Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №09 за 2014 рік

16 s. · 36 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 36 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 9 (749), 6—12 marca 2014

Fotokolaż Jewhena Buketa nazywając Setkę „banderowskimi niedobitkami”… Dni Szewczenkowskie. Wojna trwa. Ukraińcy, nie zapominajmy o naszej broni, której nie posiada żadna z najsilniejszych armii świata! Nazywa się „Kobziarz”, ma więcej niż 150 lat. Ukraińscy żołnierze noszą ją przy sercu. Nie pozwoliła ona zeszmacić się i zmarnieć ich bojowemu duchowi ani w Pierwszą, ani w Drugą wojnę światową. Przeniknęła do wszystkich zakątków świata, gdzie — z woli czy z niewoli — zasiali się Ukraińcy. Partyzantuje ona na tyłach Putina, wybuchając sprzeciwem wobec dyktatora w krwi tych, którzy przyznają się do swojego rodu i narodu, głośna i prawdziwa, „jak Pana Słowo”. Dwieście lat temu urodził się Taras Szewczenko — Poeta, Prorok, Myśliciel, Artysta, Żołnierz. Wyrwał się z niewoli Moskiewszczyzny i powrócił na ojczystą ziemię, którą kochał i kocha uniwersalną, Boską miłością. Stał się sercem Ukrainy, ożywił „naród ów zabity…”. Każde jego słowo obecnej, opalonej Majdanem i wojną wiosny, kiełkuje wolą i oporem, bo „Takiego jeszcze nie tworzyło się / U nas na Ukrainie”, bo chcą zniszczyć naszą wiarę, język, naród, historię, „broniąc” Ukrainy przed Ukraińcami, mając nas za „niewolników ślepych”, których zaprowadzi „właśnie na śmietniczek Mikołaja” współczesny feldfebel, Sardanapal… Nie, nie będzie Ukraina po raz drugi rozrytą mogiłą: duch P. Konaszewicza-Sahajdacznego oraz Iwana Wyhowskiego przemawia w kozakach, którzy gotowi są chwycić za broń w obronie Szewczenkowej Ukrainy, który „Zwiastował im słowo nowe, Miłość, i prawdę, i dobro, Dobro najlepsze na świecie, I braterstwo” — wolność. Szewczenko zmartwychwstaje w każdym z nas i zwycięży. Amen.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Wojnę z Rosją wygra Szewczenko

„Moskal lubi żartując”, a nienawidzi do szaleństwa: w przededniu szewczenkowskich dni Rosja rozpoczęła wojnę przeciwko Ukrainie. Prezydent Putin, lekceważąc prawo międzynarodowe, skierował rosyjskie siły zbrojne przeciwko suwerenności, integralności terytorialnej i niepodległości politycznej Ukrainy. Przewrotne powoływanie się na obronę przed nacjonalistycznymi uciskami ludności rosyjskojęzycznej i Rosjan (ich liczbę rosyjskie media obecnie zwiększyły do 15 mln) oraz chaos na Ukrainie nie uśpiły uwagi wspólnoty międzynarodowej — wyraźne stanowisko UE, ONZ, USA daje dziś nadzieję, że okupacji rosyjskiej Krymu i zamieszkom, sprowokowanym przez sąsiadów w południowych i wschodnich obwodach (Donieck, Ługańsk, Odessa, Charków), zostanie położony kres. Ukraina sama jest zdolna rozwiązać własne problemy, przynajmniej bez podstępnego północnego sąsiada, którego imperialne ambicje nigdy nie sprzyjały utwierdzeniu ukraińskiej samodzielności. Oczywiste jest, że wielu z nas wiarołomstwo Putina zaskoczyło — on nieraz deklarował szczególny stosunek do Ukraińców, nawet cytował coś z „Kobzarza”… Starał się dopasować prawdziwe słowo Tarasa do swojego kłamstwa, nienasycenia, dążeń, by najpierw wprowadzić, a potem utrzymać w prezydenckim fotelu Janukowycza, który za swoim wasalem powtarzał coś o jednym narodzie i braterskich uczuciach. Ani pierwszy, ani drugi nie mogli pojąć, że na poziomie genetycznym w każdym z niepohuholonych Ukraińców żyje prawda ostateczna: „Jak Sicz burzono, / Jak moskale srebro, złoto / I świece zabierali / Z Pokrowa. / …Jak carowa po Kijowie / Z Niecosem chodziła / I Spasa Miżyhirskiego nocą podpaliła. / A po Dnieprze w złotej / Galerze hulała, / Na pożar patrzyła, / Ukradkiem się uśmiechała. / I jak stepy zaporoskie / Niemcom dzieliła. / A bachurom i bajstrukom / Lud zniewoliła”. Od tamtych czasów, czasów Drugiej, w każdej rosyjskiej władzy, gdy dochodzi do „kwestii ukraińskiej”, ożywa chorobliwe paranoiczne przekonanie, że Ukraińcy są wiecznymi poddanymi Rosji. Stąd niechęć do uznania nas za odrębny naród, niezależne państwo, stąd putinowskie pragnienie nawinięcia na gąsienice transporterów opancerzonych tych, którzy stali na Majdanach i tych, którzy ich wspierali, stąd jego kainowa furia i zamiary, by z Krymu i Ukrainy uczynić ognisko, w którym spłonie historyczny wybór Ukraińców, pokój i spokój obywateli, bez względu na to, jakiego narodu by byli przedstawicielami. Tak z woli Putina stało się już na Kaukazie, taki los szykował on narodowi ukraińskiemu. Chciałoby się wierzyć, że rosyjska wojna przeciwko Ukrainie zakończy się bez wybuchów i krwi, że Putin, zrozumiawszy, iż blitzkrieg się nie udał, wyniesie się z naszej ziemi, przytłumiwszy swoją nienawiść i apetyty „Czy nie ma kraju, / Żeby zagarnąć i z sobą / Wziąć do trumny”. Ale tak nie będzie. Wychowanek FSB Putin nie jest z tych, którzy, wyruszając na wojnę, ogłaszają: „Idę na wy”. Przed wojskiem wysłał na Ukrainę tysiące prowokatorów-tituszków, których widziano na Majdanach, wysłał także tych, którzy strzelali do Czeczenów i Gruzinów (czy nie jeden z nich zastrzelił Serhija Nihojana, zareagowawszy na jego jaskrawy kaukaski wygląd?), zmobilizował wszystkich pochohłaczonych i przekupionych „rodaczków z cynowymi guzikami”, uaktywnił nawet głęboko chorych ludzi i dał im drogę do rosyjskich kanałów telewizyjnych — czym są warte opowieści skleroznych babć w RTR, które, przygryzając drżące palce, opowiadają o „banderłagach” i nacjonalistach, którzy „robili rewizje w dziecięcych tornistrach, konfiskując rosyjskie książki” w Sewastopolu. Wojska odejdą, a ci ludzie pozostaną. Jedni muszą się nimi zająć SBU i Prokuratura Generalna, inni — psycholodzy i psychiatrzy, ale przede wszystkim — my sami. Bo musimy wreszcie żyć tak, jak nakazuje sumienie i słowo Tarasa. Słowo, które w Rosji dawno nie brzmi — czy wydano choćby z okazji 200-lecia urodzin Szewczenki jego dzieła, przynajmniej te napisane po rosyjsku? Zebrano wszystkie przekłady ze wszystkich epok? Nie słychać o tym. Natomiast słyszymy wyrzuty o braku wdzięczności i słowiańskim „pokrewieństwie”, którymi przesycona jest nasza — nie nasza przestrzeń informacyjna, od dawna okupowana przez Rosję, pełna pogardy dla ukraińskości i ukraińskiego tożsamości. Szczególnie obrzydliwie patrzeć na ludzi, którzy, podkreślając swoje „pokrewieństwo” z Ukraińcami, tutaj zaraz nazywają Nie-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ołeh Tiahnybok: „Każdy Ukrainiec musi być gotowy do powszechnej mobilizacji, aby w każdej chwili stanąć w obronie państwa ukraińskiego”

2 marca 2014 roku na nadzwyczajnym zamkniętym posiedzeniu Rada Najwyższa przyjęła szereg ważnych decyzji w związku z agresją Federacji Rosyjskiej wobec suwerennego państwa ukraińskiego. Wszystkie decyzje zostały zatwierdzone głosowaniem konstytucyjnym — ponad 300 głosów. Wśród zatwierdzonych dokumentów znajduje się uchwała w sprawie zwrócenia się Rady Najwyższej Ukrainy do parlamentarzystów państw-gwarantów bezpieczeństwa Ukrainy oraz organizacji międzynarodowych, uchwała o wsparciu Sił Zbrojnych i innych formacji wojskowych Ukrainy, uchwała w sprawie niedopuszczalności interwencji wojskowej w sprawy wewnętrzne państwa ukraińskiego. Lider ukraińskich nacjonalistów podkreślił, że przez ostatnie dziesięciolecia Rosja prowadzi celową wojnę informacyjną, energetyczną, gospodarczą i humanitarną przeciwko Ukrainie. Jest oczywiste, że niszczenie ukraińskiego wojska to kolejne ogniwo wojny przeciwko Ukrainie ze strony Kremla. „Zważywszy na faktyczne rozpoczęcie rosyjskiej interwencji na Ukrainie, parlament przyjął uchwałę o wsparciu Sił Zbrojnych i innych formacji wojskowych Ukrainy, a także o zapewnieniu z budżetu państwa niezbędnego finansowania dla Sił Zbrojnych. Obecnie Rosja faktycznie przegrywa. Zwycięstwo Majdanu jest tego dowodem. I właśnie Majdanu Kreml boi się najbardziej. Wymachiwanie bronią to ostatni czynnik, który pozostał w rękach Moskwy. Z drugiej strony zrozumiałe jest, że Rosja obecnie uznaje tylko czynnik siły i prowadzi negocjacje tylko z silnymi, a słabych dociska. Obecnie Siły Zbrojne są doprowadzane do stanu najwyższej gotowości bojowej. Rozumiemy, że scenariusz, który Rosja chce zrealizować na Ukrainie, jest analogiczny do gruzińskiego. Widzimy, że przedstawiciele rosyjskich sił zbrojnych stale świadomie prowokują Ukraińców, aby chwytali za broń, ale na razie Ukraińcy utrzymują pozycję. Z drugiej strony ukraińskie społeczeństwo musi być gotowe na wszelkie możliwe scenariusze rozwoju sytuacji. Obecnie w żadnym wypadku nie wolno siać paniki wśród ludzi, bo to część zaplanowanej rosyjskiej wojny informacyjnej. Obecnie społeczeństwo musi ufać obecnej władzy ukraińskiej. Dzisiaj nasze główne kroki to zaangażowanie maksymalnej liczby międzynarodowych grup monitorujących na Ukrainę, obecność na Krymie parlamentarzystów państw, które są gwarantami naszego bezpieczeństwa, dokumentowanie działań, do których uciekają się wojska Federacji Rosyjskiej, w celu złożenia pozwów do sądów międzynarodowych” — zaznaczył Ołeh Tiahnybok. Szef Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” dodał, że o stanie wojennym i wyjątkowym na razie nie ma mowy, jednak Ukraińcy muszą być gotowi w każdej chwili do powszechnej mobilizacji i obrony własnego państwa: „Rada Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony wczoraj podjęła decyzję o niewprowadzaniu stanu wojennego, ale musimy być gotowi w każdej chwili na taki krok. Parlament pracuje bez przerwy, deputowani będą przebywać w stolicy, aby w każdej chwili zebrać się na posiedzenie”. Biuro Prasowe Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda”. Organy spraw wewnętrznych gorliwie słuchały mezhyhirskiego duce i przysłuchiwały się informacyjnym nonsensom. Amnestionowani nielegalnie przestępcy połączyli się z bojownikami milicyjnych oddziałów specjalnych w celu rozprawy z narodowo świadomymi obywatelami. Przebrani rosyjscy snajperzy rozstrzeliwali ideowo zahartowaną młodzież na barykadach Kijowa, kaleczyli medyków i dziennikarzy. Ukraińskie sądy nawet nie próbowały przeprowadzić postępowania karnego w sprawie umyślnych zabójstw, nielegalnego rozpędzenia studentów, pobicia pokojowych protestujących, podpalenia samochodów, uprowadzenia i zastraszania aktywistów… Ale wszystko ma swój koniec. Obecnie na Ukrainie jest władza ludowa. I życzmy jej, aby godnie stała na straży świętego Testamentu naszego narodowego proroka Tarasa Szewczenki. Petro Szkrabiuk, pisarz, doktor nauk historycznych: — Kiedy w Kijowie, Lwowie i innych miastach zawrzały Majdany, przypomniałem sobie proroctwo Andrzeja Szeptyckiego, zapisane przez współczesnych przed odejściem Wielkiego Metropolity do wieczności, czyli 1 listopada 1944 roku: „Ukraina uwolni się ze swojego upadku i stanie się państwem potężnym, zjednoczonym, wspaniałym, które będzie dorównywać innym wysoko rozwiniętym państwom. Pokój, dobrobyt, szczęście, wysoka kultura, wzajemna miłość i zgoda będą panować w niej”. Sądzę, że to nie tylko słowa pokrzepienia, powiedziane w czasie powrotu do Lwowa i całej Ukrainy bezbożnych czerwonych „wyzwolicieli”. Hierarcha Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej wyraźnie widział obraz przyszłości naszego kraju, który otworzył mu w ostatnich chwilach przebywania na Ziemi sam Pan. Miejmy nadzieję, że Pan nie zapomni o Ukrainie. I to będzie Jego odpłata nam, Ukraińcom! Rozmawiał Bohdan Zalizniak. Nie poszczęściło się naszemu narodowi. Dał Bóg sąsiadów, łasych na najazdy. Zabrali wszystko — i ziemię, i wolność. Teraz zabrać chcą już i cześć. Lina Kostenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Krym przeciw rosyjskiej okupacji

2 marca 2014 roku w Symferopolu, przy pomniku Tarasa Szewczenki, członkowie Krymskiej organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej wraz z przedstawicielami innych organizacji patriotycznych wzięli czynny udział w wiecu przeciwko wojnie, rosyjskiej okupacji i separatyzmowi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

„Bóg nie zapomni o Ukrainie!”

My, Ukraińcy, codziennie dziękujemy Bogu za to, że dyktatura jednego pseudoeuropejskiego Tyrana została zakończona. O tym, co mamy dziś na Ukrainie, zapytamy ludzi, którzy rozumieją, co dzieje się w naszym państwie, a co najważniejsze, myślą o jutrzejszym dniu kraju, o jego przyszłości. Ihor Mryhlod, akademik NAN Ukrainy, fizyk: — Jeszcze kilka miesięcy temu żyliśmy w kraju, który miał wszystkie znamiona dyktatury. Dziś w nas narodziła się władza ludowa. Z jednej strony to zwycięstwo, z drugiej — narasta smutek po Niebiańskiej Sotni. Ale pojawiła się dla nas szansa, dlatego prawa do błędów już nie ma. Dlaczego tak się stało, że w krzątaninie życia nie zastanawialiśmy się nad tym, że mimowolnie tworzyliśmy dyktatora, który, dzięki Bogu, już został obalony! Więc co się wydarzyło? Powstał Majdan — nie tylko „przeciw”, ale i „za”. Przeciw dyktaturze i cynizmowi władzy, przeciw faryzeizmowi i kłamstwu. Za sprawiedliwym sądem i prawym prawem. Aby godnie uczcić pamięć poległych Bohaterów, musimy zacząć pracować nad stworzeniem nowego państwa. To droga, która otwiera perspektywę dla nowej, europejskiej Ukrainy. Ogromna odpowiedzialność spoczywa na politykach. Dlatego władza potrzebuje zaufania i stałej kontroli. Grunt jest już przygotowany. Ziemia jest hojnie skropiona krwią. Dziś ważne jest, aby maksymalnie rozwinąć struktury społeczeństwa obywatelskiego i zapewnić skuteczne mechanizmy jego wpływu na władzę. Trzeba przeprowadzić ponowne wybory parlamentu już w 2014 roku, a na poziomie konstytucyjnym należy dążyć do utrwalenia praw wspólnot, aby skuteczniej wpływały na władzę na wszystkich szczeblach. A winnych zbrodni należy ukarać zgodnie z ustawodawstwem. Jurij Tunycja, akademik NANU: — Ukraina dziś ma wielką szansę stać się pełnoprawnym, efektywnym państwem europejskim. Poprzednia władza doprowadziła nasz kraj do default. Więc, powtarzam, Ukraina stanie się pełnoprawnym państwem pod trzema warunkami. Pierwszy: jeśli nowa władza nie popełni wielkich błędów. Zaznaczę, że nie należało ruszać ustawy o językach. Zresztą i tak była martwa od urodzenia. Drugi warunek: należyta kontrola nad działalnością władzy. Zaufania dziś, szczerze mówiąc, nie ma do nikogo. Po raz pierwszy odczułem, że źródłem władzy jest naród. On teraz się zmaterializował — naród. I powinien kontrolować władzę. A trzeci warunek: jeśli państwa gwarancyjne (zgodnie z Memorandum budapeszteńskim) zaangażują się poważnie i zapewnią integralność terytorialną, suwerenność i bezpieczeństwo narodowe Ukrainy. Państwa gwarancyjne muszą podjąć konkretne kroki, aby zacząć wpływać na sytuację. Wtedy staniemy się pełnoprawnym krajem europejskim. Nasz naród jest złoty. I nasze dzieci będą żyć normalnie. Jarosław HARASYM, doktor nauk filologicznych, profesor: — Ukraina się zbudziła. W nieogłoszonej wojnie przeciwko własnemu narodowi bandycka wierchuszka wykorzystywała szeroki arsenał: od broni białej kryminalnych męty po kłamliwą retorykę propagandową najwyższych urzędników rządowych. Najpierw ówczesny jeszcze premier Azarow nazwał świadomą młodzież prowokatorami, a przestrzeń Majdanu ochrzcił mianem przestępczych ekstremistów. Ministerstwo kultury próbowało zmusić wiernych grekokatolików do modlitwy wyłącznie za zgodą urzędników i w specjalnie wyznaczonych do tego miejscach. Ławrskie cele, przeznaczone do pokutnych modlitw wiernych, wykorzystywano do ogrzewania „tituszek”. Kierownicy obwodowych administracji oraz or-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Apel ukraińskich pisarzy w związku z agresją Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy

Drogi ukraiński narodzie! Zwracamy się do ciebie w ciężkim czasie, gdy putinowski agresor podstępnie, bezprawnie, z naruszeniem wszystkich umów międzynarodowych i norm prawa okupował część terytorium naszego Państwa i godzi w jego suwerenność oraz integralność terytorialną. Przyszłość Ukrainy, jej demokratyczny i narodowy rozwój są zagrożone. Próbuje się nas zagnać w owczarnię bezgłosnego społeczeństwa zbankrutowanej totalitarnej neoimperii, moskiewski dyktator chce zniszczyć nawet dążenie Ukraińców do perspektywy europejskiej. Dziś, jak nigdy dotąd, każdy obywatel odczuwa odpowiedzialność za swoją przyszłość i przyszłość swojego narodu. Ukraińscy pisarze zawsze byli ze swoim narodem. Nie tylko piórem, ale i bronią w ręku bronili swojego kraju przed nazistowskim agresorem podczas drugiej wojny światowej, wywalczali wolną Ukrainę w szeregach UPA i jako pierwsi podnosili sztandar naszej Niepodległości na początku lat 90. Dziś my, literaci, również jesteśmy gotowi być informacyjnym specnazem i dawać godną odprawę tym kremlowskim szaleńcom, którzy rozpalają ognisko straszliwej wojny w centrum Europy, którzy przez dziesięciolecia, grabiąc własny naród, próbują poróżnić go z sąsiednimi narodami. Słowo Tarasa Szewczenki, w roku jego 200. rocznicy urodzin, będzie potężną bronią przeciwko kłamliwej propagandzie północnego okupanta. Jesteśmy przekonani, że tylko wolny naród ukraiński pomoże także narodowi rosyjskiemu uwolnić się od szalonego dyktatora. W naszych szeregach jest wielu wspaniałych rosyjskojęzycznych ukraińskich pisarzy, którzy stoją ramię w ramię z nami, kochają Ukrainę i są gotowi za cenę własnego życia bronić ziemi ojczystej. Wzywamy do konsolidacji całego narodu ukraińskiego, niezależnie od narodowości, języka i wyznania. Wszyscy jesteśmy jedną rodziną. W jedności nasza siła. Słowo prawdy jest po naszej stronie. Zwyciężymy! Chwała Ukrainie! Chwała bohaterom! Roman IWANYCZUK Jurij MUSZKETYK Dmytro PAWLYCZKO Jurij SZCZERBAK Pawło MOWCZAN Mychajło SŁABOSZPYCKI Ljubow HOŁOTA Wiktor BARANOW Jurij DOROSZENKO (Listę pozostawiamy otwartą, aby mógł się do niej przyłączyć każdy chętny)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ukrainy oraz regulacji ruchu lotniczego przez Ukraerocentr. Traktat o przyjaźni, współpracy i partnerstwie między Ukrainą a Federacją Rosyjską: • artykuł 3 dotyczący budowania relacji na zasadach wzajemnego poszanowania suwerennej równości, integralności terytorialnej, nienaruszalności granic, pokojowego rozstrzygania sporów, niestosowania siły lub groźby jej użycia, w tym ekonomicznych i innych sposobów nacisku, nieingerencji w sprawy wewnętrzne; • artykuł 6 dotyczący powstrzymywania się stron od udziału w działaniach skierowanych przeciwko drugiej stronie umowy. Reakcja świata Przedstawiciel Wielkiej Brytanii w ONZ Mark Lyall Grant potwierdził, że Rada Bezpieczeństwa ONZ zbiera się 1 marca 2014 r. o godz. 21.00 na nadzwyczajne posiedzenie w celu omówienia sytuacji na Ukrainie. USA rozważają kwestię odpowiedzialności Rosji za użycie Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy. Amerykański senator John McCain zaznaczył, że prezydent Rosji Władimir Putin zdaje się chcieć powrotu „zimnej wojny”. Wysoka przedstawiciel UE do spraw zagranicznych Catherine Ashton potępiła w sobotę decyzję Rosji dotyczącą użycia Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy. Ambasador USA w Radzie Bezpieczeństwa ONZ Samantha Power oświadczyła, że rosyjska interwencja na Krymie nie ma podstaw prawnych i musi zostać przerwana. Zaznaczyła, że strona amerykańska proponuje wysłanie międzynarodowych obserwatorów z ONZ i OBWE na Ukrainę oraz proponuje Rosji aktywny udział w obu strukturach. Jednocześnie ambasador Wielkiej Brytanii w Radzie Bezpieczeństwa ONZ Mark Lyall Grant poinformował, że jego kraj potępia wszelkie akty agresji przeciwko Ukrainie. 2 marca ambasadorowie USA, Kanady i Wielkiej Brytanii opuścili Rosję po wprowadzeniu przez nią wojsk na Ukrainę. Polska inteligencja napisała list do premiera Donalda Tuska z apelem, aby nie pozostawiać Ukraińców w obliczu zagrożenia inwazją wojskową ze strony Rosji. 3 marca o godz. 22.00 czasu kijowskiego odbyło się drugie nadzwyczajne zwołanie Rady Bezpieczeństwa ONZ w celu rozpatrzenia sytuacji na Ukrainie. Przedstawiciel Rosji na posiedzeniu zaprezentował dokument, zgodnie z którym o użycie swoich wojsk w celu „przywrócenia praworządności” na Ukrainie poprosił prezydenta Federacji Rosyjskiej Władimira Putina były prezydent Wiktor Janukowycz, który ukrywa się przed ściganiem przez ukraińskie organy ścigania w Rosji. Z kolei Rada Najwyższa Ukrainy 4 marca przyjęła oświadczenie, w którym przypomniała Rosji, że o wprowadzenie wojsk na Ukrainę może prosić jedynie parlament. Rosja Ekspert Moskiewskiej Grupy Helsińskiej Andriej Jurow zaznaczył, że uchwała Rady Federacji, która zezwala prezydentowi Federacji Rosyjskiej na użycie wojsk na terytorium Ukrainy, została przyjęta na podstawie niepotwierdzonych informacji o „ofiarach” wśród obywateli Rosji na Krymie. 2 marca w Moskwie na wiec popierający wojnę z Ukrainą zwożono pracowników budżetówki. Jednocześnie w pobliżu Ministerstwa Obrony oraz na Placu Maneżowym moskwianie zorganizowali wiece przeciwko wojnie, które zakończyły się masowymi aresztowaniami. Na podstawie materiałów Wikipedii przygotował Jewhen Buket

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

To wojna, to okupacja!

Bałakława 1 marca 2014 roku o godzinie 13.00 uzbrojony oddział (około 300 rosyjskich specnazowców) na 10 pojazdach próbował przejąć kontrolę nad ukraińską placówką graniczną w Bałakławie. Mieszkańcy Bałakławy stali się żywą tarczą między ukraińską placówką graniczną a rosyjskimi wojskowymi, żądając niedopuszczenia do rozlewu krwi. Według operacyjnych informacji straży granicznej, z zatoki sewastopolskiej w stronę grupy okrętów i kutrów Oddziału Morskiego, które na alarm bojowy wyszły na wody terytorialne Ukrainy, podążają trzy kutry rakietowe Floty Czarnomorskiej Rosji oraz krążownik rakietowy „Moskwa”. Wieczorem 1 marca ukraińscy pogranicznicy odzyskali kontrolę nad sewastopolskim oddziałem ochrony morskiej, który próbowali zająć uzbrojeni osobnicy. Jak zaznaczył szef urzędu granicznego Serhij Astachow, podczas negocjacji starszy grupy uzbrojonych osób oświadczył, że wykonuje rozkaz Ministerstwa Obrony Rosji dotyczący zajęcia jednostki wojskowej straży granicznej. Początkowo osoby cywilne wyważyły bramę, po czym wdarły się na teren oddziału granicznego. Za nimi na sprzęcie wojskowym na teren jednostki wojskowej wdarło się 10 uzbrojonych rosyjskich specnazowców. Po długich negocjacjach z ukraińskimi pogranicznikami uzbrojeni osobnicy opuścili teren jednostki. Sudak 1 marca o godzinie 9.00 30 uzbrojonych osób, zidentyfikowanych jako żołnierze Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej, wdarło się na teren stacjonującej w mieście Sudak 727. samodzielnej kompanii radiolokacyjnej grupy taktycznej „Krym” Dowództwa Powietrznego „Południe” Sił Powietrznych Sił Zbrojnych Ukrainy, „około godziny 20.30 tego samego dnia rosyjscy wojskowi ogłosili dowództwu jednostki wojskowej żądanie oddania broni i amunicji, grożąc w przypadku odmowy użyciem broni. O 21.20 broń załadowano na samochód i wywieziono z jednostki wojskowej”. Perewalne 2 marca 2014 roku w Perewalnem (rejon symferopolski) rosyjscy żołnierze bez znaków rozpoznawczych zablokowali ukraińską jednostkę wojskową ukraińskiej obrony wybrzeża. Rozmieścili się wzdłuż obwodu terenu jednostki i zablokowali punkt kontrolny, żądając od Ukraińców złożenia broni. Reakcja i działania Ukrainy Okręty Państwowej Służby Granicznej wyszły w morze w stanie pełnej gotowości bojowej. Lider UDAR-u Witalij Kliczko zwrócił się do p.o. prezydenta Ukrainy Ołeksandra Turczynowa z żądaniem pilnego skierowania wniosku do ONZ o niezwłoczne zwołanie Rady Bezpieczeństwa ONZ w związku z agresją Rosji przeciwko Ukrainie. Nalega na pilne zwołanie i przeprowadzenie sesji Rady Najwyższej, aby wypowiedzieć umowy o stacjonowaniu Floty Czarnomorskiej Rosji na Krymie. Witalij Kliczko oświadczył: „Ukraiński parlament powinien również zwrócić się do przywódców państw-gwarantów bezpieczeństwa Ukrainy o pilne wypełnienie swoich międzynarodowych zobowiązań zgodnie z Memorandum Budapeszteńskim. I zatrzymanie agresji ze strony Rosji przeciwko suwerennej Ukrainie. Rada Najwyższa powinna polecić Naczelnemu Dowódcy ogłoszenie pełnej mobilizacji w związku z rozpoczęciem agresji przeciwko Ukrainie”. Witalij Kliczko zwrócił się również do ukraińskiej społeczności w Rosji, aby wyraziła swój protest przeciwko agresji wojskowej Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy. W rozmowie z Sekretarzem Stanu USA Johnem Kerrym p.o. prezydenta Ukrainy Ołeksandr Turczynow poinformował, że Ukraina traktuje zachowanie Rosji jako bezpośrednią agresję przeciwko państwu ukraińskiemu. Ołeksandr Turczynow podkreślił: „Ukraina jest państwem pokojowym, jednak gotowym bronić swojej integralności terytorialnej i suwerenności, o czym przygotowuje odpowiednią decyzję Rada Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony”. Kilkaset osób pikietuje ambasadę Federacji Rosyjskiej w Kijowie z żądaniem odwołania wprowadzenia na Ukrainę rosyjskich wojsk. Liczba protestujących stale rośnie. Generał porucznik SBU Ołeksandr Skybyneckyj uważa, że Ukraina powinna wykorzystać wszystkie możliwości, aby rozwiązać konflikt z Rosją dyplomatycznie, przy czym należy doprowadzić armię do pełnej gotowości bojowej: „Trzeba doprowadzić do gotowości bojowej nasze wojska i organizować ludzi do ewentualnej obrony już na terytorium Ukrainy. Jestem pewien, że w planach, które wcześniej zostały opracowane przez rosyjską machinę wojenną, jest nie tylko Krym, ale i całe terytorium Ukrainy”. W sobotę wieczorem 1 marca tysiące mieszkańców Dniepru wyszło na „antyputinowski” marsz, protestując przeciwko działaniom wojskowych Rosji na terytorium Ukrainy. Trzej prezydenci Ukrainy (Łeonid Krawczuk, Łeonid Kuczma, Wiktor Juszczenko) wieczorem 1 marca we wspólnym oświadczeniu ogłosili, że Rosja, korzystając z trudności wewnątrzpolitycznych na Ukrainie, postanowiła rozegrać tak zwaną kartę krymską w swoich interesach i wezwali ukraińskie władze do zerwania porozumień charkowskich o bazowaniu Floty Czarnomorskiej Rosji na Krymie, podpisanych przez Dmitrija Miedwiediewa i Wiktora Janukowycza w 2010 roku: „Ukraiński naród stanął w obliczu kryzysu, który zagraża jedności, suwerenności i państwowości naszego kraju i który może obrócić się w narodową katastrofę, grożącą ruiną Ukrainy [...] narody Ukrainy i Rosji są sztucznie popychane do bratobójczej wojny. [...] Odliczanie czasu idzie na godziny. Ukraina, która bardzo ciężko wychodzi z kryzysu politycznego, obecnie została postawiona na krawędzi eskalacji konfliktu, który ma wszystkie oznaki agresji wojskowej. [...] Zwracamy się do Rady Najwyższej Ukrainy o niezwłoczne przeprowadzenie posiedzenia. Ogłosić mobilizację i być gotowymi do obrony naszej ziemi. Rada Najwyższa musi wypowiedzieć porozumienia charkowskie. Ukraińskie władze muszą dążyć do decyzji o niezwłocznym podpisaniu Umowy Stowarzyszeniowej z Unią Europejską”. Rada Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy w związku z agresją ze strony Rosji podjęła decyzję o doprowadzeniu Sił Zbrojnych Ukrainy do pełnej gotowości bojowej i opracowała „szczegółowy plan działań na wypadek bezpośredniej agresji wojskowej ze strony Federacji Rosyjskiej”. Zwierzchnicy i przedstawiciele wszystkich największych i najbardziej wpływowych organizacji religijnych na Ukrainie opublikowali wspólny apel dotyczący sytuacji na Ukrainie, w którym wezwali władze Rosji do opamiętania się i zatrzymania agresji przeciwko Ukrainie, niezwłocznego wycofania swoich wojsk z ukraińskiej ziemi i położyli dalszą odpowiedzialność za eskalację przemocy na Ukrainie z powodu możliwego konfliktu zbrojnego na ukraińskim terytorium bezpośrednio na kierownictwo Rosji. Reakcja MSZ Ukrainy MSZ Ukrainy rozpowszechniło oficjalny dokument, w którym opublikowało listę umów dwustronnych między Rosją a Ukrainą, które swoimi działaniami Rosja jednostronnie naruszyła, w szczególności umowy bazowe dotyczące Floty Czarnomorskiej: Umowę o statusie i warunkach stacjonowania Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy z dnia 28 maja 1997 roku, Umowę o parametrach podziału Floty Czarnomorskiej z dnia 28 maja 1998 roku, Umowę między rządami krajów o wykorzystaniu przez siły i środki Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej przestrzeni powietrznej Ukrainy oraz przestrzeni powietrznej nad akwenem Morza Czarnego z dnia 16 lipca 1999 roku, a także Traktat o przyjaźni, współpracy i partnerstwie między Ukrainą a Federacją Rosyjską z dnia 31 maja 1997 roku. Umowa o statusie i warunkach stacjonowania Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy: • punkt 1 art. 6 dotyczący zobowiązań formacji wojskowych do prowadzenia swojej działalności w miejscach dyslokacji zgodnie z ustawodawstwem Federacji Rosyjskiej oraz poszanowania suwerenności Ukrainy, przestrzegania jej ustawodawstwa i niedopuszczania do ingerencji w sprawy wewnętrzne Ukrainy; • punkt 2 art. 8 dotyczący przeprowadzania ćwiczeń oraz innych działań szkolenia bojowego i operacyjnego w granicach centrów szkoleniowych, poligonów, rejonów pozycyjnych i rejonów rozśrodkowania, strzelnic oraz, poza strefami zakazanymi, w wyznaczonych strefach przestrzeni powietrznej w porozumieniu z właściwymi organami Ukrainy; • punkt 4 art. 8 dotyczący prowadzenia działań z zakresu ochrony w miejscach ich dyslokacji oraz podczas przemieszczania się we współdziałaniu z właściwymi organami Ukrainy; • punkt 1 art. 15 dotyczący przestrzegania przez formacje wojskowe Floty Czarnomorskiej FR kontroli granicznej, celnej oraz innych rodzajów kontroli państwowej podczas przekraczania granicy ukraińsko-rosyjskiej; • punkt 1 art. 12 dotyczący zobowiązania do posiadania na służbowych pojazdach transportowych Floty Czarnomorskiej FR numeru rejestracyjnego oraz wyraźnego znaku; • punkt 5 art. 15 dotyczący możliwości przemieszczeń związanych z działalnością formacji wojskowych poza miejscami ich dyslokacji wyłącznie po uzgodnieniu z właściwymi organami Ukrainy. Umowa o parametrach podziału Floty Czarnomorskiej: • punkt 1 art. 1 dotyczący przekroczenia liczby bojowych wozów opancerzonych w składzie Floty Czarnomorskiej FR ponad określoną liczbę (132 jednostki); • punkt 3 art. 7 dotyczący przekroczenia liczebności personelu w jednostkach piechoty morskiej i lotnictwa morskiego ponad 1987 osób. Umowa między rządami krajów o wykorzystaniu przez siły i środki Floty Czarnomorskiej FR przestrzeni powietrznej Ukrainy oraz przestrzeni powietrznej nad akwenem Morza Czarnego: • artykuł 2 dotyczący przeprowadzania ćwiczeń i kontroli dyżurnych sił obrony przeciwlotniczej Floty Czarnomorskiej FR w porozumieniu z Sztabem Generalnym Sił Zbrojnych Ukrainy oraz zgodnie z reżimem i warunkami ustalonymi przez Ukraińskie Centrum Planowania Wykorzystania Przestrzeni Powietrznej Uk-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Bezwieczność Ukrainy w terminowości

“Historia mojego życia stanowi część historii mojej Ojczyzny”. Taras Szewczenko. Bezwieczność. “...Nie mogę spokojnie słyszeć słów: Czyhyryn, Czerkasy, Chorol, Łubnie, Czortomłyk, Dzikie Pola... To Szewczenko, — zupełnie genialny poeta! Piękniejszego od Małorosji kraju nie ma na świecie. A najważniejsze to, że ona teraz już nie ma historii, — jej historyczne życie dawno i na zawsze jest skończone. Jest tylko przeszłość, pieśni, legendy o niej, — jakaś pozaczasowość. To mnie zachwyca najbardziej”. Tak przenikliwie napisał o Szewczence i Ukrainie Iwan Aleksiejewicz Bunin (1870—1953) w roku przyznania mu Nagrody Nobla — w 1933... Wtedy Ukraina była skazana na głodowe wymieranie — stąd taki smutny wniosek Iwana Bunina o jej historycznym życiu. Jednak wielki słowiański pisarz nie przestaje zachwycać się “pozaczasowością” ukraińskiej przeszłości, ukraińskich ludowych legend i pieśni oraz poezji Szewczenki. Ową “pozaczasowość”, bezczasowość nieprzemijającej duchowej istoty ludzkiego życia Szewczenko określił jako “bezwieczność” — to, co żyje od przedwieku i poza czasem, i dlatego zawsze jest terminowe. Bezwieczność jest istotną cechą tradycyjnego ukraińskiego światopoglądu i obrazu świata Szewczenki — osobistego artystycznego świata, opartego na wspólnotowych etnicznych archetypach-proobrazach głębinowej samoświadomości narodu, które są decydujące dla tradycji ukraińskiej kultury. Zatem “pozaczasowość”, “bezwieczność” Ukrainy — nie jest w przeszłości, ona jest z nami i przed nami jako Prawda. I oświeceni ludzie, którzy pojęli Prawdę i żyją w niej, także są przed nami. Szewczenko zawsze jest przed nami, bo jego pojmowania są bezwieczne, pozaczasowe i zawsze terminowe — niosą w sobie nieprzemijającą duchową istotę życia. Bezwieczność duchowej istoty życia jest wszędzie i we wszystkim. Bezwieczne zawsze jest terminowe, bo czas pracuje na nieprzemijające. I istotą czasu — jest siła przepływu bezwiecznej energii Wszechjednego Życia i obecności w nas Wszechjednej Prawdy. Zatem rozważmy poetycki fenomen Tarasa Szewczenki jako zjawisko ukraińskiej kultury z rodzimej, tradycyjnej światopoglądowej pozycji bezwieczności, terminowości i pozaczasowości jego poezji, a nie z obcej mesjańskiej doktryny religijnej, według której bóg darował ukraińskiemu narodowi proroka, i ten stał się dla niego ideowym drogowskazem. Sam Szewczenko nie uważał się za mesjasza czy proroka, jak próbuje go przedstawić porażona dogmatem mesjanizmu elita. Mesjasz w judaizmie i chrześcijaństwie — to posłaniec boży, zbawiciel, a prorok — to kaznodzieja woli bożej czy zwiastun przyszłości. W tradycji ukraińskiej kultury przewodnikami narodowego ducha od przedwieku byli duchowi подвижники (pobornicy/ascetyczni działacze) — nosiciele sakralnej wiedzy, pojętej w osobistym duchowym doświadczeniu. Reliktowym zjawiskiem ukraińskiego duchowego pobornictwa pozostało kobzarstwo. Zatem Ukraińcy nie bez powodu nazwali swojego ulubionego poetę Kobzarzem — pobornikiem narodowego ducha. Fenomen ludowości Szewczenki-Kobzarza polega na tym, że poeta prawdziwie wyraził to, co ludzie czują i myślą w głębi swoich serc. Zatem aby pojąć prawdę Szewczenki, koniecznie trzeba postrzegać jego głębinowe dumy przede wszystkim sercem. Kobzar-pobornik czystym sercem postrzega Prawdę i kieruje ludzi na drogę prawdziwego życia, czego nie pojmie pragmatyczny rozum, obciążony uprzedzonymi myślami i natrętnymi ideami, które Szewczenko nazywa “półideami, półbzdurami”. Pobornicy nie mistyfikują zniewolonej ludzkiej masy mesjańską wyjątkowością i wyższością, nie prorokują cudzych “półidei, półbzdur”, a osobistym moralnym przykładem skłaniają ludzi do życia własną wolą, do wzajemności, wzajemnej pomocy w zbiorowej całości narodu. Pobornik — to wolny człowiek, nosiciel samodzielnej moralnej woli ducha. A mesjasz, prorok — to czyjeś posłuszne narzędzie, tuba, kaznodzieja cudzej samowoli, co jest niewolą dla wolnych ludzi. Dogmaty mesjanizmu — są dla niewolników. Duch pobornictwa — jest dla wolnych ludzi. Pobornicy — to generatory i przewodnicy światła prawdy w Białym świecie, i jest ich — mało. “Mój boże miły, jak to mało // Świętych ludzi na świecie stało…”, — konstatował Szewczenko ponad 150 lat temu. A obecnie takich ludzi stało się jeszcze mniej... Świętość — to przejaw poborniczego ducha, moralnej dojrzałości człowieka. Tę charakterystyczną moralną cechę ukraińskiego duchowego typu naród objawił w swojej poezji, wyśpiewawszy w niej duszę. Jak zauważał jeden z pierwszych badaczy ukraińskiej ludowej poezji, dobry znajomy Szewczenki książę Mikołaj Andriejewicz Certelew (1790—1869) w przedmowie do swojej pracy “Oпыт собрания старинных малороссийских песней” (Petersburg, 1819), w tej poezji “widać poetycki geniusz narodu, ducha jego, zwyczaje opisywanego czasu, i wreszcie, tę czystą moralność, którą zawsze odznaczali się Małorosjanie i którą starannie zachowują po dziś dzień, jako jedyne dziedzictwo przodków swoich, ocalałe od chciwości narodów ich otaczających. ...Małorosyjski autor bez wątpienia nie czytywał Iliady i nie słyszał o Homerze; ale prawa natury są wspólne i niezmienne. Człowiek prawdziwie poruszony przedmiotem swoim mówi jasno, ostro i często bardzo podobnie do innego, oddalonego od niego i przestrzenią, i czasem, ale znajdującego się w podobnym położeniu”. W Ukrainie od dawna przewodników-śpiewaków świętych pieśni nazywają kobzarzami. Tym sakralnym imieniem Ukraińcy nazwali i samego Szewczenkę, którego poezja ma moralną siłę odwiecznej ludowej pieśni-opowiadaczki prawdy. Terminowa i pozaczasowa poezja Szewczenki stała się podstawą dla wszystkich następnych pokoleń ukraińskich poetów: jedni otrzymują od niej impuls własnego duchowego samorozwoju, inni naśladują ją, a jeszcze inni próbują przezwyciężyć jej nieuchronny wpływ i w próżności wywyższyć się nad Szewczenką. Sam Szewczenko nad nikim się nie wywyższał, choć zdziwił swoich literackich współczesnych pojawieniem się “Kobzarza” — poetyckiego zbioru, którego nazwa od razu stała się symbolicznym mianem samego poety — Kobzar. Szewczenko od razu wystąpił jako zasadniczo inne, odmienne od wszystkich nowe zjawisko w ukraińskiej literaturze i pod względem poetyckiego talentu, i pod względem światopoglądowej jasności pisma, i pod względem obywatelskiej odwagi — zaczął pisać prostym ludowo-pieśniowym stylem w przeciwwadze do ówczesnej księgowej tradycji. W swoim znaczącym mianie Kobziarz, poeta ludowy, uosobił całą wielowiekową ukraińską tradycję pieśniarską, objawioną w fenomenie kobziarstwa. Taras Szewczenko czuł w sobie głęboką więź duchową z pieśniarzami Ukrainy: „...Ja jak budto s żywymi biesieduju s jejo slipymi lirnikami i kobzariami”. Kobziarstwo to archetypiczne, reliktowe zjawisko ukraińskiej tradycji pieśniarskiej. Wielki polski poeta Adam Mickiewicz (1798—1855) stwierdził: „Ukraińskie przestrzenie są stolicą poezji lirycznej. Stąd pieśni nieznanych poetów rozpowszechniały się często po całej Słowiańszczyźnie”. Takimi poetami byli ukraińscy kobziarze, którzy uosabiali w sobie zbiorową duszę swojego narodu. Niezwykle przenikliwie określił duchową istotę kobziarstwa i ukraińskiego światopoglądu ludowego Iwan Bunin: „Kobzar — …syn naroda, nie otdielajuszczego ziemli ot nieba…”. Kobziarz to ludowy śpiewak, duchowy orędownik, strażnik wspólnej pamięci i nosiciel zbiorowej głębokiej samoświadomości swojego narodu, w których żyje „ponadczasowość”, „wieczność” Ukrainy. Ukraińskie kobziarstwo jest spokrewnione z podobnymi duchowymi reliktami innych narodów, które nazywano różnie (riszi, kawi, rapsodowie, filidzi, bojani, dżeguako, aszycy, akyni, hafizi…), lecz istota ich jest jedna — oświeceni mędrcy, nosiciele głębokich prawdziwych prawd i jasnego moralnego światopoglądu. Ukraińcy swojego ulubionego poetę-śpiewaka Tarasa Szewczenkę nazwali Kobziarzem. Podobne zjawisko znajdujemy tylko w kulturze irańskiej — poeta-liryk, sufi Szamseddin Mohammad (1325—1390), zwany w ludzie Hafizem — Śpiewakiem. Pod tymi znaczącymi mianami dwaj wielcy poeci narodowi są szeroko znani na świecie. W kulturze śpiewaczej narodów irańskich hafizi — ludowi śpiewacy, strażnicy głębokiej wtajemniczonej wiedzy, pełnią taką samą funkcję duchową, jak u Ukraińców kobziarze. Poezję Hafiza do dziś śpiewają Tadżycy, Irańczycy, Afgańczycy jako pieśni ludowe. Prawie całe dziedzictwo poetyckie Szewczenki (w sumie w pełnym zbiorze „Kobziarza” znajdują się 242 utwory) zostało przełożone na muzykę ludową i profesjonalną: tylko utworów chóralnych wraz z wariantami napisano ponad 300, nie licząc solowych. Jest to unikalne zjawisko w kulturze światowej. Terminowość. Na czym polega sekret ogólnonarodowej popularności i terminowości Kobziarza — fenomenu poetyckiego Szewczenki? Tarasa Szewczenkę nazywa się założycielem nowej literatury ukraińskiej i języka literackiego, nowatorem w sztuce akwaforty. A tytaniczna siła jego fenomenu narodowego promieniuje daleko poza granice literatury i sztuki. Obdarzony przez naturę potężnym talentem, T. Szewczenko ujawnił w sobie najbardziej charakterystyczne cechy ukraińskiego genotypu i typu duchowego, zsyntetyzował tysiącletnie osiągnięcia rodzimej kultury, wchłonął siłę ducha niezliczonych pokoleń swojego rodu. T. Szewczenko jako prawdziwie ludowy Kobziarz-orędownik odziedziczył talenty i cechy duchowe swojego dawnego, żywotnego, wolnościowego i wielkodusznego narodu. Dlatego w swoim krótkim życiu ukraiński geniusz zdążył poznać i pojąć całościowe życie rodzimego ludu od przeszłości po przyszłość. Klucz do sekretu Kobziarza tkwi w jego miłości do człowieka, w sumienności, która jest wewnętrzną siłą moralną człowieka, w prawdomówności. Taras Szewczenko to jeden z najbardziej sumiennych poetów świata. Jego wysokomoralna poezja pulsuje z czystego serca i jest zwrócona zarówno do pojedynczego człowieka, jak i do zbiorowej całości swojego narodu oraz do wszystkich ludzi na świecie jednocześnie. Poezja Szewczenki wywołuje w człowieku jasne uczucie współodczuwania, skłania do wzajemnej pomocy, ponieważ sam poeta wysoko niósł ludzką godność w niewoli i na wolności, wśród prostego ludu i w szlachetnym towarzystwie. T. Szewczenko, całkowicie uosabiając wysoką sumienność, moralność ukraińskiego typu duchowego, tak przenikliwie scharakteryzował ludzi agrokultury — ukraińskich chłopów: „Nasz bowiem wieśniak, dźwigając na sobie zaszczytny ciężar wiekowych obowiązków narodowych i będąc faktycznie spadkobiercą okresowo wymierającej szlachty, jest być może największym arystokratą wśród chłopstwa Europy”. W tej socjokulturowej charakterystyce określono samą istotę wieczności ducha narodowego i ukraińskiego typu duchowego. Oto dlaczego jeszcze europroletaryzatorzy — przedstawiciele plemienia finansowego stawiali zadanie usunięcia chłopów ze świata: „Chłopstwo to klasa reakcyjna w stosunku do proletariatu, dlatego że chce sztucznie zachować siebie” (F. Engels). A K. Marks porównywał chłopów do ziemniaków, dlatego trzeba ich trzymać zawiązanych w worku, jak ziemniaki, żeby nie dać im się rozsypać i zrosnąć z ziemią. Pierwszy podniósł alarm w sprawie „widma komunizmu” Mikołaj Gogol, ostrzegając świat słowiański przed „proletariackością”, która zaczęła szerzyć się po Europie i zagrażała zerwaniem odwiecznych więzi wieśniaka z ziemią: „...Czyż można rozdzielić wieśniaka z ziemią?.. Wy tylko pomyślcie, że wieśniak nasz płacze z radości, zobaczywszy ziemię swoją. Niektórzy przypadają do ziemi i całują ją, niczym ukochaną. To coś musi znaczyć!.. Oto nad tym trzeba pomyśleć...”. Z wyjątkowo zajadłą nienawiścią proletaryzował chłopstwo lider bolszewików i „wódz światowego proletariatu” Blank-Uljanow-Lenin, nienawidząc chłopów za indywidualizm, za wierność tradycji, za gospodarską dbałość: „Chłopi to właściciele i trzeba z nimi walczyć”; „Drobni właściciele to nasi przeciwnicy. Żywioł drobnowłasnościowy to nasz najniebezpieczniejszy wróg”; „I tutaj nie ma zbieżności interesów proletariatu i chłopstwa. Tutaj nadchodzi trudny okres walki — walki z chłopstwem”; „Musimy rozłupać wieś na dwie wrogie klasy. Jesteśmy zobowiązani rozniecić tam na wsi tę samą wojnę domową, którą zdołaliśmy wywołać w mieście”; „Na Syberii i na Ukrainie... chłopi byli przeciwko nam” (W. Lenin). „Ani na chwilę nie zapominajcie, że Ukraina musi być nasza, a nasza będzie wtedy, kiedy będzie sowiecka...”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

i ponadczasowości poezji Tarasa Szewczenki

(L. Trocki). Zgodnie z tymi testamentami bolszewicy z zaciętą furią niszczyli ukraińskich chłopów wojną domową i wygłodzili głodem w latach 1932—1933. Rewolucja i wojna domowa wydarzyły się z powodu braku sumiennych, moralnych ludzi, którzy tylko mogli przeciwdziałać amoralizmowi bolszewików i ich polityce, kierującej się jedynie pasożytniczą celowością… Dlatego niezwykle boleśnie ubolewa Szewczenko nad zachowaniem w ludziach sumienia — podstawy człowieczeństwa, co wnikliwie zostało ukazane w „Naśladowaniu 11 psalmu” (1859): Mój Boże miły, jakże mało Świętych ludzi na świecie zostało. Jeden na drugiego kują Kajdany w sercu. A słowami, Miodopłynnymi ustami Całują się i czasu czekają, Czy szybko brata w trumnie Z gości na cmentarz poniosą? A ty, o Panie jedyny, Skujesz zdradzieckie usta, Język ów wielomówny… Motywy-przestrogi Szewczenki przechodzą w ironię i sarkazm w filozoficznej medytacji „Zdaje mi się, ja nie wiem” (1850): Zdaje mi się, ja nie wiem, A ludzie naprawdę nie umierają, A przelezie jeszcze żyje W świnię czy coś, i żyje, Kąpie się sobie w kałuży, Jak pierwej kąpało się w grzechach. I w XX wieku podobnie zaironizował Włodzimierz Wysocki (1938—1980): Dążyła wzwyż dusza twoja — Urodzisz się znów z marzeniem, Lecz jeśli żyłeś jak świnia — Pozostaniesz świnią. („Piosenka o wędrówce dusz”, 1969) Wszystkiemu potwornemu, przemijającemu Taras Szewczenko przeciwstawia bezwieczną, ponadczasową duchową istotę człowieka. Oto jak jeszcze młody poeta pojął istotę człowieka i oznaczył siłę człowieczeństwa w poemacie „Tryzna” (1843): Bez małodusznej wyrzuty sumienia Przejść męki trudnego życia, Zmierzyć przepaści namiętności, Zrozumieć w czynie życie ludzi, Przeczytać wszystkie czarne strony, Wszystkie bezprawne czyny… I zachować lot orła I serce czystej gołębicy! Oto człowiek!.. Szewczenko — jeden z najprawdziwszych poetów świata. Prawda Szewczenki obnaża obłudę przeszłości i naszej teraźniejszości, i od jego prawdy przejrzewają ludzie, a wiją się podludzie i nieludzie. Właśnie ostrą prawdziwością i nietolerancją Kobziarza wobec fałszu tłumaczą się wszelkie oszczerstwa jego imienia. Szewczenkę rozpatruje się to „przez obłudne pryzmaty wszelkich partii” (M. Gogol), to przez konfesyjne dogmaty, to przez własne ignoranctwo, lekceważąc jego jasne widzenie Prawdy. Lecz Szewczenko pozostaje najprawdziwszym poetą swojej epoki i naszego czasu. Jego prawda zawsze jest dla człowieka terminowym światopoglądowym punktem odniesienia i moralnym imperatywem. Wszystkiemu naniosłemu, przemijającemu Szewczenko przeciwstawia bezwieczną duchową istotę Ukrainy — „Świata jasnego”: Świecie jasny! Świecie cichy! Świecie wolny, niespowity! Za coż cię, świecie-bracie, W twojej dobrej, ciepłej chacie Okuto, zamurowano (Przemądrego oszukano), Purpurami zakryto I ukrzyżowaniem dobito? Nie dobito! Wstrząśnij się! I nad nami przejaśnij się, Przejaśnij się!.. Będziemy, bracie, Z purpur onuce drzeć, Fajki z kadzideł kurzyć, Objawionymi piec palić, A kropidłem będziemy, bracie, Nową chatę wymiatać! (1860) Kobziarz kocha rodzinne strony całą siłą czystego serca i swoją miłością, sumieniem, prawdą przestrzega ludzi przed zabobonem, omamieniem, bezdusznością, które prowadzą ich do nieludztwa i nieludztwa: Opanujcie się, podludzie, Dzieci obłąkane!.. Opanujcie się! bądźcie ludźmi, Bo biada wam będzie. Rozkują się wkrótce Zakuci ludzie, Nastanie sąd, przemówią I Dniepr, i góry!.. (1845) Taki sprawiedliwy koniec czeka podludzi — tych, którzy przestali być ludźmi. Ale ten bezlitosny moralny wyrok na podludzi wywołany jest serdecznym ubolewaniem nad ludźmi. Natchniony miłością do człowieka i prawdą życia, pełen „świętej siły” niepokonany duch Tarasa ukazuje swojemu narodowi przejętą wolą jasnowidzącą poezję serca. Prawdziwa myśl Szewczenki — to jasne światło błyskawicy, a słowo — potężny grzmot prawdy. Według wspomnień współczesnych, kiedy Szewczenko czytał swoją poezję, było takie odczucie, że zapalili świecę w prochowni… I ta bezlitosna prawdziwość Szewczenki — pochodzi z wielkiej miłości do człowieka i do „świata jasnego, wolnego”, do „cichego raju” — rodzinnej Ukrainy, którą kocha jak rodzoną matkę. Wielkie synowskie uczucie miłości Tarasa do ojczyzny komplikuje się tym, że i na obczyźnie on — pasierb, i w domu — sierota: Ja i tu obcy, samotny, I na Ukrainie. I jakiej to siły i czystości uczucie miłości trzeba było mieć od urodzenia, aby przenieść je nieroztrwonione przez poniewierkę dzieciństwa, młodości, wieku dojrzałego i zachować w sobie głęboką ludzką istotę! Człowiek, kiedy już narodził się powtórnie, duchowo, pozostaje moralnie dojrzały, ukazując w sobie swój właściwy duchowy typ. Tę duchową istotę swoją, swój etos Szewczenko przeniósł w serdecznej miłości do Ukrainy przez całe życie. Tak, jak Taras kocha swoją ojczyznę — Ukrainę, można kochać tylko matkę. Dlatego tak przejmująco szczerze, z bezlitośnie bolesnym wyrzutem i błaganiem zwraca się on do wszystkich swoich rodaków, aby każdy sercem pojął swoją rodzinną ziemię, przejął się wolą narodowego ducha i zrozumiał wieczną istotę historycznego życia swojego narodu. W szewczenkowskim ponadczasowym symbolu Ukrainy połączyły się tragiczny obraz rodzinnej ziemi oraz jej świetlany obraz, który pielęgnuje czystym sercem i który kojarzy się z wiśniowym sadem. Taras Szewczenko w swojej ulubionej świetlanej poezji „Sad wiśniowy koło chaty…” ukazał zarówno osobiste marzenie, jak i marzenie całego narodu ukraińskiego o szczęśliwym życiu na rodzinnej ziemi. Ukraina jako obraz zasiedlonej, uduchowionej przestrzeni od wieków kojarzy się z wiśniowym sadem, domem-gniazdem, ptakiem i jajkiem-zarodkiem. Jako kraj środka, który jest szczęśliwy sam w sobie, Ukraina od wieków posiadała energetyczną słoneczną ochronę, ponieważ jej naród wyznawał tylko życiodajną siłę Słońca-ojca i żyworodną siłę Ziemi-matki, niezmiennie zwracając się do nich w pieśniach pochwalnych. Słońce-ojciec i Ziemia-matka oraz chleb jako owoc wolnej pracy i miara ukraińskiego życia — to główne archetypy duchowo-przyrodniczo-gospodarczej samoidentyfikacji Ukraińców. Wreszcie sad — symbol ludzkiej kultury, wyhodowanej natchnioną pracą człowieka, gdzie w różnorodności gatunków każdy kwiat, każde drzewo mają swój kwiat, swój zapach i rodzą swoje owoce. Szewczenkowska Ukraina — to rodowe gniazdo, do którego poeta rwał się z obczyzny przez całe życie, bo tutaj jest źródło jego „świętej siły”, jasnej sakralnej wiedzy i głębokiej pamięci, które zapewniają ciągłość duchowej tradycji kultury narodowej. T. Szewczenko wraz z M. Gogolem, O. Bodianskim, P. Kuliszem odrodził imię swojej ziemi i swojego narodu. To właśnie oni przywrócili swojej ojczyźnie przedwieczne, uświęcone Słońcem miano, które przez wieki pozostawało pod kolonialnym zakazem, było poddawane przemilczaniu i fałszerstwom, które nie ustają do dziś. Ale narodowi zwrócono jego samomiano i naturalne prawo do życia w wolności na swojej ziemi. I Szewczenko postawił przed samoświadomością każdego Ukraińca historyczne pytanie: Czyi synowie? jakich ojców? Kim? za co zakuci?.. Szewczenkowska Ukraina — to ludzie, poprzez których samoświadomość uświadamia siebie rodzima przyroda i którzy w głębi pamięci pielęgnują duchową tradycję-przekaz tego, co wieczne, nieprzemijające, aktualne. Tacy ludzie samoorganizują się w „zbiorową osobę narodu” (P. Kulisz), zapewniają przyrodniczo-duchowy ład świata rodzimej przyrody i zrodzonego w nim świata kultury ludowej. Ludzie biorą na siebie odpowiedzialność za zachowanie całości swojej rodzinnej, niepodzielnej ziemi, a tym samym na ludzkość nakłada się odpowiedzialność za całą Ziemię. Ukraina — to nie „projekt XXI wieku jako światowego donora” (w XX wieku był już smutno słynny „projekt narodu jako umowy społecznej”). Ukraina ma swój wieczny niebiesko-ziemski program i noosferyczno-biosferyczną funkcję w Białym świecie. Ale aby pojąć wieczną istotę tej prawdy, należy uwolnić się od mroku własnej ignorancji i cudzoziemskich fałszerstw, rozeznać się w naszej zamglonej historii i nie mniej zamglonej teraźniejszości — w sławie i niesławie bohaterów i antybohaterów, rycerzy i tchórzy, nieprzekupnych i sprzedawczyków, nieustannie podążając za takimi orędownikami prawdy jak Taras Szewczenko… Ukraina — to jeden z niewielu krajów na świecie, którego nazwa nie pochodzi od imienia narodu (etnonimiczne nazwy z czasem się zmieniają, tak jak odchodzą i przyjezdne narody), lecz ma pochodzenie astralno-sakralne. Sakralne miano Ukraina niesie w sobie archetyp światła i pochodzi od pierwotnej wedyjskiej nazwy, utrwalonej w Aweście i Rygwedzie: Ustrajana, Uchrajana — Kraj Jutrzenki, Ziemia Słonecznej szczodrości. Ustra — Jutrzenka-Gwiazda Poranna zwiastuje wschód Słońca. Od tego sakralnego miana nazwał się sam rdzenny naród, który moralnie dojrzał, duchowo się narodził i we własnym samorozwoju rozwinął agrokulturę. Rdzenny naród-gospodarz, pracując na swojej rodzimej ziemi, genetycznie zrósł się z jej przyrodą i podporządkował swoje życie niezmienności życiodajnej siły Słońca i żyworodnej siły Ziemi. Według H. Skoworody, „człowiek rodzi się po raz drugi, duchowo, z zarodka w sercu” i samorozwija się we własnej kulturze. Tak samo „zbiorowa osoba narodu” rodzi się duchowo i samorozwija jako kulturowa całość. Naród, jak i człowiek, moralnie dojrzewa w trójjedni prawdziwego myślenia, sprawiedliwego działania, prawdziwego wyrażania. Duchowo narodzony naród odkrywa swoją istotę w kulturze narodowej, w zbiorowej duszy objawia ideę narodową — swój życiowy program, a w zbiorowym sercu — wolę narodowego ducha. Wola narodowego ducha — to prawna podstawa ładu społecznego. A naturalne źródło samodzielnej życiowej siły ukraińskiego ludu — w jego rodzinnej ziemi. Właśnie na tej przyrodniczo-duchowej podstawie opierają się jasnowidzący światopogląd i duchowo-gospodarcze doświadczenie Ukraińców — wyznawców światła Jutrzenki-Gwiazdy Porannej. Jako odwieczni gospodarze-rolnicy nasi ludzie budzą się do pracy o świcie — z Jutrzenką. Właśnie sakralno-przyrodnicze miano Ukraina określa genotyp, psychotyp i typ duchowy, samomiano i ideę-program ładu społecznego rdzennego narodu, który żyje z własnej pracy na rodzimej ziemi i, nie zważając na wszystkie historyczne deformacje, zachowuje i regeneruje samodzielną siłę swojej samoorganizacji — ładu społecznego, którego istotą jest prawda i wola. Od dawna Ukraina objawia się jako obraz ludzkiego świata, który żyje sam w sobie, sam się tworzy i sam się broni, bo: W swojej chacie swoja i prawda, I siła, i wola. W samoświadomości naszego rdzennego ludu Ukraina — to Kraj Praprzodków. I ten znakowy obraz rodzinnego kraju do dziś przechowują starożytne mogiły po obu stronach Dniepru. Właśnie na tym światopoglądowym archetypie oparta jest ideowa siła szewczenkowskiego „Testamentu” i jego wiecznego, ponadczasowego „przyjaznego Posłania” „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie…”, aby każdy pracował dla Ukrainy, dla swojego Rodu i nie kłaniał się przed obcymi zwodniczymi idolami i bogami. Nawiasem mówiąc, najtrafniej przetłumaczyli „Testament” (z ponad dwustu różnojęzycznych przekładów) Iwan Bunin na rosyjski oraz Abulkasem Laguti na persko-tadżycki. co świadczy o światopoglądowym pokrewieństwie kultur. Szewczenkowa Ukraina — jego obraz świata, w którym połączył się ziemski, smutno-tragiczny obraz ojczystej ziemi, gnębiący jego duszę, oraz jej niebiański, jasny pierwowzór, ku któremu lgnie jego oświecone serce. Szewczenkowa Ukraina — to duchowo-ziemska rzeczywistość, w której ukazała się światu i otworzyła z miłości bliskich serc wielka dusza geniusza, przejmując od rodziny i rodu pamięć genetyczną i historyczną. I dlatego ta swojskość jest nieodłączna od jego losu, i tak boli go jej najmniejsza cząstka, wywołując w nim męki i oddanie. Stąd u Szewczenki miłość, sumienność, prawdomówność i dobroczynność — wiodące cechy jego osobowości i najwyższe oznaki człowieczeństwa. Taką Ukraina była od przedwiecza, taką jest i będzie bezwiecznie! I kto żyje w genetyczno-duchowej jedności z tą Ukrainą, temu nie trzeba przysięgać na patriotyzm na placach, mistyfikując masy, bo oni w codziennej pracy dla Ukrainy i Rodu swego konsekwentnie i uczciwie, wbrew obcym, rozwijają pole siłowe Ukraińskiego świata. I to jest wyższą, nieprzemijającą, bezwieczną duchową rzeczywistością — „ponadczasowością”, którą zrodzili i zachowali nasi przodkowie i która tak zachwyciła Iwana Bunina. Do nas należy zachować, odnowić, natchnąć to pole siłowe kultury i wychować w nim potomków — w tym gwarancja naszych nowych duchowych narodzin i sprawiedliwego, szczęśliwego życia pod Słońcem, …bo Słońce wstanie I zbezczeszczoną ziemię spali. To Szewczenkowe przypomnienie nam, że Ukraina — to kraj Jutrzenki, ziemia Słonecznej szczodrości, gdzie pierwszy hymn ułożono dla wielbienia życiodajnego światła — Słońca, gdzie ludzie tysiącleciami żyli z pracy na swojej ziemi oraz w miłości do tego, co rodzime. Właśnie w serdecznej miłości Szewczenki do bezwieczności Ukrainy jako do Prawdy, do człowieka i rodzimego narodu, w jego bezlitosnej prawdomówności w imię Prawdy i honoru ludzkiego — tkwi istota Szewczenkowego jasnowidzącego światopoglądu. Szewczenko — to jeden z najbardziej przenikliwych poetów świata: pojęta przez niego duchowa istota życia stała się moralnym drogowskazem dla ludzi różnych kultur. Prawdziwa poezja nie zna ani przestrzennych, ani czasowych ograniczeń. Tak Wielki Kobziarz Ukrainy wypowiedział swoje wieszcze, bezwieczne słowo na wszystkie wieki życia rodzimego narodu i całej ludzkości. Szewczenkowa miłość, sumienność, prawdomówność są źródłem duchowej komunii i stają się skutecznym czynnikiem naszego obecnego życia, kiedy czystym sercem przyjmujemy natchnione myśli Kobziarza jako znaki ponadczasowości, bezwieczności ducha. Obecnie pierwszorzędnym zadaniem naszej samoświadomości — jest odnowienie nieprzemijającej istoty ukraińskiego typu duchowego poprzez sakralizację w świadomości społecznej bezwiecznej istoty Ukrainy. A już na tej ideowej, światopoglądowej podstawie odnowimy wolą ducha narodowego swój właściwy porządek społeczny. Ołeksander SZOKAŁO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«Przedrze się słowo jak woda…»

Iwan JUSZCZUK, profesor Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu. Jego ogniste słowo przenika bólem ukraińskie serca, zmusza nas do zastanowienia, kim jesteśmy, czyimi synami, jakich rodziców, jaka ziemia nas zrodziła, jaki język powijał naszą duszę. „Czytajcie od słowa do słowa, nie mijajcie ani tytułu, ani tej przecinki. Wszystko rozbierzcie…” W poetyckim języku Szewczenki zawarta jest nie tylko bogata treść, ale i poruszająca, pełna głębokich uczuć muzyka. Wsłuchajmy się tylko w jeden wers: Ryczy i jęczy Dniepr szeroki. Jaka energia, jaka nieposkromiona siła ducha kryje się za tymi słowami! I zupełnie inna tonacja: Sad wiśniowy koło chaty. Czuć domowy spokój, brzmi niespieszna rozmowa, powiewa lekki wietrzyk. Cóż by, zdawałoby się, słowa… Słowa i głos — nic więcej. A serce bije — ożywa, Jak je usłyszy!.. Znać, od Boga I głos ten, i te słowa Idą między ludzi!.. — zapisał Taras Szewczenko na dalekim Kosaralu, niespodziewanie usłyszawszy pieśń w ojczystym, ukraińskim języku, którą potajemnie, by pocieszyć się, zaśpiewał Ukrainiec-marynarz. Ale to nie po prostu „słowa i głos”, to ukraińska pieśń, ukraiński język tam, gdzie słychać było komendy, gdzie toczyły się rozmowy tylko po rosyjsku. Taras Szewczenko dobrze znał język rosyjski. W wieku czternastu i pół lat Tarasa-nastolatka jako dworskiego sługę pan Engelhardt zabrał ze sobą najpierw do Wilna, potem do Petersburga. Tutaj ojczysty język Taras mógł słyszeć chyba tylko od pańskiej służby, dworskiej czeladzi. Sześć lat Taras Hryhorowycz uczył się języka rosyjskiego jako obowiązkowego przedmiotu w Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. Tylko w języku rosyjskim słuchał wykładów i w tejże Akademii Sztuk Pięknych, i w Petersburskim Uniwersytecie, i w Petersburskiej Akademii Medycznej, gdzie wraz z przyjaciółmi ze studiów miał okazję bywać. I, oczywiście, w języku rosyjskim zdawał egzaminy z języka rosyjskiego, z literatury rosyjskiej i europejskiej, z historii rosyjskiej i światowej, z historii sztuki rosyjskiej i antycznej, z geografii, biologii, anatomii, fizjologii, filozofii, estetyki, katechizmu, perspektywy, matematyki, algebry. Po tym było pełne poniewierki i żołnierskiej musztry dziesięć lat zesłania w orenburskich stepach, gdzie, zrozumiała rzecz, panował tylko język rosyjski. Chyba że od Polaków-zesłańców słyszał jeszcze polski i czasami trafiał się rodak. Kiedy zaś Taras Hryhorowycz wrócił z zesłania, nie pozwolono mu mieszkać na Ukrainie. „W niewoli wyrósł między obcymi i, nie opłakany przez swoich, w niewoli, płacząc, umrę” — z goryczą pisał o sobie. W dorosłym wieku Taras Szewczenko na Ukrainie mieszkał zaledwie trzy lata, tylko trzy lata mógł słyszeć żywy ludowy język ukraiński, zachwycać się ukraińską pieśnią ludową. Przed zesłaniem Szewczenko na Ukrainie był dwukrotnie: po raz pierwszy jako student Akademii Sztuk Pięknych nieco ponad dziesięć miesięcy — od końca maja 1843 roku do początku lutego 1844 roku; po raz drugi jako członek Komisji Archeologicznej — dwa lata: od kwietnia 1845 do kwietnia 1847 roku, kiedy go na dnieprowskiej przeprawie aresztowano, skonfiskowano przygotowany zbiór „Trzy lata” i na dziesięć lat wtrącono w głuche orenburskie stepy. Po zesłaniu pozwolono mu tylko raz przyjechać na Ukrainę, gdzie przebywał tylko dwa i pół miesiąca — od początku czerwca do połowy sierpnia 1859 roku, kiedy go aresztowano i zmuszono opuścić ojczystą ziemię. Prawie 30 lat z przeżytych 47 Szewczenko spędził w rosyjskojęzycznym otoczeniu. W Petersburgu Taras Szewczenko przebywał głównie w kręgu rosyjskiej inteligencji, miał niemało rosyjskich przyjaciół. A rodacy… W poemacie „Sen (U każdego swój los…)” z ironią pisał o jednym takim rodaczku-renegacie: Przepycham się; aż rodaczek, Dzięki, przyznał się, Z cynowymi guzikami: „Gdzie ty się tu wziąłeś?” „Z Ukrainy”. — „To jakże ty I mówić nie umiesz Po tutejszemu?” — „Ależ nie, — mówię, — Mówić umiem, Ale nie chcę”. Zrozumiała rzecz, ówczesna literatura, która trafiała do rąk Szewczenki, była w języku rosyjskim, rzadziej polskim. Zresztą, jak świadczą współcześni, Taras Hryhorowycz dobrze znał także język polski, czytał w nim i rozmawiał, zachwycał się twórczością Adama Mickiewicza oraz innych polskich poetów, wiele z ich utworów znał na pamięć. Czytał on i w języku francuskim, którego uczył się w Akademii Sztuk Pięknych. Wiadomo, że swojej bratanicy Frosynie Taras Szewczenko podarował powieść Daniela Defoe „Robinson Crusoe” w francuskim przekładzie i usilnie zalecał uważnie ją przeczytać. A po ukraińsku w tamtym czasie czytać było prawie nie było czego. Ukraiński język ludowy dopiero zaczął przebijać się do literatury: „Eneida” Iwana Kotlarewskiego, proza Hryhorija Kwitki-Osnowjanenki, zbiór „Ukraińskie pieśni ludowe” Mychajła Maksymowycza, zbiór „Małoruskie i czerwonoruskie dumy i pieśni ludowe” Platona Łukaszewycza, nieliczne poezje Jewhena Hrebinki, Petra Hułaka-Artemowskiego, Łewka Borowykowskiego, Amwrosija Metłynskiego. A i to częściej przypominało prowincjonalne, okazjonalne próby dla rozrywki. Taras Szewczenko z bólem pisał w przedmowie do niewydanego „Kobziarza” z 1847 roku (cytuję): „Wielka tęsknota osiadła moją duszę. Słyszę, Ciepły kożuch, tylko szkoda — Nie na mnie szyty, A rozumne wasze słowo Kłamstwem podszyte. Wiadomo, z jaką pogardą odnosił się Taras Szewczenko do tych, którzy wyrzekali się ojczystego języka i ojczystego narodu. Oto w poemacie “I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie posłanie” karci on rodaków: I Kollara czytacie Z całej siły, I Šafárika, i Hankę, I w słowianofile Tak się pchacie… I wszystkie języki Słowiańskiego ludu — Wszystkie znacie. A swojego Daj Boże… Kiedyś będziemy I po swojemu głosić, Jak Niemiec pokaże I do tego jeszcze historię Naszą nam opowie… Że Tarasowi Szewczence nie było wszystko jedno, w jakim języku głosić, byle, jak to mówią, kiełbasa była (przypominacie sobie, u niego przecież: “Za kawałek zgniłej kiełbasy od was choć matkę poproś, to oddacie”), świadczą jego wypowiedzi w listach do bliskich i znajomych. Oto jego list z 1839 roku z Petersburga do brata Mykyty: “Mykyto, drogi bracie! Minęło już ponad półtora roku, a ja do ciebie nie napisałem ani pół słóweczka. Wybacz, gołąbku siwy, tak się zdarzyło. Powiem szczerą prawdę, nie to, żeby nie było kiedy czy coś, a tak sobie ni to, ni owo, jeszcze raz wybacz… Ono, widzisz, i tak i nie tak, a jednak lepiej, kiedy otrzymasz, przeczytasz choć jedno słowo ojczyste. Serce niby zaśmieje się, kiedy wiesz, co tam dzieje się… A sam, jak tylko otrzymasz ten mój list, zaraz do mnie napisz, żebym wiedział. I, proszę, napisz do mnie tak, jak ja do ciebie piszę, nie po moskiewsku, a po naszemu. Bo Moskale to obcy ludzie, Ciężko z nimi żyć: Nie ma z kim popłakać, Ani porozmawiać. Więc niechaj ja choć przez papier usłyszę ojczyste słowo, niechaj choć raz popłaczę wesołymi łzami… Jeszcze raz proszę, napisz do mnie list, i po swojemu, bądź łaskaw, — a nie po moskiewsku… Nie zapomnij, zaraz napisz list — i po swojemu”. Choć Taras Szewczenko, jak już powiedziano, dobrze znał język rosyjski i polski, to najlepszym, najmilszym dla niego był ojczysty język ukraiński — język swojego rodu i narodu. W nim stale się niepokoił i bolał nad nim. W dedykacji “Marku Wowczku” Szewczenko szczerze wyznawał: Niedawno ja za Uralem Błąkałem się i Boga błagałem, Żeby nasza prawda nie przepadła, Żeby nasze słowo nie umierało… Nie ma lepszych i gorszych języków, przydatnych i nieprzydatnych do użytku literackiego, jak i do rozmowy z Bogiem. I język ukraiński, dla kogoś “chłopski”, jest tak samo bogaty, giętki i rozwinięty, jak rosyjski czy polski, a może nawet bardziej. Jeszcze przed wyjściem pierwszego wydania “Kobziarza” Tarasa Szewczenki, w 1834 roku, rosyjski językoznawca-akademik Iłarion Sriezniewski w recenzji zbioru ukraińskich pieśni ludowych pisał o nim, że on (cytuję) “jest jednym z najbogatszych języków słowiańskich, że on raczej nie ustąpi, na przykład, przed czeskim pod względem bogactwa słów i wyrażeń, przed polskim pod względem malowniczości, przed serbskim pod względem przyjemności, że to język, który będąc jeszcze nieobrobionym, może już równać się z językami kulturalnymi: pod względem giętkości i bogactwa składniowego — to język poetycki, muzykalny, malowniczy”. Tymczasem ojczysty język dla Tarasa Szewczenki był nie tylko malowniczym narodowym ornamentem, a potężnym środkiem ochrony praw ojczystego narodu. Jeśli pisarze przed-szewczenkowscy, w szczególności Iwan Kotlarewski, uważali język ukraiński za prowincjonalną odmianę ogólnorosyjskiej kultury, to Szewczenko nadaje mu samodzielne, narodotwórcze znaczenie. W “Naśladowaniu 11 psalmu” on nie tylko parafrazuje tekst biblijny, a wkłada w niego aktualną dla ukraińskiej rzeczywistości treść. A ty, o Panie jedyny, Skujesz zuchwałe usta, Język ów wielomówny, Mówiący: “My nie marność! I wywyższymy na podziw I rozum nasz, i nasz język… I gdzież ten pan, co nam zakaże I myśleć tak, i mówić?” “Zmartwychwstanę ja! — ten pan wam powie. — Zmartwychwstanę dzisiaj! Dla nich, Ludzi zakutych moich, Ubogich, nędznych… Wywyższę Małych owych niewolników niemych! Ja na straży przy nich Postawię słowo. I zwiędnie, Niby zdeptana trawa, I myśl wasza, i słowa”. Każdy kolonizator pragnie nie tylko fizycznie zniewolić naród, ale i duchowo go zarzucić lassem, poskromić, poniżyć, narzucając mu swój język, swoje zwyczaje, swoje poglądy. Dla kolonizatora język, który on narzuca, — to instrument niwelowania zniewolonego narodu. “Naród, dopóki zachowa wiarę, język, zwyczaje i prawa, nie może być uważany za podbity, — oświadczała Katarzyna II, ta, która “dokończyła wdowę sierotę”, i pouczała kolonialnych urzędników: — Te prowincje (chodziło o Ukrainę. — I. J.) należy najłatwiejszym sposobem doprowadzić do tego, żeby się zrusyfikowały i przestały patrzeć, jak wilki na las”. Szewczenko w przeciwieństwie do kolonizatora wierzył, że “niemym otworzą się usta; przerwie się słowo, jak woda, i parów-pustynia niepolana, leczniczą wodą umyta, obudzi się”, zmartwychwstanie zniewolony naród, zakuty w kolonialne niewolnictwo, i zapanuje on na swojej ziemi, a niezawodnym jego obrońcą będzie ojczyste słowo, ojczysty język. “Dopóki żyje język, dotąd będzie żył i naród”, — później powiedział Iwan Ohijenko. Taras Szewczenko w twierdzy Orskiej płomiennie zapisał w za cholewę chowanej książeczce, kryjąc się przed feldfeblami-nadzorcami: Ja tak ją, ja tak kocham Moją Ukrainę ubogą, Że przeklnę świętego Boga, Za nią duszę zgubię… A Ukraina, w rozumieniu Tarasa Szewczenki, to nie tylko jej cudowna przyroda, żyzna ziemia, wiśniowe sady, a przede wszystkim — ludzie, ich niepowtarzalny duchowy świat, który jest nie do pomyślenia bez ojczystego języka, bez ojczystej pieśni, bez ojczystej historii. “Nasza myśl, nasza pieśń nie umrze, nie zginie. Oto gdzie, ludzie, nasza sława. Sława Ukrainy!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tylko jednej z interpretacji. Jednak poznawanie Szewczenki należy zacząć od obowiązkowej lektury jego utworów. Dlatego właśnie na sprawdzanie tego rodzaju pracy poświęcam dużo czasu. Spośród utworów do nauki na pamięć studenci wybierają nie tylko te kanoniczne, lecz także te, które najbardziej rezonują z ich sercem. Ponieważ program nauczania historii literatury ukraińskiej tworzą wykładowcy katedry, mam wszelkie możliwości, by wcielić w życie moją koncepcję T. Szewczenki. Brakuje jedynie czasu na samodzielną pracę studentów. Co do programu nauczania T. Szewczenki w szkole (obecnie jest to 9 klasa), to w jednym z artykułów szczegółowo przeanalizowałam szewczenkoznawcze działy szkolnych podręczników. Moim zdaniem program jest przeładowany liczbą obowiązkowych do nauki utworów. Prowadzi to do ich powierzchownej analizy, nie odsłania istoty poezji T. Szewczenki, jej niepowtarzalności, kształtuje złe uczniowskie nawyki czytania w skrócie, wyłapywania samej tylko fabuły, wywołuje niechęć, a czasem wręcz odrzucenie twórczości pisarza. Uważam, że dla szkoły wystarczy wybrać około dziesięciu utworów T. Szewczenki. Najważniejsze to odsłonić „sekrety twórczości poetyckiej”, specyfikę obrazu lirycznego. Natomiast, moim zdaniem, nieuzasadnione jest usunięcie z programu klasy 9 biografii T. Szewczenki. Zapoznanie uczniów z życiem T. Szewczenki w szkole średniej wcale nie przeczy potrzebie jego studiowania w starszej szkole na nowym poziomie. Tym ważniejsze jest to w kontekście rozwoju współczesnej szewczenkofobii, spekulowania na niewiedzy młodzieży o podstawowych faktach z życia poety. Chciałoby się wierzyć, że marzenie T. Szewczenki o „dobrych żniwach” z niwy zasianej przez niego słowem, rozumem, dobrem z czasem będzie stawać się coraz większą rzeczywistością. Czcić Kobzarza to znaczy przede wszystkim znać Poetę, poznawać jego Słowo. — Od 2008 roku utwory Tarasa Szewczenki są studiowane w oryginale w Cambridge, ponieważ uważa się go nie tylko za ukraińskiego poetę narodowego, lecz także za artystę o zasięgu globalnym. „W swoim innowacyjnym użyciu potocznego języka może być on tak samo potężny jak Burns. W liryce wyznaniowej jest tak intymny jak Rilke. W jego mistycyzmie mogą pojawiać się wspomnienia jak u Blake’a. Jego humanizm bywa ostry jak u Tagore’a. Ta złożoność może wydawać się trudna, ale nasi studenci czerpią przyjemność z tego zadania” — twierdzi wykładowca katedry ukrainistyki Rory Finnin. Nazywa on ukraińskiego artystę jednym z najbardziej bezkompromisowych i unikalnych głosów we współczesnej kulturze europejskiej, który z szczególną pasją zwracał się o sprawiedliwość dla wszystkich uciskanych narodów, wskazał ważne lekcje moralne z przeszłości i wyodrębniał relacje między człowiekiem a Bogiem w upadającym świecie. — Dopóki człowiek będzie czuł się istotą duchową, dopóty poezja T. Szewczenki pozostanie aktualna. W niej poeta w wysoce artystycznej formie ukazał swoją duszę, wątpliwości (czasem nawet rozpacz) i kontrasty w poznawaniu tajemnicy ludzkiego bytu, sprzeczność głębokich uczuć, rozważania nad przeznaczeniem człowieka na ziemi: „Jeden drugiego pytamy, / Po co nas matka na świat przywiodła? / Dla dobra? czy dla zła? / Po co żyjemy? Czego pragniemy? / I, nie dowiedziawszy się, umieramy, / A zostawiamy czyny. / Jakież mnie, mój miły Boże, / Czyny osądzą na ziemi?” I to pionowe „ziemia—niebo”, które zawsze odczuwa się u T. Szewczenki, czyni go, za słowami J. Swerstiuka, poetą „ponad czasem”. Aktualna jest także historiozoficzna poezja Szewczenki. W tej aktualności jest zarówno dobro, jak i zło. Dobre jest to, że kształtuje ona zawsze potrzebne poczucie patriotyzmu, narodowej godności, dążenie do niepodległości państwowej. A „złe” polega na tym, że, niestety, „choroby ukraińskiego organizmu narodowego”, o których Szewczenko pisał już w połowie XIX wieku, nie zostały przezwyciężone do dziś. W poematach „Wielki loch”, „I umarłym, i żywym…”, „Sen (Góry moje wysokie…)”, „Bywały wojny i wojskowe swary…” poeta wskazał takie „grzechy narodowe” jak słabo rozwinięta świadomość narodowa, rozbicie narodowe, bierność, obojętność, faryzeizm, obłudę w środowisku zamożnych Ukraińców, gotowość ukraińskiej elity politycznej do poświęcania interesów narodowych dla osobistego wzbogacenia się. Rola Szewczenki w kulturze ukraińskiej jest powszechnie uznana. Zbudował on „kręgosłup” narodu ukraińskiego, uratował go przed zniknięciem z areny historycznej, w słowie poetyckim zbudował duchowe państwo Ukrainę, stał się jej symbolem. T. Szewczenko jest twórcą nowoczesnej literatury ukraińskiej, jako pierwszy stworzył jasny, indywidualny styl, rozwinął zasady humanizmu i ludowości, podniósł literaturę ukraińską do poziomu światowego. I ten wkład w skarbnicę światowej kultury typologicznie jest bliski przede wszystkim roli wybitnych europejskich pisarzy epoki romantyzmu (A. Puszkina, A. Mickiewicza, G. G. Byrona, V. Hugo, F. Schillera, J. Słowackiego, S. Petőfiego, J. Kollára i in.), którzy w słowie artystycznym odkryli niepowtarzalny sposób myślenia, mentalność swoich narodów, ich doświadczenie duchowe. Równocześnie O. Zabużko zalicza Szewczenkę również do unikalnych pisarzy — twórców narodowo-konsolidującego mitu autorskiego. Ta nieliczna grupa ma nie tylko wymiar synchroniczny, lecz także diachroniczny. Są to Dante, Cervantes, Goethe, Mickiewicz, Kollár. To właśnie oni potrafili swoim słowem podnieść z ruin własne narody, nadać im „program” samozachowania i rozwoju. Jednak już A. Łunaczarski podkreślał, że wśród europejskich pisarzy T. Szewczenko wyróżnia się szczególną siłą swojej poruszającej miłości do ojczyzny. Ukraiński pisarz wzbogacił literaturę światową indywidualnym subiektywizmem, który przejawił się zarówno w środkach artystycznych, jak i w niezwykle bogatej treści duchowej jego poezji, poruszającej wieczne problemy ogólnoludzkie. Rozmawiała Nadija ONYSZCZENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Jak złoto z ognia

Słowo Szewczenki skłoniło do samoidentyfikacji nie jedno pokolenie Ukraińców. W jego łonie wyrastały postaci patriotyczne, które wiele zrobiły dla samoświadomości narodu. W czasach zakazów i prześladowań ukraińskiego słowa Kobzarz nieustannie przypominał nam o naszym ukraińskim powołaniu. O tym rozmowa z kandydatką nauk filologicznych, docentką Katedry Literatury Ukraińskiej Niżyńskiego Państwowego Uniwersytetu im. Mikołaja Gogola, Oleną Mocija. O. Mocijak: Z najdawniejszych wspomnień wyłania się takie: kiedy miałam jakieś trzy–cztery lata, poszłam z mamą nad rzekę, a tam pływały kaczątka z kaczką. I mama, zachwycona patrząc na nie, zacytowała: A kaczuszka wypływa Z kaczorem za nimi, Łapie rzęsę, rozmawia Z dziatkami swoimi. Wtedy dowiedziałam się, że te wiersze napisał Taras Szewczenko. W duszy do dziś pozostały mi jasne uczucia: i od słonecznego poranka, i od tych poetyckich wersów, w których jest tyle pokrewieństwa z przyrodą, którą w dzieciństwie odbiera się szczególnie, w bajkowo-fantastycznej aurze. Oczywiście, moje wrażenia z twórczości Szewczenki poszerzały się i pogłębiały w miarę dorastania. Lata szkolne przypadły na czasy sowieckie, gdy utrwalał się kult Szewczenki – rewolucjonisty-demokraty, ateisty i bojownika przeciwko panom. Jednak nauczyciele, z którymi bardzo miałam szczęście, pokazywali moim koleżankom i kolegom z klasy innego Szewczenkę – patriotę, człowieka, który gardził narodowym odstępstwem, obłudą, moralnym konformizmem. Moimi nauczycielkami były Jewdokija Wołodymyriwna Kolesnyk i Wira Ołeksandriwna Tkaczuk. Profesjonalne, naukowe studiowanie Szewczenki związane jest z instytutem, a potem z aspiranturą. Praca kandydacka poświęcona była ukraińskiej poezji romantycznej, zwłaszcza romantycznemu stylowi T. Szewczenki. Był to dość śmiały temat, który zaproponował mój promotor, znany naukowiec Mychajło Trochymowycz Jacenko. Przecież radzieckie literaturoznawstwo, ze swoją realizmocentrycznością, dość uprzedzenie odnosiło się do dorobku romantyzmu. W twórczości T. Szewczenki romantyzm traktowano wtedy jako zjawisko przejściowe, tymczasowe, uczniowskie, właściwe wyłącznie jego wczesnej poezji. Na przykład monografię P. Prychodki o romantyzmie T. Szewczenki wycofano z szerokiego obiegu naukowego. Osiągnięcia artystyczne Szewczenki badacze upatrywali w rozwoju krytycznego realizmu. Jednak naprawdę obiektywne studiowanie fenomenu Szewczenki stało się możliwe dopiero w czasach pierestrojki, gdy przełamano „dyktaturę” marksistowsko-leninowskiej metodologii. Różnorodne metodologie, brak presji ideologicznej sprzyjają poznawaniu takich aspektów postaci Szewczenki, które wcześniej były niemożliwe. Są to, na przykład, historiozofia Szewczenki, jego idea narodowa, poglądy religijne, mityzm myślenia, intencje feministyczne, problem zemsty, intymne życie poety, jego twórczość w kontekście światowego romantyzmu i tak dalej. Nieprzypadkowo jedne z pierwszych monografii tamtego czasu miały wymowne tytuły: „Niepojęty apostoł” (W. Jaremenko), „Szewczenko nieprzeczytany” (J. Swerstiuk). Wielkie zainteresowanie dziś wzbudzają także prace Ju. Barabasza, D. Nalywajki, I. Dziuby, O. Zabużko, J. Nachlika, I. Mojsejiwa, L. Heneralniuk, O. Boronia, L. Uszkałowa. Ponadto do czytelnika dotarły również badania z XIX – początku XX wieku (M. Czalyj, O. Konyski, P. Fylypowycz, St. Balej), prace szewczenkoznawcze przedstawicieli diaspory ukraińskiej (Ju. Bojko, P. Zajcew, Om. Pricak, Ju. Łućkyj, P. Odarczenko, L. Płyusz, J. Malaniuk, W. Barka, I. Fizer, H. Hrabowycz i in.), ukraińskiego szistdesiątnyctwa (M. Kociubynska, J. Swerstiuk, I. Dziuba). Współczesna nauka stosuje podejście filozoficzne do осмислення fenomenu Szewczenki jako całościowej osobowości, szczególnie dużą uwagę zwraca na badanie poetyki, stylu jego utworów. Wielkim osiągnięciem współczesnej nauki jest wydanie w latach 2001–2007 siedmiu tomów dzieł T. Szewczenki (1–6 – utwory literackie, 7 – malarskie) z planowanej 12-tomowej serii, pierwszych tomów 6-tomowej Encyklopedii Szewczenkowskiej. – Przypomniała Pani mi czasy studenckie pod koniec lat 70. na Kijowskim Uniwersytecie Państwowym im. Tarasa Szewczenki, gdy zabraniano nam przechodzić obok jego pomnika naprzeciw głównego budynku każdego roku 22 maja. A za czytanie „niewłaściwych wierszy” wyrzucano z uczelni. Wszystko to tylko wzmacniało zainteresowanie twórczością Kobzarza. W jego „Dzienniku” wtedy uderzyło mnie wyznanie, że głupia musztra na zesłaniu nie uczyniła z niego żołnierza. Co uratowało przed moralną degradacją osobowość twórczą, której odebrano możliwość realizacji artystycznej? I znalazłam odpowiedź w liście Szewczenki do A. I. Tołstoj z Nowopietrowskiego umocnienia z 9 stycznia 1857 roku. „Teraz i tylko teraz w pełni uwierzyłem w słowo: «Kogo miłuję, karzę». Teraz tylko modlę się i dziękuję Mu za nieskończoną miłość do mnie, za zesłane doświadczenie. Ono oczyściło, uleczyło moje biedne chore serce. Ono odsunęło pryzmat od moich oczu, przez który patrzyłem na ludzi i na samego siebie. Ono nauczyło mnie, jak kochać wrogów i tych, którzy nas nienawidzą. A tego nie nauczy żadna szkoła, poza ciężką szkołą doświadczenia i długotrwałą rozmową z samym sobą. Czuję teraz siebie, jeśli nie doskonałym, to przynajmniej nienagannym chrześcijaninem. Jak złoto z ognia, jak niemowlę z kąpieli, wychodzę teraz z mrocznego czyśćca, by rozpocząć nową, najszlachetniejszą drogę życia”. – Nieprzypadkowo Iwan Franko trafnie nazwał Tarasa Szewczenkę „władcą w królestwie ducha”. Jest to unikatowy poeta-liryk w literaturze światowej. Trudno wyliczyć różnorodność poetyckich refleksji Szewczenki. Dlatego w zależności od nastroju, sytuacji życiowej na duszę kładą się różne utwory poety, zauroczają czystością i szczerością uczucia, nie ma w nich fałszu, „ziarna nieprawdy za sobą”. Co do przekonań, myśli – „skrzyżali” Szewczenki, na podstawie których chce się budować własne życie, to przede wszystkim wolność i godność osobowości oraz narodu, społeczna równość ludzi, głęboki patriotyzm, gotowość potwierdzania go nie tylko słowami, ale i czynami. To odpowiedzialność za wysokie miano człowieka, niedopuszczalność zbezczeszczenia obrazu Bożego, miłość do bliźniego, dążenie do czynienia dobra, szczerość, nieprzekupność, nieugiętość, „serdeczne” podejście do świata, umiejętność zachwycania się jego pięknem, zakochanie w ukraińskim słowie, folklorze, wiara w nieuchronne zwycięstwo dobra i sprawiedliwości, duchowe zmartwychwstanie Ukrainy i ludzkości. – W rozmowach z niektórymi ludźmi często zauważam, że odbierają twórczość Szewczenki przez przeideologizowany bolszewicki mit, narzucony im jeszcze w latach szkolnych czy studenckich. I ta skostniała tradycja trwa również we współczesnej szkole… – Na szczęście w ciągu ostatnich pięciu lat czuję, że studenci odchodzą od stereotypowego, radzieckiego postrzegania Szewczenki jako wyłącznie bezlitosnego bojownika przeciwko panom. Już nikt nie interpretuje obrazu gwiazdy w wierszu „Słońce zachodzi, góry czerwienieją…” jako gwiazdy rewolucji. Oczywiście, także dziś studenci łatwiej przyswajają biografię, temat kobiecego losu w poezji T. Szewczenki, a trudniej – światopogląd, historiozofię, symbolikę, ironię i autoironię poety. „Intelektualny wybuch” we współczesnym szewczenkoznawstwie, pojawienie się szeregu ciekawych badań naukowych daje sumiennemu studentowi możliwość zbliżenia się do rozwikłania fenomenu Szewczenki, zobaczenia go „stereoskopowo”, bez narzucającej się absolutyzacji

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

W dalekiej Mordowii odbył się w niedzielę 8 marca 1954 r. w obozowej stołówce, kiedy więźniowie polityczni mieli dzień wolny. Podczas wykonywania pieśni „Ryknie i jęknie Dniepr szeroki” razem z chórem śpiewała cała sala, w 80% złożona z Ukraińców. W wykonaniu poety Hryhorija Saszki oraz Łeonida Dnistrowego-Bondara brzmiały utwory T. Szewczenki, w szczególności nawet zakazany w „wielkiej strefie”, czyli w ZSRR wiersz „Rozryta mogiła”. Inny poeta Jurij Łytwyn zadedykował Kobzarowi swój wiersz. W ogóle, według słów B. Hruszczaka, tamten wieczór szewczenkowski i koncert w jego obozie mogły stać się pierwszymi w systemie GUŁAG-u po śmierci Stalina, kiedy zaczął tam słabnąć straszliwy reżim wyzysku i niszczenia więźniów politycznych. Nie wiem, czy o pomniku T. Szewczenki w mordowskiej osadzie Jawas, koncercie na cześć 140. rocznicy dnia jego urodzin, a także o dalszych losach pomnika gdzieś pisano na Ukrainie. Jeśli nie, to niech te wersy staną się odkryciem jeszcze jednej strony ogromnego szacunku i miłości Ukraińców do swojego narodowego geniusza i proroka, przy czym w warunkach komunistyczno-rosyjskiego obozu koncentracyjnego. Niech one zaświadczą o nieśmiertelności słów poety: „Nie umiera dusza nasza, nie umiera wola”. I nigdy nie umrze!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Nie umiera dusza nasza...

Roman PASTUCH, członek NSPU Młody chłopak trafił do obozu nr 11. Znajdował się on w dalekich, głuchych, bagnistych lasach mordowskich nad brzegiem rzeki Jawas, która dzieli narody Mordowskiej Republiki Autonomicznej Rosji na Erzjan i Mokszan, różniących się zarówno językiem, jak i tradycjami. Obóz należał do ogromnego systemu innych obozów, gdzie więźniami byli przeważnie Ukraińcy. To tam karę odbywali: córka wybitnego historyka Mychajła Hruszewskiego Kateryna, pracująca przy budowie elektrowni jako robotnica, głowa UKGK Josyf Slipyj, kompozytorzy Wasyl Barwiński i Borys Kudryk, biskup Mykołaj Czarnecki oraz wielu innych znanych ludzi. W latach 50. XX wieku naczelnikiem zarządu mordowskich obozów koncentracyjnych KGB „Dubrawłag” był Ukrainiec generał porucznik Serhijenko, a jego zastępcą w obozie nr 11 — również Ukrainiec kapitan Iszczenko. W osadzie Jawas znajdował się murowany sobór, który przekształcono w dom kultury z salą kinową. A ze starej szkoły pozostały ruiny. Dlatego Serhijenko zaangażował tamtejszą fabrykę mebli, najlepszych obozowych budowniczych, artystów i rzeźbiarzy z całego „Dubrawłagu” do budowy nowej szkoły. Co więcej, nie zwykłej, a pokazowej na całą Mordowię, a nawet szerzej — na autonomie Maryjską i Tatarską. Wśród budowniczych-artystów byli malarz, rzeźbiarz i architekt Wasyl Turecki, malarz i rzeźbiarz z Bukowiny Niemeczek oraz inni. Podczas prac ogólnobudowlanych artyści-więźniowie polityczni otrzymali zadanie opracowania szkiców artystycznego wystroju poszczególnych części przyszłej szkoły. W szczególności W. Tureckiemu przydzielono osobny pokój w baraku „towarów powszechnego użytku”, do którego przy nadarzającej się okazji lubił zaglądać B. Hruszczak. Pewnego razu do pracowni wszedł sam generał. Chłopcy przestraszyli się, wyprostowali, ale Serhijenko zapytał Wasyla o Benedykta. Upewniwszy się, że są przyjaciółmi, wysoki rangą naczelnik poprosił o pokazanie mu szkiców, przede wszystkim głównej fasady szkoły. Okazało się, że między oknami drugiego piętra szkoły projekt przewidywał umieszczenie popiersi dziesięciu wybitnych rosyjskich naukowców, poczynając od Łomonosowa. Po zapoznaniu się ze szkicami generał podniósł oczy na W. Tureckiego: — Słuchaj, Wasia, a co, jeśli postawić wśród nich i naszego Tarasa? — Ma pan na myśli Szewczenkę, obywatelu naczelniku? — Tak, tak, naszego i waszego. — Z przyjemnością! Generał wręczył mu ładny portret poety, a Wasyl zabrał się do pracy. W osobie Niemeczka zyskał dobrego konsultanta, ponieważ ten miał już doświadczenie w tworzeniu rzeźbiarskiego wizerunku T. Szewczenki. Wreszcie odpowiedzialne i zaszczytne zamówienie ukończono. Dokładnie oglądając popiersie poety, Serhijenko pozostał zadowolony: — Nasz Taras wyszedł najlepszy spośród wszystkich! — powiedział i w dowód wdzięczności nagrodził artystę dużym pudłem, w którym był kilogram masła, cukier, makaron, ciastka i papierosy „Biełomorkanał”. A w „kanciapie” na rozkaz generała rzeźbiarzowi dodatkowo wydano nowe buty i odzież obozowego wzoru. Dwupiętrową szkołę w osadzie Jawas otwarto w 1954 roku. Popiersia wybitnych uczonych (a wśród nich Wielkiego Kobziarza) znajdowały się w niszach między górnymi oknami szkoły. W swoim wystąpieniu inicjator i kierownik budowy nie ukrywał dumy: — Mordowia długo będzie pamiętać generała Serhijenkę, rzeźbiarzy-artystów Ukraińców Wasyla Tureckiego i innych. Taką szkołą mogłaby szczycić się i sama Moskwa! Następnego ranka zadowolony i wzruszony generał jeszcze raz zapytał W. Tureckiego: — Czego byś chciał od mnie dodatkowo w warunkach obozu? — Dobrego koncertu o Szewczence… — Wasia, tylko siłami obozowej amatorskiej twórczości. Więcej i ja nie mogę. Sam rozumiesz… Zorganizowano chór pod kierownictwem Estończyka Cukkivi oraz oktet pod batutą ks. Wasyla Karuszenki. Znaleźli się soliści, powstały duety itd. Bandurzystami zaopiekował się kijowianin, były profesjonalny muzyk Semen Hnyłokwas, który wspaniale grał na bandurze i śpiewał. W magazynie odnaleziono instrumenty muzyczne. Ten zryw wyzutych z praw więźniów politycznych ku temu, co wysokie, ku pięknu, ku ojczystemu słowu i pieśni, ku T. Szewczence w warunkach strasznego GUŁAG-u może prawdziwie zrozumieć i ocenić tylko ten, kto sam przeszedł podobne cierpienia. Koncert szewczenkowski w obozie nr 11 „Dubrawłagu” w da- O pomnikach Tarasa Szewczenki na Ukrainie, a także na zachód od niej i częściowo na wschód aż do rosyjskiej rzeki Wołgi obecnie wiadomo dość dużo. A czy istniały lub istnieją one poza Uralem, na Syberii, na północy Rosji, gdzie w różnych czasach i przeważnie nie z własnej woli znalazły się miliony Ukraińców, informacji prawie nie ma. Tym ciekawiej było mi słuchać byłego więźnia politycznego mordowskich obozów koncentracyjnych GUŁAG-u Benedykta Hruszczaka ze wsi Wołoszcza w rejonie drohobyckim, który okazał się świadkiem wykonania pomnika…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

«Kobzarz» po angielsku

Wiera BODNARUK, profesor, North Port, Floryda. Zdjęcia Jewhena TOMASZOSZKOGO W Ukraińskim Ośrodku im. św. Andrzeja w North Port (Floryda) odbyła się prezentacja pełnego przekładu „Kobzarza” Tarasa Szewczenki na język angielski, dokonanego przez dziennikarza Petra Fedynskiego. Obecni z zachwytem słuchali tłumacza, który objaśniał, czytał fragmenty przekładów na tle obrazów Szewczenki, wyświetlanych na ekranie. Deklamacjom towarzyszył wspaniały śpiew Oresta Hrycika, który wykonywał utwory do słów Szewczenki. Orest Hryciak — wieloletni członek Kapeli Bandurzystów w USA. Obecni mieli sposobność kupić anglojęzycznego „Kobzarza” w miękkiej lub twardej oprawie. Następnie była okazja dowiedzieć się, że praca nad przekładem „Kobzarza” na angielski trwała trzy lata i ukazał się on właśnie w 200. rocznicę urodzin wielkiego Poety! Sukces prezentacji zawdzięcza ona członkom Ośrodka im. św. Andrzeja oraz Ukraińskiego Amerykańskiego Klubu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

«...Słoneczną smugą przez stulecia»

Olena Łohinowa, młodszy pracownik naukowy Muzeum Memorialnego W. Iwasiuka „Na Kićmańszczyźnie kochano Szewczenkę. Ta miłość przenikała do ludzkich serc już w kolebce, niepostrzeżenie, tak jak przylatują jaskółki z wyraju albo rozwijają się pąki róż. Była potrzebna pracownikom roli jak kromka chleba i kubek wody, bo ogniste słowo ludowego geniusza budziło w piersiach to, co wiosenne słońce: nadzieję na lepsze życie. W porywie tej miłości ludzie opowiadali, jakby Taras schodził jak bajkowy olbrzym z Czernieczej Góry, zaglądał do każdej zadymionej chaty i mówił: …Powstańcie, // Kajdany zerwijcie // I wrogą, złą krwią // wolność skropcie //. Tak rozważał znany ukraiński pisarz Michajło Hryhorowycz Iwasiuk w artykule „Na odnowionej ziemi” („Radziecka Bukowina”, 9 marca 1964 roku). A w swoim dzienniku z 1958 roku Michajło Hryhorowycz zapisał: „Kocham Szewczenkę, gdyby Szewczenko żył, paliłbym mu w piecach, czyściłbym mu buty i codziennie stawiałbym na stole w wazonie kwiaty, żeby on tylko pisał swoje wiersze”. Tę miłość do twórczości Geniusza narodu ukraińskiego ojciec pisarza przekazał swoim potomkom: dzieciom, wnukom, prawnukom, praprawnukom. W Kaniwie, na grobie Kobziarza, byli wszyscy dzieci Iwasiuków. Oksana Michajliwna Iwasiuk (córka pisarza) wspomina, że wychowanie w rodzinie było silne, ojciec uważał, że dzieci powinny bywać na grobie Kobziarza. Michajło Hryhorowycz nawet pisał na maszynie swoje powieści historyczne na Czernieczej Górze, podczas tradycyjnych letnich odwiedzin miejsca wiecznego spoczynku Geniusza. W 1977 roku Wołodymyr z matką Sofiją Iwanriwną podróżowali Dnieprem i zatrzymali się w Kaniwie, nieopodal muzeum Tarasa Szewczenki, przez cały tydzień zachwycali się miejscami związanymi z Szewczenką. Byli gorzko rozczarowani, gdy zobaczyli zaniedbane sanktuarium. W dokumentalnej powieści „Monolog w obliczu syna” M. H. Iwasiuk pisze: „Wołodia mówił matce z oburzeniem: »Czytałem wiele książek wielkich poetów świata, ale wśród nich nie spotkałem tak tragicznego, niepokojącego buntownika, protestanta, jak Taras Szewczenko. Na tle kultury światowej jest on unikalnym, niezrównanym geniuszem. Jest poetą każdego Ukraińca i zarazem całego narodu ukraińskiego z jego pięknem, walką i tragediami. Prawdziwy wódz, wielki prawodawca w dziedzinie ducha narodowego. Obudził Ukrainę, obdarzając ją poczuciem godności narodowej i dając jej perspektywę i siłę do walki. A my? Krzyczymy, że jesteśmy najbardziej postępowi na świecie, a wsie związane z imieniem Szewczenki są w takim stanie, że trudno na nie patrzeć. Nie, nie umiemy szanować własnego sumienia«”. Rzeczywiście, niewielu w historii świata tak bezinteresownie i namiętnie broniło człowieka i wszystkiego, co ludzkie w człowieku, jak robił to Szewczenko. Być może dlatego także Wołodymyr Iwasiuk stanął w obronie pamięci wielkiego Kobziarza. Bo według słów Ołeksandra Dowżenki: „Artysta myśli nie tylko rozumem, lecz także sercem”. A Wołodymyr Michajłowycz jest prawdziwym artystą, kompozytorem o światowym imieniu. Szkoda, że tak wysoką nagrodę za swój talent — Państwową Nagrodę Ukrainy im. T. H. Szewczenki otrzymał pośmiertnie, w 1994 roku. W 19. rocznicę śmierci pisarza M. H. Iwasiuka w muzeum pamięci otwarto wystawę „Tarasie, każde słowo, które chcę do ciebie wypowiedzieć, bije w piersi jak ptak w oknie”, na której zaprezentowano książki, które kupował, czytał, studiował i badał Michajło Iwasiuk: wydania dzieł Tarasa Szewczenki z 1890 roku, zakazanego w Rosji, wydanego w Genewie, czasopismo „Ukraińska jaskółka” (1934), poemat „Katarzyna” (1935) i inne, pocztówki, wyszywany portret T. H. Szewczenki, prawdopodobnie dzieło Dmytra Pożożuka, jubileuszowe wydania upominkowe T. H. Szewczenki, artykuły, fotografie. Pokrewna jest też wystawa rzadkich wydań T. H. Szewczenki z prywatnego księgozbioru przewodniczącego towarzystwa „Ukraiński Dom Ludowy w Czerniowcach” Wołodymyra Starika, gdzie każdy gość muzeum będzie mógł zobaczyć także wydania dzieł Kobziarza za jego życia. Zapraszamy zatem wszystkich chętnych do odwiedzenia Czerniowieckiego Muzeum Pamięci W. Iwasiuka, by dotknąć żywego światła dzieł naszego Geniusza i jeszcze raz poznać ich niezwykłą moc, głębię i aktualność. Słowo Szewczenki będzie bowiem żywotne i aktualne nawet za kilka wieków, tak jak pisał M. H. Iwasiukowi wiersz „Ślad”: „Od Szewczenki ciągnę się słonecznym pasem przez wieki”.”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Brzmi po rumuńsku

Eleonora SKIPOR, Bukowina Utwory Kobzarza przetłumaczono na wiele języków świata. Wśród nich także na język rumuński. Tłumaczyli je Wiktor Tulburè z Rumunii, Ion Georgice z Mołdawii i inni. Wielką pracę nad przekładem utworów Tarasa Szewczenki wykonał znany rumuński poeta, członek Związku Pisarzy Rumunii, autor wielu książek Ion Kozmej, który gruntownie poznał życie i twórczość ukochanego poety. Nawiasem mówiąc, jest on autorem wielu publikacji o wielkim rumuńskim klasyku M. Eminescu. Z Eminescu łączą go więzy rodzinne: jak sam Kozmej twierdzi, jego prababka była kuzynką wielkiego rumuńskiego klasyka. Narodowego ukraińskiego poetę pokochał, ponieważ zna i kocha ukraiński język, literaturę i kulturę. Spod jego pióra wyszło kilka tomów przekładów utworów Szewczenki. Tak więc dwujęzyczny zbiór pod tytułem „Wielki Kobzarz” (Marele Cobzar) wydano już w 1999 roku nakładem wydawnictwa „Moldova” z Suczawy. Weszło do niego 10 poematów Szewczenki. Po lewej stronie można przeczytać tekst ukraiński, po prawej – wariant rumuński. Są wśród nich, między innymi, „Testament”, Taras LECHMAN, sekretarz prasowy Czerwonogrodzkiego Stowarzyszenia Literackiego „Trzeci Horyzont”, obwód lwowski Rok 2014 w ukraińskiej kulturze i literaturze to rok Tarasa Szewczenki, gdyż obchodzimy 200-lecie od dnia jego urodzin. Uroczys- „Думка” (1, 2, 3, 4,), „Іван Підкова”, „Думи мої, думи”, „Причинна”, „Наймичка” та інші. W 2001 roku nakładem wydawnictwa „Mustang” (Bukareszt) ukazała się książka „Poezje” („Poe- me”). Do tego wydania weszło 20 poematów Kobzarza w tłumaczeniu rumuńskim. W 2005 roku nakładem wydawnictwa „Augusta” z Timișoary ukazał się nowy zbiór pod tytułem „Думи мої, думи” (Tinerele mele gânduri). Tym razem Kozmej umieścił w nim wielkie poematy Szewczenki „Heretyk”, „Niewolnik”, „Wielki loch”, „Kaukaz”, „Maria”. Zbiór jest również dwujęzyczny. W 2007 roku nakładem wydawnictwa „Moldova” ukazała się książka I. Kozmeja „Taras Szewczenko — narodowy poeta Ukrainy i jego rozumienie w Rumunii”. Ion Kozmej szczegółowo wyjaśnia i opowiada o znaczeniu twórczości T. Szewczenki dla literatury światowej i kultury, a także o recepcji twórczości Szewczenki w Rumunii. Oprócz 5 rozdziałów literaturoznawczych autor opublikował 4 poematy Szewczenki. W ten sposób niemal wszystkie wierszowane utwory narodowego poety Ukrainy dzięki niestrudzonej pracy, znajomości języka, profesjonalizmowi i kompetencji współczesnego rumuńskiego poety o ukraińskich korzeniach I. Kozmeja zostały przetłumaczone na język ukraiński. Wielokrotnie poeta, tłumacz, nauczyciel Ion Kozmej uczestniczył w różnych festiwalach i świętach na Bukowinie; jest pożądanym gościem w placówkach oświatowych i kulturalnych. Poeta czyta własne wiersze, fragmenty poematów Szewczenki, tłumaczenia. Dariuje swoje książki naszym bibliotekom… Ion Kozmej podarował mi niemal wszystkie swoje książki. Prezentację niektórych z nich zrobiłam na łamach naszych rumuńskich i ukraińskich gazet. Szczególne zainteresowanie dla nas stanowią jego tłumaczenia utworów Szewczenki. Chcemy zaprosić najlepszego tłumacza utworów Szewczenki na język rumuński do naszego kraju, aby zapoznać jak najwięcej ludzi z niezrównanymi przekładami znanego poety Iona Kozmeja.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Czernihowszczyzna oddaje hołd

Na dawnej czernihowskiej ziemi jest wiele miejsc związanych z życiem i twórczością Tarasa Szewczenki, z jego pobytem na tych terenach. Kaczanówka, Siedniw, Baturin, Motroniwka, Priłuki, Niżyn, Czernihów… Na Siewierskiej ziemi trwa Rok Tarasa Szewczenki. Pisarze przed jubileuszem. Z okazji 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki obwodowa organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (NSPU) wspólnie z obwodową uniwersalną naukową biblioteką im. W. Korolenki przygotowuje unikatowe wydanie jubileuszowe, książkę „Czernihowska Szewczenkiana”, do której wejdą utwory poetyckie, prozatorskie i publicystyczne czernihowskich literatów, począwszy od XIX wieku aż po nasze dni. Pisarz z Priłuk Mykoła Turkiwski właśnie wydał książkę-album „Taras”. Zebrał w niej swoje wiersze i utwory prozatorskie związane z imieniem Szewczenki, zilustrował wydanie fotografiami własnych rzeźb przedstawiających Kobzarza (z zawodu Mykoła Turkiwski jest rzeźbiarzem) oraz swoimi pracami graficznymi. Ukazuje się drukiem książka czernihowskiego poety i regionalisty, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wołodymyra Sapona „Miedze i pelyny historii”, która zawiera szereg esejów i opowiadań o pobycie Szewczenki na Czernihowszczyźnie. W szczególności: „Nasz ataman Hamalija” (o uczonym Hamalii, pochowanym na Iczniańszczyźnie, dzięki któremu Taras napisał poemat o tym samym tytule), „Za huzara zamówimy słowo” (o huzarze z Ostra, który jechał do Kijowa razem z Szewczenką i był świadkiem jego aresztowania), „Pięć dni w Niżynie” i „Tarasowe Zapusty” (pobyt w Niżynie i Czernihowie), „Szkoda tego barwinka…” (o miłości do naszej rodaczki Lykery), „Wiecznej pamięci godny książę…” (o Mykole Riepninie, pochowanym pod Priłukami), „Kiedy nie ma kogo kochać…” (o portrecie księżnej K. Kiejkuatowej), „Taka twoja dola, Tarasie…” (o pobycie w Siedniowie). Oprócz działalności wydawniczej w ciągu roku zaplanowano spotkania-rozmowy o Wielkim Kobzarzu z uczniami placówek oświatowych, studentami i czytelnikami bibliotek. Olena KONECZNA, przewodnicząca Czernihowskiej Obwodowej Organizacji NSPU Wystawa „Kobzarzy” W Czernihowskim Literacko-Memorialnym Muzeum-Rezerwacie im. M. Kocjubynskiego otwarto wystawę utworów T. Szewczenki z różnych lat. Eksponowanych jest 29 wydań, z których najstarsze pochodzi z 1876 roku (ze zbiorów muzeum). Książki na wystawę uprzejmie udostępnili pisarze Dmytro Iwanow, Myhaś Tkacz, Serhij Pawlenko, Wołodymyr Sapon, Olena Konecznа, Hanna Arsenycz-Baran, nauczyciele Olha Hrebnycka, Tamara Andrijczuk, narodowy artysta Ukrainy Wołodymyr Jemec, zasłużony lekarz Ukrainy, aktywny działacz Proświty Serhij Bohdan, dziennikarka Lubow Bohdnaruk, pracownica muzeum Olha Jermołenko. Wystawę zdobią prace z zakresu szewczenkiany narodowego artysty Ukrainy Anatolija Szkurki. Podczas otwarcia wystawy Serhij Bohdan podzielił się wspomnieniem, jak jako mały chłopiec w czasie wojny czytał „Kobzarza” wiejskim kobietom długimi zimowymi wieczorami. W wykonaniu studia teatralnego „Słowo” przy szkole nr 20 zabrzmiały wiersze T. Szewczenki. Inf. własna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Państwowe Święto Odrodzenia Narodowego Ukrainy

Mykoła RIABYJ, pisarz, m. Winnica Ta inicjatywa, poparta przez walne zgromadzenie Winnickiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy, ma na celu nadanie – prezydenckim dekretem – dniu urodzin Tarasa Hrehorowycza Szewczenki statusu Państwowego Święta Odrodzenia Narodowego Ukrainy. Ta wzniosła i szlachetna idea od dawna unosi się nad błękitnym niebem, nad naszą złotą ziemią. Najjaśniejsze umysły Ukrainy, najbardziej oddani i najodważniejsi bojownicy o wolność i dobrobyt, prawdziwi, a nie „kwaśni” patrioci, a wraz z nimi szerokie warstwy ukraińskiej ludności gorąco marzyły o tej szczęśliwej epoce, kiedy ukraińskie miasta i wsie, wszystkie zakłady i instytucje co wiosnę będą obchodzić Dzień Urodzin Tarasa Hrehorowycza Szewczenki, którego dany ludziom „Kobzarz” zagrodził drogę totalnej rusyfikacji, wywyższył niemych niewolników, przebudził dух narodowy jako Państwowe Święto Odrodzenia Narodowego Ukrainy, moralnej siły nowego światopoglądu, języka ukraińskiego – jako języka nowej ludzkiej godności. Taka epoka nastała 1 grudnia roku Pańskiego 1991. Czyż więc nie czas wcielić w życie ten wzniosły i szlachetny cel, to dawne upragnione marzenie? Niestety, ta inicjatywa dotąd nie znalazła odzewu w sercach „ojców narodu", ponieważ, najwyraźniej, nie nadarzyła się ku temu słuszna okazja. Obecnie, gdy przygotowujemy się do uroczystego obchodzenia 200-lecia urodzin Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, słuszniejszej okazji do realizacji tego projektu nie sposób wymyślić. Dokonać wysokiego państwowego aktu w 23. roku Niepodległości Państwowej Ukrainy i w 200. roku od urodzin Kobzarza. Ja, ukraiński pisarz, który w swoim sercu z drżeniem przechowuje imię Kobzarza, mając za sobą osiem dziesiątek lat, proponuję: — Dekretem prezydenckim odtąd i na zawsze nadać dniu urodzin Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, naszego Apostoła prawdy i wolności, naszego danego przez Boga na wszystkie czasy duchowego Wodza, status Państwowego Święta Narodowego Odrodzenia Ukrainy. Ten państwowy akt podniesie w oczach światowej opinii publicznej autorytet Ukrainy jako cywilizowanego państwa, które głęboko szanuje — wbrew banalnemu powiedzeniu — swoich proroków. Dąży do życia według ich nieśmiertelnych testamentów, czci pamięć naszego narodowego symbolu, Apostoła Prawdy i Wolności. Niech się zatem stanie wola Boża!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Trzeci horyzont

…te wydarzenia, akcje artystyczne rozpoczęły się na długo przed jubileuszem. Swój wkład w uczczenie Wielkiego Kobzarza wnieśli członkowie czerwonohradzkiego literackiego zrzeszenia „Trzeci horyzont”. Czwarty numer noszącego tę samą nazwę almanachu, który właśnie ukazał się dzięki wsparciu posła do Rady Narodowej Ukrainy Stepana Kurpila, poświęcono Tarasowi Szewczence i nazwano „Tobie niesiemy naszą miłość…”. Jako słowo wstępne almanach otwiera wiersz Nadiji Olemar: Weźmij do rąk „Kobzarza”, wczytaj się w każde słowo — jaśnieje w nim czysta zorza świętej prawdy jasnoczoła. Gdy serce twe ścisną szpony, a w oczach błyśnie słona rosa, — pobłogosław świętą chwilę, bo miłosierdzie to fundament duszy. Geniusz Szewczenki, aktualność jego twórczości, jego wkład w kulturę i literaturę ukraińską, znaczenie postaci Wielkiego Kobzarza dla narodu ukraińskiego — to główne tematy utworów zamieszczonych w almanachu. Ogółem wydrukowało tu swoje prace 22 autorów. Wśród nich „trzeciohoryzontowcy” — Olha Hołuzynec, Bohdan Demczuk, Natalia Kiczun, Daria Kobernyk, Walentyna Kowalczuk, Maria Kozakewycz, Hanna Kuzmak, Maria Łobaj, Maria Magdziak, Nadija Marciniuk, Maria Obszarska, Mar’jana Prawdolubenko, Ludmyła Rżehak, Ljubow Stepczuk oraz inni. Głos oddano młodym autorom — Oksanie Hirczak i Markijanowi Lechmanowi. Na kartach almanachu gościli także poeci: Wołodymyr Kombel (wieś Nyzy, rejon sokalski), Anastasija Chimko (wieś Pozdymyr, rejon radechowski) oraz z obwodu donieckiego — Walerija Kowalska i Ljubow Karnaucha. Oprócz poezji w almanachu przeczytacie badanie krajoznawcze, esej, notatki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗
W tym celu przy radzie miejskiej utworzono specjalną komisję pod przewodnictwem radnego Jaroszewskiego, która opracowała dość nasycony program przyszłych uroczystości, przewidujący przeprowadzenie następujących działań: 1) 25 lutego rano — panichidy w Soborze Sofijskim, wieczorem — uroczyste posiedzenie w lokalu zgromadzenia kupieckiego (obecnie filharmonia); 2) 26 lutego w dzień — uroczyste poświęcenie miejsca, wyznaczonego przez zarząd miejski na placu Karawajewskim (obecnie Lwa Tołstoja) pod ustawienie na nim pomnika poety, wieczorem — uroczysty koncert w teatrze miejskim (obecnie Opera Narodowa) siłami artystów opery i chóru w składzie 300 śpiewaków pod dyrekcją Koszycia; 3) przemianowanie dolnej części (od placu Karawajewskiego) ulicy Wielkiej Wasylkowskiej na ulicę Szewczenkowską; 4) rozesłanie zaproszeń do udziału w przyszłym święcie do wszystkich towarzystw literacko-naukowych Rosji, a także szeregu miast i ziemstw. Na te działania władze lokalne wyasygnowały znaczne jak na tamte czasy środki — 55 tysięcy rubli. Jednak dokładny przegląd kijowskiej periodyki z tamtego okresu pozwolił ujawnić także inne szczegóły tego wydarzenia. Paniczny strach ogarnął wówczas carskich dygnitarzy w Petersburgu i ich lokalnych popleczników przed masowymi przejawami przebudzenia narodowej świadomości Ukraińców. Ochrzciwszy go „ukraińskim ruchem”, robili wszystko, aby jeśli nie zniszczyć go ostatecznie, to maksymalnie zahamować jego dalszy rozwój, poniżyć godność Ukraińców, na wieczne czasy pozostawiając ich Małorosjanami, zasiać i utrwalić wśród mas mieszczan nieufność i pogardę do wszystkiego, co ukraińskie. Tak na przykład rada „Kijowskiego Związku Narodu Rosyjskiego” zwróciła się do kijowskiego metropolity Flawiana z prośbą o zakazanie lokalnemu duchowieństwu brania jakiegokolwiek udziału w uroczystościach, które „zamierzają urządzić mazepińcy zaprzysięgłemu nienawistnikowi i niesławie naszych świętych fundamentów”. Kurator Kijowskiego Okręgu Naukowego rozesłał do naczelników średnich zakładów naukowych i dyrektorów szkół ludowych tego okręgu okólnik, w którym nie pochwalano przeprowadzania w dniach jubileuszu takich działań: organizowania w szkołach miejskich i ziemskich rozdawania uczniom „Małego Kobziarza”, biografii i portretów „niewierzącego” poety, przeprowadzania publicznych aktów z wystąpieniami i czytaniami jego wierszy, a także przeprowadzania w teatrach uroczystych zebrań z udziałem uczniów. „Należy mieć na uwadze — podkreślano w nim — że lokalne narzecze języka rosyjskiego, w którym pisał Szewczenko, nie służy ani jako narzędzie, ani jako przedmiot nauczania w rosyjskiej szkole, a jego życie, osobowość i twórczość nie zawierają w sobie materiału, który odpowiadałby jej zadaniom i mógłby być z pożytkiem wprowadzony do kursu edukacji szkolnej”. Na początku lutego 1914 roku w Kijowie stało się wiadome o zamiarze władz centralnych Rosji zakazania wszelkich działań o charakterze publicznym związanych z uczczeniem pamięci Tarasa Szewczenki, w tym także uroczystości związanych z położeniem kamienia węgielnego pod jego pomnik. „Rząd zakazał czcić nie poetę, a pewien symbol społeczny” — tak tłumaczyli tę akcję lokalni dygnitarze, a ich działania nie kazały na siebie długo czekać. Przede wszystkim dotyczyło to słowa drukowanego. Tak więc w przeddzień jubileuszu szewczenkowskiego, 23 lutego, Tymczasowy komitet do spraw drukarstwa skonfiskował w introligatorni Skibina przy ulicy Funduklejewskiej (obecnie Bohdana Chmielnickiego) 30 oraz w 3. artelu introligatorskim, mieszczącym się przy bulwarze Bibikowskim (obecnie Tarasa Szewczenki) 2, dziesięć tysięcy egzemplarzy jego „Kobziarza”, wydrukowanego pod redakcją W. Domanickiego w języku ukraińskim w drukarni Grosmana przy ulicy Włodzimierskiej 48. Jednocześnie kijowska izba sądowa pozostawiła bez rozpoznania wniosek złożony przez adwokata przysięgłego M. Z. Szyszkę o zdjęcie przez nią aresztu z ukraińskiego deklamatora „Rozwaga”, mimo że wydawcę tego zbiornika Samonenkę ta sama izba w tym czasie już uniewinniła, a sprawa przeciwko jego kompilatorowi Kowalence również została umorzona zgodnie z carskim manifestem z 21.02.1913 roku. Zamiast tego w Petersburgu ukazuje się drukiem książka niejakiego Rennikowa „Samostijni Ukraińcy”, z felietonami, w których autor „dowcipnie wyśmiewał szpetne formy +ukraińskiego ruchu+, czym wywołał znaczne zainteresowanie czytelników tą książką”. Na polecenie naczelnika Kraju Południowo-Zachodniego, kijowskiego generał-gubernatora Trepowa, komisja dumy zmuszona była złożyć swoje pełnomocnictwa, tak i nie przystępując do realizacji zaplanowanego programu. Uchwałę rady miejskiej o przemianowaniu ulicy przekazano do rozpatrzenia gubernialnemu urzędowi, gdzie jej los został rozstrzygnięty negatywnie. W odpowiedzi na ten zakaz w mieście pilnie zwołuje się koalicyjną radę uczelni wyższych Kijowa (uniwersytetu, politechniki, instytutu handlowego i Wyższych Kursów Żeńskich), której uczestnicy wyznaczyli na 25 lutego aktywne wystąpienie studentów i młodzieży szkolnej z jednoczesnym przeprowadzeniem we wszystkich uczelniach strajku. Władze miejskie zaś dla zapewnienia porządku w zakładach naukowych i na ulicach miasta zaangażowały policję pieszą i konną, kozaków, strażników z policji powiatowej oraz oddzielne oddziały piechoty. Wydarzenia w mieście zaczęły rozwijać się już 24 lutego, w przeddzień jubileuszu. We wspomnianych zakładach rozpowszechniono ulotki, napisane w kilku językach, w tym także po ukraińsku, z wezwaniem do strajku. Jednocześnie grupa członków monarchistycznej organizacji „Dwugłowy Orzeł” pod wodzą studenta Gołubiewa bez przeszkód przeszła ze śpiewem modlitw i „patriotycznych” pieśni przez Chreszczatyk, plac Dumski i ulicę Sofijską do pomnika Bohdana Chmielnickiego, gdzie wygłoszono przemówienia o charakterze antyukraińskim i wykonano „narodowy” hymn „Boże, cara zachowaj”. Rano 25 lutego do wszystkich uczelni i niektórych posiadłości wprowadzono oddziały konnej i pieszej policji. Tylko niewielka liczba studentów przybyła na zajęcia, inni zaś, po przeprowadzeniu na miejscach wieców, o godzinie 11 ze śpiewem pieśni rewolucyjnych ruszyli do Soboru Włodzimierskiego. Przez pewien czas policja trzymała młodzież w zamkniętym soborze. Wychodząc z niego, ze śpiewem „Wieczna pamięć” studenci poszli do teatru miejskiego, tutaj doszło do pierwszego starcia z konnymi policjantami, w którym funkcjonariusze użyli nahajek. Dopiero pojawienie się w mieście dwóch pułków piechoty ze sztandarami i orkiestrami pomogło przywrócić o godzinie 4 po południu względny spokój na ulicach Kijowa. Tego dnia zatrzymano i dostarczono do komisariatów policji 60 osób. W samym rozkwicie jubileuszowych „uroczystości”, 25 lutego wieczorem, w sali zgromadzenia handlowego przy ulicy Chreszczatyk 1, odbyło się zwołane przez kilka lokalnych partii monarchistycznych zebranie, poświęcone uczczeniu pamięci „bojowników o zjednoczenie Małorosji z jedyną i niepodzielną Rosją”. Archimandryci monasterów Brackiego i Michajłowskiego, o. Prochor i o. Mitrofan, odprawili panichidy za hetmana B. Chmielnickiego, atamana nakaznego W. Koczubeja, pułkownika I. Iskrę i innych, którzy „położyli swoje głowy w walce o przyłączenie Małorosji do Wielkiej Rosji”, potem uczestnicy słuchali referatów, w których oceniano sytuację polityczną, jaka wytworzyła się w przeddzień i podczas jubileuszu szewczenkowskiego, oraz wzywano „rosyjskich ludzi do rozpoczęcia walki z Ukraińcami”. Nieco ochłonąwszy po burzliwych wydarzeniach, które towarzyszyły „dniom szewczenkowskim” w Kijowie, lokalni szowiniści pospieszyli opublikować pewien dokument pod tytułem: „Decydujące środki w celu zapobieżenia mazepińskiemu niebezpieczeństwu”. Wymagano w nim od kijowskiego mieszczanina: 1. Być bardzo ostrożnym w kwestii, kogo należy uważać za mazepińców, czyli zdrajców Ojczyzny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Świętym imieniem się zasłaniali

Mykoła PSZENYCZNYJ, członek NSPU, proświcianin „Staliniec” zniszczył indywidualne miedze! Prawdę niewesołą mówił Pawło Tyczyna w słowie wstępnym na szewczenkowskim plenum Związku Pisarzy ZSRR 4 maja 1939 roku w mieście Kijowie: — Imię Szewczenki, jako wezwanie, brzmi w dokumencie socjalistycznego współzawodnictwa kołchoźników… Imieniem Szewczenki nazwano u nas MTS, poszczególne wydziały w zakładach, szkoły, place, teatry… Choć to przykre, ale naszym świętym geniuszem tylko zasłaniali się władze mający, żeby „swoje robić”. W szczególności, jako przynętę przy łowieniu łatwowiernych chłopów na haczyk kolektywnego gospodarowania, często gęsto też wykorzystywano imię Kobziarza. — Traktor „Staliniec” zaorał i zniszczył indywidualne miedze na polach Ukrainy… — podkreślał tenże P. Tyczyna, występując na otwarciu Państwowego Muzeum Szewczenki w Kijowie 24 kwietnia 1949 roku. W zachodniej Ukrainie to niszczenie dopiero się rozpoczynało (w mojej rodzinnej Mołodawie — również). Jeśli z czasem niemal w każdym rejonie powstał po jednym kołchozie imienia Szewczenki, to w pierwszych latach nieprzejednanej walki z „kułakami” sytuacja była nieco inna. O tym przekonująco świadczą dokumenty archiwów. Publikuję. Komentuję. Pisownię oryginałów zachowuję. Statystyka i fakty — uparta rzecz Zatem fundusz R-189, opis 3, jednostka przechowywania 69, strona 1: na 1 stycznia 1949 roku we wsiach mojej rodzinnej Dubieńszczyzny naliczano 10557 gospodarstw, a kołchozów dobrowolnie-przymusowo zorganizowano 45 (to tylko 1605 gospodarstw); odsetek kolektywizacji stanowił 15,2 %. Nowe bolszewickie gospodarowanie na wsi powoli nabierało obrotów. Przeglądam pożółkłe sprawozdania, zatytułowane w języku rosyjskim: „Roczne sprawozdania kołchozów rejonu dubieńskiego za 1948 rok” (f. R-189, op. 3, jedn. przech. 11). Przepraszam za nieco jednostajną, trochę Tetiana BIDZILA, m. Brzeżany, obw. tarnopolski W Brzeżanach od 8 do 16 marca będzie pracować zbiorowa radiostacja UR4BYU stacji młodych techników (SUT). Sygnał wywoławczy radiostacji — EM200BT. Według słów kierownika zbiorowej radiostacji Brzeżan-nawet nudną statystykę, ale wytrzymajmy, dobrze? Dla dociekliwego czytelnika i dla ustalenia prawdy historycznej jest to niebywale potrzebne. Niepodważalne fakty — rzecz uparta. Strona pierwsza: kołchoz im. Szewczenki (wieś Mychajliwka, rada wiejska Diadkowyczi), w sumie w artelu 24 gospodarstwa, stały się kołchozowymi w 1948 roku. W nich osób w różnym wieku (nie licząc członków rodziny, którzy poza kołchozem) — 80. Znaczy to, że ta liczba, czyli 24 gospodarstwa, jest daleka od absolutnej. Zdarzało się, że połowę rodziny zagitowano, a połowa — nie pisała podań, nie zważając nawet na to, że to rzekomo było błogosławione… przez samego Tarasa Szewczenkę. Oto jeszcze jedna cyfra — podzielmy owych 80 oszukanych, odurzonych, zastraszonych przez 24. Wychodzi — 3,3 chłopów z każdego gospodarstwa. Jeśli mieć na uwadze, że emerytów prawnie jeszcze nie istniało i przymusowe podania nierzadko składali, stawiając krzyżyki zamiast podpisów, także starcy; jeśli nie zapominać, że do kołchozów zaganiano od 16-letniego wieku (zob. o tym dalej dane archiwalne); jeśli wspomnimy, że ówczesne rodziny nie były tak skąpe jak teraz, a czasem w jednym gospodarstwie mieszkały dwie-trzy rodziny, — to tych, którzy „znajdowali się poza kołchozem”, jeszcze naliczano wielu. Strona 91: kołchoz im. Szewczenki (wieś Zdowbycia, rada wiejska Hirnyky). 40 gospodarstw, uspołecznione w 1948 roku, — 118 kołchoźników. Podzielmy znowu: 118 na 40. Równa się — 2,95 osób. Jeszcze mniej niż w poprzednim przypadku. Informacja do przemyśleń… Zamiast Szewczenki — pojawił się Stalin! Na stronach 161—170 mowa o kołchozie im. Szewczenki (wieś Mołodowo-1, rada wiejska Mołodowska). 35 gospodarstw — 111 kołchoźników. Zdolnych do pracy mężczyzn (od 16 do 60 lat) — 24; kobiet (16—55 lat) — 27; starców i niezdolnych do pracy od 16 lat i starszych — 9. Przypis uściśla, że kołchoz stworzony w czerwcu 1948 roku, kiedy ludzie obsiali się i obsadzili. Półsiłą odebrano nie tylko ziemię, inwentarz, bydło, drób, ale i to, co zieleniało, dojrzewało na rodzimej, jednak już nie swojej, niwie. Jak gospodarowało się „nowym” mołodawcom? Była 1. brygada — 32 szeregowych „pańszczyźnianych”, 2 uprzywilejowanych koniuchów oraz 8 woźniców. Powierzchnia zasiewu, przypisana do ogniw, 40 ha. Sad (jabłonie i grusze) — 25 arów. Wydajność z każdego hektara: pszenica ozima — 8 c, żyto — 9,9 c, jęczmień — 6,6 c, owies — 8,4 c. Na potrzeby kulturalne wydano 28 rubli — zakup literatury i prenumeratę gazet. Zgodnie z aktem państwowym, za kołchozem przypisano ziemię na wieki (?!) — 94,7 ha, w tym ornej — 89,4 ha. Na wieki?.. Nie! 15 listopada 1950 roku ten kołchoz im. Szewczenki zakończy istnienie, a pojawi się „70-lecie Stalina” (Mołodowo-1, Mołodowo-2, Mołodowo-3). Minie nie tak wiele lat, i mołodawską komunę zlikwidują, łącząc z myrohoszczańskim sowchozem. Przeleci jeszcze kilka dziesięcioleci, i mołodawcom znowu będą wydzielać ziemię (choć nie tyle, ile chcieliby; choć nie zawsze tam, gdzie prosili). Powróćmy do archiwum. Przewodniczącym kołchozu imienia Szewczenki w Mołodowie-1 był Stepan Matwijowycz Pacholczuk (wykształcenie podstawowe!), rachmistrzem-księgowym — Iwan Jefymowycz Worobjow (wykształcenie w ogóle nie wskazane!)… Z kołchozów nawet skreślano… W następnym roku forsownymi tempami zorganizowano jeszcze kilka arteli, nad których biurami pełnomocnicy z rejonu i ze wschodnich obwodów Ukrainy przybili naprędce zlepione szyldy, gdzie półpiśmiennymi charakterami pisma wyprowadzili imię Kobziarza. Fundusz R-189, op. 3, jedn. przech. 35: sprawozdania kołchozów — już rejonu dubieńskiego — za 1949 rok. Strona pierwsza: im. Szewczenki (wieś Bortnycia). Wstąpiły 32 gospodarstwa — 107 ludzi. Strona 252: im. Szewczenki (wieś Kryłow). 18 gospodarstw, napisało podania o wstąpienie — 81, a skreślono z kołchozu — 3 gospodarstwa. Ciekawe! Okazuje się, że zdarzało się i takie. Czymś nie dogodzili stalinowskiej władzy. Obecnej ludności — 203 mężczyzn i kobiet. Już nie pierwszy raz Tarasa Szewczenkę podstępnie wykorzystano, jako parawan, aby odgrodzić się od prawdy i czynić antyszewczenkowskie sprawy. „Ludzi w jarzma zaprzęgli…” Podczas tworzenia pierwszego kołchozu na Czerkaszczyźnie, w ojczyźnie Kobziarza, w 1929 roku przewodniczący Centralnego Komitetu Wykonawczego Ukrainy H. I. Petrowski wyrzekł z trybuny: — Niech ten dzień stanie się początkiem przewrotu w życiu szewczenkowskich chłopów… Stał się. Początkiem przewrotu. Jak nazwali? No, oczywiście! Imieniem Tarasa Hryhorowycza. Jednogłośnie. „Wszechukraiński starosta” nie pomylił się: rzeczywiście zaczął się przewrót w losach wszystkich chłopów Ukrainy. Rok 1933, kiedy słowa Wielkiego Kobziarza bólem odezwały się i do martwych, i do żywych, i do nienarodzonych rodaków: „A głód jęczy na wsi. // I jęczy on, jęczy po całej Ukrainie… // Tysiącami giną // Głodni ludzie…”. Powiecie: to było kiedyś, za cara? A za Stalina — ginęły miliony. „I nie w jednej owej wsi, // A wszędzie po sławnej Ukrainie // Ludzi w jarzma zaprzęgli…”. Z Tarasa Szewczenki bolszewicy próbowali zrobić kult, brali go sobie za pomocnika, kiedy burzyli świątynie, a czyż Poeta prosił o to? Z Tarasowego Słowa próbowali zmajstrować takiego sobie miecza i tarczę, walcząc z ukraińskim burżuazyjnym nacjonalizmem, — lecz nie wyszło! Nieopalona Szewczenkowa Gwiazda obróciła się przeciwko nim samym, „faryzeuszom i kłamcom”. Jak pisał Ułas Samczuk: tak było, tak jest i tak będzie… Trzydzieści lat temu zacząłem aktywnie studiować, badać, a pod wieloma względami odkrywać na nowo niemal półtysiącletnią przeszłość rodzinnej wsi — Mołodawa w rejonie dubieńskim na Rówieńszczyźnie. Ponieważ dość sporą „białą plamą” pozostawało również siłowe zapoczątkowanie ruchu kołchozowego. Pamiętam, jak w domu mój tata, Iwan Fedorowycz, mówił jedno, a oficjalna propaganda — twierdziła-paplała-gawędziła co innego. Postanowiłem więc popracować w archiwach. Ale… Oryginały dokumentów pierwotnych były wtedy za siedmioma pieczęciami w Rówieńskim Obwodowym Archiwum Partyjnym, dokąd zwykłym śmiertelnikom — wstęp wzbroniony! Wykorzystując stanowisko służbowe (w pierwszej połowie lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku pracowałem jako etatowy korespondent dubieńskiej gazety miejsko-rejonowej „Czerwona Zirka” i byłem już członkiem Związku Dziennikarzy ZSRR), oficjalnie i pisemnie zwróciłem się do pierwszego sekretarza komitetu miejskiego partii komunistycznej M. I. Hontara, aby dał mi list polecający. Mówiąc, że przygotowuję serię materiałów na ten temat do gazety. Bardzo niechętnie, po długich wypytaniach i uściśleniach, podpisał na oficjalnym blankiecie niezbędne pismo. W ten właśnie sposób odnalazłem to, co do dziś przechowuję w domowych szufladach. Uważam jednak, że takie rzeczy należy upubliczniać, ponieważ ówczesny redaktor H. I. Pinczuk kategorycznie odmówił opublikowania tego wszystkiego. Dlaczego? Odpowiedź — poniżej…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Popularyzują krótkofalowcy

…ej Stacji Młodych Techników (SJuT), członka społecznego komitetu ds. realizacji projektu „200 kroków do Tarasa Szewczenki” Ihora Hrytsyszyna, ich organizacja jest jedyną spośród takich stacji radiowych w obwodzie, zaangażowaną we Ogólnoukraińską akcję z okazji 200-lecia chwalebnego Kobzarza, która będzie reprezentować Tarnopolszczyznę, a zwłaszcza Bereżany, w przestrzeni informacyjnej. Bereżańscy krótkofalowcy planują nawiązać do 4 tys. łączności radiowych z korespondentami Ukrainy i świata, i w ten sposób przekazać słowo Szewczenki ludziom różnych krajów. Ponadto wydrukują i rozešlą specjalne karty GSL z odpowiednim tekstem na temat szewczenkiany. Wśród krótkofalowców Bereżańszczyzny, głównie uczniów i młodzieży, zaangażowanych w projekt, jest nowa rodzina krótkofalowców Mizjukìw z Łapszyna. Od wielu lat inspiratorem krótkofalarstwa jest ksiądz o. Wasyl Mizjuk — szczery patriota Ukrainy, niezwykle twórcza, wyjątkowa osoba. Krótkofalowcy mają obecnie możliwość zajmować się ulubioną sprawą także za pomocą technologii cyfrowych: niedawno dla potrzeb SJuT sponsorzy (ruchowcy) przekazali komputer i drukarkę. To pomoże radioamatorom i ich opiekunom w procesie edukacyjnym, sprzyjać będzie pomyślnemu udziałowi zbiorowej stacji radiowej w wydarzeniach z okazji 200-lecia urodzin naszego wybitnego Proroka-Kobzarza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dnia Dobra i Zła na rzecz twórczej wolności oraz szczęścia człowieka, które są kluczowe w twórczości Szewczenki, postawiły go w rzędzie humanistów, duchowych światłych umysłów ludzkości, które dają nadzieję na wolność i wskazują drogę jej zdobycia. Szewczenko należy do rzadkich przykładów w światowej kulturze, który nie tylko swoją twórczością, ale i swoim życiem udowodnił możliwość duchowego wzrostu godności Człowieka do jego Ideału w każdych okolicznościach. Dokonał życiowego i twórczego wyczynu — wlał wiarę w potomnych w realność wzniesienia się ludzkiej Myśli, ludzkiego Ducha ponad materialne dążenia i życiowe okoliczności. A co najważniejsze — zdobycia wewnętrznej wolności, pozbycia się strachu, a zatem niewolniczej istoty człowieka. kalendarz”, który przygotowała redakcja “Ukraińskich kalendarzy”. Wspaniale prezentuje się najpełniejsza na tamten czas “Biografia T. H. Szewczenki”, wydana w “Naukowej dumce”, za którą zespół naukowców otrzymał Nagrodę Państwową. Szczególnie imponuje foliał “Ogólnonarodowa cześć”, gdzie wspaniałymi ilustracjami i tekstami naukowymi jaskrawo pokazano ogólnoludzką sławę naszego poety w okresie obchodów jubileuszy. Dla mnie ta książka jest szczególnie znamienna, bo wśród pomników wzniesionych naszemu Prorokowi jest monument w Waszyngtonie, w którego budowę zaangażowani byli moi ziomkowie. Tak, komisją artystyczną ds. wyboru najlepszego projektu kierował jeden z najsłynniejszych artystów współczesności — Światosław Hordynski, z sąsiedniej wsi Hordynia, a ojciec urodził się w naszym Samborze. Ukraińskimi chórami na święcie odsłonięcia pomnika dyrygował słynny kompozytor i dyrygent Antin Rudnycki, brat Mileny, Iwana i Mychajła Rudnyckich, który urodził się w sąsiedniej wsi Łuka, skąd pochodzi, nawiasem mówiąc, i światowej sławy akademik Omelan Pricak, i poeta oraz kooperator Ostap Łucki, i Bohdan Kotyk, pierwszy demokratyczny mer Lwowa, i etnograf Mychajło Skoryk, ojciec naszego sławnego Ale jest jeszcze jedna zasługa Szewczenki wobec światowej kultury — on swoim Słowem zachował naród ukraiński, zjednoczył go w jeden narodowy organizm, wskazał główne egzystencjalne imperatywy jego postępu. I w tym tkwi chyba największa siła i zasługa natury geniuszu Szewczenki zarówno wobec światowej, jak i ukraińskiej historii. W istocie, Szewczenko to osobowość, która zmieniła historię nie tylko Ukrainy, ale i Europy, potwierdzając obecność w jej centrum niezwykle ciekawej, oryginalnej i perspektywicznej nacji, zachowując ukraińską tożsamość siłą swojej życiodajnej formuły: “Ja na straży koło nich postawię Słowo…”. Dzisiejsze historyczne zmagania na Majdanie Niepodległości w Kijowie (i na mnóstwie majdanów przy pomnikach Szewczenki w miastach i miasteczkach Ukrainy oraz wielu krajów świata) o europejski wektor Ukrainy, o wolność i godność ludzką oraz narodową, potwierdzają wiarę Szewczenki w “odnowioną ziemię” bez “wroga surowego”, a jedynie ze szczęśliwą matką i synem, radosnymi, wolnymi ludźmi. Bo największe szczęście na ziemi według Szewczenki — to uśmiechnięta twarz człowieka! Szewczenko dla całej ludzkości — to Prometeusz, który swoje przepełnione bezgraniczną miłością serce oddał Ludzkości dla spełnienia jej marzeń o Wolności, Godności, Dobru. Dzięki swojemu uniwersalizmowi i humanizmowi Szewczenko stał się jednym z Duchowych filarów ludzkości, który zapładnia niebo żywiołem Harmonii, Miłości, Braterstwa. Nic więc dziwnego, że wdzięczni ludzie na Ukrainie i poza jej granicami wznieśli Tarasowi Szewczence ponad 1000 monumentalnych rzeźbiarskich portretów, a jego “Testament” przetłumaczono na prawie 200 języków świata! Niski pokłon temu wyzwolicielowi ludzkiego Ducha i bojownikowi o Prawdę na Ziemi w Roku Jego 200-lecia! kompozytora Myrosława Skoryka. Z czasem do mojej Szewczenkiany weszły i “Mały Kobziarz”, i dwutomowy “Słownik szewczenkowski”, i artystyczna biografia naszego poety na szerokim ogólnoeuropejskim tle, którą stworzył polski pisarz i literaturoznawca Jerzy Jędrzejewicz — “Noce ukraińskie, albo Rodowód geniusza”. Czasami biorę do rąk także takie literaturoznawcze czy informacyjno-poszukiwawcze rzeczy jak portret literacki O. I. Biłeckiego “T. H. Szewczenko”, monografie I. I. Pilhuka “T. H. Szewczenko — założyciel nowej literatury ukraińskiej” oraz “Tradycje T. H. Szewczenki w literaturze ukraińskiej”, rozprawę Anatola Kostenki i Esbola Umirbajewa “Ożyją stepy…”, przewodnik “Dom-muzeum T. H. Szewczenki w Kijowie” czy Kaniowskie Państwowe muzeum-rezerwat “Mogiła T. H. Szewczenki” i inne. Z ostatnich nabytków szczególnie cenne — “Taras Szewczenko. Kobziarz. Artysta Wasyl Łopata, wydanie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta”, 1993 rok i Zinaida Tarchan-Bereza “Świętość, Naukowo-historyczny kronika Góry Tarasowej”, K. 1998 rok. Na sławny 200-letni jubileusz. Ukraińskie wydawnictwa wypuszczą jubileuszowe wydania. Jak byłoby dobrze, gdyby znalazły się one w biblioteczkach naszych salonów. Ciesząc i nasze oko, i naszych potomnych. Ciesząc i ucząc. Chwała Szewczence!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Poświęcenie

Natalia HUMNICKA, członkini NTSh, członkini „Proświty”, Lwów „Był synem chłopa i stał się władcą w królestwie ducha. Był pańszczyźnianym chłopem i stał się olbrzymem w królestwie ludzkiej kultury. Był samoukiem i wskazał nowe, świeże i wolne drogi profesorom oraz uczonym w piśmie”. Iwan Franko Wśród genialnych osobowości twórczych na świecie trudno znaleźć postać o takiej skali i tak tragicznym losie, jak Taras Szewczenko. Przeżył zaledwie 47 lat. Z nich 24 — w pańszczyźnianej niewoli (osobliwa forma niewolnictwa), 10 — na zesłaniu. Tylko 13 — na wolności! W wieku 24 lat — wykup z niewoli, a po 9 latach wolności, czyli w wieku 33 lat — zesłanie na ponad 10 lat bez prawa pisania i malowania. Jednak obok tragizmu — bezgraniczna radość twórczej wewnętrznej wolności i godna podziwu produktywność. Sukces ukończenia w 1845 roku ze złotym medalem Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, sława młodego perspektywicznego artysty i kandydata na naukę we Włoszech, a co najważniejsze — sensacyjne pojawienie się zbioru poetyckiego „Kobziarz” w 1840 r., czyli zaledwie po dwóch latach przebywania na wolności! Zadziwiająca pracowitość, zadziwiającej siły i energii Słowo! Słowo, przepełnione miłością do wszystkich zniewolonych ludzi świata i, bez wątpienia, swoich zniewolonych rodaków. Spuścizna literacka zachwyca zarówno bogactwem gatunkowym, jak i objętością: 238 utworów poetyckich. To samo dotyczy spuścizny artystycznej Tarasa Szewczenki: 835 dzieł różnych gatunków i jeszcze 270 utraconych prac plastycznych. Jest on błyskotliwym portrecistą. Wśród 150 portretów współczesnych — 43 autoportrety. A do tego subtelny muzyk, posiadacz wspaniałego tenorowego głosu. Swoje skrajnie krótkie życie na Bohdan WYCHANSKI Pochodzę z prostej chłopskiej rodziny, w której książka jest w szacunku na równi z chlebem. O moim dziadku Mykole, który zmarł jeszcze przed wojną, opowiadano, że nie mógł ani zjeść obiadu, ani kolacji, jeśli przed oczami nie leżała książka lub przynajmniej gazeta. Sąsiad-Polak Danicki, o przydomku Munis, mrużąc oko (bo „twardy Rusin”) ironizował: „czyta be-me-Ukraina”, czyli prawie po sylabach, tylko słowo „Ukraina” wypala za jednym zamachem. Właśnie ów dziadek, stawszy się członkiem-założycielem i bibliotekarzem czytelni „Proświty” w rodzinnej wsi, zostawił nam bezcenny skarb — Szewczenkowego „Kobziarza” z 1893 roku wydania, publikację Towarzystwa imienia Szewczenki, w którym jedno słowo wstępne profesora Omelana Ohonowskiego ma 171 stron (!) i jest on przechowywany od 1905 roku w naszym domu jako najcenniejsza relikwia. Dlatego oto już prawie siedem dziesięcioleci swojego życia idę z Szewczenką, podziwiam jego wielkość, pielęgnuję jego Słowo. O świcie Niepodległości (w maju 1992) zmarł mój ojciec, rówieśnik wieku, rolnik do 1945 roku, a potem, po kursach w Kijowie, urzędnik systemu skupu i ubezpieczeń państwowych do 77. roku życia. Kontynuując dzieło ojca, pracował w czytelni od 1928 roku, najpierw jako bibliotekarz, później jako przewodniczący, a następnie do Do filarów ludzkiego ducha należy postać Tarasa Szewczenki, którego 200-letni jubileusz w 2014 roku decyzją UNESCO będzie obchodzić światowa społeczność. Ale czy wystarczająco znane jest to imię światowej wspólnocie, czy jest ona zaznajomiona z jego wielostronną twórczością? Pytanie retoryczne. Przyczyna — stulecia bezpaństwowości Ukrainy, których skutki są odczuwalne i w trzecim tysiącleciu: w 23. roku niepodległości Ukrainy wielu ludzi do dziś uważa ją za część Federacji Rosyjskiej. wolności Szewczenko poświęca i badaniom naukowym w dziedzinie archeografii, archeologii, etnografii, folklorystyki, poligrafii (rytownictwa), a także pracy społecznej (ideowy inspirator Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego) i oświatowej. Autor i wydawca „Elementarza” w języku ukraińskim, a także pomysłodawca serii podręczników z historii, geografii, matematyki. Ale ciężka choroba i śmierć, niestety, nie pozwoliły Szewczence zrealizować tego wielkoskalowego projektu oświatowego. Bez wątpienia geniusz Szewczenki odcisnął piętno na całej jego spuściźnie twórczej. Uczeni do dziś dyskutują nad pierwszeństwem w tej spuściźnie geniusza-artysty czy geniusza-poety. Jednak siłą swojego lakonicznego i pojemnego Słowa Szewczenko zajął czołowe miejsce nie tylko wśród tytanów Ducha swojej epoki, ale także swoich poprzedników i następców. Zadziwiająca siła jego poetyckiego słowa jest zakodowana w boskiej miłości do człowieka, do jego wolności, godności, duchowego piękna i harmonii, tradycji narodowych. Właśnie wieczne problemy zmagań-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Milując oko i ucząc

1937 roku, a także kierownikiem czytelni. Mając niezwykłą pamięć i ucząc się samodzielnie przez całe życie, stał się człowiekiem wysoko wykształconym, zgromadził pokaźny księgozbiór i zaszczepił nam wszystkim miłość nie tylko do książki, ale i do Szewczenki oraz Ukrainy. Niestety, całą przedwojenną część jego biblioteki mama spaliła w czasach stalinowskich. Przechowywana była w skrzyni w stodole, bo znajdowały się w niej rzeczy uważane za wrogie, nacjonalistyczne. Kiedy zaś kołchoz zamierzył rozebrać stodołę, mama, przerażona, że schowek zostanie odkryty, w fartuchu wniosła książki do izby i wrzuciła do pieca, który akurat rozpalała do pieczenia chleba. Ja tego okropieństwa nie widziałem, ale mój ból po utraconym nie ustał do dziś. Najcenniejszą rzeczą dla mnie stał się trzytomowy zbiór Tarasa Szewczenki, wydany przez Państwowe Wydawnictwo Literatury Pięknej w 1949 roku (jako przedruk z jubileuszowego pięciotomowego wydania z okazji 125. rocznicy urodzin, z 1939 roku). Podarował mi go właśnie ojciec z okazji ukończenia szkoły podstawowej. Wykonany solidnie, z obwolutą, wygląda dziś jak nowy. Nie mało zrobiła też szkoła: uczniom za dobre wyniki i aktywny udział w amatorskiej działalności artystycznej wręczano piękną książkę. Tak pojawił się u mnie jednotomowy „Kobzar”, „Poematy” Szewczenki i inne. Moje studenckie lata oraz pierwsze lata nauczycielskiej pracy przypadły na czasy chruszczowskiej odwilży, toteż moja szewczenkiana szybko się powiększała: szczególnie cenną uważam „Biografię” T. H. Szewczenki wydawnictwa Akademii Nauk URSR z 1958 roku, nie mniej drogi dla mnie zielonkawy „Kobzar”, wydany przez Derżlitwydaw URSR w 1961 roku (niemal kieszonkowe wydanie), który zabierałem ze sobą na służbę wojskową, a także dwutomowego „Kobzara” wydawnictwa „Dniepr”. Ogromną liczbę utworów Szewczenki i o Szewczence wydano w jubileuszowych latach: w 1961 roku — z okazji 100. rocznicy śmierci poety oraz w 1964 roku, kiedy na mocy decyzji UNESCO świat uroczyście obchodził 150. rocznicę urodzin naszego geniusza. Dobrą robotę wykonało wówczas wydawnictwo Uniwersytetu Lwowskiego im. I. Franki, wydając serię książeczek-motylków mikronakładem 2000 egzemplarzy; z nich zachowuję u siebie „Słowo o Szewczence”, „I mene w sim’ji wielykij” i inne. Przechowuję jubileuszową gazetę „Literaturna Ukraina” z 9 marca 1964 roku, gdzie o Szewczence mówią Pawło Tyczyna, Maksym Ryłśkyj i inni ówcześni nasi klasycy, a także jubileuszowy „Szewczenkiwśkyj

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Filozofię i głębię myśli Szewczenki niełatwo pojąć, nie orientując się w tekstach biblijnych. Ale Dmytro Stepowyk jest znawcą nie tylko Księgi Ksiąg. Jeszcze w ławach szkolnych, a potem studenckich, zapoznał się z „niefiltrowanymi” tekstami Szewczenki, które nie były publikowane w czasach sowieckich i dla zdecydowanej większości, nawet młodzieży uniwersyteckiej, były niedostępne. Szczególnie wnikliwie i uważnie studiował jego korespondencję i dzienniki, te najbardziej intymne, najbardziej szczere świadectwa ludzkiej duszy. Przeczytał je i przed nim, jak opowiadał sam autor, stanął zupełnie inny, nowy Szewczenko. Takim zobaczył go wtedy, gdy ćwierć wieku temu w Kanadzie poznał rzeźbiarza Leonida Mołodożanina, który na wszystkich kontynentach (od Ameryki po Europę) rzeźbił młodego, uduchowionego i natchnionego Szewczenkę. Przed jego oczami w wyobraźni stanął energiczny, pełen radości życia poeta i malarz, a nie zasępiony i surowy, jakim przywykła go widzieć zdecydowana większość Ukraińców. Zresztą Stepowyk w jednej ze swoich publikacji jeszcze przed napisaniem tej książki opowiedział, jak tworzono pomnik Tarasa Szewczenki w Kijowie. Okazuje się, że do rzeźby (autorstwa M. H. Manizera), która wznosi się w parku przed czerwonym gmachem Uniwersytetu Kijowskiego, w 1938 r. przyłożył rękę sam Łazar Mojsejewicz Kaganowicz. Zbluzgał i odrzucił poprzedni projekt autorski (który faktycznie był „skopiowany” z projektu pomnika Mychajła Hawryłki) i zażądał, aby w postaci Szewczenki pokazano człowieka, który stracił wszelką nadzieję, z całkowicie rozbitymi marzeniami, który całym swoim wyglądem — opuszczona głowa, zmarszczone brwi, założone za plecy ręce — mówił: wszystko już stracone, trzeba się pogodzić… To jest to, co dzisiaj Moskwa ze swoją imperialno-szowinistyczną propagandą próbuje zrobić z narodem ukraińskim. Ale, dzięki Bogu, wspomniany pomnik stoi i oprócz miejsca tradycyjnego czczenia Kobziarza stał się jednoczącym symbolem wszystkich tych, którzy znają i święcie szanują niekastrowane przez kaganowiczów słowo Tarasa. Do napisania „Naśladując Chrystusa” Dmytro Stepowyk miał dwie pobudki. Po pierwsze, wielokrotnie, nie tylko w celu analizy, czytając jego utwory, epistolografię, dziennik, zobaczył Szewczenkę nie tylko jako genialnego artystę, ale jako głęboko wierzącego, ludzkiego, kochającego, ogarniętego cierpieniem człowieka; w chwilach wątpliwości i walki duchowej nieustannie zwracał się do Najwyższego: „Boże, pomóż!”. A ponadto, jak zaznacza autor: „Miał prawdziwie Boży dar: wrodzone wyczucie i umiejętność odróżnienia prawdziwej wiary od pokazówki”, który posiadał od dzieciństwa. Przed autorem stanęły też owe modlitewnie — jaki symbol! — złożone ręce u Szewczenki, które kiedyś przyszło mu zobaczyć na słynnym sztychu znanego niemieckiego rytownika i malarza Albrechta Dürera. Po drugie, niegasnące, a z czasem coraz bardziej podsycane rozgoryczenie, nienawiść, gęsto pe- Zdjęcie Jewhena Buketa Przede wszystkim zmieniono kolor fasady budowli, który po przemalowaniu z jasnoturkusowego stał się szarym. Przeniesiono też wejście główne, teraz będzie ono od strony wewnętrznego dziedzińca. Budowlańcy-konserwatorzy wyremontowali balkony, załatali dach, zainstalowali nowe lampy, przeprowadzili hydroizolację

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Naśladując Chrystusa

Profesor Dmytro Stepowyk jest znany w naukowych kręgach akademickich Ukrainy, Europy i Ameryki jako jeden z najbardziej kompetentnych znawców i badaczy dawnej ukraińskiej sztuki plastycznej, w szczególności grafiki i ikony. Jest autorem ponad czterdziestu książek i gruntownych monografii na ten temat. W krąg jego zainteresowań naukowych i badań jako historyka sztuki, filozofa, teologa organicznie wchodzi także sakralna sztuka chrześcijańska. W szczególności D. W. Stepowyk przez całe swoje życie interesuje się miejscem i znaczeniem tematyki chrześcijańsko-religijnej w twórczości Tarasa Szewczenki. Pomimo tego, że krajowe i światowe szewczenkoznawstwo liczy setki książek i dziesiątki tysięcy publikacji naukowych, wspomniany temat nawet dzisiaj jest mało zbadany. Za to ukrainofobowie już od ponad półtora wieku nie ustają, próbując za wszelką cenę zniekształcić, oczernić życie i twórczość Szewczenki. Dlatego nowa książka autora, napisana na 200-lecie Kobziarza „Naśladując Chrystusa: Wierzący w Boga Taras Szewczenko”, jest godną odpowiedzią przede wszystkim tym, którzy w wyniku klinicznej imperialno-szowinistycznej paranoi lub kompleksu Judasza próbują zdyskredytować geniusza ukraińskiego narodu. przesiąknięte kłamstwem, straszne ataki przeciwko Szewczence nie tylko poszczególnych krytyków literackich (np. Wissariona Bielińskiego), ale i rosyjskiej cerkwi, która, zdawałoby się, powinna być tolerancyjna. Taki sobie rosyjski pop Ioann Czernawin jeszcze na początku XX w. napisał jeden z najbardziej wstrętnych pamfletów-paskwili „Taras Szewczenko i jego religijno-polityczne ideały”. Właściwie to najważniejsza rzecz, która skłoniła Dmytra Własowycza do odłożenia wszystkich swoich spraw naukowych i dydaktycznych oraz zasiadnięcia do pracy nad tą książką. Nie można nie zacytować fragmentu, przesiąkniętego niewiarygodnym cynizmem i nienawiścią rosyjskiego popstwa do ukraińskiego geniusza, który był i na wieki pozostanie skoncentrowanym uosobieniem ukraińskiej idei narodowej: „Oto komu na rękę niszczycielska praca mazepińców, — pisze rosyjski pop Czernawin, — ojcem których jest Taras Szewczenko. Nie darmo imię jego stało się sztandarem zdrajców, ono trzepocze na drzewcu rozbójniczego sztandaru — bandyci, z pogromem idący na ojczyznę. Judasz, który sprzedał swojego Chrystusa austriackim legionom i rzymskiemu tronowi. Kain, ostrzący nóż na brata, oni ukrywają się za imieniem Szewczenki jak za przedpiersiem. Oni wycięli na swoich tarczach jego wierszowane wezwania i przekleństwa. Oni już od niejednego dziesięciolecia z jego ideową pomocą podkopują korzenie ogromnego rosyjskiego dębu. My zatrzymujemy się ze zdumieniem przed figurą człowieka, który splamił swoją myśl braterską krwią własnego narodu, który zhańbił swoją duszę nieśmiertelnym dogadzaniem gustom niewierzących i cudzołożników. Szewczenko nie jest nasz. On jest aniołem, który spadł z nieba. On jest mirażem pustyni, wabiącym zwodniczym obrazem pięknej ziemi. On jest ojcem zdrajców, inspiratorem zdrajców, kusicielem chwiejnych umysłów. On nam nie jest potrzebny”. cyjne prace (najpoważniejszy wieloletni problem dla muzealnych eksponatów papierowych, w szczególności grafik — grzyb). Ale to nie jest najważniejsze, co zmieniło oblicze jednego z wiodących centrów eksponowania i badania życia oraz twórczości ukraińskiego geniusza. Głównym elementem kompleksu, który Oto tak przedstawiciel Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, ksiądz, który z rzekomego duchowego powołania powinien głosić miłość i przebaczenie bliźniemu, kipi-płonie diabelskim (to słowo w tłumaczeniu z greckiego — sieję niezgodę, rzucam oszczerstwa) gniewem i nienawiścią do Szewczenki. Swoją właśnie wydaną pracą Dmytro Stepowyk dał obszerną, skrupulatnie uargumentowaną godną odpowiedź wszystkim szewczenko-, a w konsekwencji i ukrainofobom. W samym tytule książki „Naśladując Chrystusa: Wierzący w Boga Taras Szewczenko” w żaden sposób (choć jeden z recenzentów mało nie nazwał tego świętokradztwem) nic nie jest wyolbrzymione. Już wielokrotnie pisano o tym, że prości Ukraińcy ubóstwiali Poetę. Z tej okazji zapisano niemało legend i podań, które zaświadczają o roli i miejscu Szewczenki w życiu duchowym i kształtowaniu światopoglądu Ukraińców. Ale jest jeszcze jeden fakt, o którym prawdopodobnie nie wiedział recenzent. Rzecz w tym, że przebywając pod carskim zakazem pisania i malowania, Szewczenko przez wszystkie lata na zesłaniu miał przy sobie tylko dwie książki, które czytał-przeczytywał niemal codziennie — Biblię i „Naśladując Chrystusa” średniowiecznego łacińskiego teologa Tomasza à Kempis, którą przesłała mu księżna Warwara Repnina. Ale nawet nie wiedząc o tym, a znając nawet powierzchownie życie i twórczość naszego Proroka, można z pewnością powiedzieć, że on rzeczywiście naśladował przykład Chrystusa. Sam autor, porównując, jak męczyli faryzeusze, saduceusze Jezusa Chrystusa i przeprowadzając analogię z dręczeniami rosyjskiej satrapii i ich cerkwi nad Szewczenką, bez wątpienia nadał książce właśnie taki tytuł. O skali samej pracy wymownie świadczą nagłówki rozdziałów książki: „Wiara Szewczenki: niektóre kontrowersje”; „Świadectwa A. Demianczuk. „Taras maluje zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa”. Sepia. 2013 wiary Szewczenki w Boga”; „Szewczenko i moskiewskie prawosławie”; „Sława Bogu w „Kobziarzu” Szewczenki”; „Błogosławiony mąż”; „Modlitwy z niewoli”; „Prześwietny raj”; „Święci prorocy”; „Miłosierny ojciec — i syn marnotrawny”. W nich podano szczegółową analizę tej części artystycznej i poetyckiej twórczości Tarasa Szewczenki, która bezpośrednio dotyczy chrześcijańskiego światopoglądu poety. I do każdego przykładu — cytat z Pisma Świętego. W swojej monografii Dmytro Stepowyk nie ogranicza się do własnych badań. W książce przedstawiono kilka rozpraw szeregu szewczenkoznawców, które niepodważalnie zaświadczają o głęboko chrześcijańskiej wierze Tarasa Szewczenki. W szczególności Mykoły Hnatyszaka, Wasyla Zawitnewycza, metropolity Iłariona (Ohiłenki), Bohdana Łepkiego, Bohdana Stebelskiego, ks. Mychajła Szewczenkiwa i in. Książka jest bogata w ilustracje, których jest tu około półtorej setki: liczne sepie lwowianina A. Demianczuka, rysunki, akwarele, sepie i grafiki T. Szewczenki, W. Kasijana, akryl W. Slepczenki. Zatem profesor Dmytro Własowycz Stepowyk wydał rzeczywiście, jak zaznaczono w szczególności w adnotacji, „nowatorską i niezwykle ciekawą książkę o człowieku, który dawno stał się symbolem Ukrainy”. I która kamień na kamieniu nie zostawia z licznej krytyki dalekiej od prawdy i bezstronnego spojrzenia na chrześcijańską istotę życia i twórczości Tarasa Szewczenki. Materiały przygotował Mykoła CYMBALIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Wartość narodowa

W kijowskim muzeum Tarasa Szewczenki na bulwarze jego imienia dobiegają końca prace remontowo-renowacyjne. 9 marca, w dniu 200-lecia Kobzarza, muzeum gościnnie otworzy swoje drzwi dla zwiedzających, na których czeka wiele niespodzianek. Jeszcze niedawno składał się z dwóch budynków — właściwego korpusu wystawowego i administracyjnego — a środek zajął przestronny wewnętrzny dziedziniec z wysokim szklanym dachem — atrium. Planuje się tu organizować wystawy zmienne. Atrium ma także pomieszczenie w piwnicy, gdzie znajdą się duża sala konferencyjna, toalety i pomieszczenia gospodarcze oraz techniczne. We wszystkich salach wystawowych będzie teraz działać nowy nowoczesny system regulacji reżimu temperaturowego, co ma ogromne znaczenie dla przechowywania wystawianych bezcennych eksponatów. Wszystko to łącznie z pracami remontowo-konserwatorskimi „pociągnęło” za sobą 50 mln hrywien, z czego z budżetu przydzielono zaledwie jedną trzecią. Co do samych ekspozycji, w sprawie których środowisko kulturalno-artystyczne skruszyło tyle kopii w polemice z generalnym dyrektorem muzeum Dmytrem Stusem, to zasadniczo pozostają one niezmienione. Chyba że powstała nowa — „Szewczenko — boskie powołanie”. Zostanie ona umieszczona w czterech salach, gdzie zaprezentowane będą oryginalne obrazy olejne Szewczenki, jego akwarele i grafiki. Jednak, jak uważają muzealnicy, takie prace, mające ogromną wartość narodową, nie powinny być eksponowane długo i trzeba będzie je zastępować kopiami. Ale w pierwszych dniach obchodów jubileuszu Tarasa Szewczenki odwiedzający jednak będą mogli podziwiać jego niepowtarzalne oryginalne prace, które świadczą o wielkim talencie Szewczenki, nie tylko jako pierwszego w Imperium Rosyjskim „akademika grafiki”. W związku zarówno z samymi pracami konserwatorskimi, jak i z planem wystawienniczo-ekspozycyjnym odnowionego muzeum w społeczeństwie pojawiało się wiele krytycznych opinii i braku akceptacji nowości. Na moje pytanie, czy sam dyrektor generalny jest zadowolony ze wszystkiego, co zostało zrobione w muzeum przez ten czas, odpowiedział: — Biorąc pod uwagę wysokość finansowania i okoliczności, w jakich trwały prace w muzeum, można powiedzieć, że tak. Czy tak ocenią i przyjmą odwiedzający oraz specjaliści nowe oblicze penatów Szewczenki, będzie wiadomo już 9 marca. Bo najważniejszym kryterium był i pozostanie nie kolor fasady czy wnętrza sal wystawowych, lecz ten nieuchwytny duch, który powinien tam być obecny. Czekamy na opinie wszystkich nieobojętnych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Маловідома сторінка Шевченкового життя

Феофан Гаврилович Лебединцев (1828—1888) родом з села Зелена Діброва, що розташоване неподалік від рідних шевченкових місць. Сюди вийшла заміж сестра Шевченка Катерина і стала навіть сусідкою Лебединцевих. Осиротілий Тарас бував у сестри і дитиною, і підлітком, коли наймитував у кирилівського священика Григорія Кошиця. Ф. Лебединцев відомий як історик, педагог, журналіст, громадський діяч, член Тимчасової комісії для розгляду давніх актів. Заснував у Києві і редагував журнал “Руководство для сельских пастырей” (1860—1863), став першим видавцем і редактором журналу “Киевская старина”, в якому опублікували багато матеріалів із дослідження і пошанування життя і спадщини Тараса Шевченка. Ф. Лебединцев і його старший брат Петро, теж історик, — автори спогадів про поета. Тарас Шевченко постійно цікавився знаменитим українським ярмарковим дійством, оспіваним Квіткою-Основ’яненком і Гоголем, і добре його знав. Ще підлітком, перебуваючи у Кошиця, бувало, возив на продаж яблука та сливи з попового саду, бував на ярмарках у Богуславі, Ромнах і Шполі. Відомий факт: у липні 1845 року він разом із Л. Свічкою побував у Ромнах е раз буває, що як прийде неділенька святая, а часом і празник, то будлі декого побачиш у церкві: кидають усе, і службу Божу, та поспіхом в ярмарок те йде, те йде. А ті ярмарки на нашу годину лиху найбільш припадають як не в празник, то в неділю. Чи то ж справді що кожного разу потрібно вам до міста? Чи то раз у раз самому треба буть у місті, щоб купить що або продать? Чи тільки жі гріха тому, хто до ярмарків вчащає, що одправу святую втеряє? Чи, може, інший і там добра не придбає, додому вернеться — і тут добра не знайде? Всяково буває. Ходім же та подивимось, як-то люди в ярмарок збираються, як там себе повожають і додому вертаються? Чи все то по-Божому в їх робиться?.. Ні, всяково буває. Вечоріє у суботу, потомились люди на роботі й сонечко вже навзаході. От бовкнули до вечерні в дзвін; сполохнулись люди на нивах, розігнулись, стали на церкву, здихнули до Бога, тричі перехрестились та й знов хто за косу, хто за серп, — ручки дійти, снопа дов’язати. Благослови їх, Боже, то добрії люди, вони Бога в серці мають. Ще годин скільки і знялись усі, як водою змило, — в село пішли. Передзвонили до вечерні… а в церкві нікого немає: тільки так бабок із п’ять, що під дзвіницею сиділи, в бабинці стоять та Богу моляться за діточок, за внуків. Де ж діти, де внуки?.. На полі, під селом, у селі, повз церкву ідуть, перехрестяться і церкву минають. Іде одправа: дітки ягняток заганяють, жінки страву готують, а чоловіки вози справляють — в ярмарок їхать. Може, й справді ніколи до церкви, а ще ж і ярмарку нема! Стемніло скрізь: декотрі й спать полягали, Богу помолившись. Пійдіть тепер по селу: чона Іллінському ярмарку, який якраз і назвав “знаменитим торжищем”, а в лютому наступного року разом з О. Чужбинським був на ярмарку в Лубнах. Такий же епізод згадує й А. Козачковський: “У червні 1859 року, вранці, у двір, де я жив, в’їхав поштовий візок. Той, хто сидів у ньому, здався мені схожим на Шевченка. Я не помилився; мовчки ми привіталися, мовчки він привітав мою сім’ю, мовчки кілька разів, помітно хвилюючись, пройшов по кімнаті, потім глянув у вікно на ярмаркову метушню і висловив бажання подивитися ярмарок; ми пішли”. Було це в Переяславі. Напевно, “казання” Ф. Лебединцева про ярмарки привернуло увагу Шевченка не лише чистотою мови і виразністю етнографічного малюнка, а й передусім палким співчуттям до народу. Це співчуття ще раз яскраво проявилося у вже згадуваному листі Лебединцева до Шевченка, де маємо немовби вставну новелку про станового та нещасну сільську жінку. Цій новелці передують такі слова: “Був я ще раз в Україні. Ненько рідная! Нехай тебе Господь милує! Сонце палило вдень, і місяць вночі!.. Надивився доволі на панів, попів і людей. Пани останню кров висисають, попи, звичайно, службу правлять, часом люльки курять, в карти грають та ще добре випивають, а народ бідний терпить, терпить та сльози нищечком витирає”. Мені не вдалося встановити, чи передруковувалося це казання, коли й де, після першої появи в “Основі”. Гадаю, сьогоднішнім що хтось його ошукав, другому нічого не сниться, мабуть, не мислив він нічого лихого, бо то вже сказано, що вдень кому на умі верзлось, то й уві сні ввижається. Минула ніч, світать вже стало; стрепенулись люди: інше перехрестилось, друге помолилось, інше ж так чимдуж біжить до міста. Та не поможе Бог тому, хто об Йому не згадає. Ідуть і йдуть із ближніх і дальніх сіл — хто звечора знявся, хто вранці прокинувсь; а по селах утреню правлять — нема нікого в церкві. От посходились, поз’їздились у місто, місця займають, ставлять вози, розв’язують, розставляють, що хто приніс або привіз. Господи, скільки тут крику, скільки тут сварки! Нехай би то перекупки: ті не знають за що заведуться, а то ж люди, здається, поважні, та й ті сваряться: не на тому, каже, місці став та не так воза поставив або колесом зачепив. Чи єсть тут за що змагатися чи лихословить? Оттак неділю святую стрічають! Не буде добра тому, хто диявола так рано згадав. От стали дзвонить і на дев’яту пісню, може, люди схаменуться. Й справді, декотрі перехрестились, а другим не до того: що дальш, то більш народу прибуває, — ходять, обглядають, прицінюються, торгують: ті дорого правлять, другі неначе не чують, товаром кепкують та докоряють один другого словами лихими. Чи ж то християне, що Божого дня не шанують? Чи мають вони Бога в серці? А чи давно жиди справляли шабас, та ні один не вигляне в місто, лавки позапирані, моляться Богу дома чи в школі. А як прийшла неділя, то тут-то саме й жиди торгують. Як кажуть, то й правда, що без жида й ярмарку не буде. Нічого робити: ходім подивимось, як то християне в свято торгують, що продають і як купують. Анатолій Подолинний читачам цікаво буде ознайомитися з ним. До цього друку текст підготовлений згідно з сучасним українським правописом. Анатолій ПОДОЛИННИЙ, кандидат філологічних наук, Вінниця У серпні 1859 року, під час останніх відвідин України, Тарас Шевченко позна3 йомився зі своїм земляком Феофаном Лебединцевим. Сталося це в Києві. Зго3 дом, згадуючи цю подію, Ф. Лебединцев писав: “Тарас Григорович прийшов до мене /…/ Майже одразу він заговорив про задумане тоді в Петербурзі видання “Основи”, її завдання і мету, про сили, засоби і таке інше /…/, заохочував мене до участі в ньому, просив назвати інших, що забажають працювати на цьому по3 лі діяльності”. Ф. Лебединцев після деякого вагання прочитав йому свій “неве3 личкий твір” про ярмарки, написаний у жанрі казання, тобто церковної пропові3 ді. Поетові сподобалось почуте, і він забрав його для задуманої “Основи”. Ф. Лебединцев згадував далі, що Т. Шевченко вже в Петербурзі читав той рукопис знайомим, “захоплювався чистотою мови, її ритмом, речитативом, як казав він мені сам і як писали мені інші. Він не міг надивуватись, як зберіг я, пройшовши школу, таку чисту народну мову…”. Наприкінці жовтня цього ж року Ф. Лебединцев звернувся з листом до поета, запитуючи, між іншим, про долю свого казання, та воно з’явилося в “Основі” лише після смерті Шевченка, в шостому числі журналу за 1861 рік, і без імені автора, як він того й хотів.
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

O jarmarkach (Do wiejskich parafian)

Coś świeci w niektórych chatach, o czym ludzie gwarzą? To do jarmarku się zbierają. Tam ojciec z synem, matka z zięciem albo mąż z żoną naradzają się, co by tu kupić, jak by tu sprzedać. Nie ma tu słowa złego, rozmawiają oni bardzo ładnie, tylko czasem westchnie które lekko i przemówi cicho: „Jak Bóg pomoże dostać się jutro… na Boga nadzieja… gdyby to dał Pan”. I przypomnisz sobie tutaj, jakie to przykazanie dał na ten przypadek Święty Apostoł Jakub: „Jeśli Pan zechce i będziemy żyli, zrobimy to lub tamto” — tak, mówi, trzeba mówić, jak myślisz coś zrobić. Lecz niewielu na świecie ludzi pobożnych: tam dzieci spierają się o ojcowskie dobro, jedno sprzedać chce, drugie zostawić, i kłócą się na śmierć w noc przed niedzielą, i zmarłych z grobu wyrzucają; tam żona grymasi, czepca, chustki pragnie; oto mąż żonę bije, pieniądze wydziera, które do cerkwi obiecała na molebien zanieść; jemu, widzisz, chce się przepiłować krwawą kopiejkę: zupełnie do jarmarku nie trzeba. Tam w bezdachowej chacie zły los przeklinają, że nigdzie pieniędzy dostać i niczego sprzedać, a tu bogaci wyjeżdżają z podwórza z rybą i z solą, a u innego worków pełen wóz: ci Boga gniewają, ci o Jego łasce nie pamiętają. Oto jeszcze w jednej chacie ogień gaśnie, wdowa uboga siedzi na ławce, na dzieciątka spogląda, łzami się obmywa, że chleba i soli nie ma i nie ma w co się odziać, i nie wie, dokąd by się zwrócić w tak złym niedostatku: bogaci gardzą, a ubogi — co pomoże? Niechże ją Bóg nauczy, niech pocieszy Matka Boża! Ostatnia dusza we wsi nie śpi: to matka syna powstrzymuje, żeby nie szedł za głupotą do miasta i poprosiłby sąsiadów, żeby co nieco na jarmarku kupili: „Czyż to nie grzech — ona mówi — że tak znieważasz ty niedzielę świętą? Służba Boża po całym świecie będzie szła, a ty będziesz łaził między wozami i słuchał próżnych słów, i swarów, i przekleństw. Wstałbyś rano, poszedłbyś do cerkwi, Bogu pomodliłbyś się, widzisz, ja słaba, a i ojca na świecie nie ma”. Nie słucha syn, starą matkę znieważa, niedobrze coś mruczy, widocznie on łaski od Boga i szczęścia nie chce. Chodźmy od niego — za wieś, w pole, może jeszcze kogoś zobaczymy. Świeci księżyc nad ziemią, po drodze wozy skrzypią, lud gwarzy, kto jedzie, kto idzie, a niektórzy stanęli odpocząć. Oto czumacy w jarze na noc stanąwszy, wieczerzali i Bogu szczerze się modlą; daleko od szlaku ślepcy w trawie siedzą: kto modlitewkę szepcze, ten „Łazarza” na lirze niby powtarza; i ci, widzisz, na jarmark się śpieszą — chleba prosić. Pomóż im, Boże! — to dusze przyjazne, nie widzą oni nikogo, z nikogo się nie śmieją, złego losu nie przeklinają, za ludzi Boga wciąż proszą i Boga uczą modlić się. Daleko w polu coś majaczy: to uboga wdowa manowcami utyka, ostatniego kurczaka na jarmark niesie, żeby soli drobinki choć trochę kupić. Zmęczyła się nieboga, upadła na miedzę, pięść pod głowę podłożyła, łzą na noc się obmyła i zaczęła niby drzemać. Koło niej pod kopą staruszek Boży odpoczywa, pomodliwszy się Panu za wnuków niedobrych, co na starość z chaty wyganiają. Zasnął i ten, zasnęli wszyscy we wsi, i w polu, i w mieście. Biednemu śni się, że on bogatym został, bogatemu, że pieniądze stracił, bydło pokradli; innemu śni się, Zeszło już słoneczko i lud Boży ogrzało, oświeciło: nie ogrzało tylko duszy skąpca i nie oświeciło człowieka łukawego, który myśli wciąż kogoś oszukać. Oto bogaci na wozach siedzą, sól sprzedają, powyjeżdżali ze swoją miarą i wagą, odmierzają, odważają i drogo każą płacić. Bogatemu wszystko wydaje się mało. A wyłudzić u kogoś kopiejkę zbędną, czyż to nie wszystko jedno, co z kieszeni mu ukraść? Tak nie, nie zważają oni na Boga, tylko na swoje bogactwo. Przyszła kobieta mizerna soli kupować i tak bogatego prosi, żeby grosz opuścił i choć drobinkę dorzucił: „Zlitujcie się — mówi — wujaszku, nade mną ubogą: dzieci małe, pieniędzy nie ma. Niech wam Bóg zapłaci!”. Odwrócił się, niby nie słyszy i najpierw do siebie mówi: „Bóg zapłaci!”, a potem do niej: „Wybacz, niebogo, niech ci Bóg pomoże…”. Czy możnaż tak mówić, czy można Boga się wypierać? Zamilkła biedaczka, nie przeklina, nie złorzeczy i nie prosi, skrzywiła się troszkę, zawinęła w chusteczkę, co kupiła, i poszła wzdłuż bazaru. Zostało u niej groszy ze dwa, tak jeden starcowi oddała, a drugi do cerkwi zaniosła. Tutaj przyszło mi na pamięć, jak to Chrystus-Zbawiciel, gdy jeszcze żył na ziemi, stał raz koło świątyni jerozolimskiej i patrzył, jak ludzie pieniądze wrzucali do puszki cerkiewnej. Ludzie zamożni kładli dużo, jedna zaś wdowa tylko dwie lepta wrzuciła, a Chrystus ujrzał i mówi: „Ta najbardziej wszystkich wrzuciła, bo co miała, wszystko Bogu oddała”. Tak niewielu takich ludzi znajdziemy i na jarmarku, choć ile tam ludu. Oto jeszcze gdzieś dwoje ubogich spiera się o cenę: jeden owieczkę sprzedaje, żeby podatek opłacić, drugi kupuje dla dzieciątek małych. Bieda się spiera; tylko że, słyszę, jeden mówi: „Opuść, wuju, niech ci Bóg z wyższego nieba przyśle”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

jakby martwi na wozach: ten pieniądze zgubił, tamtego pragnienie męczy — prosi o picie i przez sen żonę oraz dzieci wyzywa, że niby wody mu nie dają; tamten garnki potłukł, okna powybijał; innemu bydło z drogi zeszło, wóz się połamał. Niektórzy nieco wytrzeźwieli i znów przy karczmach stanęli — ostatnie pieniądze przepijać. Zasiedzieli się gospodarze przy wódce i przy pustej mowie; drudzy pieniądze przeliczają, śpiewają, tańczą, a biedne bydlątko stoi głodne, pić chce; nie ma komu doglądnąć, a ono, widzisz, nie skrzywi się, nie zapłacze i słowa nie przemówi. Ciężka niedola, i nie tylko ludziom, ale i bydłu przez nich! Gdybyż to na tym był koniec, co na jarmarku i na drogach wyprawiają, a to do domu wrócą — jeszcze gorzej czasem bywa: inny żonę wyzywa albo i bije Bóg wie za co, może za to, że obiadu nie zostawiła; porozgania, poprzestrasza dzieci, które tak długo taty wyczekiwały, na płot się wspinały, podarku czekały. A obudzi się w nocy albo rano wstanie — zaspany, rozczochrany, głowa jakby miała pęknąć, oczy czerwone, tylko nie wyjdą, i wstyd, i trzęsie się, i miejsca nie znajdzie, gdzie by tu przysiąść, dokąd by się zwrócić, i dobrze, bardzo dobrze, jeśli nie pociągnie znów do karczmy. Takie to wasze jarmarki! Tak to wy szanujecie niedzielę świętą! I od ludzi śmiech, i Pan Bóg karze, i samym niepewnie! Ależ to dziwne, że sami ludzie zło czynią, a na diabła zwalają: diabeł, mówią, powymyślał jarmarki i ustanowił w niedziele oraz w święta. Nie, nie diabeł, a grzeszni ludzie, bo za pracą ciężką rzeczywiście nigdy nam w dzień powszedni jarmarkować. Lecz nie byłoby z tego wielkiego zła, gdyby każdy z was wtedy tylko szedł na jarmark, kiedy już koniecznie trzeba i nie ma kogo poprosić, żeby kupił co nieco albo sprzedał; nie byłoby z tego zła, gdyby każdy Boga w sercu miał i nie oszukiwał, językiem nie kłamał i kupowałby oraz sprzedawał według szczerej prawdy; gdyby po utargowaniu, którym bliżej, szli prędzej do wsi na nabożeństwo, a kto z daleka, żeby w mieście do cerkwi poszedł; nie byłoby, mówię, z tego zła, gdyby po karczmach się nie włóczyli i nie upijali. Sami przecież mówicie, że nigdy ta wódka do dobra nie doprowadzi. Pokajajcie się więc jak dobrzy ludzie i nie róbcie tego nigdy. Wtedy i Bóg was nie opuści, i Matka Boska zmiłuje się, i wszyscy święci do wszelkiego dobra z pomocą wam staną. Amen.1_____________________1 Tę rozmowę z chłopami przywiózł nam z Kijowszczyzny nasz sławny Kobziarz-narodowiec, bardzo ją chwaląc. Rozumiał ją jako wzór pouczającej rozmowy z naszym szczerym ludem. Po to, by naród posłuchał naszej nauki, trzeba mówić z nim umiejętnie, trzeba przemówić do jego poetyckiego, czułego serca. Autor tej rozmowy jasno zrozumiał swoje zadanie i nie znamy nikogo drugiego, kto by uczył naród tak pięknie, tak prosto i obrazowo po naszemu. Wysokoszanowny autor nie podpisał swojego imienia, dlatego i my tutaj nie podpisujemy, a radzi bylibyśmy wszystkim o nim opowiedzieć. Pragniemy sercem, aby wybrał jeszcze inne rzeczy, z szerszą podstawą, dla swojego ludowego kazania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

«Kobzar» w rodzinie Hładyszów

Zamilkł biedaczyna, głowę zwiesił. Cichutko powiada: „I to prawda. Niechże mi Pan Bóg zapłaci, skoro u ciebie nie ma czym”. Tam dalej zboże wszelakie sprzedają; u jednego woreczki małe, niepełne, a drogo żąda i przysięga, że po cztery ćwierci wchodzi; u drugiego tylko z wierzchu czyste ziarno, a wewnątrz z plewami wymieszane; u tego mąka całkiem czarna, bo z kąkolem i wszelkim śmieciem mielona, a on zarzeka się, że w młynie przypaliło albo w kopach zmokło; tamten arbuzy czasem sprzedaje zielone, a tak zapewnia, że bardzo dojrzałe. Tam w tykwie tylko z wierzchu olej, na spodzie zaś woda; tu masło krowie niby sprzedaje w garnuszku, a wewnątrz owcze albo sam smalec, i to jeszcze kiepski. I, Panie, ile tu kłamstwa, oszustwa, a przysięgają, zaklinają się: „Bodaj – mówi – mi dobrze nie było, bodajbym do domu nie doszedł! Daj mi, Boże, tak w prawdzie wiek przeżyć i dzieci rozporządzić, jak ja prawdę mówię”. A na targowicy, gdzie konie i woły sprzedają, ile tam oszustwa, nieprawdy! Woły czasem zębów nie mają – mówi: „Na młócie zimowane”; kobyła całkiem pada – nahajem uderzy: wierzga biedna; jeśli stara, to mówi, że tylko siedem lat, a jak podpadnięta, to w dalekiej drodze była. I Boga się nie boją, i ludzi nie wstydzą. Potargowali dosyć, oszukali, kogo i jak można było, sprzedali, co mieli, kupili, co komu trzeba, i zaczęli się rozchodzić. Dokądże? Może do cerkwi? Tam służba Boża późnawo się odprawia. A gdzież tam, prędzej do karczmy, żeby najeść się i napić. Ono i to by nic: podżywić się trochę i, podziękowawszy Bogu, do domu prędzej; kiedy zaś miary nie znają – nie piją, a upijają się, jakby to naprawdę dobra rzecz była. I czego już w tych karczmach nie bywa: głupieją ludzie rozsądni, śpiewają, krzyczą, złorzeczą, wyrzucają jeden drugiemu, wspominają żywych i umarłych, wspominają wszystko, co kiedyś się działo, czego by i nie trzeba wspominać; inni klną w duszę i w wiarę, a czasem i biją się, i to jeszcze jak – kolanami w piersi i w brzuch! Panie, czy to ludzie? Nie, tak całkiem jak zwierzęta, radzi by, zdaje się, jeden drugiego zjeść albo zabić, póki ludzie nie rozdzielą. Wstaną rozczochrani; na ludzi wstyd spojrzeć, a oni znowu klną i jeszcze się przechwalają. A za co? Za błahe rzeczy. I niczego by tego nie było, gdyby się nie upijali. Inni zaś płaczą głupio albo obejmują się i całują, kto naprawdę, a kto z pijanych oczu: jeden drugiego nie widzi, ślina cieknie z ust, aż wstrętnie z boku patrzeć. Co zaś dalej? Gdzie niegdzie kto trzeźwy wychodzi, do domu idzie czy jedzie, tamten pod ławę zwalił się, tamten na stół oparł się i chrapie, i czasem przeraża się i diabeł wie co bełkocze; tamten w drzwi nie trafi, o odrzwia czołem bije; inny pod żydowską chatą wala się, psy i świnie nawet omijają, i szczęście wielkie, jak kto do wozu dotrze, na wóz wlezie, na bydło krzyknie: poszła niema trzodo… Ona nie przemówi, nie osądzi, tak ludzie osądzą. Pan Bóg ukarze i na tym świecie, i na tamtym. Rozeszli się, rozjechali się wszyscy, hen po drogach rozciągnęli. Potykają się piesi, leżą. Anatolij PODOLINNYJ, kandydat nauk filologicznych, członek NSPU, m. Winnica. Przykładem takiego odkrycia, niechby niewielkiego, może służyć odtworzenie drogi życiowej autora listu do Tarasa Szewczenki, Mychajła Kazymyrowycza Hładysza. Dotąd wiedziano o nim bardzo mało. I w „Szewczenkiwśkomu słownyku” z 1976 roku, i w oddzielnych wydaniach listów do Tarasa Szewczenki, i w pierwszym tomie „Szewczenkiwśkoji encykłopediji”, która ukazuje się obecnie, w szeregu innych publikacji poświęcono mu zaledwie kilka wierszy: rodem z miasteczka Zińkowa, obecnie rejonu winkowieckiego obwodu chmielnickiego, posiadał „Kobzarza”, którym się zachwycał, napisał do T. Szewczenki dwa listy, z których zachował się jeden. A przecież minęło już kilka lat, odkąd krajoznawca z Chmielniczyzny I. W. Rybak wydał historię tego miasteczka pod tytułem „Zińkiw wid najdawniszych czasiw do siohodennia” (drugie, uzupełnione wydanie; Kamieniec Podolski, 2010 rok), gdzie wśród innych znanych rodaków szerzej opowiedział także o M. K. Hładyszu. Zacytujmy list M. K. Hładysza do Tarasa Szewczenki: „Wysokoszacowny Tarasie! Już ja oto drugi list piszę do Was, miły i dobry Tarasie. I w pierwszym, i w obecnym ja Wam bardzo, bardzo mocno dziękuję za Wasze dobre serce i pamięć o mnie. Waszego „Kobzarza” ja tak polubiłem, że już się z nim nie rozstaję. O, walny (z polskiego: zdecydowany – A. P.) bo to chłopak, ten Kobzar, dużo prawdy gra! Posyłam Wam, miły Tarasie, dwie pieśni – jedna jest moja prawdziwa biografia, a druga – mały obrazek naszych urzędników, ja to malowałem z natury. Jeśli kiedyś Wam, miły Tarasie, spodoba się być na Podolu, to wstąpcie do chaty Mychajła Hładysza, który Was bardzo kocha i szanuje. Zawsze Wasz przyjaciel i sługa Mychajło Kazymyrow Hładysz Lipca 10 dnia 1860 m. Zińkiw”. Teraz o autorze tego listu. Urodził się około 1825 roku, a zmarł po 1889 (rok pojawienia się ostatniej wzmianki o nim w „Rosyjskim spisie medycznym”). W 1848 roku ukończył wydział medyczny Uniwersytetu Kijowskiego i rozpoczął pracę w zawodzie w Zińkowie. Prawdopodobnie brał udział w wojnie krymskiej, gdyż został odznaczony na pamiątkę o niej brązowym medalem. W czerwcu 1865 roku na podstawie donosu jednego z mieszkańców Zińkowa M. Hładysza oskarżono o to, że bez zezwolenia władz zbierał wśród parafian kościoła rzymskokatolickiego środki na wsparcie polskiego ruchu narodowowyzwoleńczego – na fundusz tak zwanego „żelaznego kapitału dla kraju”. Mieszkanie lekarza żandarmi przeszukali i skonfiskowali 43 ruble w srebrze. Od tego czasu ustanowiono nad nim niejawny nadzór. Rok później naczelnik powiatu latyczowskiego pisał w raporcie do gubernatora podolskiego: „Z przytoczonych przez przystawa tajnych obserwacji działań i powiązań Hładysza widać, że w obecnym czasie prawie codziennie wyjeżdża on niby do chorych w powiaty uszycki i proskurowski, a na dniach przebywał w Michałpolu, Bebechach, Maźnikach, gdzie kontaktował się z tamtejszymi Polakami, co daje powód podejrzewać Hładysza o polityczną nieprawomyślność. Potwierdza to jego działalność w zakresie zbierania środków na wsparcie polskich buntowników. Jego syn, Napoleon, student Uniwersytetu Kijowskiego, znany ze swoich powiązań z powstańcami… Taras Szewczenko. „Ławra Poczajowska od południa”. 1846 r. mi. Działania Hładysza są pod ścisłym nadzorem”. Jak widzimy, taka działalność M. Hładysza odpowiada ogólnemu duchowi jego listu do T. Szewczenki. Napoleon był starszym synem M. Hładysza. Musiał wyemigrować za granicę. Młodszy syn, Mykoła, uczył się w Kamieniecko-Podolskim Seminarium Duchownym, należał do narodnickiej „Drużyny Podolskiej”, utworzonej w 1879 roku w murach tej placówki oświatowej, i został aresztowany. Policja wykryła u niego katalog podziemnej biblioteki, w którym figurował również „Kobziarz” Tarasa Szewczenki. Mógł to być egzemplarz z domu ojca. Podczas rewizji Mykoła połknął zaszyfrowaną listę członków „Drużyny Podolskiej”. Warto wspomnieć, że w 1882 roku w Kamieńcu Podolskim przebywał Mychajło Kociubynski, gdzie zbliżył się do narodowolskiego kółka miejscowej młodzieży. Zatem mógł znać Mykołę Hładysza i z nim rozmawiać. Pozostaje wyjaśnić, gdzie, kiedy i w jakich okolicznościach Taras Szewczenko poznał Mychajła Hładysza, co potwierdza treść wyżej przytoczonego listu. Prawdopodobnie stało się to w Kijowie w latach 40. (1843—44, 1845—47), gdyż poeta spotykał się wtedy z wieloma studentami uniwersytetu. Ale najprawdopodobniej M. Hładysz otrzymał od poety nie pierwsze wydanie „Kobziarza”, a to, które ukazało się w styczniu 1860 roku. Poeta w jakiś sposób pamiętał o dalekim podolaninie, a może otrzymał od niego wiadomość z prośbą o przekazanie „Kobziarza” i w lipcu ten już serdecznie dziękował autorowi za bezcenny podarunek. Związki Tarasa Szewczenki z Podolem, jak zapewne i z każdym innym ukraińskim regionem, są szczególnie ciekawym, poruszającym tematem dla miejscowych naukowców i krajoznawców. Odkrycia w tym kierunku szewczenkoznawstwa zdarzają się często: dodawane są jakieś nowe rysy do portretu Szewczenki, szczegóły o jego życiu, rzucane jest dodatkowe światło na jego spuściznę, poszerza się krąg znajomych i przyjaciół poety, coś zostaje doprecyzowane, słowem, wzbogacana jest nasza wiedza i wyobrażenie o wielkim artyście.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Święty patriarcha Tarasjusz — postać historii Kościoła

Co by nie mówić, ale rodzice Szewczenki nieprzypadkowo nazwali swojego syna Tarasem. Urodził się on 9 marca, w przeddzień upamiętnienia, według kalendarza kościelnego, Świętego patriarchy Tarasjusza, a spoczął w Bogu nasz Kobziarz 10 marca, w dniu zaśnięcia swojego niebiańskiego patrona. Zatem przede wszystkim kilka słów o Świętym Tarasjuszu. Taras LECHMAN, dziennikarz. Kiedy carogrodzki patriarcha Paweł III z powodu gróźb fizycznej rozprawy, wyrażonych przez cesarza Leona IV, podpisał heretycki akt o nieuznawaniu świętych ikon, zrzekł się tronu patriarszego i w 781 roku pokornie zakończył swoje życie w klasztorze, jego następcą, za radą samego Pawła III, jednogłośnie wybrano pisarza młodego cesarza Konstantyna i jego matki Ireny — Tarasjusza (Tarasa). Tarasjusz, który pochodził ze starodawnej chrześcijańskiej rodziny carogrodzkich możnowładców, początkowo sprzeciwiał się takiemu wyborowi, bo uważał, że patriarchą powinien zostać wybrany kapłan, osoba duchowna, a nie świecka. Mimo to pogodził się z wolą innych, jednak przy tym nalegał: taka decyzja musi zostać potwierdzona przez Sobór Powszechny. W czasie wyboru Świętego Tarasjusza (oczywiście, został on kanonizowany przez Kościół po swojej śmierci) na patriarchę wojna ikonoklastyczna już wygasała. Bowiem caryca Irena, która zarządzała państwem zamiast swojego dziesięcioletniego syna Konstantyna VI (nawiasem mówiąc, ten później przysporzył niemało kłopotów patriarsze Tarasjuszowi), była prawowierną chrześcijanką, swoim wpływem starała się zatrzymać prześladowania kapłanów, mnichów i wiernych za czczenie świętych ikon. Sobór miał odbyć się w 786 roku. Kiedy zaś zebrali się wszyscy biskupi, ikonoklaści podburzyli wojsko do buntu, co groziło uczestnikom Soboru pewną śmiercią. Za życzeniem carycy Ireny przeprowadzenie Soboru odłożono na następny rok. Wtedy wszyscy 360 biskupów potwierdzili uprawnienia patriarsze Tarasjusza i uznali za konieczne czczenie świętych ikon. Był to Siódmy Sobór Powszechny. Posłuszny postanowieniom soborowym, patriarcha Tarasjusz gorliwie pracował nad ich wdrożeniem. Sam prowadził ascetyczne życie, jadł niewiele, dużo się modlił, surowo traktował tych (zwłaszcza duchowieństwo), którzy naruszali zasady chrześcijańskiej moralności. Gardził cesarzem Konstantynem VI za jego ciągłe zdrady małżeńskie, niewierność i bezsensowne wtrącanie się w sprawy Kościoła, wywołując nienawiść zarówno samego cesarza, jak i możnowładców oraz wielu przedstawicieli duchowieństwa, na przykład za krytykę tych ostatnich dotyczącą ich luksusowego życia, obżarstwa, chciwości, pychy, próżnosłowia, a przede wszystkim — utraty duchowości. Wrogowie nieustannie knuli przeciwko patriarsze Tarasjuszowi oszczerstwa, a nawet żądali otwartej zemsty za powiedzianą prawdę. Wtedy nie było mu lekko, ale Bóg chronił Tarasjusza… Dopiero za czasów panowania cesarza Nicefora, który przyszedł, aby uratować państwo i wiarę chrześcijańską, Święty Tarasjusz mógł prowadzić spokojne życie, w pełni oddał się sprawom duchowym, a nie intrygom politycznym. Mykoła Stratiłat. Miedzioryt „Święty Tarasjusz”. Oto tutaj znów powrócimy do postaci Tarasa Szewczenki. Duchem buntu, nieposłuszeństwa, nieprzejednania wobec fałszu, okrucieństwa, niesprawiedliwości, wyzysku był przepełniony jego charakter, jak i twórczość naszego Kobziarza. I temu nie sposób zaprzeczyć! Czy jest to naturalne?.. Nie wdaję się w astrologię i wróżenie z imion, bo podchodzę do tego sceptycznie, a jednak — zastanówmy się… Zmarł Święty Tarasjusz w 806 roku w 22. roku posługi patriarszej. Pochowano go w klasztorze nad Bosforem. Tę siedzibę sam zbudował. Grób Świętego Tarasjusza Pan wsławił licznymi cudami uzdrowienia chorych. Ogólnie ten patriarcha odznaczał się niepokornym usposobieniem, buntowniczym charakterem. Zresztą imię „Taras” w tłumaczeniu z greckiego oznacza „buntownik”, „niepokorny”. PRENUMERATA—2014 PRENUMERATA—2014 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc 10 UAH Kod pocztowy — 30617 na pół roku 57 UAH 15 kop. na rok 113 UAH 10 kop. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące 29 UAH 40 kop. Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład ogólny w marcu — 15 400 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn