grudnia 1994 do lutego 1995 roku wydrukowano na nim około 100 tys. ulotek. Oto tytuły niektórych z nich: „Drapieżny grymas imperializmu (rozkaz Berii-Żukowa)”, „Banderowcy. Kim oni są?”, „Deputowany — sługa narodu?”, „Dlaczego jesteśmy biedni w bogatym kraju?”, „Pracowniku Krymu! Zatrzymaj się, przeczytaj, pomyśl!”. Znaczną część z nich wysyłano na Donbas i południe Ukrainy. Pomieszczenie przy ul. Sumskiej 44, które otrzymaliśmy kilka miesięcy po upadku GKCzP, stało się ośrodkiem nie tylko „Proświty”, ale także licznych partii i organizacji społecznych, których powstanie wspieraliśmy. Skuteczna praca społeczna jest możliwa tylko przy obecności zdeterminowanych i oddanych swojej sprawie aktywistów, którzy pracują nie z obowiązku, a z nakazu serca. TUM — „Proświtę” w Charkowie tworzyła głównie ukraińska inteligencja. Powiedzenie „kadry decydują o wszystkim” nie jest pustym dźwiękiem. W rejonach wiejskich aktywistom „Proświty” było szczególnie trudno pracować z powodu nacisków administracji. Dyrektorowi jednej ze szkół w rejonie wałkowskim, który chciał stworzyć komórkę „Proświty”, powiedziano: „Albo Proświta, albo dyrektorowanie”. Na początku lat 90. w wielu rejonach obwodu charkowskiego utworzono komórki TUM, ale większość z nich szybko wygasła i tylko w rejonach krasnokuckim i zmijowskim osiągnięto znaczne sukcesy dzięki kierownikom Wiktorowi Kibkale i Wołodymyrowi Czmyrowi. Pierwszy z nich przez 25 lat był dyrektorem Krasnokuckiej Stacji Doświadczalnej Sadownictwa. Wielokrotnie bywał we wszystkich szkołach rejonu, jednoczył wiejską inteligencję, wspierał drukowanie i rozpowszechnianie literatury oświatowej. W latach 90. przewodniczącym Zmijowskiego rejonowego zjednoczenia „Proświty” był nauczyciel Wołodymyr Czmyr. Wydawał on rejonową gazetę oświatową „Zmijewo horodyszcze”. Przez cztery lata gazeta ukazywała się co miesiąc. Sytuacja rodzinna zmusiła Czmyra do powrotu do rodzinnego miasta Szyszaky. Dzięki jego wsparciu uczniowie zaczęli wydawać gazetę szkolną „Liceista”. W pomieszczeniu „Proświty” działały kółka bandurzystów (kierował Wiktor Łobas), pisankarstwa, języka ukraińskiego i angielskiego. W 1994 roku stworzono bibliotekę. Początkowo kierowała nią Raisa Twerdochlibowa, potem Tamila Tiurina. Biblioteka liczyła kilka tysięcy książek i kilkanaście oprawionych roczników różnych gazet. Kierowniczki nie tylko wypożyczały literaturę, ale także rozsyłały gazetę „Żurawłyk” oraz produkty książkowe, które drukowało nasze zjednoczenie. Oprócz tego rozdawały zestawy książek rejonowym bibliotekom. W 1997 roku Lidia i Anatolij Zorykowie stworzyli chór „Charkowianie”, który reprezentował nasze zjednoczenie na konkursach i festiwalach, zdobywając nagrody. Owocnie współpracowaliśmy z „Ukraińskim Stowarzyszeniem Ochrony Środowiska Historycznego” (kierownik Petro Czeremski). W 1991 roku młodzi działacze Ruchu wznowili wydawanie gazety „Nowa Ukraina”, która ukazywała się w Charkowie w latach 1941—1943. „Proświta” przekazała środki na jej rejestrację. Pomysłodawcą wydania był Petro Czeremski. Gazeta miała szeroki rozgłos, pisała prawdę, ale złożono na nią skargę do prokuratury. I chociaż nie stwierdzono znamion przestępstwa i odmówiono wszczęcia sprawy karnej, wydawanie gazety trzeba było przerwać. Przekazywaliśmy środki na budowę pomnika represjonowanych kobziarzy w ogrodzie im. T. Szewczenki, odsłoniętego 14 października 1997 r. w 120. rocznicę urodzin Hnata Chotkewycza; na wsparcie wydania książek dla dzieci „Szczedryk” (1994 r.) i „Dzyha” (1999 r.); na wykonanie i instalację tablicy pamiątkowej ku czci Michnowskiego przy ul. Uniwersyteckiej. Na początku lat 90., kiedy „Proświta” jeszcze nie okrzepła, redaktor charkowskiej gazety miejskiej „Panorama” Mykoła Sorokopud udostępniał łamy do druku materiałów oświatowych. W 1993 i 2003 r. przeprowadzono konferencje poświęcone kwestiom wielkiego głodu oraz obchodom 130- i 140-lecia „Proświty”. Materiały Ogólnoukraińskiej konferencji naukowej poświęconej kwestiom wielkiego głodu, która odbyła się w Charkowie w 1993 r., wydrukowano w Kijowie, ale nie weszły do nich Uchwały, które nazywały prawdziwych organizatorów masowej eksterminacji Ukraińców. Materiały konferencji z 2003 roku wydała Charkowska „Proświta”. Redagowała je sekretarz odpowiedzialna Julia Kapustina. Szczególnie interesujące było wystąpienie badacza wielkiego głodu 1932—1933 r. Mykoły Sołonenki „Od faktów do uogólnień…”. Tutaj też „bez skrótów” wydrukowano Uchwały obu konferencji. Pewne sukcesy Charkowska „Proświta” odniosła w działalności wydawniczej.
Charkowscy działacze „Proświty”, od lewej do prawej: A. Hłuszczenko, L. Zoryk, L. Szyp, N. Karnyćka, A. Kindratenko
Tłumaczenie maszynowe
Serhij BILOKIŃ, doktor nauk historycznych
Szewczenko żył krótko i przebywał na Ukrainie bardzo mało, więc jego związki z Ukrainą to specjalny problem szewczenkoznawczy. Wokół jego stosunków z Ukrainą obraca się całe jego życie, mentalność i cała twórczość. W aspekcie historycznym te relacje można i trzeba rozpatrywać przede wszystkim w kontekście państwowotwórczym, a rdzeń tych stosunków właściwie sprowadza się do problemu „Taras Szewczenko i Hetmanat”. Sowieckie szewczenkoznawstwo rozbudowywało go w ograniczonym i skróconym aspekcie „Podróży T. H. Szewczenki na Ukrainę”. W ukraińskiej kulturze epoka Szewczenki przypada na czasy, gdy Imperium Rosyjskie znajdowało się w apogeum swojego rozwoju i dopiero zaczynało się rozkładać. Terytorialnie zajęło ono cały wschód północnej Eurazji od Polski i dalej za Czukotkę. Wraz z tak niesamowitym rozmachem wojskowo-biurokratyczne zarządzanie nabytymi różnorodnymi krajami było bardzo skomplikowaną sprawą, a korupcja, która pomagała rozwiązywać problemy średnich szczebli ludności, podnosiła się coraz wyżej i wyżej — do samego szczytu ich składu osobowego. Właśnie w takich warunkach na Ukrainie uformował się opór narodowy, którego najwyższym przejawem w XIX w. była twórczość genialnego Tarasa Szewczenki. Jak uważał Jarosław Dzyra, stosunek Szewczenki do historii Ukrainy, przede wszystkim do Hetmanatu, a także w ogóle jego historyczna erudycja stanowi jeden z centralnych problemów szewczenkoznawstwa. Z nieco innej strony podchodził do tego samego tematu patron emigracyjnych historyków Ołeksander Ohłobłyn. Ponieważ chodziło o potomków ukraińskiej starszyzny, wskazał on na czysto ludzki aspekt danego tematu: „Jaskrawy przykład tej niepełnej wiedzy i niedostatecznego rozumienia Szewczenki w jego świecie zewnętrznym — to problem ukraińskich związków Szewczenki. Możliwe, że formuła „ukraińskie związki Szewczenki” brzmi nieco dziwnie i nieoczekiwanie. Ale w rzeczywistości tak nie jest. Stało się to nie z powodu Szewczenki, a z winy — choć może i nieumyślnej — szewczenkoznawstwa. […] Dwie okoliczności przyczyniły się do tego. Pierwsza, ukraińska: panowanie — długotrwałe, zbyt długotrwałe, częściowo wpływowe do dziś — i tam, na Ukrainie, i tutaj — narodnickiej ideologii w historiografii i literaturoznawstwie. Druga, moskiewsko-sowiecka: symbioza tradycyjnego moskiewskiego nacjonalizmu z nowoczesnym komunistycznym internacjonalizmem i totalne panowanie władzy sowieckiej nad ukraińską nauką. Był czas — i bardzo długi czas, kiedy w ukraińskim szewczenkoznawstwie uważano za niemal nieprzyzwoite wspominanie o przyjaznych stosunkach Szewczenki z przedstawicielami ukraińskiego ziemiaństwa — lewobrzeżno-ukraińskimi działaczami lat 1840—1850. Kiedy przyjaciół i znajomych Szewczenki z jego środowiska malowano czarnymi barwami, na wszelkie sposoby szkalowano, piętnowano jako dalekich i obcych, jeśli nie wrogich Szewczence, byłemu chłopu pańszczyźnianemu, panów-właścicieli poddanych, jako zdrajców zarówno ukraińskości, jak i osobiście Szewczenki, albo po prostu przemilczano czy ignorowano jego związki z nimi”. Utwory Kobziarza, w których mowa o starszyznowo-hetmańskiej państwowości, zaczęły wychodzić jeszcze za jego życia, ale wszystkie — za granicą.
T. Szewczenko. „Śmierć Bohdana Chmielnickiego”
sa Fedorowicza nigdzie indziej nie nazywają Triasyłą. Z tego wynika, że w tym czasie poeta czytał już „Historię Rusów”, która w tamtym czasie krążyła tylko w rękopisie. Szewczenko pisał w „Hajdamakach” o swoich wizjach: A tymczasem Pysznymi rzędami Występują atamani, Sotnicy z panami I hetmani — wszyscy w złocie, Do mojej chaty Przyszli, usiedli koło mnie I o Ukrainie Rozmawiają, opowiadają, Jak Sicz budowali, Jak kozacy na bajdakach Progi mijali […]. (Hajdamaki. PZT. T. 1. S. 131). Na motywach historii Hetmanatu Szewczenko wykonał kompozycję „Śmierć Bohdana Chmielnickiego” (1836—37), która należy do cyklu „Śmierć Lukrecji”, „Śmierć Olega, księcia drewlańskiego”, „Śmierć Virginii”, „Śmierć Sokratesa” (1835—37). W 1840 roku stworzył znaną akwarelę — „Maria w łóżku” — ilustrację do poematu Puszkina „Połtawa”. W tym wczesnym utworze widać, że wtedy Szewczenko jeszcze nie bardzo wyobrażał sobie, jak naprawdę mógł wyglądać wewnątrz dom generalnego sędziego, tym bardziej nie zdążył uświadomić sobie ideowego kierunku poematu. Tak samo w Petersburgu zapoznał się z utworami literackimi H. Kwitki-Osnowjanenki — „Żołnierski portret”, „Hołowatyj”, „Serdeczna Oksana” i w październiku 1841 r. narysował dwie ilustracje do jego „Znachora”, natomiast sam Kwitka dowiedział się o Szewczence jako utalentowanym młodym poecie z listu J. Hrebinki nawet jeszcze wcześniej — list datowany jest na 18 XI 1838 roku. Na jego pierwsze, jeszcze dziecięce wrażenia w Petersburgu nakładało się życie, niechby i dalekie od rodzinnego kraju, ale w środowisku organicznie uformowanych rodaków, z ich pieśniami, zwyczajami, ich niezdeformowaną psychologią. Między odpowiednio nastawionymi do porządku chłopami pańszczyźnianymi, którzy mieszkali przy swoich panach w Petersburgu, kwitła odpowiednia ideologia: […] Zasmuciła się Ukraina — Taka jej dola! Zasmuciła się, zapłakała, Jak małe dziecko. Nikt jej nie ratuje… Kozaczyzna ginie, Ginie sława, ojczyzna, Nie ma gdzie się podziać. Wyrastają nieochrzczone Kozackie dzieci, Kochają się nieślubni, Bez popa chowają […]. (Tarasowa noc. SPb., 6 listopada 1838).
Wymieńmy pierwodruki głównych utworów Szewczenki, poświęconych Hetmanszczyźnie: — Rozryta mohyła, 1843 (“Świte tychyj, kraju myłyj…”) // Nowyje stichotworienija Puszkina i Szawczenki (sic). Lipsk: Wolfgang Gerhard, 1859. S. 19—21. — Stojit w seli Subotowi: [urywok z “Wełykoho Liochu”] // Dzennik Literacki. 1861. №62. 6. VIII. Str. 495—496. — Chyhyryn, 1844 // Szewczenko T. Weczernyci. Lwów, 1863. Cz. 11. 14 marca. S. 81—82 — Wełykyj Lioch, 21 października 1845, Marjińskie // Szewczenko T. Poeziji / Nakładem K. Suszkewycza. T. II. We Lwowie, 1867. — Jakby-to ty, Bohdane p’janyj, 18 sierpnia 1859, Perejasław // Szewczenko T. Kobzar. Typom czetwertym. Kosztem D. E. Kożanczykowa. SPb., 1867. Najpełniejszy i bardzo dokładny indeks Wołodymyra Doroszenki odnotowuje, że w powojennych sowieckich wydaniach, zarówno za życia Stalina, jak i później, po jego śmierci i do XX zjazdu, czyli jednak w okresie stalinowskim i poststalinowskim, właśnie te utwory usuwano. Taras Szewczenko urodził się już u samego schyłku Hetmanszczyzny, przy czym w ojczyźnie przebywał bardzo krótko. Wolą jego pana Pawła Engelhardta (1798—1849) lata kształtowania się minęły mu na Północy, z dala od Ukrainy: od jesieni 1829 do lutego 1831 roku przebywał w Wilnie, od tego czasu do drugiej połowy maja 1843 roku — w Petersburgu (tam 22 kwietnia 1838 roku Engelhardt podpisał mu list wolny). Przebywanie bezgranicznie obdarzonego i narodowo świadomego młodzieńca na obczyźnie naturalnie zaostrzyło jego miłość do rodzinnego kraju, a jego ciągoty do niego przejawiały się przede wszystkim w marzeniach o jego starożytności i jego zabytkach. Żywiołowo ciągnęło go do hetmana nierejestrowego kozactwa, jednego z przywódców powstania 1638 roku Jakiwa Ostrianyci, jednego z przywódców powstania 1594 roku, poćwiartowanego w Warszawie Seweryna Naływajki oraz pułkownika kalnickiego, bohatera wojny narodowowyzwoleńczej 1648—1657 lat Iwana Bohuna (Hajdamacy, wersy 1140—1144), ale, rzecz jasna, nie do imperialnych namiestników — generał-gubernatorów Lewaszowa czy Gurjewa. Poznawanie Ukrainy burzliwie odbywało się u Szewczenki w Petersburgu podczas studiów odpowiedniej lektury. 6 listopada 1838 roku datuje się “Tarasowa nicz”, a w żadnym z historycznych źródeł, oprócz “Historii Rusów”, nie ma samego tego wyrażenia, a Tara- Sławny okres “Trzech lat” (1843—45) był okresem przebywania Szewczenki w ojczyźnie i już w żadnym razie czasem takich podróży, które byłyby dla niego jedynie zewnętrznym atrybutem. Jego trasy wytyczane były wcale nie przypadkowo: przyjeżdżał do krewnych (do Kyryliwki, Morynców), za każdym razem zatrzymywał się w Kijowie i odwiedzał narodowe świętości — Meżyhirski Spas, hetmańskie stolice Chyhyryn, Subotiw, które szkicował. Wabiły go do siebie właśnie historyczne miejscowości Hetmanszczyzny, przy czym intensywność odwiedzin była tak wielka, jakby pragnął więcej zdążyć. Życzliwy i kontaktowy, zaprzyjaźnił się z niemal wszystkimi najwybitniejszymi działaczami ukraińskiej kultury. Razem z Jewhenem Hrebinką w drugiej połowie maja 1843 roku poeta wyjechał na Ukrainę, w czerwcu poznał w Kijowie Mychajła Maksymowycza, Wasyla Biłozerskiego i Pantełejmona Kulisza. Dokumentował zabytki architektury — przebywał w Monasterze Meżyhirskim, gdzie wykonał jego szkic ołówkiem, w październiku narysował Monaster Wydubicki. W czerwcu przyjechał na Połtawszczyznę do majątku rodziców Hrebinki, a razem z przyjacielem wyruszył do starej ziemianki Tetiany Wołchowskiej (1763—1853; majątek Mojsiwka), wokół której skupiali się wybitni pisarze. Tutaj poznał Ołeksandra Afanasjewa-Chużbynskiego, Jakiwa de Balmena. Szewczenkę wabiły majątki ziemskie, gdzie były bogate biblioteki, zbiory archiwalne, kolekcje dzieł malarskich, i to mogło w jakiejś mierze nadrobić brak muzeów krajoznawczych. Takie wizyty są interesujące także od strony materialnej: w tamtych czasach Szewczenko był modnym malarzem. Latem podróżował po Połtawszczyźnie, był w majątku Zakrewskich w Berezowej Rudce, de Balmena — w Łynowyci, Afanasjewa-Chużbynskiego — w Iskiwciach, Platona Łukaszewycza — w Berezań, a także w Łubniach, gdzie znajduje się Monaster Mharcki. Szewczenko miał bardzo doborowe towarzystwo. Wśród nich byli albo bezpośredni potomkowie działaczy Hetmanszczyzny, albo także ci, którzy, z jego punktu widzenia, mogli Ukrainę tylko upiększyć. Goszcząc u Platona Łukaszewycza, oddał współczesne mu położenie Ukrainy: Oj Bohdane, Bohdanoczku, Jakby buła znała, U kołysci b zaduszyła, Pid sercem pryspała. Stepy moji zaprodani Żydowi, nimoti, Syny moji na chuzsyni, Na chuzsij roboti. Dnipro, brat mij, wysychaje, Mene pokydaje, I mohyły moji myli Moskals rozryvaje… (Rozryta mohyła. 9 października 1843, Berezań) Od października do 10 stycznia 1844 roku poeta przebywał w posiadłości Riepninów w Jahotynie. Jeździł 12 stycznia na imieniny do towarzyskiej Wołchowskiej, kilka razy — do Kyryliwki, gdzie spotkał się z krewnymi. Wtedy przebywał na Ukrainie do drugiej połowy lutego 1844 roku. W tamtym roku Szewczenko wykonał (dla historii) 12 portretów rosyjskich dowódców do książki Polewoja (wyszła w 1845 roku, zezwolenie cenzury wydano 2 kwietnia). Powróciwszy do Petersburga z jego pałacami, wiosną 1844 roku wykonał akwafortę “Dary w Chyhrynie 1649 roku”. Początek jego “Malowniczej”
Ukrainy” również bezpośrednio dotyczył Hetmanatu. Następnym razem postawił przed sobą nowe, bardzo wyraźne zadanie. 18 listopada 1845 roku publiczne zebranie Akademii Sztuk Pięknych zatwierdziło Szewczenkę w stopniu nieklasowego artysty w dziedzinie malarstwa historycznego i portretowego, a atestat został wypisany 10 grudnia. Ale nie mógł się doczekać wyjazdu na Ukrainę i jeszcze 22 marca tego samego roku napisał prośbę do Rady Akademii o nadanie mu tego tytułu. Na jego prośbę postanowiono: “Ponieważ Szewczenko jest znany Radzie ze swoich prac i został już nagrodzony za sukcesy w malarstwie srebrnym medalem 2. klasy, należy uhonorować go tytułem nieklasowego artysty i przedstawić do zatwierdzenia ogólnemu zebraniu Akademii”. Tak więc wczorajszy poddany jeszcze wiosną stał się niemal wolnym człowiekiem, na ile to było możliwe w “wielkiej strefie”, i 25 marca otrzymał bilet podróżny, który dał mu prawo wyruszyć “do guberni małorosyjskich w celach artystycznych”. Ugruntowawszy swoją nową pozycję, zalegalizował swoje zainteresowania historyczne i mógł poruszać się po Ukrainie niemal swobodnie. Dało mu to również prawo do legalnej pracy nad serią rycin “Malownicza Ukraina”, na którą artysta ogłosił prenumeratę (za 6 egzemplarzy 3 ruble w srebrze) i przepuścił ją przez cenzurę. Sens tej pracy był bardzo wyraźny. Już w pierwszym ogłoszeniu, wydrukowanym 25 sierpnia 1844 roku w “Siewiernej Pczele”, zaznaczano: “Przeznaczeniem wszystkich sztuk pięknych jest przedstawienie oczom lub wyobraźni piękna i grozy natury, życia państw i bytu prywatnego człowieka, siły namiętności i wydarzeń poruszających duszę lub napełniających nas uczuciem cichym i beztroskim. […] Cóż powiedzieć o tym, kiedy wystarczy jedno spojrzenie, aby wskrzesić w naszej pamięci i ojczyznę, i zwyczaje przodków, i wydarzenia, które wyraźnie oddzieliły się od zwykłego opisu dziejów ziemi, gdzie zaczęliśmy żyć i czuć! Wyczyn osiągnięcia tego jest wielki, a pomoc w tym w miarę sił powinna stanowić nasz obowiązek. Przepełniony tym przekonaniem, znany i lubiany poeta-malarz T. G. Szewczenko zdecydował się przystąpić do wydania, nazwanego przez niego “Malowniczą Ukrainą”. Znajdą się tu rysunki dotyczące następujących tematów: 1. Widoki Południowej Rosji, godne uwagi ze względu na swoje piękno lub wydarzenia historyczne. Wszystko, co czas oszczędził od całkowitego zniszczenia: ruiny zamków, świątynie, fortyfikacje, kurhany, znajdą tu swoje miejsce. 2. Byt ludowy czasów obecnych, obrzędy, zwyczaje, wierzenia, treść pieśni ludowych i bajek. 3. Najważniejsze wydarzenia, znane z opisów dziejów Południowej Rosji, począwszy od założenia Kijowa, które miały wpływ na losy mieszkańców tego kraju. […] Ryciny będą grawerowane na miedzi, o szerokości sześciu i wysokości pięciu wierszków. Pierwsze cztery obrazy są już gotowe i przedstawiają: 1) Widok w Kijowie, 2) Zebranie gminne, 3) Treść znanej bajki “Żołnierz i śmierć”, 4) Przyniesienie przez trzy mocarstwa darów Bohdanowi i narodowi ukraińskiemu w 1649 roku”. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Łarysa HORBOLIS, doktor nauk filologicznych, Sumy. Działalność Tymoteja Hnatowycza Bordulaka zachwyca wieloaspektowością i humanistycznym ukierunkowaniem. Przyszły pisarz, greckokatolicki ksiądz, działacz społeczny urodził się 2 lutego 1863 r. w chłopskiej rodzinie we wsi Bordulaki (obecnie w rejonie brodzkim obwodu lwowskiego), która rozłożyła się nad rzeką Styr, obok malowniczych zielonych łąk i gęstych sosnowych lasów. Otaczająca przyroda wpłynęła na kształtowanie się podstaw świata duchowego Tymoteja, jego poetyckiej natury. Edukację początkową T. Bordulak zdobył w miasteczku Stanisławczyk. Po ukończeniu szkoły początkowej kontynuował naukę w ukraińskim gimnazjum we Lwowie, gdzie był jednym z najlepszych uczniów, pasjonował się nauką języków: łacińskiego, włoskiego, greckiego, niemieckiego, polskiego, rosyjskiego i francuskiego. Aby poprawić trudną sytuację materialną, udzielał prywatnych lekcji. Właśnie w tym okresie T. Bordulak zapoznaje się z twórczością T. Szewczenki, J. Fedkowycza, H. Heinego, N. Lenaua, L. Ch. G. Hölty’ego, a także podejmuje pierwsze próby poetyckie. W 1884 r. T. Bordulak wstąpił na wydział teologiczny Uniwersytetu Lwowskiego, gdzie poza programem doskonalił swoją znajomość języków i dodatkowo uczył się arabskiego, starohebrajskiego, syryjskiego i chaldejskiego, zgłębiał literaturę z zakresu estetyki, krytyki literackiej, z zachwytem uczęszczał na wykłady profesora O. Ohonowskiego. Pomyślne ukończenie Uniwersytetu Lwowskiego w 1888 r. dało T. Bordulakowi prawo do pracy jako ksiądz i nauczyciel szkoły początkowej. Po ożenku wyjeżdża do pracy do wsi Utechowice w powiecie przemyslańskim, potem pracuje we wsi Hołhocze w powiecie podhajeckim, mieszka z rodziną w sąsiedniej wsi Zastawce, gdzie czasu na twórczość staje się więcej. Na szczęście los daruje mu spotkania z ludźmi, którzy wspierają jego pragnienie pracy na niwie literatury. Skrzydlaty wsparciem mentora D. Hładyłowycza i pierwszą publikacją w czasopiśmie „Zoria”, T. Bordulak pisze opowiadania „Daj, Boże, zdrowia krowie!”, „Matka”. W latach 1890—1898 artysta w różnych galicyjskich wydawnictwach drukuje (początkowo pod pseudonimem T. Bondaryszyn, B-n T., a potem T. Wetłyna) szereg opowiadań i nowel: „Dzieci”, „Dziadek Makar”, „Sabeta Sebi”, „Decydujący krok”, „Wujek Fediuś”, „Oto dokąd pójdziemy, siostrzenico”, „Biedny żydziątko Ratycia”, „Samotna miedza”, „Straszny sen” itd. W 1899 r. w serii „Biblioteka najsłynniejszych powieści” (dodatek literacki „Diła”) wyszedł jego zbiór o wymownym tytule „Bliscy”. Jego proza spotyka się z przychylnym odzewem krytyki. Wiosną 1893 r. przeprowadza się do wsi Horodyszcze w powiecie tarnopolskim. Bierze aktywny udział w życiu społecznym, broni chłopów przed miejscową władzą, sądami; występuje przeciwko polonizacji Ukraińców, dba o szerzenie oświaty; w 1900 r. organizuje dwie jednoklasowe szkoły z ukraińskim językiem nauczania w Horodyszczu i Nosówce; w Nosówce zakłada czytelnię, magazyn społeczny; jako członek „Proświty” stale wspiera jej działalność. On, jak każdy ukraiński artysta-patriota, posłużmy się myślą L. Kostenko o misji ukraińskiego pisarza, „przede wszystkim musiał być oświecicielem. Przy czym to oświecicielstwo szczególnego typu, bliższe proświcianstwu — on (pisarz. — Ł. G.) musiał nie tylko światu wyjaśniać swój naród, on czasem powinien wyjaśniać narodowi jego samego”. Okres horodyszczeński był najbardziej płodny w twórczości T. Bordulaka. Nawiązuje kontakty z kręgami literackimi Wschodniej i Zachodniej Ukrainy — z pisarzami, literaturoznawcami, wydawcami: I. Franką, O. Makowiejem, D. Hładyłowyczem, I. Bełeiem, M. Kociubynskim, H. Wełyczkiem, W. Stefanykiem, A. Czajkowskim, B. Łepkim, W. Szczuratem, I. Kreweckim, I. Błażkewycz, W. Radzykewyczem, O. Nazarukiem i in. Słuszne rady i wskazówki kolegów oraz przyjaciół bez wątpienia sprzyjały doskonaleniu kunsztu T. Bordulaka. Wskazujące pod tym względem są listy pisarza do O. Makowieja, w których zauważa: „Krytykujcie jak najostrzej, bo ja właśnie chcę wiedzieć, kim właściwie jestem, co mogę itd., a do Was właśnie mam wielkie zaufanie”. T. Bordulak swoimi utworami, które dzięki wsparciu przyjaciół i ludzi o podobnych poglądach były tłumaczone na języki obce, odkrywał naród ukraiński przed całym światem. Według świadectwa redaktora czasopisma „Dukla” (Preszów) M. Iluka, w 1904 r. w czasopiśmie „Narodna politika” w tłumaczeniu O. Vetti opublikowano nowelę „Dla chorego Fedzia” („Pro nemocneho Fedu”), w 1912 r. w czasopiśmie „Lidove noviny” — opowiadanie „Daj, Boże, zdrowia krowie!” („Zachovej nam, Pane, kravicky zdravou!”), a w 1921 r. w czasopiśmie „Hlasy republiky” w tłumaczeniu V. Vesela — nowelę „Samotna miedza” („Osamocene policko”). Później, w 1958 r., w moskiewskim wydawnictwie „Chudożestwiennaja litieratura” w tłumaczeniu I. Dejcza i I. Dorby z posłowiem W. Piwtoradni wyszedł zbiór „Tymofiej Bordulak. Rasskazy”. T. Bordulak wytrwale pracował twórczo, nie zapominając o obowiązkach księdza, sprawach społecznych, w których bierze aktywny udział pomimo trudności finansowych, które doskwierały rodzinie. Dbając o parafian, zawsze pamiętał o rodzinie: był czuły, dobry, uważny, delikatny w stosunku do członków rodziny, każdemu z dzieci (a było ich czworo — Tyt, Natalia, Wiktor, Maria) pragnął zapewnić należytą edukację. W rodzinie panowała zgoda i wzajemne zrozumienie. W tamtym czasie każda parafia miała „ziemię cerkiewną” — podstawowy środek do życia osoby duchownej i jej rodziny, swoista nagroda za działalność kapłańską. T. Bordulak nie stronił od pracy w polu, przy inwentarzu. Wieczorem, po dniu wypełnionym pracą fizyczną, wysiłki T. Bordulaka, by pracować twórczo, stają się daremne. O takich dniach artysta pisał w liście do O. Makowieja z 2 sierpnia 1898 r.: „Teraz, jak wiecie, żniwa, człowiek gania całymi dniami po polach, a pola mam porozrzucane… Praca pali się w rękach, tam żną i koszą, tu zwożą snopy, przy czym człowiek (pisarz) musi sam robić rękami i widłami, tak że aż pęcherze na rękach wyskakują, a kiedy wieczorem weźmie do pióra, to ręka drży, a głowa chyli się do snu”. Cała działalność duszpasterska T. Bordulaka była skierowana na pomoc bliźnim, przestrzeganie obrzędów religijnych i tradycji wśród ludu, podnoszenie kultury duchowej parafian. W rozmowach z chłopami umiejętnie łączył szczerość i otwartość z wymaganiami i dydaktyzmem. Praca pomagała pisarzowi głębiej poznać życie narodu, jego problemy, odnaleźć nowe obrazy dla swoich utworów i skonstatować: „Ponieważ życie chłopskie najlepiej znam, bo i sam pochodzę ze stanu chłopskiego i w nim się obracam, więc i najwięcej biorę tematy z życia chłopskiego”. T. Bordulak głęboko przeżywał swoje odizolowanie: „Ja zawsze byłem ograniczony do samego siebie, z nikim nie mogłem podzielić się myślami, nikogo pytać o radę, bo na wsi jest wielu bardzo dobrych ludzi, ale fachowych literatów jednak nie ma”. Słowa naszej współczesnej Liny Kostenko trafnie charakteryzują pełną poświęcenia pracę każdego patrioty-artysty: „Ukraiński pisarz, przychodząc do literatury, początkowo nawet nie wie, w strefę jakiej biedy wkroczył. Potem przychodzi domysł i protest: tak być nie może! A potem spokojne uświadomienie: tak jest. Ale muszę pracować. To los mojego narodu, a zatem i mój los”. T. Bordulak wybrał optymalny kierunek pracy — propagować Słowo Boże, pisać utwory skierowane na wypracowanie zasad moralnych współżycia, kształtowanie etyki, kultury myślenia i życia Ukraińców. Jego działalność była organiczną częścią wielkiej sprawy inteligentów-patriotów. Rękopiśmienne źródła archiwum rodzinnego T. Bordulaka dają podstawy do wnioskowania, że do służby duszpasterskiej ojciec Tymotej odnosił się bardzo rzetelnie: każde niedzielne czy świąteczne kazanie przygotowywał gruntownie, pisał szczegółowe tezy, dobierał liczne przykłady z historii obyczajów, wyjaśniał Pismo Święte. Część kazań obecnie przechowywana jest w rodzinnym archiwum wnuka pisarza — Tymofija Wiktorowycza Bordulaka w Drohobyczu. Tematami kazań ks. T. Bordulaka dla mieszkańców wsi Horodyszcze, Chodaczków Wielki na Tarnopolszczyźnie, gdzie żył i pracował, zazwyczaj były rozważania o duchowym doskonaleniu osobowości. Każdy człowiek, podkreślał, musi stale dbać o swój stan duszy i rozwój duchowy. W przystępnej formie, zrozumiałym językiem, ilustrując przykładami z Biblii, życia świętych i ludzi ziemskich, T. Bordulak wychowywał w parafianach cnoty moralne. Aktywna praca T. Bordulaka na niwie ukraińskości: wygłaszanie kazań w ojczystym języku, zakładanie szkół z ukraińskim językiem nauczania, znaczna praca oświatowa — odpowiada głównym kierunkom działalności jego współczesnych, przywódców ruchu kulturalno-artystycznego, pisarzy, księży. Proza T. Bordulaka, która publikowana była na łamach galicyjskiej periodyki i ujrzała światło dzienne w osobnym wydaniu (1899), zainteresowała opinię publiczną, przyciągała czytelników nieskomplikowanymi fabułami i, co ważne, aktualnością poruszanych problemów oraz konceptualnymi, wyjętymi z życia obrazami. Utwory wywoływały zainteresowanie także w środowisku kolegów po piórze i krytyków. Tak, powiedzmy, wyrażała chęć posiadania „choć jednego opowiadania Bordulaka” Łesia Ukrainka w liście do M. Pawłyka, włączał utwory do bieżących przeglądów galicyjskiej produkcji artystycznej Mykoła Jewszan, jako ważny składnik ukraińskiego procesu literackiego rozpatrywał prozę T. Bordulaka w akademickim wydaniu „Historia piśmiennictwa ukraińskiego” S. Jefremow, zapraszał do wzięcia udziału w almanachu „Z potoku życia” M. Kociubynski. Przeprowadziwszy się w 1905 r. do wsi Chodaczków Wielki, gdzie pełnił obowiązki księdza, aktywnie kontynuował działalność literacką i społeczną, poświęcając szczególną uwagę czytelniom, kasom pożyczkowym, spółdzielniom społecznym i szkołom, pracował w radzie „Proświty”, był wybierany na przewodniczącego i członka zarządu, był odpowiedzialny za komisję rewizyjną. Za nienaganną długoletnią działalność duszpasterską i wypełnianie obowiązków służbowych na początku lat 20. XX w. Archidiecezja Lwowska nagrodziła T. Bordulaka godnością kanonika, a dziesięć lat później został mianowany honorowym radcą Konsystorza Metropolitalnego z prawem noszenia fioletowej czapki i czerwonego pasa. Dobroczynnością, słowem i konkretnym przykładem kształtował świadomość Ukraińców, wychowywał szacunek do bliźniego, tradycji przodków, wspierał utrwalone przez wieki normy ogólnoludzkiej moralności i etyki, co wywoływało przychylność i szacunek współmieszkańców. Potwierdza to, na przykład, W. Zorij z Wielkiego Chodaczkowa: „Był to człowiek dobry i uczciwy. Wszyscy go bardzo szanowali: i Ukraińcy, i Polacy, których w naszej wsi było wtedy najwięcej. Chętnie pomagał biednym i radami, i materialnie”. Bólem, trwogą, hukiem armat, pożarami, ruiną, cierpieniami rannych i płaczem matek wdarła się w życie T. Bordulaka i jego rodaków I wojna światowa. W latach wojny zniszczono rękopisy, cenne rzeczy, bibliotekę, listy, w tym od I. Franki, O. Makowieja, M. Kociubynskiego i in. Swoje przeżycia, wrażenia, ból i trwogę, którymi w latach nieszczęść przepełniały się dusza i serce, T. Bordulak wkłada w utwory: w latach 1916—1936 powstały opowiadania „Tatarzy”, „Waroczka”, „Pisarz gminny z Pruniowa”, „Dożynki”, „Batiuszka Spirydion” itd. W tym czasie T. Bordulak pracuje nad tłumaczeniami „Słowa o wyprawie Igora”, a także „Elektry” Sofoklesa, „Sprzysiężenia Katyliny” Salustiusza Krispusa, „Boskiej komedii” Dantego. Artysta boleśnie przeżywał polską pacyfikację w Galicji pod koniec lat 20. i na początku lat 30. Nie mniejszym bólem odbił się w sercu T. Bordulaka Wielki Głód 1932—1933 r. w radzieckiej Ukrainie. W tym czasie Tymotej wraz z ukraińską działaczką społeczną i pisarką I. Błażkewycz organizował zbiórkę zboża na pomoc głodującym. Ale władza bolszewicka w osobie konsula ZSRR we Lwowie odmawia tej pomocy, mówiąc, że na Ukrainie nie ma głodu, a nawet przeciwnie, pszenicę z Ukrainy sprzedają za granicę. Przez całe życie T. Bordulak dużo pracował, pragnął doskonalić się, przebywał w ciągłym twórczym poszukiwaniu. Pisarz nie dopuszczał powierzchowności, nieobrobienia charakterów i idei. W utworze artystycznym, według jego przekonania, wszystko musi być wyważone, głębokie, artystycznie uzasadnione. Niestety, wiele z zamierzonego nie udało się zrealizować… Swoją ziemską drogę T. Bordulak zakończył 16 października 1936 r. we wsi Chodaczków Wielki, gdzie został pochowany na miejscowym cmentarzu. Wdzięczni rodacy uczcili pamięć pisarza: kosztem mieszkańców Chodaczkowa Wielkiego w 1991 r. uroczyście odsłonięto pomnik T. Bordulaka. W 2000 r. we wsi Utechowice z inicjatywy przewodniczącego związku inteligencji ziemi przemyskiej I. Putyły, rejonowego Domu Ludowego „Proświta” i biblioteki rejonowej odsłonięto tablicę pamiątkową na cerkwi, w której służył. Utwory pisarza wydawano w osobnych książkach 28 razy, a także w zbiorach. Ostatnie z wydań to „Wybrane opowiadania” (1953), „Utwory” (1958), „Utwory” (1988) i „Nieznane utwory” (2010). Życie T. Bordulaka to jaskrawy przykład uczciwej pracy ukraińskiego patrioty, pisarza, księdza w imię narodu.
Tłumaczenie maszynowe
Kiedy takie świństwo trafia nam się pod nogi, staramy się je przeskoczyć, ale jeśli już w nie wdepniemy, musimy starannie wycierać stopy. Jeszcze pewniej byłoby, gdyby usunięto je z galicyjskich chodników do kontenerów. Ale takie obrzydliwe paskudztwo spotkało także naszą Soborową Ukrainę. Tę ohydę na jej drodze do umocnienia po wielowiekowym jarzmie obcych położył kwazieuropeista, jak pisze Ihor Łosiew z Sewastopola, „pionier w tej mało przyzwoitej działalności” (Galicyjscy dezintegratorzy // Tyżdeń. — 2013. — nr 6. — 8—14.02. — S. 16—18) Jurij Andruchowycz. Od jego publicznych przemówień na całą Ukrainę zapachniała idea separacji Krymu i Donbasu na korzyść znanego sąsiedniego państwa. „Zapach” tej ohydy czuli wcześniej Ukraińcy nie tylko w Sewastopolu, wraz z morskim powietrzem, ale także w zadymionym Donbasie, o czym pisała z Ługańska Iryna Mahrycka i inni rodacy, którzy kochają czyste powietrze na naszej Ojczyźnie. Nic dziwnego, że „produkt” Andruchowycza pachnie perfumami „Krasnaja Moskwa” dla wszystkich wewnętrznych i zewnętrznych ukrainofobów, a niedawno jego „rozmazywania” w ich środkach masowego przekazu podjęli się Jurij Wynnyczuk i prowadzący lwowskiej telewizji ZIK Ostap Drozdow. Ihor Łosiew dziwi się, że lwowska inteligencja, która przesiaduje w kawiarniach, nie zareagowała na tę tłuszczę — czy to zapach wiedeńskiej kawy zabił jej węch, czy też nie widzi tej ohydy pod własnymi nogami? „Czego można oczekiwać od lwowskich pisarzy i historyków, którzy zorganizowali uroczyste spotkanie w Mieście Lwa z przedstawicielem rosyjskiego reakcyjnego polityka Kostiantyna Zatulina, z prezentacją jego książki-hymnu o tak zwanej Doniecko-Krzyworogskiej Republice, która w latach 1918—1920 była jednym z separatystycznych projektów, skierowanych na zniszczenie UNR?” — pyta sewastopolanin. I słusznie się dziwi. Bo już bywał u tej „inteligencji” na zaszczytnym przyjęciu ten zasłużony twórca „rusińskiej narodowości” na Zakarpaciu, prowokator-dezintegrator, agent służb specjalnych imperialnej Moskwy — teraz już z Ameryki! —
Paul Magocsi ze swoją „nowoczesną” „Historią Ukrainy”. Dziwi się on, że wymienionych dezintegratorów niczego nie nauczyło to destrukcyjne moskwofilstwo, które rozpleniły rosyjskie służby specjalne w Galicji i na Zakarpaciu, kiedy te ziemie Ukrainy były jeszcze pod władzą Austro-Węgier. Wtedy północne imperium za pomocą Pogodina w todze profesora Uniwersytetu Moskiewskiego i Rajewskiego w sutannie popa rosyjskiego kościoła przy ambasadzie w Wiedniu (aktywnego rezydenta siatki szpiegowskiej!) zwerbowało we Lwowie całą kolonię swoich płatnych agentów, wpuściło do naszego narodowego organizmu niszczycielskie termitowe robaki w osobach Denysa Zubrzyckiego, Adolfa Dobriańskiego, braci Hołowackich, Bohdana Didyckiego, Iwana Naumowicza i innych podobnych, a także całą masę podrzędnych markowych, płoszańskich, monczałowskich… Ukraińcy już przeczytali pokwitowania tych zaprzedańców — „pieczonych Moskali”, jak nazywali ich ludzie — za otrzymane ruble ze skarbca carskiego oraz od tzw. „dobroczynnych towarzystw”, o czym pisał w swoim czasie Osyp Makowej w ostrej satyrze „Nasz literat”. Ale moskiewscy chlebodawcy dali tym pachołkom przede wszystkim ideologiczną strawę do tworzenia na naszej ziemi „russkago mira” słowianofilstwa — trójjedyną formułę „prawosławia, samodzierżawia i narodowości”, tworzenia „na odnom jazykie ot Karpat do Ural”, bo, rzekomo, żadnego języka ukraińskiego nie istnieje — to wymysł „mazepinców”, „separatystów” czy Polaków. Ukraińcy już wtedy nazwali to moskiewskie słowianofilstwo słowianoidztwem, a tę językową kulawą mowę, którą produkowali moskwofile za hojne ruble od „białego cara”, — „języczijem”. Iwan Necuj-Lewycki nazwał to „języczije” takim diabelstwem, od którego wszystkie psy by zaszczekały, gdyby je usłyszały. Nawet Rosjanin Mikołaj Czernyszewski nazwał tę pisaninę narodową nietaktownością. „Potężny ruch” moskwofilskich „intelektualistów”, o których wspomniał Ihor Łosiew (czy zasługują, panie Ihorze, na takie definicje ci zaprzedańcy?!), już wtedy stał się ogólnoukraińskim pośmiewiskiem — przypomnijmy sobie błyskotliwe
Frankowi artykuły i satyry na tych Naumów Bezumowyczów, Meledyktów Płoskolobów, Wołodymyra Samijlenkę i Ołeksandra Kониського...
Jarosław MOTYKA, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki i nagrody im. Wasyla Stusa; Borysław RYBAK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy; Mychajło BEZPALKIW, zasłużony działacz sztuki; Mychajło CZORNOPYSKYJ, docent Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki; Taras SALYHA, doktor nauk filologicznych, profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki, członek Związku Pisarzy Ukrainy; Mychajło PRYSIAŻNYJ, doktor nauk społeczno-ekonomicznych, profesor Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu (Monachium); Jarosław HARASYM, doktor nauk filologicznych, profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki; Lubomyr SENYK, doktor nauk filologicznych, profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandr RACZEK, Czernihów
Pamiętam marzec 1953 roku. W 8. klasie szkoły w Makoszynie panował popłoch — zaczęła się lekcja, a nauczyciela nie było… Po około piętnastu minutach weszła nauczycielka fizyki, smutna, zapłakana… Oznajmiła o wielkiej żałobie: umarł wódz wszystkich narodów — nasz najdroższy ojciec — Stalin. Nie wiem, z jakich przyczyn, ale nie odczuwaliśmy żalu, przyjęliśmy tragiczną wiadomość niemal wesoło. Oczywiście byliśmy podekscytowani swoją samodzielnością, lecz była to chwilowa reakcja piętnastoletnich uczniów, którzy wyczuwali fałsz totalitarnego wodza, który nadał nazwy miastom, ulicom, zakładom, kołchozom, statkom własnemu imieniu, zapełnił swoimi portretami, rzeźbami place, parki, skwery, instytucje, ściany, stoły; który nudził nas wierszami, których się uczyliśmy, i piosenkami, które śpiewaliśmy: „Nagrodę odebrałem, chwała Stalinowi i ludowi! Chwała tym, którzy mnie prowadzili, sokami ziemi karmili”, „Chcę być dokładny w każdym szczególe, chcę być leninowcem jak towarzysz Stalin” (Piosenka pioniera). Nie zastanawialiśmy się nad przyczynami miłości starszego pokolenia do Stalina, nie rozumieliśmy tragizmu życia, o którym oni nie opowiadali, chroniąc naszą przyszłość (to przyszło później, za „chruszczowowskiej odwilży”). Przecież wbijano nam do głów, że Stalin — to Bóg, a on wziął i umarł… Starsi od nas wiedzieli wszystko i całemu pokoleniu dzieci nie mówili prawdy. Od tamtej pory nasze pokolenie wyróżniało się tym, że nie ufaliśmy im we wszystkim. W 1958 roku, podczas wakacji, spotkałem w rodzinnej wsi nauczycielkę fizyki. Porozmawialiśmy… Przeprosiłem, że w marcu 53. nie zwróciliśmy uwagi na jej żałobę — chichotaliśmy z sąsiadem z ławki. Odpowiedź mnie zaskoczyła: „Płakałam, ale moja dusza cieszyła się za was!”. Olga Maksymiwna mówiła… I o sobie: jak cudem nie umarła z głodu wiosną 1933 roku, potem — 20 lat codziennego strachu, z których prawie 3 lata jeszcze pod niemiecką okupacją… Istotę jej opowieści o źródle „miłości” do Stalina trafnie ujął ksiądz Wołodymyr Zelinski: „Ludzie byli zaczarowani obiecywaną przyszłością i jednocześnie wstrząśnięci dzisiejszym horrorem. Pod Stalinem bali się wszyscy, odczuwając zarazem porywającą wdzięczność za to, że wciąż żyją i pozostają na wolności. Ten związek strachu i wdzięczności był zaczynem powszechnej miłości do wodza”. Fenomen szestdziesiątników polega na tym, że my, dzieci wojny, czuliśmy złudzenie i fałsz komunistycznego reżimu. Wydawało nam się, naiwnym, że starsze pokolenia tego nie rozumieją: chwalą władzę, a nawet płaczą za wodzem. Chciało się dotrzeć do historycznej prawdy, by im wyjaśnić, przekonać… Dotarliśmy! Po 30 latach reżim radziecki upadł. W Ukrainie, jak i w Rosji, wciąż tęskni się za Stalinem, więc możliwe jest jeszcze pojawienie się także ukraińskiego wodza-despoty. W rezultacie — pierwsza tura wyborów prezydenckich 2010 roku, gdy ponad dwie trzecie wyborców Ukrainy oddało głosy nie na demokrację, lecz na „twardą rękę”. Konsekwencje nie kazały długo czekać.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl SZPICER, Halicka Rejonowa „Proświta”, m. Lwów
O istnieniu takiego planu na wybory prezydenckie w 2015 roku wypaplał się „dyrygent” korpusu deputowanych w Radzie Najwyższej z Partii Regionów, Michaił Czeczetow. Poinformował, że do drugiej tury przejdą urzędujący prezydent i Ołeh Tiahnybok, a Janukowycz wygra. Czy to realne? Nawet bardzo. Bo kto mógł w 1999 roku przypuszczać, że komunista Symonenko przejdzie do drugiej tury, pokonawszy tak potężnych rywali, jak Ołeksandr Moroz, Ołeksandr Tkaczenko i Jewhen Marczuk? Ówczesne sondaże pokazywały, że każdy z tej trójki pokonałby Kuczmę, a tylko komunista gwarantowanie przegrywał z urzędującym prezydentem. Ale dobrze zaplanowana kampania, prowadzona na kilka lat przed wyborami, dała Kuczmie potrzebny wynik. Niestety, ostatnie wybory prezydenckie stały się dla Ukrainy niemal katastrofalne. Oszukany prymitywnymi obietnicami łatwego życia, zombowany imperialno-komunistyczną, antyukraińską propagandą, wschód wybrał Prezydentem Ukrainy jajcofoba – „profesora” Janukowycza. Tak potwierdziła się prawda, że naród ma taką władzę, na jaką zasługuje. A społeczeństwo wybiera na przywódców nie najlepszych, lecz „podobnych sobie”. Dopóki naród nie stanie się narodowo świadomy, nie stanie się narodem, dotąd będą nami rządzić otwarte marionetki Moskwy. W przeciwieństwie do swojego poprzednika, który dążył do wprowadzenia ustroju demokratycznego w młodym postkolonialnym państwie i którego nie zrozumiał naród wychowany w państwie totalitarnym, Wiktor Janukowycz skupił w swoich rękach całą pełnię władzy, a na najbardziej odpowiedzialne stanowiska państwowe mianował ludzi oddanych jemu. Władzę przejęli nastawieni prorosyjsko szubrawcy: komuniści, ukrainofobi, zrusyfikowani małorusini, narodowo zdegradowani odstępcy, chciwcy, zdrajcy. Brutalnie wypychają z każdego szczebla władzy państwowej narodowo świadomych, patriotycznie nastawionych pracowników. Rozpoczęło się totalne rozkradanie państwa i niszczenie małego i średniego biznesu, ograniczanie sfer używania języka ukraińskiego, a w zamian forsowanie rosyjskiego. Ukrainę opanowała agresywna, potężna, zwarta drużyna, którą można pokonać jedynie poprzez wybór proukraińskiego prezydenta zamiast Janukowycza. Jeśli chcemy uratować siebie przed powszechnym zubożeniem, a państwo przed utratą Niepodległości, to pierwszym krokiem musi być zwycięstwo przedstawiciela narodowo-patriotycznych i demokratycznych sił nad Wiktorem Janukowyczem. Bo to właśnie on trzyma w swoich rękach absolutną władzę na Ukrainie. Ostatnie wybory do Rady Najwyższej pokazały, że w Ukrainie są liderzy zdolni poprowadzić naród za sobą i walczyć przeciwko istniejącej kamaryli. Kierowane przez nich partie opozycyjne, choć nie mają większości w Radzie Najwyższej, działają wyjątkowo energicznie i nie pozwalają regionałom z komunistami łamać Konstytucji i obowiązującego prawodawstwa. Szczególnie zasługują na dobre słowo deputowani ze „Swobody”, którzy w Radzie Najwyższej wykazują wysoką aktywność i patriotyzm. Jednak dziś jeszcze nie wszyscy obywatele zjednoczonej Ukrainy właściwie postrzegają nacjonalizm, który jest zasadniczą ideologią „Swobody”, dlatego w wyborach prezydenckich przedstawiciel tej partii z pewnością zdobędzie znaczną liczbę głosów, jednak nie będzie mógł zostać Prezydentem Ukrainy. Przyzwyczajono nas do myśli, że koniecznie musimy wybierać spośród dwóch zł, i bardzo się cieszymy, gdy udaje nam się wybrać „mniejsze zło”. Jeśli w drugiej turze kolejnych wyborów prezydenckich zmierzą się Tiahnybok i Janukowycz, to dla wyborców południowego wschodu Ukrainy „mniejszym złem” mimo wszystko będzie urzędujący prezydent. W tej sytuacji Tiahnybokowi będzie przeciwdziałać także wspólnota światowa, jak to się stało we Francji, gdy do drugiej tury przeszedł nacjonalista Le Pen, a potem także w Austrii. Biorąc pod uwagę jeszcze zasoby administracyjne oraz wpływ ukraińskich i zagranicznych Żydów, mówienie o możliwości zwycięstwa kandydata sił nacjonalistycznych Ukrainy jest po prostu nie na miejscu. Dlatego trzeba szukać innych możliwości.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Mykoła WIRCZENKO, weteran II wojny światowej, m. Jahotyn w obwodzie kijowskim. W gazecie „Słowo Proświty” (nr 50 z 2012 r.) opublikowano artykuł „Jestem dumny z tego, że jestem proświcianinem”, w którym 47-letni przewodniczący zaporoskiej „Proświty” Ołeh Tkaczenko opowiedział, jak pieszo, w ciągu 29 dni, przeszedł 600 km z Zaporoża do Kijowa. Do tej akcji skłonił go współczesny chaos, nieład i świadome niszczenie naszej drogiej Ukrainy. Ten artykuł przywołał we mnie straszną przeszłość, moje wczesne, młodzieńcze lata. Urodziłem się we wsi Chocki w rejonie perejasławskim obwodu kijowskiego. Na początku rozkułaczania i zaganiania chłopów do kołchozów, ojciec, matka i ja uciekliśmy na Donbas do miasta Konstantynówka (miałem wtedy trzy lata). Z głodu wymarło wtedy ponad
Tłumaczenie maszynowe
Wbrew wszystkim śmierciom! Leonid MUDRYK, wieś Płoska, rejon dubieński, obwód rówieński. połowy naszej wsi. Taki los spotkał też najbliższych krewnych po linii ojca i matki. My — przeżyliśmy. Na Donbasie urodziły się dwie moje siostry: jedna w 1930 roku, druga pod koniec 1939 roku. Przed samą wojną ukończyłem siedem klas niepełnej szkoły średniej. Na początku wojny ojca zmobilizowano do czynnej armii, a my zostaliśmy na obczyźnie. W październiku lub listopadzie nasze miasto zajęły wojska niemieckie. Wszędzie panował głód i wraz z nadejściem zimy ludzie zaczęli wracać do swoich dawnych domów, ratując się przed nieuchronną śmiercią. My również postanowiliśmy iść do swojej rodzinnej wsi, mając nadzieję na pomoc Najwyższego. Matka przyszyła do worka dwie szelki i ja, zakładając je, niosłem w worku swoją małą siostrę. Wyszliśmy z Konstantynówki 17 marca 1942 roku. Początkowo szliśmy drogami Donbasu, a potem szlakami obwodów dniepropetrowskiego, połtawskiego i kijowskiego. Do rodzinnej wsi wróciliśmy 30 kwietnia 1942 roku. Miałem wtedy 16 lat. Na początku marca 1944 roku powołano mnie do Armii Czerwonej i w składzie 33. pułku w krwawym wirze wojny przeszedłem frontowymi drogami Prawobrzeżnej i Zachodniej Ukrainy, Polski oraz Niemiec. Wojna zakończyła się dla mnie wyzwoleniem Pragi, stolicy Czechosłowacji, 9 maja 1945 roku. Po wojnie jeszcze sześć lat służyłem w Armii Radzieckiej. Zdemobilizowany na początku stycznia 1951 roku. Kiedy Ołeh Tkaczenko szczyci się tym, że jest proświtianinem, to ja szczycę się tym, że jestem Ukraińcem i żyję dzisiaj w wolnej i niepodległej Ukrainie. Jestem Waszą stałą czytelniczką. Oto trzymam kolejny numer tygodnika z 7—13 lutego 2013 r. Nie będę wymieniać wszystkich artykułów, ale o jednym z nich jednak napiszę, a mianowicie „Bezkarność zniekształcania nazwisk”, bo u mnie też były podobne incydenty… Początkowo w 1968 roku, kiedy urodziła się córka, mąż poszedł wziąć „Akt urodzenia”, a mówią mu, że imienia „Ołena” w ZSRR nie ma, a jest imię Jelena. Dowodził, ale bezskutecznie. Naszą córkę zarejestrowano jako Jelenę, ale dla nas ona jest „Ołenką”. Dla znajomych — Alona, a w pracy nazywają ją Jelena Walentyniwna. Mojego ojca nazywano Ilja, więc ja jestem Walentyna Iljiwna, ale rejestrują mnie z jakiegoś powodu „Iljiniczna”… Co z tym robić? Nie wiem. prozą oraz utwory publicystyczne ostatnich lat M. Syngajiwski został uhonorowany nagrodami literackimi „Gałąź Złotego Kasztana” oraz nagrodą literacką im. W. Juchymowycza. Poza granicami Ukrainy imię Mykoły Syngajiwskiego jest szeroko znane jako imię tłumacza europejskiego formatu. Pisarz owocnie pracował w dziedzinie przekładów z języków bułgarskiego, polskiego, francuskiego i nowogreckiego, którymi doskonale władał. Za pracę translatorską na rzecz kultury bułgarskiej został nagrodzony Złotym Znakiem Związku Pisarzy Bułgarii oraz Związku Tłumaczy Bułgarii. Utwory Mykoły Syngajiwskiego tłumaczono na angielski, rumuński, węgierski, czeski, polski, hiszpański, francuski, nowogrecki, niemiecki oraz języki narodów byłego ZSRR. Wieczna pamięć o jasnym, życzliwym i uczciwym człowieku, niestrudzonym pracowniku, wybitnym mistrzu słowa pozostanie w sercach wielu przyjaciół i kolegów, licznych wielbicieli twórczości Mykoły Syngajiwskiego. Tytuł listu to mały plagiat z Waszego czasopisma (nr 50 z 2012 r.). Zachwycam się wyczynem Ołeha Tkaczenki. Potrzeba, aby jak najwięcej ludzi usłyszało jego wezwanie „Donbas to Ukraina”. Jestem przekonany, że panu Tkaczence nie przyjdzie następnym razem iść samemu. Lepiej, gdy z powodzeniem wskrzesi zapomniane hasło: „Jest nas wielu, nas nie pokonać” i zbierze ludzi o podobnych poglądach. Szczycę się tym, że jestem członkiem „Proświty” od początku jej odrodzenia w Drohobyczu, czyli od 15 stycznia 1989 r. Czytam na pożółkłych stronach „Hałyćkiej zori” tytuły swoich ówczesnych notatek: „Słowo ojczyste, mowa ojczysta”, „I być może rzeczywiście warto wprowadzić ustawą Ukrainy jakąś odpowiedzialność za przekręcanie nazwisk Ukraińców. Popieram propozycję W. Zacharczenki, wyrażoną w artykule „Mowa ojczystej ziemi”. Nam już dawno pora — „od starego do małego”, w całej Ukrainie przejść na państwowy język ukraiński i nie dawać powodu do narzucania nam języka sąsiedniego państwa. Niestety, prawie we wszystkich urzędach państwowych panuje język rosyjski, chociaż urzędnicy dobrze znają i swobodnie władają ukraińskim państwowym. nas uratuje”, „Balsam ludowej pedagogiki przyłożymy do ran naszej bezduchowości”, „Najwyższa pedagogika — dać dzieciom Boga”. Czyli żyłem w świecie własnych iluzji, które były podsycane ówczesnym stanem społeczeństwa. Teraz iluzje rozwiały się. Zagrożenie utraty niepodległości, darowanej przez Boga, stało się na tyle realne, że nie dostrzec go nie można. Musimy zjednoczyć się wokół imienia Tarasa. Niech „Proświta” bije na alarm, koncentrując wszystkie siły, całą wolę, całą energię narodu wokół tego świętego imienia: „Bóg nie będzie robił za nas tego, co możemy zrobić my”. Dostarczyć „Słowo Proświty” do najszerszych warstw ludności! Zadanie nie jest proste, ale: „Jeśli Bóg z nami, któż przeciwko nam?” (Biblia).
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro LYSENKO, wieś Spaske, rejon sosnicki, obwód czernihowski
Witam wszystkich pracowników redakcji gazety „Słowo Proświty” – zdrowia i twórczej weny Wam, bo każdy z nas, czytelników, z niecierpliwością czeka na czwartek, by otrzymać nową porcję informacji, którą co tydzień przygotowuje wasz zespół. Ja, Dmytro Fedorowycz Lysenko, jestem emerytem. Od 2009 roku, kiedy zacząłem prenumerować „Słowo Proświty”, wszystkie numery zachowuję. Tylko że bardzo nie cieszy mnie moje otoczenie… Wydaje mi się, że jestem jedynym we wsi, który czyta „SP”, bo najpierw na poczcie na moim egzemplarzu pisali po prostu nazwę naszej wsi – „Spaske”, a ostatnio – „Lis”. Wcześniej prenumerowałem „Siwerszczynę” i za to nazywano mnie „ruchowcem”. Prenumerowałem też gazetę dla syna Tarasa do Kalinówki w rejonie wasylkowskim w obwodzie kijowskim. Po naszym spotkaniu z okazji 50-lecia ukończenia instytutu (jestem inżynierem hydrotechnikiem) zaprenumerowałem „SP” swojej koleżance z roku i jeszcze jednej znajomej, kijowiankom. Jednak wszystkie moje starania nie przyniosły sukcesu – „w swojej wierze” ich nie nawróciłem. Oni, jak dawniej, rozmawiają „po obszczeponiatnomu”… Szczególnie przykre jest to, że moje wnuczki (trzy i siedem lat) również żyją w tym środowisku, a starszą już zaczęto wprowadzać w naukę języka angielskiego. Nasz genialny Prorok już w 1845 roku pisał słowo w słowo o jeszcze nienarodzonym wówczas naszym pokoleniu, które potwierdziło, że bez Niemca nie wiemy, kim jesteśmy i jaka jest nasza historia, bo piszą nam ją tabaczniki… Bardzo interesują mnie wszystkie książki z serii „Biblioteka «Słowa Proświty»”.
Tłumaczenie maszynowe
Z poważaniem czytelniczka Wałentyna Illiwna KONOŁAŁENKO, m. Kijów. Laureatem nagrody literackiej klubu „Jarosławiw Wał” za 2012 rok został Myrosław Docyneć, autor powieści „Krynyczar”. Utwór ten cechuje głębia autorskiej filozofii oraz oryginalność poszukiwań artystycznych i jest jednym z najjaśniejszych zjawisk ukraińskiej prozy ostatnich lat. W ubiegłym roku nagrodą wyróżniono powieść „Czas smertochrystiw” Jurija Szczerbaka, która stała się sensacyjnym wydarzeniem naszej literatury. „Krynyczar” również wywołuje rezonans i ma wszelkie szanse powtórzyć czytelniczy sukces „Czasu smertochrystiw”. Komunikat prasowy klubu „Jarosławiw Wał”. kowskiej-Medweduk, Petra Kizka, Olesia Kwitnewego, Iwana Kedryna-Rudnyckiego i innych. To tylko niewielka cząstka góry lodowej, którą jeszcze trzeba odkryć. Fragmentaryczność i niepełność zrozumienia zjawisk literackich diaspory to charakterystyczne cechy współczesnego dyskursu literackiego, który wymaga opracowania znacznego materiału faktycznego, ustalenia autentycznego autorstwa, publikacji wielu utworów artystycznych”. Autorka ma świadomość tego, że informator nie może adekwatnie odzwierciedlić całej różnorodności życia literackiego w diasporze. Brak niektórych informacji biograficznych, nieścisłości, niespójności chronologiczne bez wątpienia wpłyną również na to wydanie. Mimo to Wira Prosałowa ma nadzieję, że z czasem, dzięki wspólnym wysiłkom, zostaną one wykryte i usunięte. Książka ujrzała światło dzienne w „Wydawnictwie Wschodnim” przy wsparciu Ukraińskiego Centrum Kulturologicznego, Donieckiego Oddziału Obwodowego Towarzystwa Łączności z Ukraińcami poza granicami Ukrainy („Ukraina-Świat”) oraz Donieckiego Oddziału Obwodowego Towarzystwa Naukowego im. T. H. Szewczenki. Wśród fundatorów znajduje się również Doniecka Obwodowa Administracja Państwowa. Nakład książki wynosi 500 egzemplarzy i rozejdzie się on głównie do wiodących bibliotek naszego państwa oraz krajów, w których mieszka ukraińska diaspora.
Tłumaczenie maszynowe
Ukraińska literatura i ukraińska kultura doznały nieodwracalnej straty. Po ciężkiej, długotrwałej chorobie, w 77. roku życia, odszedł do lepszego świata wybitny ukraiński pisarz Mykoła Fedorowycz Syngajiwski. Przez 55 lat twórczej działalności spod pióra poety, prozaika, tłumacza, publicysty i literaturoznawcy Mykoły Syngajiwskiego ukazało się w różnych gatunkach ponad 75 książek. W dorobku twórczym Syngajiwskiego znajduje się ponad 500 piosenek, napisanych we współautorstwie z wieloma znanymi ukraińskimi kompozytorami.
W sierpniu 2010 roku ukraińska społeczność literacko-artystyczna obchodziła pół wieku od powstania słynnej piosenki M. Syngajiwskiego i W. Wermenycza „Czarnobrywców zasiała matka…”, która stała się prawdziwie ludową pieśnią. Pracowita działalność Mykoły Syngajiwskiego na niwie piosenki została uhonorowana wysokim tytułem zasłużonego działacza sztuki Ukrainy.
Największy twórczy sukces Mykoła Syngajiwski osiągnął jednak w literaturze dziecięcej. Za utwory dla dzieci i młodzieży w dziedzinie literatury dziecięcej M. Syngajiwski otrzymał najwyższą nagrodę literacką im. Łesi Ukrainki oraz nagrodę im. Mykoły Trublainiego, a jego wiersze weszły do czytanek, podręczników szkolnych i chrestomatii. Jego pierwszy tomik poetycki, który ukazał się w 1958 roku, był książką dla dzieci „Żywa studzienka”. Życzliwym słowem o niej serdecznie odezwał się niezapomniany Mychajło Stelmach. Za tomiki poezji „Ogniewica” i „Postęp” z 1972 roku M. Syngajiwski został uhonorowany republikańską nagrodą literacką im. Mykoły Ostrowskiego. Za poetyc-
Krajowy Związek Pisarzy Ukrainy, Kijowska Organizacja Krajowego Związku Pisarzy Ukrainy
Antin BOBYR, redaktor naczelny gazety „Kozacka Ukraina”, m. Doniesk
Ukazało się unikalne wydanie „Diaspora ukraińska: postaci literackie, twórczość, informacje bibliograficzne”. Jego autorką i redaktorką jest doktor nauk filologicznych, profesor Donieckiego Uniwersytetu Narodowego Wira Prosałowa. Wyjątkowość tego wydania polega na tym, że w jednej książce zamieszczono informacje o prawie tysiącu (!) ukraińskich pisarzach diaspory: ich dorobku twórczym, materiałach informacyjnych i literaturoznawczo-krytycznych, które pomogą w zrozumieniu ich wielowymiarowej twórczości artystycznej. „Od czasu wydania „Encyklopedii ukrainoznawstwa” (pod redakcją W. Kubijowycza) minęło sporo czasu, dlatego pojawiła się potrzeba wydawnictw informacyjnych specjalnego typu, które zawierałyby informacje z określonych dziedzin wiedzy i pozwalały zorientować się w niedawno otwartym dla Ukrainy kręgu tych pisarzy, którym przyszło pracować i tworzyć poza jej granicami — pisze we wstępie Wira Prosałowa. — Konieczność opracowania takiego słownika wynika z braku w obiegu literackim szeregu nazwisk, zwłaszcza Pawliny Andrijenko-Danczuk, Iwana Ardelana, Pyłypa Baka, Oresta Barczynskiego, Mykoły Bukszowanego, Małgorzaty Borza-
Tłumaczenie maszynowe
Anna MUKAN, Zdjęcia Walerija POPOWA, centrum prasowe Instytutu Filologii “Wejście Wasyla Stusa do literatury ukraińskiej zaczęło się o wiele później niż realny czas pisania jego utworów — od 1989 roku, roku jego ponownego pochówku, a także Jurija Łytwyna i Ołeksy Tychego na Cmentarzu Bajkowym. Wtedy na ulicach Kijowa podniosły się żółto-błękitne i czerwono-czarne sztandary i za to już nic nie groziło. Odbywało się pożegnanie ze strachami, upokorzeniami i zniewagami” — rozpoczął wieczór pamięci Wasyla Stusa jego syn — ukraiński pisarz, literaturoznawca i redaktor Dmytro Stus. Ojcowskie bóle i marzenia, cierpienia i nadzieje Dmytro Wasylowycz poniósł przez całe życie: opowiedział o trudnościach wydawania zbiorów poety, o cierniowej biograficznej i literackiej drodze swojego rodzica i duchowego mentora. Tak, patrzeć na osobowość Wasyla Stusa można z dwóch stron: heroicznej (zmienił wyobrażenie o wizerunku Ukraińca) i estetycznej. Właśnie na drugim spojrzeniu nalega Dmytro Wasylowycz, kiedy akcent kładzie się na twórczości pisarza, jej wiecznych wartościach i uniwersalnych tematach. Na nowo przeczytać męczeński los poety, pokazać jego pociechę i rozpacz, usłyszeć głos jego lirycznej duszy i wzdrygnąć się od stalowego spojrzenia na katów — było trudnym, ale uzasadnionym celem projektu literacko-muzycznego “Krąg Stusa”. Po 4 latach “milczenia” legendarny spektakl znów zebrał pełną salę — w Auli Uniwersytetu widzowie stali w przejściach. Jego reżyser Serhij Proskurnia i główni “aktorzy” — Dmytro Stus, Roman Semysał i siostry Telniuk — stworzyli unikalną misterię, w której podstawie leży pięć kręgów życia poety: “krąg dzieciństwa”, “krąg poezji”, “krąg miłości”, “krąg samotności” i “krąg śmierci”. “Ojciec wierzył, że człowiek tworzy swoje życie, dlatego wybór właśnie takiego losu był świadomy, chociaż i nadzwyczaj trudny przez swoją nieuchronność” — przekonany jest Dmytro Stus. Wymowne fotografie z dzieciństwa, młodości i obozowej dojrzałości pisarza, wyświetlane na wielkim ekranie, wywarły wrażenie dokumentów epoki, a pieśni sióstr Telniuk do słów Wasyla Stusa popłynęły jakby z głębi obolałej, lecz otwartej na ludzi duszy poety. Dramatycznych muzycznych emocji wieczorowi nadał także występ Serhija Moroza — pierwszego interpretatora wierszy Wasyla Stusa. Bardowi udało się ożywić ognistą i liryczną jednocześnie poezję pisarza, którą wielu uważa za “prozatorską”, nieśpiewną przez “żelazność” strof. Wśród innych gości wieczoru głos zabierali dyrektor Instytutu Filologii prof. Hryhorij Semeniuk, pierwszy zastępca ministra kultury i turystyki Ukrainy Tymofij Kochan, ukraiński poeta, tłumacz, członek rzeczywisty NAN Ukrainy Borys Olijnyk i Ambasador Republiki Azerbejdżanu na Ukrainie Eynulla Yadulla oglu Madatli. Tegoroczny liczny wieczór pamięci Wasyla Stusa po raz kolejny zaświadczył o aktualności i niezniszczalności wartości, które głosił w swojej twórczości poeta — za wszelką cenę pozostawać Człowiekiem, nie iść na kompromisy ze sobą i zawsze postępować zgodnie z sumieniem. Takiego życia nie będzie w stanie pokonać nawet śmierć… …Że żył-kochał i nie nabrał się brudu, nienawiści, przekleństwa, skruchy. Narodzie mój, do ciebie ja jeszcze wrócę, i w śmierci obrócę się do życia swoim cierpiącym i niezłym obliczem, jak syn, tobie do ziemi się pokłonię i uczciwie spojrzę w uczciwe twoje oczy, i uczciwymi łzami się obleję. P R Z E D P Ł A T A—2013 P R Z E D P Ł A T A—2 0 1 3 Koszt przedpłaty Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Korespondent Ulana WOLIŁOWSKA Redaktor dyżurny Ulana WOLIŁOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w lutym — 27 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe