Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №09 за 2018 рік

16 s. · 39 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 9 (957), 1–7 marca 2018 JĘZYK UKRAIŃSKI: BÓJ Z ANTYPAŃSTWOWCAMI

Z okazji stulecia zatwierdzenia Trójzęba Godłem Państwowym Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej wspólnie z Narodowym Muzeum Historii Ukrainy otworzył wystawę „Symbol twojej wolności”. Materiał o wystawie przeczytacie w następnym numerze „SP”. Zdjęcia Heorhija Łukjanczuka i Eduarda Owcharenki CZYTELNICZE WIECE PISARZ PAŃSTWOWEGO TALENTU

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Nie bronić się, a atakować, nie prosić, a wymagać

W „Ukrinformie” odbył się okrągły stół na temat: „Język — czynnik konsolidujący naród ukraiński, a nowa fala rusyfikacji”. Organizatorem wydarzenia było Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Eduard OWCHARENKO Otwierając posiedzenie, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan wezwał Prezydenta do ochrony języka ukraińskiego, gdyż rusyfikacja zagraża nie tylko językowi państwowemu, ale i państwu w ogóle. — Prezydent posiada absolutnie wszystkie uprawnienia, którymi obdarzyła go Konstytucja, aby rozwiązać kwestię językową. I są wszelkie podstawy, by wymagać tego od niego jako od gwaranta Konstytucji Ukrainy. Nie muszę was przekonywać, że rusyfikacja w ukraińskiej sferze informacyjnej zagraża państwu. Widzicie, jak stawiają akcenty w niektórych mediach. Dlaczego prowadzą programy w języku rosyjskim, dlaczego rosyjscy medialni pracownicy pracują w ukraińskiej sferze? Jak delegowani od Putina? My tylko tak możemy to traktować — podkreślił Pawło Mychajłowycz. Akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Heorhij Filipczuk w swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na konieczność uchwalenia ustawy „O języku ukraińskim”. Praktyka takich ustaw istnieje na całym świecie. Zaznaczył również, że dzisiaj nasz kraj nie posiada programu wsparcia dla ukraińskiej diaspory. Nie ma na świecie krajów, które nie troszczyłyby się o swoich rodaków. To musi być program wsparcia ukraińskości. Wśród problemów odnotował słabe opanowanie języka ukraińskiego przez absolwentów szkół. Spośród 230 tysięcy dzieci, które zdawały ZNO (zewnętrzną niezależną ocenę wiedzy), z zadaniami z języka i literatury ukraińskiej poradziło sobie tylko czworo. 8 najbardziej popularnych kanałów telewizyjnych prowadzi nie po prostu rusyfikację, a politykę antyukraińską. Miliony ukraińskich dzieci uczą się języka rosyjskiego, a w Rosji w 2016 roku tylko 160 osób fakultatywnie uczyło się ukraińskiego. Nasza polityka zagraniczna musi być formowana lustrzanie, zgodnie z własnymi interesami narodowymi. — Federacja Rosyjska przez wszystkie lata niepodległości Ukrainy aktywnie rusyfikuje nasze państwo. Wykorzystując ten segment, zdołała wejść na terytorium Krymu i Donbasu. Inne zagrożenie płynie ze strony języków rumuńskiego, węgierskiego, polskiego. Sąsiedzi uważają, że za państwowe pieniądze nasze placówki oświatowe powinny uczyć dzieci tych języków. Nie jesteśmy przeciwni, aby uczyły się swoich języków ojczystych. Ale należy to robić w czasie pozalekcyjnym, na własny koszt. Na Bukowinie i Zakarpaciu są wsie, gdzie ludzie nie rozumieją języka ukraińskiego. Ich dzieci nie mogą mieć perspektyw na Ukrainie, a sąsiednie państwa przygotowują dla siebie tanią siłę roboczą. Kwestia języka to nie tylko polityka językowa. To także kwestia paszportów. Chociaż podwójne obywatelstwo jest zabronione przez Konstytucję Ukrainy, to w żaden sposób nie możemy uchwalić ustawy, która przewidywałaby odpowiedzialność za podwójne obywatelstwo. Niedopuszczalne jest, aby we władzach byli ludzie, którzy nie znają naszej kultury, mentalności. Należy stworzyć departament lub ministerstwo ochrony języka ukraińskiego, tak jak jest to w wielu krajach. Musimy również przerwać strumień kłamliwych rosyjskich informacji — podkreślił przewodniczący partii „Patriota” Mykoła Hołomsza. — Wszystkie pełzające madziaryzacje, polonizacje, rumunizacje są organizowane przez Rosję. A wszystko to robią dla całkowitej rusyfikacji Ukrainy. To głęboka działalność antyukraińska, która jest prowadzona systemowo. W kraju prowadzi się antyukraińską politykę kadrową, przede wszystkim dotyczy to Ministerstw Kultury oraz Polityki Informacyjnej. Z kanałów telewizyjnych masowo zwalniają świadomych Ukraińców. Zamiast tego mianują ludzi, którzy są dalecy od telewizji i od języka ukraińskiego. Sytuacja jest skrajnie niebezpieczna. Przeciwko Ukrainie trwa strategicznie i taktycznie opracowana wojna. To wojna, która może odebrać nam kraj. Niby zakazano rosyjskich kanałów, ale tę pracę wykonuje agentura wewnątrz Ukrainy. Zakończenie na str. 6 PAMIĘCI OLESIA ZAWGORODNIEGO ART-KALEJDOSKOP 14-15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

«Język – decydujący

Bez języka ukraińskiego nie będzie Ukrainy “Nasza walka o język ukraiński jest walką o nową, demokratyczną Ukrainę” Pawło HRYCENKO, doktor nauk filologicznych, profesor, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy: — Chcę przede wszystkim pogratulować z okazji Dnia Języka Ojczystego i życzyć wszystkim siły oraz wytrwałości w dążeniu naprzód. W realiach Ukrainy z sformułowaniem nazwy tego święta nie zgadzam się absolutnie — to nie powinien być dzień języka ukraińskiego czy ojczystego, a dzień utwierdzenia. Bo sama ideologia ochrony przekształca nas nie w podmiot, a w obiekt. Musimy stale być w położeniu ofiary, bronić się, rzucać wszystkie siły, by wyjaśniać tę czy inną wymysły rosyjskich służb specjalnych, instytucji i sprzedajnych dziennikarzy — zarówno z Moskwy, jak i naszych, którzy formułują takie stanowiska, że całkowicie przekreślają perspektywę ukraińskości Ukrainy. I nasz korpus deputowanych, a wśród deputowanych jest wielu wykształconych, rozumnych, ukrainocentrycznych, a mimo to przez jakieś kanały i oni zarażają się tą energią obojętności i ukrytej antyukraińskości. Przykład: było zwrócenie się do Prezydenta Ukrainy, które podpisałem w zeszłym roku w lipcu. Tam było jasno uzasadnione ogłoszenie 2018 roku Rokiem języka ukraińskiego — początkiem transformacji językowego i mentalnego bytu Ukrainy. To nie miała być jednorazowa akcja. Kiedy list złożono do Rządu, poparły nas Ministerstwo Polityki Informacyjnej, Ministerstwo Oświaty i Nauki, NAN Ukrainy, która obecnie jest obiektem ataków, ale ona pierwsza jednoznacznie poparła — i tylko Ministerstwo Kultury odpowiedziało, że „…trzeba pomyśleć, że może to na przyszłość…” I moje rozmowy z przedstawicielami Administracji Prezydenta Ukrainy były dramatyczne — to była nie tylko obojętność, poczułem drwinę: „A może trzeba rok pisanki, a może jeszcze czegoś…” Mało co może być trzeba! Czyż może ktoś z myślących polityków postawić to w jednym rzędzie?! Przecież są rzeczy najważniejsze, strategiczne! I pracownicy AP powinni to rozumieć — i myślę: właśnie dlatego, że rozumieją, dlatego nie robią nic na rzecz utwierdzenia języka ukraińskiego. Spotykałem się z Rybaczukiem (zastępcą ministra kultury — przyp. red.) i wprost mówiłem, że jego stanowisko jest antyukraińskie. I musimy rozumieć, że wystąpienia naszych polityków i ministra oświaty (po żądaniach Węgier dotyczących nowej Ustawy o oświacie), którzy od razu pobiegli targować się — „może coś zmienimy…” — to przejaw braku szacunku do Ukrainy. Jaki może być targ? Żadnych targów i spekulacji wokół języka ukraińskiego być nie może! Dzisiaj nie mam nadziei, że rzeczowy, konstruktywny dialog z naszą władzą może przynieść ten rezultat, na który liczymy. Musimy zrozumieć wszyscy razem słuszność zasady — władza należy do narodu. I musimy iść w masy: naukowcy, inteligencja, działacze kulturalni i formować swoje pole tych, którzy będą pracować na tej niwie… Musimy się zjednoczyć i budować zasady państwowości — ukraińskojęzyczną przestrzeń. Muszę przyznać się do przynależności do kręgu językoznawców. Językoznawców, u których bardzo różna jest pozycja, niestety, i którzy nie są jednolitym środowiskiem w stosunku do języka ukraińskiego. W wielu siedzi ukryte radzieckie, antyukraińskie. Niedawno odkryłem dla siebie: profesor, językoznawca, pisze o innym językoznawcy wielki artykuł. W tej filigranowej, wirtuozerskiej pracy ani razu nie powiedziano, że ten uczony badał język ukraiński. Badał „język krajan”, „język naszego narodu”, „studiował język ojczysty…” — ale ani razu nie powiedziano, że to język ukraiński! Profesor! Zasłużony! To czego oczekiwać od zrusyfikowanych urzędników? Dlatego też zignorowano apel 178 deputowanych Rady Najwyższej do Prezydenta Ukrainy o ogłoszenie Roku języka ukraińskiego. Bo samego etnonimu „Ukrainiec” unikają: mówią nie o Ukrainie, a o państwie. „Język ukraiński” wkrótce będzie postrzegany jako „burżuazyjny nacjonalizm” za czasów Breżniewa-Susłowa. Już niedługo będziemy nie Ukraińcami, a „państwowcami”. I nieprzypadkowo minister MSZ Klimkin oświadcza, że trzeba historią się zajmować, a nie językiem, a Rosjanie kolejną „bzdurę” nam wystawili w ONZ, gdzie twierdzą, że język ukraiński zaczął rozwijać się dopiero na średnim odcinku czasowym rozwoju rosyjskiego (gdzieś obok niego, wbrew naukowej rzeczywistości, język białoruski). Więc prowokacje są, prowokacje będą. A nasza uwaga powinna być skoncentrowana na tym, by rozumieć, co i jak mamy robić. W tym celu Instytut Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy wysuwa ideę stworzenia szerokiego społecznego centrum monitoringu. Musimy wiedzieć realnie, co dzieje się w terenie. Musimy zrobić jeszcze jeden ważny krok — każdy powinien prenumerować choć jeden komplet gazety „Słowo Proświty” dla wsi. Bo tam nasze słowo nie dociera. A w regionach sytuacja jest skomplikowana — oto niedawno odwiedziliśmy obwód odeski. Byliśmy w centrach rejonowych, w administracji obwodowej. We wsi o wymownej nazwie „Rasswiet”, człowiekowi, który nie żądał niczego dodatkowego, a jedynie języka ukraińskiego, gwarantowanego przez państwo, przez Konstytucję, w szkole — spalono samochód, zniszczono mienie. Mer miasta Izmaił pewnie siebie oświadczył: „Tutaj zawsze tak było i tak będzie” — tacy nie boją się ani prawa, ani Rady Najwyższej. Bo on tam jest księciem i dopóki władza będzie oddzielona od narodu, on jest wszechmocny. Dlatego nasza walka o język ukraiński jest walką o nową, demokratyczną Ukrainę. Językowi ukraińskiemu w tym procesie przypada centralne miejsce — chcę o tym przypomnieć i ministrowi Pawłowi Klimkinowi, i historykowi Jarosławowi Hrycakowi, który niedawno w wywiadzie dla „Nowego Wremieni” oświadczył, że trzeba zajmować się gospodarką, a nie językiem. A kto mu przeszkadza zajmować się gospodarką? Gdzie sprzeczność? W jaki sposób rozwój języka ukraińskiego przeszkadza zajmować się gospodarką? Musimy odrzucić iluzje, wziąć na siebie odpowiedzialność za tworzenie przestrzeni językowej Ukrainy, ukrainocentrycznej pod względem ideologii, formy, pod względem siły przyciągania. I wtedy nie będziemy tracić tych, którzy jadą gdzieś pracować — bo tutaj będzie rozwój i rozkwit. Dominanta ukraińskości, państwa ukraińskiego przyniesie skutki. To wspólna opinia naszego Instytutu. O JĘZYKU dla hybryd: „na żądanie” czy „akceptowalne dla stron” Iryna FARION, doktor nauk filologicznych: — Nowe słowotwórstwo szerzy się poprzez lokalne uchwały językowe, a najbardziej przez ustawę językową 5670d (tak zwaną dopracowaną), która znajduje się obecnie w Radzie Najwyższej w komisji profilowej ds. kultury i duchowości. W rzeczywistości w tej ustawie nie ma nic „dopracowanego”, poza wprowadzeniem do wielostronnej ustawy oświatowej w art. 17 w ust. 7 „języków urzędowych Unii Europejskiej”. Lokaje nie potrafią teraz nie ugiąć się przed nowym panem: trzeba wszędzie wcisnąć języki UE. Tak zachowują się tylko zależne, niesamodzielne i ułomne istoty. Zatem ogonek przy cyfrach, czyli „d”, obliczony jest chyba na głupców. 1. Ta ustawa 5670d, rozreklamowana jako ustawa „od społeczeństwa”, jest w rzeczywistości ustawą od Samopomocy, Frontu Ludowego oraz Bloku Petra Poroszenki, którzy najęli sobie na służbę lokajów „od społeczeństwa” przy Ministerstwie Kultury w postaci tak zwanej rady koordynacyjnej ds. językowych. 2. Przedstawiciele tych frakcji, w szczególności I. Podolak, H. Hopko, O. Juryniec i inni, tę ustawę tępo przepisali z ustawy 5669 (autor S. Hołowaty), którą deputowani ze Swobody, a także M. Kniażycki i M. Matios zarejestrowali w Radzie Najwyższej 19 stycznia 2017 roku. 3. Do tej ustawy 5669, która została zarejestrowana w Radzie jeszcze 10 stycznia 2013 roku (a teraz przerejestrowana) przez ówczesne frakcje opozycyjne (Batkiwszczyna, UDAR, Swoboda), wniesiono poprawki koncepcyjne, które utrwalają używanie obok języka państwowego innych języków. Najbardziej odrażająca wśród tych poprawek w pierwszym rozdziale, art. 1, ust. 2: „Status języka ukraińskiego jako jedynego języka państwowego nie może być podstawą do negowania praw językowych i potrzeb osób należących do mniejszości narodowych”, co w rzeczywistości zostało przeniesione do tego projektu ustawy z ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki, art. 6. Oczywiście, dalej ustawy 5670d, która jest przepisana z ustawy 5669 w jej dobrej części bazowej, można nie czytać, bo jakikolwiek jej dobry punkt zostanie zaskarżony przez punkt 2, art. 1. Szczególnie zaskarżone będą bardzo ważne przepisy z ustawy 5669 o Narodowej komisji ds. standardów języka ukraińskiego, o Centrum języka ukraińskiego, o Centrum terminologicznym, o Instytucie Pełnomocnika, o ekspertyzie językowej. Wszystkie te propozycje skopiowano (czyli ukradziono z mądrą miną) w ustawie 5670d, ale cudownie zneutralizowano punktem 2 artykułu 1. 4. Jednak liberalni twórcy ustawy językowej na tym nie poprzestali. W ustawie, którą nazwali „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, ci oświeceni ustawodawcy z jakiegoś powodu w ponad 20 artykułach z 59 używają terminu „inne języki”, a w 5 artykułach używają terminu „języki mniejszości narodowych” (zob. o tym: https://blogs.pravda.com.ua/authors/farion/58d90d537afe3/). I to pomimo tego, że oni, ku wielkiemu nieszczęściu, podjęli się jeszcze pisania ustawy o językach mniejszości narodowych… Co więcej, w oświatowym art. 17, który otwiera drogę do nauczania w językach mniejszości narodowych w całej pionowej strukturze oświaty, ci lokaje stale powołują się na ustawę „O mniejszościach narodowych na Ukrainie”, „O przedszkolnictwie”, „O szkolnictwie średnim” zamiast tworzyć ustawę ukrainocentryczną i dopiero do tej nowo utworzonej ustawy dostosowywać inne. I to jest zrozumiałe: lokaje muszą podeprzeć się obowiązującym kolonialnym polem legislacyjnym, bo na zmianę go nie są zdolni, z uwagi na swoją własną skolonizowanie. 5. Ustawa 5670d wprowadza w naszą przestrzeń dziwny termin socjolingwistyczny o hybrydowej treści „język akceptowalny dla stron” i rozszerza się ta hybrydowość na organy ścigania (art. 13, ust. 2), obsługę konsumentów (art. 26, ust. 2), medycynę (art. 29, ust. 2), transport (art. 32, ust. 3). Ciekawe, jak ten przepis można zrealizować? Czy jest coś podobnego w Niemczech, w Polsce, Anglii, Czechach itd., kiedy dla mnie akceptowalny jest tam, na przykład, tylko mój język ukraiński w sferze obsługi. Czyż nie są idiotami? Nie. Oni po prostu są HYBRYDAMI, bo są małorusami. Tego idiotyzmu wy, oczywiście, nie znajdziecie w projekcie ustawy 5669. Z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki 21 lutego, w Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego, w Kijowie odbyła się konferencja naukowo-praktyczna. Współorganizatorami wydarzenia wystąpili Instytut Literatury Ukraińskiej im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy oraz Instytut Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy. Konferencję prowadzili Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, oraz akademik Mykoła Żułynski, dyrektor Instytutu Literatury Ukraińskiej im. T. Szewczenki. Do udziału w konferencji zgłosiły się dziesiątki znanych naukowców, działaczy społecznych, polityków. Główną troską naukowców i przyczyną umotywowanego zaniepokojenia jest realne zagrożenie dla pełnowartościowego funkcjonowania języka ukraińskiego w różnych sferach życia społecznego i państwowego, jego istnienia i rozwoju. Niedostateczna uwaga wobec języka ze strony struktur władzy, niezrozumienie ważności jego zachowania i wzbogacania, lekceważenie podstawowych praw utrwalania i wzmacniania języka państwowego jako siły jednoczącej, może obrócić się w bliskiej perspektywie katastrofą — i właśnie na to kładli nacisk naukowcy i działacze społeczni. Uczestnicy konferencji napisali Apel do Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki z żądaniem robienia wszystkiego, co należy do Gwaranta Konstytucji w imię rozwoju kraju i utrwalenia państwowego języka ukraińskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

i czynnik konsolidujący państwo»

6. Twórcy ustawy dla „d” (czyli dla hybrydogłupców), oczywiście, że czołem uderzyli przed językami UE (tylko angielski — to już nie UE) i wpisali je do artykułu o języku nauki (art. 18), o wydawnictwach i rozpowszechnianiu książek (art. 22, pkt 3), do elektronicznych systemów informacyjnych (art. 23, pkt 1). Szczególnie wzrusza przepis o obronie prac doktorskich i kandydackich w językach UE. Zamiast dbać o rozwój NAUKOWEGO stylu języka ukraińskiego i nieustanny rozwój jego systemu terminologicznego w opozycji do obcych systemów terminologicznych, ci przedstawiciele plemienia Botokudów NEUTRALIZUJĄ rozwój naszej myśli intelektualnej ojczystym językiem i stawiają naukowców na służbie obcych języków i państw! Słowem, kurs na kosmopolityzację nauki został obrany. Przecież teraz na uczelniach za to, że czytasz wykłady w językach UE, zapłacą ci więcej pieniędzy, a kiedy opublikujesz artykuł w języku angielskim, to dorzucą ci 250 punktów w rankingu, podczas gdy za monografię w swoim języku otrzymasz zaledwie 40 punktów!!! Czy istnieje większa manifestacja swojej wtórności, niż ta w edukacji i nauce? Kiedy brak świadomości własnego, to mówi się o cudzym. Uczcie się jakichkolwiek języków i posługujcie się nimi na międzynarodowych konferencjach naukowych, ale w swoim państwie nauczcie się być godnymi języka Szewczenki, Franki, Łesi, z których ostatni byli nie lada poliglotami, ale z jedynym wyborem ukraińskojęzycznej Ukrainy. Zatem nowo wprowadzone hybrydowe terminy „język akceptowalny dla stron” czy „język na żądanie konsumenta” i jeszcze coś podobnego — to wszystko zatrzymanie języka okupanta w naszej przestrzeni. Na początek przeczytajcie artykuł 10 Konstytucji Ukrainy, gdzie językiem państwowym jest tylko UKRAIŃSKI, a nie „akceptowalny dla stron”. Wymyślają wszystko, co tylko możliwe, byleby utrwalić stan niewolnika we własnej świadomości i we własnym kraju. Współczesna Europa — świat państw narodowych Iwan ZAJEC, współprzewodniczący organizacji społecznej „Ukraina—NATO”: — Współczesna Europa — świat państw narodowych. I chciałbym spojrzeć na problematykę języka ukraińskiego właśnie przez pryzmat natury państwa narodowego. Przypomnę, że państwo ukraińskie odradzało się właśnie w nurcie europejskiej tradycji państwowotwórczej jako państwo tradycji narodowej, jako państwo typu narodowego. Oznacza to, że język ukraiński, ukraińskie tradycje, ukraińskie zwyczaje leżą u podstaw organizacji społecznej absolutnie we wszystkich sferach. Takie rozumienie jest właściwe państwom europejskim. I takie rozumienie znajduje się w dokumentach założycielskich naszego państwa — „Deklaracji o suwerenności państwowej Ukrainy”. Tam w pierwszym rozdziale „Samostanowienie narodu ukraińskiego” zaznaczono, że Ukraina chroni państwowość narodową. Tutaj mowa o władzy i obywatelach. Jeśli zwrócimy się do „Konstytucji Ukrainy”, jej artykułów 10, 11, 12, 20, 53 i 65, to zobaczymy, że zawarto tu właśnie narodowy typ państwowości. A to oznacza, że nie przewiduje się żadnej konkurencji między językami mniejszości narodowych, w szczególności rosyjskim, a ukraińskim. Walka o język ukraiński — to walka o prawo do życia, prawo do bycia narodu ukraińskiego. U nas właśnie podstawowe fundamenty poddaje się rewizji w kilku kierunkach. Pierwszy — ustawodawstwo, drugi — historia, trzeci — rozumienie narodu, ludu w ogóle. To rzeczy terminologiczne, które uruchamia się nie tylko w obiegu naukowym, ale i szerokim obiegu społecznym. Są one poddawane rewizji poprzez działanie zagranicznych struktur, takich jak rosyjskie centrum kulturalne i wiele innych. Co dzieje się na poziomie ustawodawczym? Istnieje ustawa „O zasadach państwowej polityki językowej” Kiwałowa-Kolesniczenki. To straszna ustawa w swojej istocie. Całkowicie niweluje ona wszystko to, co zostało założone wcześniej w planie ukrainizacji ukraińskiego życia. Druga ustawa — „O ratyfikacji Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych”. Ta ustawa wynosi języki mniejszości narodowych ponad ukraiński. Można odwołać się jeszcze do innych ustaw, które są skierowane właśnie na rewizję konstytucyjnych zasad języka ukraińskiego i narodowego typu państwowości. Weźmy na przykład artykuł 48 — „Język wykładowy w instytucjach szkolnictwa wyższego”. Z jednej strony powiedziano, że językiem wykładowym w instytucjach szkolnictwa wyższego jest język państwowy. A dalej zaznaczono, że instytucje szkolnictwa wyższego lub ich jednostki strukturalne, utworzone przez państwa obce, a także wyższe uczelnie prywatnej formy własności mają wolne prawo wyboru języka nauczania. Czyli przychodzi inne państwo do naszego organizmu państwowego i wybiera sobie język nauczania. I każde ustawodawstwo językowe jest utkane z takich sprzeczności. Dlatego naszym pierwszym zadaniem (i naukowców, i polityków) — wnieść zmiany do ustawodawstwa językowego. Trzeba stworzyć centrum monitoringu i przeprowadzać monitoringi, a ich wyniki wykorzystywać w swojej pracy. Także chcę zwrócić uwagę na to, co dzieje się w naszej historii. W szczególności na decyzję komitetu szewczenkowskiego, który nagrodził Nagrodą Narodową im. Tarasa Szewczenki Serhija Płochija za książkę „Brama Europy, albo Historia Ukrainy od wojen scytyjskich do niepodległości”. Dokładnie ją przeczytałem i muszę powiedzieć, że to technologia walki z narodowym typem państwa ukraińskiego. Jakie są fundamentalne rzeczy w tym wydaniu? Pierwsza: lud i naród — to ważne, ale nie decydujące elementy historii ukraińskiej. I w rezultacie naród ukraiński pojawia się w tej książce dopiero w czasie teraźniejszym. Wcześniej rzekomo go nie było. Są tam kozacy, kolebka „trzech bratnich narodów”, są tam Polacy, Rosjanie, Żydzi, są tam wszyscy, oprócz Ukraińców. Druga uderzająca teza tej książki: naród ukraiński dzisiaj nie istnieje. On dopiero się formuje. I formuje się jako naród wielonarodowy i wielokulturowy. Taka interpretacja nie odpowiada temu, co napisano w „Deklaracji o państwowej suwerenności Ukrainy”. Autor mówi, że to książka nie o historii narodu, ludu, a o historii terytorium. I rozpatruje on to terytorium jako umowną szachownicę, którą można zaludnić dowolnymi mniejszościami. Jego celem jest zbudowanie na Ukrainie narodu politycznego, wielojęzycznego i wielokulturowego. Naród ukraiński w najlepszym wypadku występuje jedynie jako grupa demograficzna. A Komitet Szewczenkowski przyznaje tej książce zwycięstwo! Absolutnie sztucznie narzucono nam rozumienie narodu jako politycznego. Zrobiono to po to, aby zerwać związek budowania narodu z budowaniem państwa. A w Europie istnieje rozumienie narodu obywatelskiego. To znaczy, człowiek identyfikuje się jako obywatel poprzez instytucję obywatelstwa. Jeśli jesteś obywatelem, to masz prawa, obowiązki. Pojęcie narodu politycznego stworzono po to, by napełnić go wielokulturowością i oderwać od procesu państwowotwórczego. A na świecie nie ma państwa narodowego, które nie miałoby etnicznego podłoża, które nie miałoby cech narodowych. Dokąd popychają nas tacy historycy, dokąd popycha nas Komitet Szewczenkowski, nasza władza, ustawodawstwo? Rozbrajają nas ideologicznie, mentalnie, filozoficznie. I dzieje się to podczas największej próby dla naszego narodu, kiedy trwa wojna. A na świecie widzimy zupełnie inne procesy. Świat liberalny ustępuje przed natarciem idei konserwatywnych, świat zanurza się w epokę nacjonalizmu. Co to oznacza w praktyce? Państwa będą prowadzić politykę protekcjonizmu wobec swoich systemów gospodarczych, swojego języka, swojej kultury. Kilka lat temu Merkel, Sarkozy i Cameron złożyli oświadczenie, że polityka wielokulturowości uległa degradacji, a nas popychają w tę stronę. Wojna niby nieco przygłuszyła na Ukrainie temat dwujęzyczności, ale on nie zniknął i czeka na swój czas. Co proponuję w tej sytuacji? Po pierwsze, konieczne jest uchwalenie ustawy „O języku ukraińskim”, w której należy zaznaczyć, że język ukraiński jest największym dorobkiem narodu ukraińskiego i określić państwowe funkcje tego języka. Po drugie, nowej ustawy nie trzeba wiązać z ustawą Ka-Ka, którą należy uchylić przez Sąd Konstytucyjny, mający wszelkie podstawy, by stwierdzić: to ustawa niekonstytucyjna nie tylko dlatego, że jest sprzeczna z 10. artykułem Konstytucji Ukrainy, ale także dlatego, że została uchwalona z naruszeniem regulaminu. I nie trzeba myśleć, że to dzisiejsza inicjatywa. W 1999 roku wpłynął wniosek deputowanych ludowych Ukrainy i wtedy sąd podjął błyskotliwą decyzję w kwestii językowej. Jestem przeciwny temu, abyśmy wybierali taktykę obrony. W tej kwestii musimy prowadzić dialog na najwyższym poziomie, a w tym celu żądamy spotkania z Prezydentem Ukrainy. Państwowy język ukraiński. Trudności utwierdzania Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki: — W byłym Związku Radzieckim język ukraiński nie był państwowym na Ukrainie. Ramy jego użycia to się zwężały, to rozszerzały w zależności od koniunktury politycznej. Pod koniec istnienia Imperium Rosyjskiego pod szyldem Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich położenie języka ukraińskiego na Ukrainie wyglądało dość żałośnie, zwłaszcza w jej południowo-wschodniej części, gdzie język był niemal całkowicie wyparty z oficjalnego użycia. Ale w tych sferach życia, w których język ukraiński mimo wszystko pozostawał, występował on w literackiej, znormowanej postaci. Dzięki pracy ukraińskich językoznawców (czasem niezbyt bezpiecznej) język wykrystalizował swoje normy, wzbogacił środki leksykalne, gramatyczne, stylistyczne i inne. Wydawałoby się, że wraz z uzyskaniem niepodległości Ukrainy językowi ukraińskiemu zostaną przywrócone wszystkie funkcje, które zostały mu odebrane w czasach tworzenia „nowej historycznej wspólnoty — narodu radzieckiego” z jednym (oczywiście rosyjskim) językiem. Nadszedł szczęśliwy dzień 28 października 1989 roku, kiedy Rada Najwyższa USRR przyjęła ustawę „O językach w Ukraińskiej SRR”, w której czytamy: „Zgodnie z Konstytucją Ukraińskiej SRR językiem państwowym Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej jest język ukraiński”. To samo zapisano również w Konstytucji Ukrainy, przyjętej przez Radę Najwyższą 28 czerwca 1996 roku (art. 10). Język państwowy — zatwierdzony ustawą język, obowiązkowy do użycia w organach administracji państwowej, kancelarii, w organizacjach społecznych, w przedsiębiorstwach, w placówkach oświaty, nauki, kultury, w branżach łączności i informatyki, w wojsku, milicji (policji), w sporcie itd. Te funkcje języka ukraińskiego potwierdzono również Orzeczeniem Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 14 grudnia 1999 roku. I oto już 29. rok utwierdzamy język ukraiński jako państwowy w niby niepodległej Ukrainie. Jak utwierdzamy? Słabo i niezdecydowanie. Boimy się (nie wszyscy się boimy, a jedynie nasi najwyżsi urzędnicy), co o nas pomyślą bliżsi i dalsi sąsiedzi, którym staramy się przypodobać. Mieliśmy już rok języka angielskiego na Ukrainie, we Lwowie (we Lwowie!) był dzień języka rosyjskiego. Właśnie tego dnia Rosja zajęła Krym, który oddano bez ani jednego strzału niby po to, aby zachować życie ludzi. Ale po oddaniu Krymu Rosja rozpętała wojnę w Donbasie, gdzie zginęło i ginie tylu ludzi, że żadne ofiarowanie swoich terenów tego nie usprawiedliwi. W radiu i telewizji przyjmują jakieś kwoty, ale języka ukraińskiego jest tam coraz mniej, bo większość uczestników wywiadów, show, różnych wydarzeń mówi językiem kraju-agresora. Skąd biorą się ci socjologowie, politolodzy, astrolodzy, psycholodzy, dietetycy, proktolodzy, którzy w swoich wystąpieniach używają języka rosyjskiego w jego ukraińskim wariancie terytorialnym? Wziąć choćby „praktykującego psychologa” I. Storchaka, od którego porad u mnie osobiście podnosi się ciśnienie. Albo program „Głos kraju” na kanale telewizyjnym 1+1, gdzie dzieci śpiewają i komunikują się w języku ukraińskim, a ich mentorzy i jurorzy Potapowie, Mohyłewskie, Dornowie i jeszcze jakieś osoby narzucają im i wszystkim widzom swoją rosyjskojęzyczną niższość. Pod koniec lat 80. XX wieku, kiedy Ukraina nie była jeszcze niepodległym państwem, na fali narodowego uniesienia w języku ukraińskim zaczęło komunikować się coraz więcej ludzi, zwłaszcza młodzieży, nawet na Południu i Wschodzie Ukrainy. Ale kiedy prezydentem został Ł. Kuczma i za namową D. Tabacznyka ogłosił, że „idea narodowa nie zadziałała”, zaczął się odwrót od ukraińskojęzycznych pozycji, w tym także od rozpowszechniania języka ukraińskiego. Za czasów W. Janukowycza język ukraiński doświadczył jeszcze cięższych prób. Nowy impuls do odrodzenia języka miała nadać Rewolucja Godności, ale ten zryw został wygaszony podrzuconym z Kremla hasłem „Jedyna kraina — Jedinaja strana”, które pomajdanowa władza gorliwie porozklejała we wszystkich miejscach publicznych, aby przez kilka lat biło po oczach Ukraińców, wprawiało ich w zakłopotanie i zachęcało do dwujęzyczności w ogólnoukraińskim wymiarze. Bardzo wiele rozmów prowadzi się u nas o ukraińskim narodzie politycznym. Ale aby go stworzyć, trzeba utwierdzić ukraiński naród etniczny z jedynym państwowym językiem ukraińskim, a dopiero potem brać się za naród polityczny. Bo jednoczenie się wokół etnicznie nieokreślonego kontyngentu w naród polityczny to sprawa dość wątpliwa. Kiedy Czechy po trzystuletnim pobycie w Imperium Austro-Węgierskim w 1918 roku stały się niepodległym państwem, ich ludność, zwłaszcza w miastach, prawie powszechnie mówiła w języku niemieckim. Na szczęście do władzy w niepodległych Czechach doszła prawdziwa czeska elita, która zabrała się za odradzanie języka czeskiego na poważnie, a nie tylko deklaratywnie. Prezydentowi T. Masarykowi nawet do głowy nie przyszło ogłaszać obok czeskiego języka niemieckiego jako państwowego. Głównym hasłem było wtedy: „Czechem jest tylko ten, kto mówi w języku czeskim”. Jedną z przyczyn słabości pozycji języka ukraińskiego jest niski poziom duchowy ukraińskiego społeczeństwa, którego wielu przedstawicieli do dziś czuje się nie obywatelami niepodległego państwa, a średnioarytmetycznymi ludźmi radzieckimi, którzy nie widzą żadnej różnicy, w jakim języku mówić. A to bardzo źle. Jak mawiał znany ukraiński pisarz, leksykograf, folklorysta i pedagog Borys Hrinczenko, „jaki język, takie i nasze myśli będą: moskiewski język — moskiewskie myśli”. Więc niemało Ukraińców i teraz żyje z moskiewskim językiem i z moskiewskimi myślami. Są oni w najlepszym razie obojętni, w najgorszym — wrodzy wobec wszystkiego, co ukraińskie. Ciąg dalszy na str. 4

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

«Język – decydujący i konsolidujący czynnik państwa»

Ciąg dalszy. Początek na str. 2-3. Dwie trzecie tak zwanego rosyjskojęzycznego społeczeństwa Ukrainy to nie Rosjanie, a zrusyfikowani Ukraińcy, którzy w mniej lub bardziej sprzyjających okolicznościach mogliby powrócić na łono ojczystego języka. Wszak „język – to nie tylko najlepsza, ale i najpewniejsza oznaka, po której poznajemy naród, i zarazem jedyny, niezastąpiony niczym i bezsporny warunek istnienia narodu – to jedność języka” (Ołeksandr Potebnia). Gdyby obecną Ukrainą rządziła prawdziwa ukraińska elita, to przez ponad 28 lat można było odrodzić język ukraiński we wszystkich jego przejawach na całym terytorium kraju. Wszyscy urzędnicy w publicznych wypowiedziach powinni używać języka ukraińskiego. Przeprowadzać wszystkie wydarzenia i akcje w języku ukraińskim. Naukę i wychowanie od przedszkoli do wyższych uczelni realizować w języku ukraińskim. W Muzeum Architektury i Budownictwa, w innych muzeach całej Ukrainy prowadzić wycieczki w języku ukraińskim. W wojsku i w policji używać wyłącznie języka ukraińskiego. Czyli wreszcie wypełniać to, co zostało nakreślone jeszcze niedługo po przyjęciu Ustawy o językach w Ukraińskiej SRR 29 lat temu. Jednak obecna Ukraina jest dość daleka od tego. Obywatele, którzy używają języka ukraińskiego, nie tylko nie korzystają ze wsparcia struktur władzy, ale też nie mają ochrony przed agresywnie nastawionymi antyukraińskimi elementami. W gazecie „Słowo Proświty” (nr 29, 23–29 lipca 2015 r.) była informacja o tym, że w kurorcie Zatoka w obwodzie odeskim chuligani pobili kierownika obwodowej organizacji partii „Udar” Andrija Jusowa za to, że rozmawiał po ukraińsku. Jusowowi i jego żonie pomogli przechodnie. Milicjanci nie tylko nie wtrącili się w konflikt, ale i poradzili Ukraińcom, „by nie prowokowali wypoczywających językiem ukraińskim”. Czego można oczekiwać od ówczesnych milicjantów i od obecnych policjantów, kiedy minister spraw wewnętrznych demonstracyjnie nie rozmawia po ukraińsku. Mało tego, że u nas (w odróżnieniu od cywilizowanych krajów) nadają obywatelstwo osobom bez zdawania przez nie egzaminu z języka ukraińskiego, to osoby te mogą być jeszcze ministrami i innymi działaczami. Czyżby A. Awakow był tak niezastąpiony? W pracy jego resortu jest tyle wpadek, że porządny człowiek na jego miejscu dawno już napisałby wniosek o dymisję. On takiego wniosku pisać nie zamierza, choć można go zwolnić za naruszenie art. 10 Konstytucji Ukrainy. Jak można wychowywać obywateli-patriotów Ukrainy, kiedy przestrzeń informacyjna u nas jest prawie całkowicie nieukraińska, żeby nie powiedzieć antyukraińska. O tym już wiele pisano i mówiono. Niedawno w internetowym wydaniu „Obozrewatiel” (02 stycznia 2018 r.) wystąpił młody biolog, działacz społeczny, były ochotnik „AjDaru” Jewhen Dykyj z artykułem „Skrzynka wewnętrznej okupacji”. Zauważa on w szczególności, że na naszych ekranach telewizyjnych prawie całkowicie ignoruje się język ukraiński. Takiego czegoś nie było nawet w czasach radzieckiego zastoju. Ze wszystkich kanałów język ukraiński jest tylko na dwóch, a przeważa tylko na jednym. Kierownik osławionego show „95 kwartał” Zełenski odnosi się do języka ukraińskiego tak, jak ciocia Motia z dramatu M. Kulisza „Myna Mazajło”, i używa tego języka tylko po to, by kogoś z Ukraińców przedrzeźniać. Na ekranach telewizyjnych pokazują terytorialnie ukraińskie filmy w języku rosyjskim. Dla zagranicznych obrazów rzadko stosują dubbing dźwiękowy, a przeważnie odbywa się to z ukraińskimi napisami, których nie wszyscy zdążą przeczytać. Do radia ludzi biorą nie wiadomo skąd; ci ludzie nie mają ani odpowiedniej barwy głosu, ani wyrazistej wymowy, a do tego nie znają ani języka ukraińskiego, ani ukraińskiej historii, ani ukraińskiej kultury. Raz po raz na antenie słyszymy „same hołowne”, „dwa studenta”, „po pozycjam”, „dawajte spiwaty”, „snich”, „chlip”, „odynadcyat”, „merezha” i podobny surżyk zamiast „najhołownisze”, „dwa studenty”, „po pozycjach”, „spiwajmo”, „snih”, „chlib”, „odynadcyat”, „merezha”. W niepodległej Ukrainie kierownikami Ukrtelefira pracowali i pracują rosyjskojęzyczni Benkendorfowie, jacyś półjęzyczni obcokrajowcy. Wszystko to prowadzi do tego, że mamy niemało przykładów publicznego ignorowania języka ukraińskiego. „Jakiż szalony zapas wytrzymałości i wewnętrznej pewności siebie – pisze Jewhen Dykyj we wspomnianym artykule – odziedziczyliśmy po przodkach, jeśli w tak wrogiej i toksycznej przestrzeni informacyjnej mimo wszystko pozostaliśmy Ukraińcami!”. Powiedzmy, podczas dyskusji o wynikach mistrzostw piłkarskich kilka lat temu na jednym z ukraińskich kanałów telewizyjnych w języku ukraińskim mówił ambasador Polski na Ukrainie, wszyscy inni uczestnicy audycji używali rosyjskiego. Na ćwiczeniach wojskowych w obwodzie lwowskim przedstawiciel USA rozmawiał po ukraińsku, a przedstawiciel Gwardii Narodowej Ukrainy – po rosyjsku. W Hromadskim Radiu ambasador Francji na Ukrainie odpowiada w języku ukraińskim na rosyjskojęzyczne pytania prowadzącej. Kiedyś Ukrtelefilm wypuszczał ukraińskojęzyczne obrazy. Kijowska i Odeska wytwórnie filmowe produkowały filmy w języku ukraińskim dla Ukrainy i w rosyjskim dla innych republik Związku Radzieckiego. W studiu „Kyjiwnaukfylm” wychodziły kreskówki w języku ukraińskim. Teraz ukraińskojęzycznych obrazów krajowej produkcji prawie nie ma, a ukraińskojęzyczna (oryginalna!) wersja filmu „Za dwoma zającami”, gdzie brzmiały głosy niepowtarzalnych Nonny Koperżyńskiej i Mykoły Jakowczenki, na wiele lat gdzieś zniknęła, potem niby się znalazła, a następnie znowu przepadła. Jakoś pewien reżyser oświadczył, że trzeba zrezygnować z rosyjskich filmów i wypuszczać ukraińskie w języku rosyjskim. Oto wam potwierdzenie wyżej wspomnianych słów Borysa Hrinczenki. Jak tu nie wspomnieć kierownika Państwowego Komitetu Telewizji i Radia Ukrainy Mykoły Ochmakewycza, który jeszcze za czasów radzieckich wiele zrobił dla tego, aby nasze radio i telewizja były nie tylko ukraińskojęzyczne, ale i ukraińskokierunkowe. Za kierownictwa Mykoły Fedorowycza nawet teoretycznie nie mogło być takich przykładów narodowej hańby, jak przytoczone wyżej. Nie mogę nie zacytować fragmentu z rozważań akademika Iwana Dziuby o sytuacji na Ukrainie: „Ustawa o językach nie jest wykonywana. Programy wsparcia języka ukraińskiego (jak i kultury)” nie są realizowane — zarówno z powodu braku należytego zabezpieczenia finansowego, technicznego, organizacyjnego, jak i z powodu braku lub nieujawnienia woli państwowej… Daleko nie wszystkim naszym obywatelom dobrze znana jest wielowiekowa historia rusyfikacji Ukrainy, jej mechanizmy oraz odpowiednie fakty historyczne. Na tej niewiedzy sprawnie grają ci, którzy chcieliby uwolnić Ukraińców od ciężaru języka ukraińskiego: powiadają, że swoją bezperspektywiczność zawdzięcza on własnej nieudolności, naród sam go nie chce. Stało się modne zaprzeczanie systematycznemu tłumieniu ukraińskości oraz jej języka i kultury w carskiej Rosji i w ZSRR, a zamiast tego wołanie o prześladowanie języka rosyjskiego na Ukrainie. Kto opowie o długim szeregu faktów historycznych, zaczynając od tego, jak Piotr I zakazał ukraińskiego drukarstwa, a Katarzyna II zlikwidowała ukraińskie szkolnictwo, i kończąc na tym, jak w 1918 roku bolszewicy rozstrzeliwali na ulicach Kijowa przechodniów, usłyszawszy ich język ukraiński, albo na początku lat 30. ubiegłego wieku wybijali wszystkich „szkodników na froncie językowym”, albo jak już w niedawnych czasach breżniewowskich śledzono tych, którzy przekraczali dopuszczalną dawkę korzystania z języka ukraińskiego, i co było z tymi, którzy wykazywali upór”. Do wybranego w jednej turze Prezydenta Ukrainy wielokrotnie zwracali się historycy, lekarze, filolodzy, artyści, duchowni, akademicy, Bohaterowie Ukrainy oraz inni szanowani ludzie, prawdziwa elita Ukrainy, z żądaniami uchylenia antyukraińskiej ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki, wsparcia ukraińskiej edukacji, zwłaszcza na terenach południowo-wschodnich, ogłoszenia 2018 roku rokiem języka ukraińskiego na Ukrainie. Ale Prezydent niewzruszenie milczy, w żaden sposób nie reaguje na krzyki duszy Ukraińców. Parafrazując pierwsze słowa ze wstępnej frazy Marka Tulliusza Cycerona w przemówieniu do Katyliny w Senacie Rzymskim 8 listopada 63 r. p.n.e., chce się zapytać: „Quo usque tandem… Jak długo, panie Prezydencie, będzie Pan wystawiał naszą cierpliwość na próbę?” Niszczenie ukraińskich gazet Jewhen BUKET, redaktor naczelny tygodnika „Kultura i żyttia”, przewodniczący Kijowskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”: — Ważnym elementem bezpieczeństwa informacyjnego jest ukraińska prasa drukowana, którą dzisiaj niszczą na Ukrainie. W tym celu jeszcze za czasów Janukowycza uruchomiono mechanizm rozpaństwowienia prasy. W rezultacie czego niszczą duży segment wydawnictw ukraińskojęzycznych, które przez wiele lat z rzędu finansowała władza lokalna. Te wydawnictwa mają stałych prenumeratorów, swoje szkoły dziennikarskie. Wszystkie te zespoły teraz „wyrzucają” na ulicę pod pretekstem tego, że musi następować rozpaństwowienie. A co będzie zamiast tych wydawnictw? Poseł do Rady Najwyższej Ukrainy 3 kadencji Dmytro Czobit przeprowadził dziennikarskie śledztwo. Objechał kioski „Presa” w całej Zachodniej Ukrainie. Jak się okazało, do tych kiosków po cenach dumpingowych przywożą rosyjskojęzyczne produkty drukowane, które propagują separatyzm, „russkij mir” oraz wiele innych nieakceptowalnych dla Ukrainy wartości. Te kolorowe wydawnictwa kosztują od 3 do 7 hrywien, a zatem są dostępne dla szerokiego kręgu czytelników. Zupełnie inna sytuacja jest z wydawnictwami ukraińskojęzycznymi. Na przykład gazetę „Kultura i żyttia” sprzedają w tych samych kioskach po 10 hrywien przez 50% marżę. Choć jak to paradoksalnie brzmi, ale za czasów Janukowycza wydawnictwa ukraińskojęzyczne mogły zmniejszać cenę na realizację na rynku zewnętrznym. W ten sposób miały możliwość być obecne w przestrzeni medialnej. Już drugi rok z rzędu Ministerstwo Kultury Ukrainy finansuje gazetę „Kultura i żyttia”, inne wydawnictwa, które wychodzą w Narodowym Wydawnictwie Książkowo-Czasopiśmienniczym, jedynie w 50% potrzeb. Musimy przeżywać sami. Minister mówi, że wszyscy musimy przejść do Internetu, a prasa drukowana Ukrainie nie jest potrzebna. W tym samym czasie dzisiaj w naszym kraju można prenumerować 14 specjalistycznych wydawnictw muzycznych, które są wydawane w Federacji Rosyjskiej. A na Ukrainie mamy jedyny magazyn „Muzyka”, który został założony przez towarzystwo Mykoły Łeontowycza w 1923 roku. Teraz to wydawnictwo walczy o przetrwanie. Ministerstwo Kultury Ukrainy pozbyło się magazynu „Pamjatky Ukrajiny”. Zamiast tego instytucje akademickie założyły magazyn „Pamjatky Ukrajiny. Nacionalna spadszczyna”. Tutaj przeszła większość czytelników, którzy cenili „Pamjatky Ukrajiny”. Ale to wydawnictwo jest całkowicie pozbawione wsparcia państwowego. Redakcja pracuje na zasadach społecznych i wcale nie otrzymuje pensji. W obwodzie połtawskim decyzją Obwodowej Administracji Państwowej wszystkie komunalne lokalne środki masowego przekazu przeniesiono w format elektroniczny. Teraz one więcej nie wychodzą na papierze. A SBU na dniach zatrzymała w obwodzie czernihowskim dużą partię rosyjskiej prasy drukowanej, którą w celach propagandowych przywożono na terytorium Ukrainy. Dzisiaj tereny przyfrontowe są zawalone dużą ilością rosyjskojęzycznej prasy. A Ministerstwo Polityki Informacyjnej Ukrainy wydziela 11 milionów hrywien dla rosyjskojęzycznej gazety, która będzie rozpowszechniana na tych terenach!.. Jestem przekonany, że takie gazety, jak „Słowo Proświty”, „Literaturna Ukrajina”, „Ukrajinśka literaturna hazeta”, „Kultura i żyttia”, inne patriotyczne wydawnictwa powinno wspierać państwo. Szczególnie jest to ważne teraz, kiedy trwa wojna. Musi być zorganizowana prenumerata tych wydawnictw dla południowych i wschodnich regionów kraju. Właśnie stamtąd codziennie do nas przychodzą dziesiątki listów, tam ludziom bardzo potrzebne są nasze gazety. Ciąg dalszy w następnym numerze. Zdjęcia Olhy ŻMUDOWSKIEJ oraz Heorhija ŁUKJANCZUKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

APEL do Prezydenta Ukrainy P. Poroszenki

Kopia: Przewodniczącemu Rady Najwyższej Ukrainy A. Parubijowi. Szanowny Panie Prezydencie! Jak wiadomo, antypaństwowa i otwarcie antyukraińska polityka humanitarna Pańskich poprzedników, zwłaszcza w sferze językowej, doprowadziła do tragicznych skutków: aneksji Krymu i wojny w Donbasie. Obecnie obserwuje się podobne tendencje w odniesieniu do Zakarpacia. Dogadzanie mniejszościom narodowym, które w swoim czasie zostały wprowadzone na Ukrainę w celu jej kolonizacji, jest niebezpieczne dla integralności państwa. Dlatego zwracamy się do Pana, Gwaranta Konstytucji, z żądaniem: wykorzystując swoje uprawnienia, wspierać jak najszybsze uchwalenie przez Radę Najwyższą Ukrainy Ustawy o języku ukraińskim, która odpowiadałaby Konstytucji Ukrainy i rzeczywiście sprzyjała „stosowaniu języka ukraińskiego jako jednego z najważniejszych czynników narodowej tożsamości Narodu Ukraińskiego, gwarancji jego narodowo-państwowej suwerenności” (Dekret Prezydenta nr 534/2016 z dnia 1 grudnia 2016 roku „O priorytetowych działaniach na rzecz wspierania wzmocnienia jedności narodowej i konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa, wsparcia inicjatyw społecznych w tej sferze”). Sytuacja, która zaistniała w postkolonialnym państwie ukraińskim, jest przewidziana w artykule 5 Deklaracji o prawie do rozwoju, przyjętej rezolucją 41/128 Zgromadzenia Ogólnego ONZ z dnia 4 grudnia 1986 roku. Stawia ona jednoznaczne żądanie: „Państwa powinny podejmować zdecydowane działania, skierowane na likwidację masowych i rażących naruszeń praw człowieka, narodów i osób, spowodowanych takimi sytuacjami, które są skutkiem apartheidu, wszelkich form rasizmu i dyskryminacji rasowej, kolonializmu, obcego panowania i okupacji, obcej ingerencji i zagrożenia dla suwerenności narodowej, jedności narodowej i integralności terytorialnej, zagrożenia wojną i odmowy uznania podstawowego prawa narodów do samostanowienia”. Na Ukrainie do dziś rażąco narusza się naturalne i konstytucyjne prawo Ukraińców do „wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”, na szczeblu państwowym ignoruje się artykuły 10 i 11 Konstytucji Ukrainy. Zwracamy Pańską uwagę, Panie Prezydencie, że ma Pan wystarczająco dużo podstaw, aby, wykorzystując artykuły 8 i 10 Konstytucji Ukrainy, a także decyzję Sądu Konstytucyjnego z 1999 roku, zatrzymać nową falę rusyfikacji, która zagraża istnieniu samego narodu ukraińskiego, który przez wieki był pozbawiony (434 ukazy i postanowienia o zakazie języka ukraińskiego) prawa do języka ojczystego. A argumenty adeptów „ruskiego miru”, że „tak historycznie się złożyło”, jedynie utwierdzają w konieczności przywrócenia naszych historycznych praw do języka ukraińskiego, ukraińskiej kultury i ukraińskiej pamięci historycznej. Przy okazji przypominamy, Panie Prezydencie, że zgodnie z artykułami 10. i 8., „Konstytucja ma najwyższą moc prawną (a nie ustawa Ka-Ka). Ustawy i inne akty normatywno-prawne uchwala się na podstawie Konstytucji Ukrainy i muszą one być z nią zgodne. Normy Konstytucji Ukrainy są normami bezpośredniego działania”. Artykuł 10 Konstytucji Ukrainy stwierdza: „Językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński. Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”. Zatem wszelkie „porozumienia” w sprawie funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego w poszczególnych rejonach Donbasu, Zakarpacia, Bukowiny są antykonstytucyjne i wymagają od Pana, Panie Prezydencie, zastosowania odpowiednich sankcji… A jeszcze przypomnimy, że zgodnie z Decyzją Sądu Konstytucyjnego (nr 10 — rp/99) w punkcie I zaznaczono: „Język ukraiński jest obowiązkowym środkiem komunikacji przy wykonywaniu uprawnień przez organy władzy państwowej oraz organy samorządu lokalnego… w innych publicznych sferach życia społecznego”. W punkcie II powiedziano: „W procesie nauczania językiem nauczania w przedszkolach, ogólnokształcących szkołach średnich, zawodowych i wyższych państwowych oraz komunalnych placówkach oświatowych Ukrainy jest język ukraiński”. Co jeszcze można do tego dodać? Słowo należy do Pana, Panie Prezydencie, aby Pan, opierając się na tych fundamentalnych normach prawnych, działał zdecydowanie i odpowiedzialnie i nie pozwalał nikomu odstępować od ducha Najwyższego Prawa, ponieważ w 68. artykule jest przypomnienie, że „każdy jest zobowiązany do ścisłego przestrzegania Konstytucji Ukrainy… Nieznajomość prawa nie zwalnia od odpowiedzialności prawnej”. Tak samo jeszcze raz przypomnimy o końcowej definicji Sądu Konstytucyjnego z 1999 roku: „Decyzja Sądu Konstytucyjnego Ukrainy jest obowiązkowa do wykonania na terytorium Ukrainy, ostateczna i nie może być zaskarżona”. Wychodząc z tych postanowień Konstytucyjnych, my, uczestnicy konferencji naukowo-praktycznej, żądamy natychmiast: 1. Uchylenia Ustawy „O zasadach polityki językowej” z 2012 r. (Ustawa Ka-Ka). 2. Na najbliższej sesji RN uchwalenia ustawy o języku ukraińskim w nowej redakcji. 3. Zobowiązania Narodowej Rady ds. Radia i Telewizji do pozbawienia licencji tych nadawców, którzy naruszają Konstytucję Ukrainy i nadają na terytorium państwa w języku rosyjskiego okupanta. 4. Zobowiązania wszystkich urzędników, w tym ministra MSW Awakowa A., do używania wyłącznie ukraińskiego języka państwowego podczas wykonywania swoich obowiązków służbowych. 5. Opracowania i wdrożenia w tym roku Programu rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego do 2028 roku. 6. Poddania wszystkich bez wyjątku urzędników państwowych atestacji ze znajomości ukraińskiego języka państwowego. 7. Zobowiązania Rządu do przygotowania w krótkim czasie analizy dotyczącej rzeczywistego stanu funkcjonowania języka państwowego zgodnie z Konstytucją Ukrainy (w szczególności art. 10) we wszystkich sferach życia kraju na całym jego terytorium, włącznie z Autonomiczną Republiką Krymu. Według tej samej zasady przedstawić analizę funkcjonowania języka rosyjskiego na Ukrainie. Analizy muszą opierać się na zestawieniu sytuacji demograficznej zgodnie z ostatnim spisem ludności we wszystkich regionach państwa. Szczególnie wyróżnić przestrzeń informacyjną kraju. 8. Stworzenia na propozycję Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy społecznego centrum monitoringu, szeroko angażując do niego różne grupy społeczne w celu wszechstronnego badania sytuacji z funkcjonowaniem języka ukraińskiego we wszystkich regionach Ukrainy. Język ukraiński jest czynnikiem konsolidującym państwo ukraińskie i ci, którzy go odrzucają, odrzucają się od jednolitego, całościowego organizmu narodowego. Nie chcesz języka ukraińskiego — nie chcesz Ukrainy. Wszelkie gadanie o wieloetniczności czy wielokulturowości jest od złego. Pamiętajmy, że bez języka nie ma narodu, a zatem i państwa ukraińskiego. Panie Prezydencie, obecnie, gdy Ukraina czwarty rok przebywa w stanie wojny z Rosją, szczególnie ostro staje kwestia bezpieczeństwa informacyjnego. Wskutek braku u ukraińskich władz myślenia strategicznego i konieczności wzmocnienia bezpieczeństwa informacyjnego, istniejąca nieudolna polityka informacyjna przekształca się w siłę niszczącą państwo. Ostatnie „nowacje”, które wprowadza nowe kierownictwo w Suspilnym (Publicznym) nadawcy, to kurs na internacjonalizację i dwujęzyczność ukraińskojęzycznych mediów regionalnych, z których 90% było i jest ukraińskojęzycznymi. Społeczeństwo, obserwując tak zwaną reformę „nadawania publicznego”, rozpatruje to jako zbrodnię przeciwko państwu ukraińskiemu. Pod pozorem reorganizacji obwodowych firm telewizyjno-radiowych uruchomiono mechanizm niszczenia regionalnych TRK. Prowadzi to do tego, że miliony słuchaczy są pozbawione codziennej ukraińskojęzycznej informacji z życia swojego regionu. A doświadczeni i patriotycznie nastawieni dziennikarze oraz pracownicy techniczni zostali już zwolnieni. Nieruchomości, które zwalniają się w wyniku takiej „reformy”, przechodzą w ręce oligarchów. Uświadamiając sobie skutki nieprzemyślanego reformowania narodowej sfery informacyjnej, co pociąga za sobą osłabienie bezpieczeństwa narodowego, wzywamy Prezydenta Ukrainy, aby nie szedł na nieprzemyślane i niszczycielskie w swoich skutkach „nowacje” w Suspilnym nadawcy. Wyrażamy nadzieję, że Prezydent jako gwarant Konstytucji niepodległej Ukrainy zrobi wszystko, aby nie dopuścić do nieprzewidywalnego. Zwycięstwo w wojnie z Rosją zaczyna się od utwierdzenia idei narodowej i kształtowania ukraińskich wartości narodowych w świadomości naszych obywateli, a także efektywnego przeciwdziałania ukraińskich mediów wpływom zewnętrznym — agresywnej wojnie informacyjnej Rosji, która jest prowadzona całodobowo na całym terytorium Ukrainy. Musimy uświadomić sobie, że informacyjne bezpieczeństwo narodowe Ukrainy to ochrona naszej suwerennej mentalności. Bo narody, według definicji Liny Kostenko, „umierają nie od zawału. Najpierw odbiera im mowę”. Podpisali: P. Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki; M. Żułynski, dyrektor Instytutu Literatury NAN Ukrainy; I. Farion, doktor nauk filologicznych; O. Ponomariw, doktor nauk filologicznych; M. Sydorżewski, przewodniczący NSPU; M. Sulyma, zastępca dyrektora Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy; P. Hrycenko, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy; M. Hołomsza, przewodniczący PP „Patriot”; H. Filipczuk, akademik NAPN Ukrainy, współprzewodniczący Forum „Ukraińska alternatywa”; I. Zajeć, deputowany ludowy Ukrainy I—IV, VI kadencji Rady Najwyższej Ukrainy, minister ekologii i zasobów naturalnych (2000—2001); W. Semystiaha, przewodniczący Ługańskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, redaktor naczelny ogólnoukraińskiego czasopisma „Bachmutśkyj szlach”, naukowiec ŁNU im. T. Szewczenki; M. Buhajeć, przewodniczący Kongresu Związków Społecznych Ukrainy; R. Mowczan, doktor nauk, profesor, wiodący pracownik naukowy Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy; I. Pawluk, pisarz, doktor nauk z zakresu komunikacji społecznej, członek NSPU, wiodący pracownik naukowy Instytutu Literatury NAN Ukrainy; O. Hrećkyj, Instytut Matematyki NAN Ukrainy; P. Jacenko, Instytut Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki NAN Ukrainy; O. Swytka, nauczyciel ukrainoznawstwa, szkoła średnia w Hrusziwce, obwód dniepropetrowski; O. Ruda, Instytut Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy; M. Hohula, Instytut Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy; L. Moroz, Instytut Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy; P. Myched, Instytut Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy; H. Sywaczenko, Instytut Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy; R. Kisełow, Instytut Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy; W. Wasyłenko, Instytut Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy; M. Bondar, Instytut Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy; O. Brajko, Instytut Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy; L. Hołota, redaktor naczelna gazety „Słowo Proświty”; Je. Buket, redaktor naczelny gazety „Kultura i żyttia”; I. Juszczuk, profesor, kandydat nauk filologicznych; S. Bocij, Ukraiński Światowy Związek Nauczycieli; W. Kliczak, WC „Proświta”; O. Ołeksiuk, przewodniczący Chersońskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”; O. Żmudowśka, dziennikarz; E. Owczarenko, dziennikarz; O. Poliszczuk, sekretarz naukowy Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy; N. Horhołuk, Instytut Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy; L. Mużuk, reżyser filmowy, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy i inni.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Nie bronić się, a atakować, nie prosić, a wymagać», s. 1

Nie bronić się, a atakować, nie prosić, a wymagać

Zakończenie. Początek na str. 1. Tylko radykalne działania mogą zmienić sytuację. Trzeba, aby wszyscy dziennikarze pracujący w publicznej radiofonii i telewizji w codziennej praktyce używali języka ukraińskiego. Jeśli nie potrafią, to nie powinni być atestowani. Dzisiaj niezbędna jest konsolidacja wszystkich demokratycznych, ukrainocentrycznych sił w celu ochrony przestrzeni informacyjnej jako podstawy suwerenności państwa — zaznaczył reżyser filmowy Leonid Mużuk. Według przekonania zastępcy przewodniczącego rady koordynacyjnej ds. stosowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego przy Ministerstwie Kultury Ukrainy Tarasa Marusyka, Ministerstwo Kultury nie wypełnia swoich funkcji w kwestii rozwoju i zachowania języka ukraińskiego. A zatrzymanie rusyfikacji jest możliwe tylko wtedy, gdy państwo przestanie grać przeciwko społeczeństwu. — W celu uruchomienia na Ukrainie mechanizmu ukrainizacji trzeba wysłać na dymisję ministra spraw zagranicznych Ukrainy Pawła Klimkina, który zniszczył archiwum Ministerstwa, jego czasopismo, akademię dyplomatyczną, zlikwidował konsulaty naszego kraju w Lublinie, Preszowie i Suczawie, natomiast stworzył przy MSZ komisję ds. walki z antysemityzmem na Ukrainie; przewodniczącego Zakarpackiej Obwodowej Administracji Państwowej Hennadija Moskala, który wspiera nieprzyjazne działania sąsiedniego kraju oraz ministra spraw wewnętrznych Ukrainy Arsena Awakowa, który otwarcie lekceważy język ukraiński. Również trzeba niezwłocznie przyjąć ustawę „O języku ukraińskim”, wprowadzić bezpłatne kursy językowe, stworzyć Muzeum Języka i Literatury Ukraińskiej — przekonany jest ukraiński pisarz i działacz społeczny Roman Kucharuk. Podczas drugiej części okrągłego stołu mowa była o konkursie na budowę Memoriału Niebiańskiej Sotni. O przygotowaniu i przeprowadzeniu tego konkursu opowiedział dyrektor Narodowego Kompleksu Pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni — Muzeum Rewolucji Godności Ihor Poszywajło. Według jego słów konkurs, który przeprowadzała niemiecka firma, odbył się profesjonalnie, oczywiście można go dopracować na pewnych zasadach, ale w uzgodnieniu z autorami. Jednak większość uczestników okrągłego stołu miała inny punkt widzenia. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki wspólnie z „Ukraińską Alternatywą” oraz innymi organizacjami narodowo-patriotycznymi Ukrainy w dniu 147. rocznicy urodzin Łesi Ukrainki uczciły jej pamięć, odwiedzając grób oraz pomnik na bulwarze jej imienia. O ważności Łesi Ukrainki i jej twórczości... Heorhij Duchownycznyj, wiceprezes Narodowego Związku Architektów Ukrainy: — Musimy spersonalizowanie upamiętnić każdego poległego. Rewolucja Godności to kontynuacja tej walki o prawdziwie wolną Ukrainę, która zaczęła się w latach 90. Cały ten proces musi zostać przedstawiony w nowym muzeum. Uważam, że miejscem dla niego mógłby stać się na wpół pusty Dom Związków Zawodowych. I wtedy nie trzeba będzie wyrzucać miliardów na jego budowę. Anatolij Hajdamaka, artysta ludowy Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej: — Pierwszy konkurs na budowę Memoriału Niebiańskiej Sotni stał się zacieraniem pamięci, a podczas drugiego konkursu tę pamięć zatarto całkowicie. Zniszczono bardzo wiele artefaktów. Nie wiem, dlaczego konkurs przeprowadzała właśnie niemiecka firma. Bardzo wątpię w kompetencje jury. Trzeba przeprowadzić otwarty konkurs, w którym wezmą udział wszyscy chętni. Wołodymyr Wołkow, działacz społeczny: — Nowe muzeum to platforma, na której będą odbywać się różnorodne wydarzenia. Zróbmy społeczne zamówienie na ten projekt. Mamy wielu utalentowanych architektów i rzeźbiarzy, którzy będą mogli wcielić go w życie. Andrij Pawłenko, przewodniczący fundacji charytatywnej „Pamięci Niebiańskiej Sotni”: — Napisałem listy otwarte do premiera Ukrainy, ministra kultury, niemieckiej firmy, która zajmowała się przeprowadzeniem tego konkursu, w których zaznaczyłem, że nie można przeprowadzać tak poważnego konkursu w ciągu jednego miesiąca. Niestety, nie otrzymałem odpowiedzi na większość moich pism. Każdy pomnik wojowników Niebiańskiej Sotni, naszych obrońców na wschodzie — to potwierdzenie Ukrainy jako państwa, małe zwycięstwo nad Moskowią, kształtowanie świadomości narodowej i pamięci narodowej. Na zakończenie okrągłego stołu jego uczestnicy na propozycję Pawła Mowczana przyjęli apel do Prezydenta Ukrainy, przewodniczącego komisji ds. kultury i duchowości Mykoły Kniażyckiego, Rady Najwyższej Ukrainy, w którym zaznaczyli, że tego konkursu nie można uznać za zakończony i trzeba go przedłużyć do 1 czerwca. Eduard Owczarenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Na tablicach losu proświtiańskiego

W Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego rada Rówieńskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki zaprezentowała zbiór artykułów i materiałów „Na tablicach losu proświtiańskiego”, poświęcony 100-leciu powstania rówieńskiej „Proświty”. Larysa TKACZ, członkini rady „Proświty” im. T. H. Szewczenki W sali miejskiego Pałacu Kultury zebrali się prosvitianie, pedagodzy, rówieńczycy o podobnych poglądach oraz zaszczytna gościni, która zawsze jest razem z „Proświtą”, Halina Kulczynska, zastępczyni mera Równego. W zeszłym roku Równieńska „Proświta” obchodziła 100-lecie. Spotkanie z ludźmi, którzy odradzali „Proświtę” pod koniec lat 80. i na początku lat 90., wręczenie legitymacji „Honorowy prosvitianin” 45 najbardziej zasłużonym uczestnikom ruchu prosvitiańskiego, odsłonięcie pamiątkowego znaku „Proświcie” w parku kultury im. T. Szewczenki, uroczystości z okazji 100-lecia w miejskim Domu Kultury – wszystkie te wydarzenia miały na celu uczczenie prosvitian. Czyli ludzi, którzy stali u początków najstarszej na Ukrainie organizacji społecznej, oraz tych, którzy tworzą jej współczesną historię. — Na długiej drodze Równieńskiej „Proświty” zrobiono wiele, jednak działalność oświatowa nigdy nie bywa wystarczająca. Na rezultat można liczyć wtedy, gdy każdy na swoim miejscu – prosvitianin czy pedagog, naukowiec czy zwykły Ukrainiec – złoży we wspólnej duchowej skarbnicy choćby kroplę swojej pracy, doświadczeń, dobrobytu, miłości do ludzi, do ziemi, która urodziła nas wszystkich – podkreśliła prowadząca prezentację Myrosława Żowtan i zaproponowała obecnym kolaż wideo z prosvitiańskich wydarzeń. O człowieku mówią jego czyny, o znaczeniu tych czynów powiedzą kolejne pokolenia. Imiona najzasłużeńszych, najbardziej aktywnych prosvitian życie z pewnością zapisze na tablicach historii – nie kamiennych, nie zimnych i nie ciężkich. Tymi tablicami może być księga, w której nie zacierają się granice między wiekami i w której żyją ludzie, którzy marzą, kochają, walczą. Tymi tablicami stał się zbiór o działalności równieńskich prosvitian za lata 2003–2017. Epigrafem do niego stały się słowa autorki pomysłu stworzenia zbioru, Kateryny Syczyk: „Każdy Ukrainiec powinien być prosvitianinem”. W słowie powitalnym przewodnicząca OS „Równieńskie Miejskie Zrzeszenie Towarzystwa »Proświta«” wyraziła szczerą wdzięczność zwolennikom ruchu prosvitiańskiego, kierownikom placówek oświatowych, przewodniczącym pierwotnych oddziałów prosvitiańskich za motywowanie młodego pokolenia do aktywnych działań w narodowo-patriotycznym kształtowaniu się ukraińskości, budowaniu państwowości i budowie społeczeństwa obywatelskiego. A z okazji Święta Ojczystego Języka zauważyła, że funkcje społeczne języka są niezwykle szerokie. — Niektórzy uważają język jedynie za środek porozumiewania się ludzi. Tymczasem jego znaczenie na tym się nie wyczerpuje. W języku naród koduje całą swoją historię, wielowiekowe doświadczenie, dorobek kultury, duchową odrębność. Język dla każdego narodu staje się jakby drugą naturą, otacza go, żyje z nim wszędzie i zawsze. Bez niego, jak bez słońca, powietrza, roślin, człowiek nie może istnieć. Jak wielkim nieszczęściem staje się niszczenie przyrody, tak boleśnie uderza w naród wyrzeczenie się ojczystego języka, a nawet lekceważenie go, co jest równoznaczne z lekceważeniem ojca i matki. Wszyscy musimy strzec i pomnażać ojczysty język – to obowiązek każdego człowieka. Naród, który nie uświadamia sobie znaczenia ojczystego języka, jego roli w rozwoju osobowości, nie pielęgnuje go, nie może liczyć na godne miejsce w rodzinie narodów – podkreśliła Kateryna Syczyk. W treści książki znajduje się ważny rozdział „Razem z »Proświtą«”. Otóż „Proświta” ma wielu przyjaciół: znanych i wybitnych osobistości, ludzi o patriotycznych poglądach, którzy nie tylko wspierają ruch prosvitiański, ale sami są inicjatorami ogólnomiejskich akcji i projektów. Wśród nich jest Halina Kulczynska, która podziękowała wszystkim prosvitianom za nieobojętność wobec teraźniejszości, za zachowanie odrębności, języka, tradycji narodu ukraińskiego. — Aby być prosvitianinem, nie trzeba mieć legitymacji w kieszeni. Trzeba mieć szczere przekonania w sercu. I nie zdradzać tych przekonań – uczestniczyć we wszystkich imprezach, projektach, akcjach, które w mieście organizuje patriotyczna społeczność. Czuć własne zaangażowanie w tworzenie współczesnej historii. I mieć w sercu nadzieję! – zwróciła się do uczestników prezentacji zastępczyni mera Równego Halina Kulczynska. Most między prosvitiańskimi pokoleniami, których działalność została przedstawiona w zbiorze, na prezentacji zbudowali niezmienny członek „Proświty”, honorowa prosvitianka, budowniczy Ukrainy Jewhenija Hładunowa-Borejko oraz przewodnicząca OS „Młoda Proświta” Ludmyła Hrekul. Wiara jednoczy, miłość pomaga przezwyciężyć wszystkie próby, nadzieja pozwala uwierzyć w cud, a wiosna zawsze przynosi odnowę sił, przyrody, Ukrainy. „Mam w sercu to, co nie umiera” – mówi ustami Mawki genialna Lesia Ukrainka w „Leśnej pieśni”, której kompozycję literacko-muzyczną przedstawił obecnym wzorowy teatr recytatorski „Edelweiss”, kierowany przez Walerię Suponkinę-Łahniuk. W dniu święta o miłości do Ojczyzny śpiewały swoje najlepsze pieśni ludowe trio bandurzystek „Lybid” (kierowniczka Uliana Dudas) oraz wzorowy chór estradowy „Darenbi” MPK (kierowniczka Iryna Szaulska). A nastrój spotkania podnieśli i radosne emocje wniosła pieśń „Ой, роде наш красний” w wykonaniu przewodniczącej oddziału prosvitiańskiego przedszkola nr 40 Iryny Kucharczuk oraz wiersz „Modlę się za Ukrainę” w wykonaniu uczennicy trzeciej klasy szkoły nr 23 Marijki Tkacz. A w styczniu tego roku Równe ożyło w kalendarzu „Równewzory”, który prosvitianie zaprezentowali w muzeum „Proświty”. Zebrali się tam uczniowie szkół miejskich, których rysunki stały się ilustracjami do stron kalendarza prosvitiańskiego „Równewzory”. Kalendarz powstał z okazji 100-lecia jednej z najstarszych organizacji społecznych Ukrainy – „Proświty”. Na wszystkich stronach – rodzinne miasto, namalowane dziecięcymi rękami, szczerze i z miłością. Uczestnicy prezentacji przeglądali podarowany im jako współautorom kalendarz i wspominali wiosenny dzień, 27 kwietnia 2017 roku. Właśnie wtedy w parku „Proświty”, w mikrorejonie „Północnym”, ponad dwieście uczniów wzięło udział w rówieńskiej akcji plastycznej „Równe maluje”, jednym z wydarzeń projektu „Sim-Pod” w ramach ogólnomiejskiego projektu „Równe – miasto unikatowych wydarzeń”. Dzieci malowały te zakątki rodzinnego miasta, które najbardziej je zachwyciły. Malowały pędzlem i ołówkami na kartkach albumowych, kredą na asfalcie. Wspólnie z nauczycielami plastyki tworzyły unikatowe panno „Równewzory”, na którym przedstawiono symboliczne drzewo rodzinnego miasta i jego najważniejsze miejsca. Najlepsze prace uczniów równieńskich szkół zostały złożone w kalendarzu „Równewzory”. Inicjatorką jego powstania była Kateryna Syczyk, przewodnicząca Równieńskiej „Proświty”, zastępczyni kierownika wydziału oświaty, a ideę tę w życie wcieliła kierownik naukowego centrum informacyjno-innowacyjnego Serhij Sznajder wraz ze swoimi kolegami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Poetka męstwa i walki

...czci dla narodu, jego postaci, która jest wzorem bojownika o wolność i godność ludzką, mówili: odpowiedzialny sekretarz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki Mykoła Nesterczuk, przewodniczący partii «Patriot» Mykoła Holomsza, poeta Petro Szulha. Ludowy chór «Homin» im. L. Jaszczenki wykonał pieśni do słów Lesi Ukrainki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Intelekt narodu. Czy jest on potrzebny przywódcom?

Larysa KOPAN, członkini NSPU To gorzkie pytanie nasuwa się, gdy słyszysz, że kolejny instytut przeszedł na „dwudniowy tydzień pracy”, że studenci chemii pojechali na praktyki za granicę (czy wrócą?), że młodzi wynalazcy – uczniowie starszych klas – otrzymali międzynarodowe nagrody, a w rodzinnej szkole nie znalazło się dla nich ani szacunku, ani uwagi, ani uznania, gdy widzisz stosy rękopisów odłożonych przez wydawców „na lepsze czasy”. A kiedy mają nadejść te „lepsze dni, godziny, minuty”? Ot, powiedzmy, współczesnym Hruszewskiemu czy Wynnyczence obecne dziesięciolecia zapewne jawiły się jako promienne. I w gruncie rzeczy takimi są. Państwo zdobyło niepodległość, przez tyle wieków wyśnioną! Tak upragnioną i wycierpianą, przez poetów-geniuszy opiewaną. I co z tego wychodzi? Naród, napinając siły, pragnie zachować Ojczyznę, od której okupant żywymi kawałkami odrywa Krym, Donieck, Ługańsk, niszczy wsie, minuje pola, gdzie miałyby kłosić się zboża, zalewa kopalnie, wywozi sprzęt… Jak w tej sytuacji ma działać kierownictwo państwa zastraszonego przez agresora? Słusznie: „Wszystko dla frontu! Wszystko dla zwycięstwa!”. A co wyłania się w nowym budżecie? Wydatki na MSW, Prokuraturę Generalną i Gwardię Narodową przewyższają budżet Sił Zbrojnych walczącej Ukrainy. Wiadomo, że w Singapurze zaprowadzono porządek, niszcząc korupcję przy pomocy sądów, policji, organów ścigania. Być może na Ukrainie zaplanowano wypróbować system singapurski? Dlatego duże wydatki na MSW… A pomyślało się jeszcze, że nie wszystko da się zwyciężyć prosto pałką, czasy są teraz takie, że wiedza stała się najpotężniejszą siłą. I od razu przypomniały się proponowane „reformy” w naszej szkole: skrócenie godzin nauczania fizyki, matematyki, chemii, gorąca dyskusja wokół propozycji połączenia biologii, geografii, astronomii, ekologii, tejże fizyki i chemii, jeśli nie są przedmiotami profilowymi, i nauczania w ramach jednego przedmiotu „Człowiek i przyroda”. Dobrze, że ostatecznej decyzji jeszcze nie podjęto. Ale to, że w nowym budżecie finansowanie edukacji zmniejszono, optymizmu nie dodaje. Niedawno „Wydawniczy dom SZKOŁA” zwrócił się z listem otwartym do ministra edukacji i nauki Ukrainy oraz do Państwowej instytucji naukowej „Instytut modernizacji treści edukacji”. Na przykładzie swojego gorzkiego doświadczenia „zatwierdzania” dwóch prac w Państwowej instytucji naukowej wydawnictwo zwraca uwagę „na niedopuszczalny poziom niedbalstwa w pracy wyżej wymienionej instytucji oraz na skrajnie niepokojącą i niebezpieczną tendencję do sztucznego hamowania tempa i poziomu rozwoju naszych dzieci poprzez upraszczanie i obniżanie poziomu trudności programów nauczania, podręczników, pomocy naukowych…”. Dużo mówimy o „wojnie o imiona” – czyli o naszej historii jako poważnym składniku wojny hybrydowej. Rosja nie waha się, nazywając wybitnych ukraińskich uczonych „rosyjskimi”. Czyli próbuje udowodnić światu, że ci „chochoły” nic nie są warte, u nich i w genach tylko uprawa gryki i do niczego więcej nie są zdolni. Mówiąc, że są narody-liderzy, to przede wszystkim „wielki rosyjski”, a jeśli o swoją godność upomni się Ukrainiec – to oczywiście nacjonalista, banderowiec. Dziesięcioleciami, stuleciami przyzwyczajano Ukraińca do pokory, do bezwarunkowego przyjmowania swojej niższości. Tak to było jeszcze w czasach pod jarzmem. A obecnie, na Ukrainie „wolnej, nowej” musimy nie tylko cieszyć się deklaracjami, ale i dbać o rozwój gospodarki oraz nauki, czym zapewniły sobie wejście do grona udanych krajów USA, Niemcy, Japonia… Cóż, o gospodarce delikatnie przemilczę, bo codziennie jeżdżę obok „ślepych” okien byłego Darnickiego kombinatu jedwabniczego, wiem od swoich ziomków-zaporożców o zamkniętych halach i fabrykach, zatrzymanych taśmach produkcyjnych, zamarłych kombinatach metalurgicznych. A o tym, jak dzisiaj rząd dba o naukę, a co najważniejsze, jakie ma plany na jutro, boleśnie mówić, ale jeszcze musimy. To jak z chorobą nowotworową: albo operuj w porę, albo umieraj. Jak stało się wiadome z prasy, Ministerstwo Finansów Ukrainy wysłało list do NAN Ukrainy (nr 04130-17-19/35910 z 20.12.2017 r.) o tym, że finansowanie według nowego programu budżetowego NAN Ukrainy na 2018 rok rozpoczyna się… od 1 lipca 2018 r. Szanowni doktoranci, docenci z kandydatami – wyłączajcie swoje instalacje, bo już nie chodzi o wasze groszowe pensje, a o to, że instytuty nie mają za co kupić odczynników, instalacji, w rejonach. Jewhen Czykałenko – inicjator zwołania, współzałożyciel i sponsor Centralnej Rady, szczodry mecenas, który sfinansował całe ukraińskie odrodzenie narodowe tamtego czasu, nie ma nawet krótkiego zaułka. Oświeceniowe Centrum Odrodzenia Narodowego im. Jewhena Czykałenki prosi wszystkich ukraińskich patriotów o wejście na stronę forum.kievcity.gov.ua oraz, po zarejestrowaniu się tam, o zagłosowanie za placem Jewhena Czykałenki i nakłonienie do tego swoich przyjaciół, ludzi o podobnych poglądach i znajomych. Obecnie pozycja głosowania znajduje się aż na 5. stronie strony obok głosowania za Dm. Doncowem. opłacić energię elektryczną. A nowe kosmiczne trasy możecie rysować na ścianach akademików, to przecież lepsze niż na więziennej ścianie Łukianówki, jak przyszło to wynalazcy i rewolucjoniście Kibałczyczowi. Humanistom jest w ogóle prościej: swoje genialne badania, powieści, poezję, przekłady „wypuszczajcie” do Internetu, ktoś tam na nie trafi. „Książka to produkt przeżyty” – tak zdecydowali nasi przywódcy i lekko odsunęli od siebie różne tam serie: „Wydania społecznie znaczące”, „Biblioteka Komitetu Szewczenkowskiego”, „Historia i współczesność”… Państwo w 2017 roku nie finansowało takich dziwactw, a przecież przeżyliśmy i majątki miliarderów nie skurczyły się, a wzrosły. Jak zaznaczył w swoim artykule „…I o nauce na Ukrainie można zapomnieć” (2016 r.) ukraiński fizyk Wadym Łoktiew: „U nas nauka (przede wszystkim fundamentalna) oraz jej nosiciele – uczeni i pedagodzy – znajdują się wśród upokorzonych warstw społeczeństwa. W końcu sfera naukowo-oświatowa przestała być prestiżowa jako sfera działalności czy zatrudnienia…”. I dalej z bólem pisze: „Jako aktywny uczestnik różnorodnych badań naukowych w dziedzinie fizyki, mogę sobie wyobrazić, jak skutecznie będzie rozwijać się kraj, który na nich nie oszczędza. Tak samo nietrudno nakreślić opłakane perspektywy kraju, w którym nauka stała się drugorzędnym czynnikiem jego rozwoju. Dlatego, znając nie ze słyszenia o stanie spraw z nauką i oświatą na Ukrainie, biorę na siebie odpowiedzialność prognozować: jeśli obecne tendencje nie zostaną świadomie i zdecydowanie przełamane przez wyższe kierownictwo państwa, które – jeszcze raz podkreślam – póki co praktycznie nic nie robi w tym kierunku, przodującą Ukraina nie będzie nigdy i bezpowrotnie zniknie z naukowych map świata”. Ludzie dobrzy! To co mamy robić? Wiemy, że bez kultury, nauki, bez intelektu narodu nie podniesie się państwa, i milcząco obserwujemy, jak ten intelekt niszczą. Jedynie rozmyślamy po cichu: czy to z powodu głębokiej głupoty naszych wodzów, czy z podpowiedzi wroga – przecież jesteśmy państwem walczącym? A może nasi intelektualiści z ostatnich sił nakreślą plan ratunku Ukrainy – realny, skuteczny, operatywny, wszak śpiewa się w naszym Hymnie: „Jeszcze nie umarła Ukrainy ani sława, ani wolność…”. Zagraniczni specjaliści – gruzińscy, kanadyjscy, litewscy, żydowscy, polscy – choćby nie wiadomo jak wysokimi pensjami ich kusili – udowodnili, że polegać musimy tylko na sobie, na swoich fachowcach. Na młodzieży studenckiej, tych, którzy celowo zdobywają wykształcenie i dla których „ojczyzna”, „naród”, „lud” – to nie puste dźwięki. Kto swoją patriotyczną szkołę przechodzi gorącymi ścieżkami wojny. A jeszcze – na drogocennych nosicielach wysokiej kultury i doświadczenia narodu, którzy obecnie obchodzą swoje poważne jubileusze. Nowa elita, która potężnym pędem wyrasta z narodowego korzenia – nadzieją Ukrainy. Lecz jak widzimy, nie jest ona potrzebna wodzom. Bo z intelektualistami zawsze jest kłopot.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Nie należy nazywać nas, Ukraińców, idiotami

Petro ANTONENKO W naszych mediach pospiesznie powtarza się, a w przychylnych władzy mediach z zachwytem, oświadczenie szefa przedstawicielstwa Unii Europejskiej na Ukrainie Mingarellego, wygłoszone na konferencji prasowej w Kijowie 23 lutego, dotyczące reform na Ukrainie. Oto jak cytuje to wystąpienie UNIAN: „Nie wątpimy w to, nie będę teraz wyliczał listy reform, które zostały wprowadzone w bardzo trudnych warunkach, jednak jeśli tego nie widzicie, — to jesteście albo idiotami, albo ludźmi o ograniczonym punkcie widzenia. Jeśli wątpicie, powiedzcie mi, a ja przedstawię wam całą listę nadzwyczajnie ambitnych reform, które zostały rozpoczęte”. Mamy nadzieję, że tłumaczenie jest dokładne, bo czasem zdarzają się też kazusy, które potem tłumaczy się niedokładnością przekładu. Jeśli tak, to czy nie jest zbyt emocjonalna, żeby nie powiedzieć — wulgarna, terminologia jak na europejskiego dyplomatę? Nawet jak na gorącego Włocha. Oczywiście, pod pojęciem „dostrzegać” reformy rozumie się ich aprobatę. Zatem ci z nas, którzy „nie dostrzegają” skutecznych zmian na lepsze w naszych reformach medycznej, emerytalnej i innych, są idiotami. Już nazywa się ich zdrajcami, wrogami narodu. Nie wdając się w długie dyskusje o naszych reformach, zauważę, że wśród Ukraińców jest, delikatnie mówiąc, wielu ludzi, którzy nie są zachwyceni tymi reformami. Oto nagłówek zwykłej, świeżej publikacji czernihowskiego internetu i gazety: „Nie daj, Boże, nikomu żyć podczas takich reform”. Tak mówią mieszkańcy osiedla Lubicz u nas na Czernihowszczyźnie o tym, jak w ich miejscowości reformuje się opiekę medyczną. Jeśli ja, ci ludzie i jeszcze miliony zwykłych Ukraińców nie są zachwyceni tymi reformami, to wychodzi, że jesteśmy idiotami. Jako idiota, według wersji Mingarellego, mógłbym teraz żądać od niego przeprosin za obrazę milionów moich współobywateli. Ale czego można oczekiwać od przedstawiciela syte Europy, która tępo i obojętnie przygląda się jedynej wojnie w centrum kontynentu. O czym z takimi rozmawiać? Nawiasem mówiąc, do najważniejszych reform w państwach należą również reformy sądownictwa i organów ścigania. Ale takie oświadczenia w czwartą rocznicę śmierci Niebiańskiej Sotni, wiedząc, że za zabójstwo ponad stu ludzi w centrum europejskiej stolicy przez te 4 lata skazany został 1 (jeden!) przestępca, — to bluźnierstwo, znieważenie pamięci zabitych i plucie na ich grób. Idiotów na Ukrainie oczywiście nie brakuje, skoro przez 26 lat wybieramy taką władzę. Ale pozwólmy sobie sami się z tym uporać. Absolutnie mam gdzieś (przepraszam, że sam też zbaczam na taką samą leksykę), kim uważa mnie i miliony Ukraińców Mingarelli. Zwracam się nie do niego, lecz do współobywateli. Chyba nie warto nam klaskać takim oświadczeniom, tym bardziej że w ten sposób zniżamy się do myszowatego kłębienia się w przedwyborczych bataliach. Bo to już na pewno idiotyzm.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Apel do Ukraińców

Jurij GNATKEWYCZ Obecnie na stronie Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej forum.kievcity.gov.ua trwa głosowanie kijowian w sprawie decyzji Komisji ds. Nazewnictwa KMAP o przemianowaniu placu Lwa Tołstoja na plac Jewhena Czykalenki. Rosyjski hrabia i pisarz ma w Kijowie sześć toponimów: ulicę, plac, stację metra w centrum miasta, a także dwie ulice i zaułek w dzielnicach Desniańskiej i Darnyckiej-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ku czci Stepana Rudanśkiego

Olha JURCZYSHYNA, kierownik sektora wydawnictw krajoznawczych biblioteki Winnickiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. M. I. Pyrohowa. W styczniu 2018 roku na Winniczyźnie, w ojczyźnie poety i lekarza, wybrzmiało Ogólnoukraińskie święto, a już w lutym w Kijowie, w Narodowej Naukowej Bibliotece Medycznej Ukrainy (dalej NNBMU), odbył się wieczór literacko-artystyczny ku czci wielkiego Ukraińca. W Złotej Sali księgozbioru zebrało się ponad stu wielbicieli twórczości Stepana Rudanśkiego: naukowcy, lekarze, artyści, poeci i prozaicy, pracownicy bibliotek; studenci kijowskich uczelni wyższych, medycznego koledżu nr 4. Ze słowem wstępnym wystąpiła R. I. Pawłenko, dyrektor generalny głównej biblioteki medycznej Ukrainy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, która podkreśliła aktualność i nieśmiertelność twórczości Stepana Rudanśkiego. Nawiasem mówiąc, właśnie z inicjatywy Raisy Iwaniwny 35 lat temu w NNBMU zapoczątkowano coroczne wieczory upamiętniające tego poetę i lekarza. Prowadzącymi wydarzenie byli ukraiński poeta i humorysta Hryhorij Hajowyj oraz przedstawiciel Winnickiego Ziemstwa w Kijowie Anatolij Zubar. Ciekawe były wystąpienia Wołodymyra Strekala, poety i dziennikarza, oraz Anatolija Radzichowśkiego, doktora nauk medycznych, profesora katedry chirurgii ogólnej i ratunkowej NMAPO imienia P. L. Szupyka. Jak zawsze interesująca i emocjonalna była opowieść poetki, laureatki Ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej imienia S. Rudanśkiego Wałentyny Kozak, która wykonała również pieśni do słów Stepana Rudanśkiego w języku ukraińskim i włoskim. Brzmiał utwór Stepana Rudanśkiego „Peresliw’ja” w niepowtarzalnym wykonaniu zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Wasyla Dowżyka. Ciepłym słowem uczestnicy wydarzenia wspomnieli poetę, tłumacza, krytyka literackiego, działacza społecznego Petra Osadczuka, przez wiele lat niezmiennego prowadzącego wieczory literacko-artystyczne pamięci S. Rudanśkiego w NNBMU (odszedł do wieczności w 2014 roku). Książkę wspomnień o nim podarowała bibliotece jego żona, Ałła Osadczuk. Uwagę przyciągała wystawa książkowo-ilustracyjna, którą z miłością przygotowali pracownicy księgozbioru. Zasłużony pracownik kultury Ukrainy Anatolij Kaczan wręczył zespołowi biblioteki Dyplom Honorowy NSPU za wieloletnią organizację wieczorów literacko-artystycznych poświęconych Stepanowi Rudanśkiemu oraz popularyzację jego twórczości. Obecni obejrzeli krótkometrażowy film dokumentalny, stworzony przez Żytomierską Obwodową Państwową Kompanię Telewizyjno-Radiową „Żywa pamięć”. Płytę z nagraniem filmu podarował bibliotece O. W. Borżkowśkyj, podpułkownik służby medycznej w stanie spoczynku, potomek poety i lekarza. Za udział w przygotowaniu tego filmu Winnicka Obwodowa Administracja Państwowa oraz Winnickie Obwodowe Centrum Twórczości Ludowej nagrodziły Podziękowaniem Ołeksija Wasylowycza Borżkowśkiego, jego syna Ihora Ołeksijowycza oraz wnuka Ihora. Mimo podeszłego wieku, Ołeksij Wasylowycz Borżkowśkyj kontynuuje pracę. Wspólnie z Anatolijem Jefimowem, rodowitym mieszkańcem wsi Chomutyci na Winniczyźnie, lekarz zabiega o otwarcie pomnika Stepana Rudanśkiego w Jałcie. Zwieńczeniem i wzruszającym akordem było wspólne wykonanie przez uczestników wydarzenia pieśni do słów S. Rudanśkiego „Powij, witre, na Wkrajinu…”. Laureatem Ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej imienia Stepana Rudanśkiego za 2017 r. został zespół autorski Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. H. S. Skoworody w składzie T. A. Kosmedy, N. W. Piddubnej, T. F. Osipowej za monografię „Stepan Rudanśkyj: fenomen modelowania „żywego” języka Ukraińców”. Dyplomantami nagrody zostali A. K. Petruszkewycz za książkę poetycką „Spowid’ sercia” i album audio „Wesela nowyna” od zespołu „Kałyna” oraz Ju. P. Bereza za książkę poezji i prozy „Usmiszkoju wytru słozy”. W tymczasowo okupowanym Krymie patrioci pielęgnują pamięć o Stepanie Rudanśkim: opiekują się grobem, w dzień urodzin i dzień śmierci poety i lekarza przychodzą na grób Stepana Rudanśkiego, aby złożyć kwiaty, pokłonić się jego pamięci. Upamiętnienie wielkiego Ukraińca świadczy o niegasnącym zainteresowaniu postacią Stepana Rudanśkiego, ogólnonarodowej miłości do języka ojczystego. Twórczość Stepana Rudanśkiego, pełna wysokiej świadomości narodowej, jest aktualna dziś jak nigdy dotąd. matki którego, hrabiny, również przeszkodziła szczęściu młodych. Obie legendy, które legły u podstaw „Pieśni leśnej” i „Lorelei”, rozdzielone w czasie i przestrzeni, łączy ludzka natura. Nina Szmurikowa-Hawryluk oryginalnie i pewnie buduje mostek do obrazów Łesi Ukrainki, jej przyjaciela Serhija Merżynśkiego, i tym osiąga sukces. Jej Łesia Ukrainka staje przed czytelnikiem nie tylko jako wielka poetka, znawczyni nadprzyrodzonych tajemnic, ale także jako żywy człowiek — pierwowzór Mawki. Jako dramaturg pani Nina mistrzowsko wykorzystuje konwencje, jej fantazja jest bogata, celowa, podporządkowana zamysłowi twórczemu. Tym tłumaczy się powodzenie — obraz Łesi Ukrainki nakreślono udanie. Trafnie wykorzystano jej wiersze: Precz, myśli, wy chmury jesienne! Wszak teraz wiosna złota! Czy to tak w żalu, w łkaniu Przeminą młode lata? Nie, ja chcę przez łzy się śmiać, Wśród niedoli śpiewać pieśni, Bez nadziei jednak mieć nadzieję, Żyć chcę! Precz myśli smutne. Te słowa to lejtmotyw książki i świadczą o tym, skąd Nina Szmurikowa-Hawryluk czerpała natchnienie. Z genialnej czary Poezji! W przedmowie do dramatu „Lorelei” poeta Anatolij Nencinśkyj nie ukrywa swojego zachwytu dramatycznym debiutem Niny Szmurikowej-Hawryluk. I całkiem słusznie, bo poemat dramatyczny to gatunek trudny, nie każdemu mistrzowi pióra podoła. Dlatego tak rzadko na Ukrainie pisze się i publikuje poematy dramatyczne. Naszej rodaczce się powiodło. Niechże i nadal służy jej za przykład dziedzictwo dramaturgiczne Łesi Ukrainki. Poeta i lekarz, klasyk literatury ukraińskiej należał do jasnego gwiazdozbioru wielkich synów Ukrainy, którzy niestrudzenie wywalczali prawo do jej niepodległości, prawo mówienia i tworzenia w swoim kraju w języku ojczystym. W liście do brata Hryhorija z 5 lipca 1859 r. pisał: „Zakazują mi mojego języka ojczystego, — zakazuje ojciec; ale u mnie był pradziad i prapradziad — oni mi nie zakazali; nie słucha ojciec mojej mowy — za to mnie i po śmierci, może, posłuchają…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

«Piękne tylko wiecznie żyć będzie…»

Ołena HOROBIEWSKA, pracownik naukowy Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka Pracownicy muzeum oraz Czerniowieckiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej imienia Mychajła Iwasjuka, koledzy z Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Jurija Fedkowycza, pracownicy telewizji złożyli kwiaty czci na grobie M. Iwasjuka na Cmentarzu Ruskim, a także wypowiedzieli słowa podziękowania utalentowanemu ukraińskiemu pisarzowi. Wydarzenie w Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka rozpoczął dyrektor Myrosław Łazaruk, a teatr poetycki Czerniowieckiego Obwodowego Kolegium Sztuki im. S. Worobkewycza (kierownik — wyróżniający się pracownik oświaty Ukrainy Hryhorij Iwanowycz Soroczan), który już nie raz inscenizował w dawnym domu rodziny Iwasjuków utwory M. Iwasjuka, M. Eminescu, W. Kołodija, S. Worobkewycza, przedstawił fragment spektaklu „Los mi powiedział…” według utworów Mychajła Hryhorowycza. Na dzień pamięci dwóch bukowińskich artystów pracownicy muzeum przygotowali wystawę o przyjacielskich i twórczych relacjach M. Iwasjuka i A. Dobrianskiego „Piękne tylko wiecznie żyć będzie…”, na której zaprezentowano wiele fotografii z archiwum zdjęć Mychajła Hryhorowycza, dokumentów dotyczących działalności uniwersyteckiej, notatników, publikacji prasowych oraz książek, na stronach których znajdują się utwory Anatolija Mykołajowycza, wspomnienia i opracowania naukowe o nim. Wystąpili profesor CzNU im. J. Fedkowycza, autor wielu publikacji o M. Iwasjuku i A. Dobrianskim Bohdan Iwanowycz Melnyczuk, profesor, dziekan wydziału filologicznego CzNU im. J. Fedkowycza Borys Iwanowycz Bunczuk, kolega A. Dobrianskiego, pisarz, literaturoznawca, krytyk literacki i publicysta Wiktor Trochymowycz Kosiaczenko, dyrektor Czerniowieckiej Biblioteki Miejskiej im. Anatolija Dobrianskiego Lesia Ilarijiwna Szczerbaniuk. Na wydarzenie przybyli również uczniowie 8 klasy Szkoły Średniej nr 2 ze swoim nauczycielem Anatolijem Smolskim. Mychajło Hryhorowycz bardzo ciężko przeżywał stratę syna Wołodymyra. Swój ból przelewał na zapiski w dzienniku, a później także do zbioru poezji „Elegie dla syna”. Jeden z sonetów zamieszczonych w tym tomiku, „Ze mną noc bezkresna, jarzębinowa…”, Mychajło Iwasjuk poświęcił Anatolijowi Dobrianskiemu. Wykonał go Wadym Sawczuk, uczeń 9 klasy Szkoły Średniej nr 2. Pieśń „Dziewczęce marzenia” do słów A. Dobrianskiego wykonała Wałentyna Andrijiwna Czołkan — wykładowczyni CzNU im. J. Fedkowycza, a niegdyś studentka i koleżanka A. Dobrianskiego. Iwan Derda, śpiewak i kompozytor, zasłużony artysta Ukrainy, podzielił się wspomnieniami o M. Iwasjuku i A. Dobrianskim oraz zaśpiewał „Balladę o ojczystym domu” do słów Rostysława Bratunia i muzyki Wołodymyra Iwasjuka. M. Iwasjuka i A. Dobrianskiego, tych dwóch dobrych i mądrych ludzi, łączyły lata szczerej przyjaźni. W 1991 roku A. Dobrianski podarował Mychajłowi Hryhorowyczowi książkę „Czy ja w łące nie kaliną byłam?”, do której napisał artykuł wstępny, i dziś jest ona ozdobą biblioteki M. Iwasjuka. W książce znajduje się autograf: „W drogi mojemu sercu Dom Iwasjuków — literacko-muzyczny sztab Bukowiny — mój skromny wkład. 1991 rok”. A. Dobrianski i M. Iwasjuk posiadali niezwykle bogate księgozbiory. Dlatego jesteśmy dumni, że swoją bibliotekę Anatolij Mykołajowycz zapisał miastu i mogą z niej korzystać wszyscy chętni, a część książek Mychajła Hryhorowycza pozostała w muzeum (około 3,5 tysiąca egzemplarzy). Jasną stroną w życiu obu artystów był Czerniowiecki Uniwersytet Państwowy. W szczególności dla Anatolija Mykołajowycza, jak wspominał, uniwersytet był wszystkim: szkołą, miejscem pracy, radościami i smutkami, bez niego nie wyobrażał sobie swojego życia. Właśnie tam przepracował z M. Iwasjukiem na katedrze historii literatury ukraińskiej nie jedną dekadę. Z czary poezji Mykoła MACZKIWSKIJ, pisarz, literaturoznawca, laureat nagród miejskich, obwodowych, ogólnoukraińskich i międzynarodowych Nina Szmurikowa-Hawryluk, chmielniczanka, znana ukraińska poetka dziecięca, napisała poemat dramatyczny dla młodzieży i dorosłych „Lorilea”. Co zmusiło autorkę do wzięcia pióra, aby opiewać świat mistyki, otoczyć się bajkowymi postaciami, które żyją wiecznie, ale dla śmiertelnego człowieka są niewidzialne i niedostępne? Domysł podpowiada, że 145. rocznica urodzin Łesi Ukrainki, którą obchodzono w 2016 roku, skłoniła autorkę „Lorilei” do ponownego przeczytania stworzonego przez nią dzieła. A czytać Łesię Ukrainkę — znaczy na nowo przeżyć wszystkie te kolizje i sytuacje, w których działają bohaterowie jej wierszy, poematów, dramatów. „Pieśń leśna” — właśnie w niej odbite jest otaczające piękno i świat mistyki, tylko nie ten martwy i przerażający, a dobry i przychylny dla szczerego człowieka. Z tego punktu wyjścia pani Nina rozpoczęła swoje wchodzenie do świątyni pozahoryzontalnej, gdzie mieszkają zdumiewające istoty, powiązane niewidzialnymi nićmi z żywymi ludźmi. W poemacie dramatycznym Łesi Ukrainki, jak można przypuszczać, wydarzenia rozgrywają się na brzegach wołyńskiego jeziora Neczymne, a pani Nina znalazła swoją bohaterkę Lorileę na brzegach rzeki Ren. Dobra, żarliwa w miłości mityczna Mawka i jej wybranek wiejski chłopak Łukasz, jego czerstwa, ograniczona matka oraz biedna, z nieznanego rodu piękność i utalentowana śpiewaczka Lorilea, jej ukochany możnowładca — hrabia Herman, W Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka uczczono pamięć dwóch utalentowanych artystów — Mychajła Hryhorowycza Iwasjuka i Anatolija Mykołajowycza Dobrianskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Kierownik działu informacji naukowo-bibliograficznej NBUW T. W. Dobko oraz kierownik działu zbiorów gazetowych NBUW N. M. Noskina w swoich wystąpieniach opowiedzieli o tym, że po raz pierwszy w historii Ukrainy stworzono bezcenne dzieło o tych, którzy mieszkając daleko od ojczystego domu, rozsławili Ukrainę i ukraińskość. Od teraz w KNU imienia Tarasa Szewczenki z powodzeniem funkcjonuje katedra ukrainistyki zagranicznej, a dorobek S. B. Kozaka kładzie podwaliny pod jej dalszą udaną działalność. Jego żmudna i rutynowa praca wymaga nie tylko uznania, ale i zachęty. Znany badacz twórczości Iwana Bahrianeja, Ołeksandra Mysyka oraz innych ukraińskich intelektualistów Ołeksandr Shuhaj szczerze ucieszył się z sukcesu swojego przyjaciela i kolegi S. B. Kozaka. Wyraził podziękowanie za zorganizowane intelektualne święto dla całej Ukrainy. Przewodniczący Ługańskiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” i naukowiec Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Szewczenki Wołodymyr Semystiaha opowiedział, że na pracach Serhija Kozaka podczas studiowania kursu historii ukraińskiej emigracji oraz historii ukraińskiej diaspory uczyła się i wychowywała wielka plejada ukraińskiej młodzieży Ługańszczyzny, która obecnie świadomie broni państwo przed tak zwanym „ruskim mirem” i jego adeptami. Inspirowało ich niemało patriotów regionu, których działalność badał Kozak. Są to Iwan i Nadija Switłyczni, Mykoła Rudenko, Hryhorij Kostiuk, Wasyl Czapłenko, Witalij Bender, Jewhen Stachiw i inni. Dziękując badaczowi za nieoceniony wkład w ukraińską bibliografię i historię rodzimej nauki, poparł propozycję, aby pracę autora oraz jego dorobek naukowy poddać pod rozwagę opinii publicznej w celu nagrodzenia prestiżową nagrodą. Sprawa jest tego warta.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Twórczy fenomen Serhija Kozaka

Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” W Kijowie, w sali posiedzeń rady naukowej Narodowej Biblioteki im. W. I. Wernadskiego (NBIW), uroczyście otwarto wystawę książek pod wymownym tytułem „Rarytasy ukraińskiej diaspory w badaniach Serhija Kozaka”. Następnie z wybitnym badaczem życia ukraińskiej diaspory, literaturoznawcą, publicystą, bibliografem — Serhijem Borysowyczem Kozakiem spotkali się przedstawiciele ukraińskiej inteligencji narodowej. Serhij Kozak należy do grona ukraińskiej narodowej elity kulturalnej. Jest członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureatem wielu prestiżowych nagród literackich, doktorem filozofii Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Monachium (Niemcy). Sfera jego zainteresowań literacko-dokumentalnych to nie tylko badania życia i twórczości wybitnych postaci literatury ukraińskiej, takich jak T. Szewczenko, M. Hohol, I. Bahrianyj, T. Osmaczka, W. Hryszko, M. Woskobojnik, A. Dimarow i wielu innych. Opracował on także szereg indeksów bibliograficznych: „Ukraińskie wieści w Europie i Ameryce (1945—2000)” (2010), „Argentyńscy zaporożcy: z myślą o Ukrainie: (czasopismo „Porohy”: historia, treść, autorzy)” (2015), „Nowe dni” na brzegach Ontario: bibliogr. indeks treści czasop. „Nowe dni” (1950—1997. Kanada)” (2015), „Kijów na ulicach Filadelfii” (2016), „Iwan Bahrianyj (1906—1963): ukraiński pisarz i działacz polityczny (w 110. rocznicę urodzin)” (Kijów, 2016). Jednak główny powód zorganizowania wydarzenia jest inny. Jest on, jak na współczesne standardy, nadzwyczajny w ukraińskim bibliotekarstwie — wydanie unikalnego badania bibliograficznego „Rarytasy ukraińskiej diaspory w 4 tomach (Kijów, Jarosławiw Wał, 2016—2017)”. Za tę fundamentalną pracę Serhija Kozaka wydawnictwo „Jarosławiw Wał” w 2017 roku zostało uhonorowane Grand Prix ogólnoukraińskiego konkursu „Najlepsza książka Ukrainy”. Bez wątpienia nowe osiągnięcie twórcze S. Kozaka jest bezcenne nie tylko dla badaczy historii ukraińskiej diaspory, osiągnięć literatury ukraińskiej, nauki, sztuki, życia społeczno-politycznego, publicznego i kulturalnego poza granicami Ukrainy, ale także dla zrozumienia tych złożonych procesów, które przez wieki wrzały na ogromnej przestrzeni naszego imperialnego północnego sąsiada. I które wpłynęły nie tylko na los milionów Ukraińców, ale także wielu innych grup etnicznych naszej planety. Spotkanie twórcze otworzył i prowadził dyrektor generalny NBIW, członek korespondent NAN Ukrainy Wołodymyr Popyk. Przypomniał on obecnym, że właściwie sama biblioteka narodziła się na fali odrodzenia narodowego Ukrainy wcześniej niż Akademia Nauk. Obecnie jest to jeden z największych księgozbiorów świata. Tylko z zasobów elektronicznych przez sieć Internet codziennie korzysta 60 tys. czytelników. W 2017 roku wykorzystali oni prawie 26 mln książek i gazet. Popularność zyskały takie formy pracy z czytelnikami jak okrągłe stoły, konferencje, szkolenia dla naukowców itp. W 2017 roku zapoczątkowano najbardziej owocną formę pracy ze społeczeństwem — spotkania twórcze. Są one jaskrawym świadectwem tego, że takie procesy są charakterystyczne dla bibliotek o wysokim poziomie intelektualnym. Z kolei S. Kozak w ciekawy i treściwy sposób opowiedział o pracy twórczej za granicą, opisał, jak to było w redakcji gazety „Detroickie wieści” (USA), jak przebiegał proces poznawania i współpracy z wybitnymi przedstawicielami ukraińskiej diaspory, o wizytach w archiwach USA i Kanady, o narodowych cmentarzach ukraińskich na terenach tych krajów, nauce i obronie pracy doktorskiej w Niemczech, własnej pracy w redakcji gazety „Ukraińskie wieści”. Zobaczywszy w Cleveland magazyn, w którym przechowywano ponad 100 ukraińskich gazet i mały indeks do nich, zrozumiał, jak wielki zasób gazetowy trzeba zbadać i udostępnić dla kultury ukraińskiej. Przecież dla nas ukraińska diaspora to nie ogólne obrazy, a konkretne życie każdego Ukraińca poza granicami ojczystej Ojczyzny. Obecnie mało kto wie, że artyści-graficy ukraińskich wydawnictw to wybitne osobistości. Stworzone przez nich obrazy artystyczne zdobiły i zdobią gabinety Prezydentów USA i innych krajów. Czy wiele informacji może dostarczyć tabliczka nagrobna na cmentarzu? Dlatego lwią część pracy trzeba było wykonać także w domu, a nie tylko za granicą. Obecnym Serhij Kozak zaprezentował także niektóre rarytasy, które chciałyby mieć w swoich zbiorach i funduszach liczne biblioteki i muzea świata. Wśród nich unikalne fotografie U. Samczuka, Hr. Kostiuka, karykatury na J. Horlisa-Horskiego, niektóre gazety i zbiory. Dziękując wydawnictwu „Jarosławiw Wał” i Fundacji I. Bahrianego, S. Kozak oświadczył, że jego praca to nie literatura piękna, a specyficznie biblioteczna, która ukazuje ducha i czyn ukraińskiej społeczności za granicą. W swoim wystąpieniu w imieniu kolegów po piórze Mychajło Słaboszpycki podkreślił, że każdy zainteresowany fenomenem ukraińskim nie może być obojętny wobec tego, co S. Kozak przelał na papier. Tutaj nie może być dyskusji, bo to najbardziej udany projekt. To unikalne wydanie. Mnie zaś, jak i innych, oszołomił fenomen Ukraińców, którzy w spalonych, zrujnowanych Niemczech założyli swój uniwersytet, 12 teatrów w obozach osób przesiedlonych, przeprowadzili własne mistrzostwa w piłce nożnej. Gdyby budowali Ukrainę na Ukrainie — osiągnęliby lepszy rezultat niż obecna władza. Talent Serhija Kozaka polega na tym, że ma dar komunikowania się z Ukraińcami za oceanem. I to, co stworzył — przewyższa to, co zrobiły całe działy instytutów naukowo-badawczych i placówek akademickich. Swego czasu A. I. Dimarow oświadczył, że nie rozumie ludzi, którzy wykonują niewdzięczną pracę, bo to szaleństwo. Ale tę oraz inne publikacje S. Kozaka będą czytać i za 100, i 200, i więcej lat. Bo to naukowy wyczyn, który już ocenili historycy nauki. Dlatego szczere podziękowania dla Serhija Kozaka i szczery podziw dla jego poświęcenia. W swoich wystąpieniach wybitni ukraińscy naukowcy Jurij Szapował i Mykoła Tymoszyk nie tylko dziękowali S. Kozakowi za naukowe poświęcenie, ale także zwrócili uwagę obecnych na fakt, że S. B. Kozak swoją pracą wypełnił wiele luk w źródłoznawstwie. Upublicznili informacje o własnych osiągnięciach w badaniu fenomenu ukraińskiej diaspory, pracując ze źródłami archiwalnymi za oceanem. Kierownik działu ukrainiki zagranicznej NBIW T. D. Antoniuk, za-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ołena MEDWEDIEWA: „Działania na rzecz propagowania języka ukraińskiego powinniśmy prowadzić częściej”

Z okazji Międzynarodowego Dnia Przekazywania Książek Międzynarodowy Instytut Edukacji, Kultury i Więzi z Diasporą (MIOK) (dyrektor Iryna Kluczkowśka) Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” przeprowadził Akcję Intelektualnej Dobroci — „Jej Wysokość Książka. Darujmy!” — dołączając w ten sposób do międzynarodowej inicjatywy dobrowolnej. Ukraińskiemu Wolnemu Uniwersytetowi (w Monachium), który w tym roku będzie obchodził swój stuletni jubileusz, podarowano książki od rektora „Politechniki Lwowskiej” Jurija Bobała, a także książki i podręczniki od MIOK-u; serie książek wybitnego ukraińskiego poety Ihora Kałyncia podarowano rektor prof. Marii Prysłak. W ramach tej akcji książki ośmiu lwowskich wydawnictw wysłano do najaktywniejszych zagranicznych partnerów, którzy biorą udział we wszystkich projektach MIOK-u. W formacie połączenia wideo na Skype książki podarowano tym instytucjom. Książki wielu szanowanych lwowian zostały wręczone ukraińskim instytucjom z zagranicy również w formacie połączenia wideo. O tym, jak powstał pomysł przeprowadzenia Akcji, komentuje młodszy pracownik naukowy MIOK-u Ołena Medwediewa. — My wraz z koleżanką Iryną Pobran zaproponowałyśmy przeprowadzenie 14 lutego Akcji Intelektualnej Dobroci „Jej Wysokość Książka. Darujmy!”, zaczęłyśmy ją rozwijać. Mamy dużą listę szkół, organizacji społecznych, ukraińskich towarzystw kulturalnych w wielu krajach świata. Na szczęście ludzie zareagowali szybko. Dla nich to cud, że będą mogli otrzymać jakiś podarunek z Ojczyzny. Nasz Międzynarodowy Instytut Edukacji, Kultury i Więzi z Diasporą (MIOK) postanowił nie tylko zorganizować akcję intelektualnej dobroci, ale także samemu wziąć udział w akcji darowania książek. Dlatego największa liczba ukraińskich szkół sobotnich i niedzielnych, uniwersytetów, gdzie istnieją studia slawistyczne i ukrainoznawcze, ukraińskich towarzystw kulturalnych oraz organizacji społecznych działających w Niemczech, otrzyma od MIOK-u książki do nauki języka ukraińskiego jako obcego — „Krok-1”, „Krok-2”, stworzone przez MIOK dzięki edukacyjnemu kierunkowi działalności „Krok do Ukrainy”. Zaczęłyśmy nie tylko od komunikacji z już znanymi nam szkołami ukraińskimi. Dodałyśmy nowe, istotnie doprecyzowałyśmy listę bibliotek, instytucji państwowych, które mają studia ukrainoznawcze, wydziały lub studentów. Większą część książek wyślemy do Niemiec. Dzięki wsparciu Ambasady Ukrainy w Niemczech podarunki dostarczymy autobusem. Uważam, że takie akcje są potrzebne: działania na rzecz propagowania języka ukraińskiego powinniśmy prowadzić częściej. Dlatego chciałabym zaapelować do nieobojętnych Ukraińców, aby dzielili się swoimi książkami z Ukraińcami za granicą. Tam istnieją dwa typy szkół ukraińskich: międzynarodowe szkoły ukraińskie oraz sobotnie i niedzielne szkoły ukraińskie. Więc właśnie tej drugiej kategorii szkół ukraińskich najbardziej potrzebne jest nasze wsparcie i wsparcie Ukrainy, ponieważ są to te ośrodki, gdzie nie wydaje się świadectw, a wychowuje się dzieci w ukraińskich tradycjach i zachowuje ich tożsamość narodową. Zamiast posłowia. Tego święta — Międzynarodowego Dnia Przekazywania Książek — nie byłoby, gdyby nie mały trzyletni Amerykanin, który zapytał swoją mamę: dlaczego nie ma specjalnego dnia, kiedy ludzie darują sobie nawzajem książki? Mama tego chłopca, Emmy Broadmoor, zapoczątkowała obchodzenie takiego święta od 2012 roku. Więc od tego czasu co roku, 14 lutego, ludzie darują sobie książki nawzajem oraz członkom rodziny, zostawiają książki w miejscach publicznych, udzielają zniżek w księgarniach, organizują kampanie wolontariackie zbierania książek, przekazują je bibliotekom. Czytajmy! Darujmy! Szanujmy Książkę! Przygotował Bohdan ZAŁIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego ZNC NANU i MONU, członek NSPU i NSŻU, m. Lwów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Pisarz Łewko Riznyk: «Aby nad moim światem był dumny świat państwowy!»

We Lwowskiej Obwodowej Bibliotece Uniwersalnej odbył się wieczór literacko-artystyczny poświęcony dwóm wydarzeniom: prezentacji powieści-eseju Łewka Riznyka „Misterium niepokory Patriarchy Josyfa” oraz uczczeniu autora z okazji 80. rocznicy urodzin. Wszyscy dziękowali Łewkowi Riznykowi za jego działalność twórczą i życiową, za jego ostatnią książkę — powieść-esej „Misterium niepokory Patriarchy Josyfa”, w której ujawniono działalność przywódcy Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej Josyfa Slipyja, który w skomplikowanych warunkach politycznych ubiegłego wieku dążył do utwierdzenia w świecie ukraińskiej idei narodowej w aspekcie duchowym. Kilka pytań do jubilata. — Pomyślałem, że u Josyfa Slipyja w duszy one były, krwawiły. I dlatego walczył przeciwko każdej biedzie. A Milena Rudnycka zebrała w swojej książce odgłosy światowej prasy na temat działalności Josyfa Slipyja w Rzymie po uwolnieniu. — Jak ci się czytało przesłuchania J. Slipyja i A. Szeptyckiego przez KGB? — Jeszcze uczyli mnie ludzie, którzy wracali z łagrów, że w protokołach nie wszystko jest prawdą. Trzeba intuicyjnie szukać: gdzie jest prawda, a gdzie zmyślenie. Dlatego już czułem, co mógł J. Slipyj powiedzieć na przesłuchaniu, a nie to, co tam w protokole napisano. — Iwan Krypjakewycz miał wpływ na Josyfa Slipyja czy odwrotnie? — Byli w bliskich, przyjacielskich stosunkach. Obaj byli wysoko wykształceni i bardzo dobrze rozumieli, w jakich okolicznościach żyją, a także czego oczekiwać od okupanta. J. Slipyj lubił chodzić do mieszkania Krypjakewycza, gdzie prowadzili rozmowy. To było podczas niemieckiej okupacji. — Co miałeś konkretnie na myśli, twierdząc, że „Iwan Franko… stworzył najlepszą rzecz o Papieżu”? — Badania naszego geniusza o Papieżu Klemensie — trzecim Papieżu po Piotrze. Klemensa cesarz wysłał tutaj, do Królestwa Bosporańskiego, na wybrzeże Krymu, w pobliże Chersonezu. I tutaj antychrześcijanie głosili chrześcijaństwo. Ale utopili go w morzu. Iwan Franko zbadał tę historię i szczególnie ten okres, kiedy Cyryl i Metody odnaleźli jego szczątki i przewieźli do Rzymu. I w Rzymie został pochowany, ogłoszony świętym. Ale była to postać międzynarodowa — i ukraińska, i bizantyjska, i papieska, i rzymska. I. Franko wszystko to badał. — Która strona bardziej słuchała Josyfa Slipyja — banderowska czy melnykowska? — Melnyk był zarządcą majątków A. Szeptyckiego w Karpatach. A od 1926 roku Josyf Slipyj współpracował z Banderą. I Slipyj wiedział, że jest ten i ten — żadnej różnicy. Jak pisał Bandera? „Kto nas wyzwoli, ten nas od razu i zniewoli”. Melnyk napisał 33 prośby do Hitlera o współpracę. I Hitler na żadną nie odpowiedział. Chociaż Churchill powiedział: „Gdyby Hitler pozwolił na państwo ukraińskie, to nas by już tutaj nie było”. — Kogo? — Anglii… Potem J. Slipyja Szeptycki ustanowił sędzią polubownym między melnykowcami a banderowcami. J. Slipyj wysłuchiwał ich bez faworyzowania. — To co, Szeptyckiemu „pomogła” odejść w zaświaty polska artystka? Uważasz, że ją podesłano? — Z logicznych, filozoficznych wniosków rozumuję, z tych przypuszczeń, które prowadzą do prawdy, kiedy jej nie znasz. Kiedy kagiebista Karin miał niszczyć UCGK, rozumiał, że trzeba to robić od razu. Ale Szeptyckiego nie mógł aresztować, bo po pierwsze, był na wózku, po drugie, świat już go znał. Areszt nie był uważany za wyjście, najlepiej było — zlikwidować. I nagle pojawiła się artystka, która już malowała Szeptyckiego. I znowu przyszła malować — po 20—30 latach. Ksiądz Kadochnyk, być może, też miał zadanie. Opisuje ostatni dzień Szeptyckiego. Cały czas przy nim bywał. To podejrzenie ma tylko logiczne filozoficzne podstawy. Ojciec Choma… — …który pisał o J. Slipyju, czasem i w jego imieniu… — …pomocnik Szeptyckiego. Ale kiedy trafił do Rzymu, od razu wpadł w oko Iwanowi Buczce, który był doradcą Papieża w Rzymie. Postanowił pójść do Rzymu pieszo przez wszystkie granice. Jak można było je pokonać? Tę legendę stworzyli mu kagebiści… Jego, najwyraźniej, zwerbowali. Ani I. Buczko, ani J. Slipyj nie ukrywali się w swojej działalności. Kagebiści nawet przy Papieżu mieli swoich ludzi. — A czy udało się J. Slipyjowi przekonać Watykan, że Ukraina — to nie Rosja? — Watykanowi było wszystko jedno. Musiał szerzyć katolicyzm na Wschód. Dlatego wsparł i Szeptyckiego, i Slipyja, który utrzymał UCGK i mógł pracować nad szerzeniem katolicyzmu dalej. A wiedza o Ukrainie zależała od J. Slipyja. On cały czas mówił: Ukraina — to nie Rosja. — A obecnie Rzym pamięta o Ukrainie, o tym, co wyprawia na naszej ziemi imperialistyczna Rosja? — Wiedza o Ukrainie w Rzymie zależy od — We wsi, a kiedyś miasteczku Narajów, mieszkałem do 16 lat, do ukończenia 10 klasy. We wsi były jakby trzy „państwa”: w centrum czworokątnego rynku — solidne domy, kryte blachą — Żydzi; wokół nich, kryte czerwoną dachówką — Polacy; a już za nimi — pod strzechami nasi Ukraińcy… Tata Josyf był jednym ze średnich wiekiem synów dziadka. Służył w armii austriackiej, potem walczył w UGA, dobrze walczył, został adiutantem u dowódcy; był internowany, przebywał w ówczesnej Czechosłowacji, napatrzył się, naobcował… („Hryć zwiedził świata! Na Czechach, w Niemczech, we Włoszech, w Ameryce… Teraz coś rozumie…”). Powróciwszy po wojnie polsko-ukraińskiej w 1924 r., zastał zdziwionych krewnych. Tatę uważano za zaginionego na wojnie. Długo tata nie martwił się — dawał sobie radę. Zatrudnił się jako agent-dostawca, skupował świnie po wsiach i oddawał w Brzeżanach hurtownikowi. A ten przesyłał je do USA i Anglii. W ten sposób tata zarobił pieniądze i w Narajowie, wykupiwszy 0,25 ha ziemi, postawił dom z gliny i słomy… Czyż nie dziwnie wyglądał ten człowiek wśród wieśniaków?! Dlatego uważany był za wielkiego dziwaka i oryginała — słowem — Cudaka. — A jakie są losy rodziców? — pytam. — Ojciec przeżył 82 lata, a mama mieszkała na starość we Lwowie. Brat-artysta kupił we Lwowie 4-pokojowe mieszkanie, ale mama nudziła się, tęskniła, ciągnęło ją do Narajowa… Tam ją pochowali. A tatę i brata pochowali na Janowskim… Mama nie dożyła kilka miesięcy do Niepodległości Ukrainy.., — ze smutkiem wspomina to i kontynuuje: „A w Narajowie krewnych już nie ma. Dom z gliny i słomy zrujnował się… Jestem mieszkańcem Lwowa jeszcze od czasów studenckich, kiedy wykupiliśmy na czterech mieszkanie i zameldowaliśmy się tam… Ale kontynuujmy opowieść pana Łewka. „Miało mi szczęście dostać się do instytutu rolniczego od razu — byłem od-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Sławy nie szukam — szkice do portretu pisarza

— Powiedziałeś ciekawą rzecz, występując w Obwodowej bibliotece uniwersalnej: „Gdyby ktoś w moich utworach znalazł plagiat, zjadłbym ten kapelusz”. Wywołało to niemałe ożywienie na sali. — Uważam, że kapelusz się zachowa. Minie 100 lat i kapelusz będzie leżał w muzeum literackim obok moich książek, bo nigdy w życiu nie pozwoliłem sobie na plagiat. To niegodne i wstrętne. A jeśli wykorzystuję jakieś słowo czy myśl w ogóle, to obowiązkowo biorę je w cudzysłów. Lenin przypisał Marksowi powiedzenie: „Nic, co ludzkie, nie jest mi obce”. A w rzeczywistości to powiedzenie należy do klasycznej literatury łacińskiej. Albo „kto nie jest z nami, ten jest przeciwko nam” — przypisano M. Gorkiemu. A to powiedział Jezus Chrystus. Ale Gorki dobrze znał Biblię. Potem Moskale cytowali go. — A co obecnie z Twoją energetyką? Czy to jakaś istota pomaga Ci pisać, współpracuje z Tobą? — To zażartowałem. Przecież człowiek to skomplikowana, potężna maszyna, która daje impulsy energetyczne. Niestety, nie zostało to jeszcze należycie zbadane. A ekstrasensi to wykorzystują. — A o czym mowa w „Niewidzialnych stygmatach” Mileny Rudnyckiej, o których wspominałeś w swoim wystąpieniu? Zynowij HAJECKI, przewodniczący Pustomytowskiego Rejonowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, wieś Lisnewyczi, rejon pustomytowski, obwód lwowski. Wśród pisarzy Lewko Riznyk wyróżnia się szczególnym stylem. Jego tekst można rozpoznać nawet bez strony tytułowej. Zarówno styl, jak i zwroty językowe, dobór środków artystycznych są czysto galicyjskie, z wyraźnie zaznaczonym lokalnym kolorytem. L. Riznyk nie tylko na nowo odkrył, zachował, ale też utwierdził, a nawet upoetyzował dialektalne, lokalne słowa i wyrażenia. Język jego utworów wart jest osobnego badania. Jest bogaty w przysłowia, kołomyjki, pozwala uniknąć suchości wykładu, nudy. Oznaką kunsztu autora jest bogata frazeologia. Lakoniczne, trafne frazy wzbogacają język, świadczą o poziomie intelektualnym autora. Wszystkie utwory Riznyka nasycone są tymi krótkimi, treściwymi wyrażeniami, które chce się zapamiętywać, bo czynią one i nasz język bardziej przekonującym, służą niby przyprawa do potrawy. (Kto jest wrogiem dla jednego okupanta, będzie takim samym wrogiem i dla innego; kara Boża w porę znajduje grzesznika, choćby gdzie on był; raj może być tylko wśród żywego i w żywym; sława jest od złego; gdzie wielkie pieniądze, tam cena ludzkiego życia zbliża się do zera; chcesz zerwać różę — nie bój się kolców; kto sam nie płonie, ten innych nie zapali; nie chcesz, żeby ci usiedli na szyi, nie kłaniaj się nisko). Niestety, artykuł prasowy nie pozwala kontynuować tej serii mądrych powiedzeń. Składową swoistego stylu utworów Lewka Riznyka jest ironia. Jest to bodaj najbardziej określająca cecha pisarza. Szczególnie tego środka artystycznego pisarz używa przy przedstawianiu postaci, do których nie czuje sympatii. To obecny establishment: politycy, oligarchowie, różni dorobkiewicze. Środkami ironii jubilat demaskuje fałsz, pokazowy patriotyzm tych nuworyszy, określa istotę ich działalności jako walkę o koryto („bitwa dopiero się rozwija, tylko nie bitwa tytanów, a nikczemników”). L. Riznyk w istocie nigdy nie stosuje bezpośrednich charakterystyk, a robi to poprzez samoocenę lub ocenę innych, poprzez zabieg paradoksalno-komplementarny (u jego podstaw leżą paradoksy i sprzeczności), a także poprzez dialogi. Lew Riznyk jest mistrzem dialogu. W dyskusjach, sporach dwóch oponentów najgłębiej odkrywa się ich istota. Powieść „Zenia i Sławko” w całości zbudowana jest na dialogu, tutaj dialog występuje jako silnik rozwoju fabuły. Jako pisarz Lew Riznyk bardzo czule odbiera obecne wydarzenia, nie jest obojętnym obserwatorem. Co więcej — widzi wyjście z trudnych zjawisk kryzysowych, które przeżywa kraj, a w szczególności obecne państwo, którego on zaakceptować nie może: „Tę oto ruderę. Kryzysowo- i defoltowo-zagrożoną, niedoskonałą, przestarzałą, zlepioną z zgnilizny i próchna, zszytą białymi nićmi, sklejoną klejem..., który zmieszany jest na krwi, na nieczystościach bandycko-killerskich oligarchicznych klanów i innej mierzwie, a ta mierzwa tutaj — na tej ziemi — stała się nowym okupantem… pluskwą krwiopijczą, — nassie się gadzina chrześcijańskiej krwi — krwi głupiego-ogłupionego plebsu, a potem ucieka, by odpocząć — z paszportem panamskim — trawić zdobycz na Hawajach czy w innej strefie offshore”. A zatem wniosek: „Czym różni się człowiek godny od nikczemników? Człowiekowi godnemu najdroższe są cześć i wolność! Oto i chcę uczynić z Ukrainy państwo — prawdziwe, gdzie ludzie honoru będą w najwyższym poważaniu, Państwo — najwyższego wzorca…, bo już znudziło się w tym burdelu…”. (A między tym, powiedziano to jeszcze w 2003 roku w powieści „Czynnik Danyła Wernady”). L. Riznyk w swoich utworach okazał się prorokiem przyszłych zjawisk i wydarzeń. Tak przewidział dojście do władzy „dniepropietrowskich” na czele z Łazarenką, „donieckich” — z Janukowyczem, majdany itd. Dziwi szerokość, różnorodność upodobań, zainteresowań i wiedzy pisarza, co w pełni przejawiło się w tematyce utworów: rozwój i problemy państwa; batalie przedwyborcze; konflikt pokoleń; odkrycia naukowe, w szczególności w dziedzinie gleboznawstwa, psychologii, bioenergetyki, astrologii, inżynierii genetycznej… Stąd i specjalna terminologia („metoda bioenergetycznego wpływu na matrycę holograficzną”, soliton — swoisty wynalazek samego pisarza generatora wpływu na psychikę człowieka); wydarzenia historyczne związane z USS, UPA; globalny temat roli jednostki w historii narodu na przykładach takich postaci jak I. Franko, M. Hruszewski, metropolita A. Szeptycki, patriarcha J. Slipyj… Ogólnie utwory L. Riznyka wywołują nie tylko ciekawość, ale i estetyczną przyjemność. Aby głębiej poznać pisarza, jego światopogląd, jego wewnętrzny świat, życiowe credo — trzeba czytać, analizować jego utwory. Nie przeze mnie wymyślony aksjomat. Ta wiedza istotnie uzupełni biografię pisarza. Wspominam, jak kiedyś przy kawie w przytulnym mieszkaniu pana Lewka na ul. Patona pisarz rozgadał się i z godną pozazdroszczenia ciepłotą oraz lekkim smutkiem wspominał o swoim Narajowie:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nas samykh. Rzym jednakowo odnosi się i do Polski, i do Ukrainy. No, Polacy są reprezentowani w Watykanie. — A Ukraińcy?... Zrozumiale. Ty na posiedzeniu w bibliotece jeszcze powiedziałeś: „Ja J. Sliepoho odczuwam, bo ja jestem chłopem i on jest chłopem”. Cudownie! — Niech tak będzie! — Jaka więc jest formuła Twojej książki o J. Sliepoho, o której mówimy? — Potężna siła ducha. A poprzedniej książki o J. Sliepoho — wiara J. Sliepoho w Wiarę i Rozum A. Szeptyckiego. Sliepyj miał bardzo samodzielny charakter. I nie każdemu mógł ufać i pracować tak, jak z Szeptyckim. — Dlaczego P. Skoropadskiemu 100 lat temu nie udało się utworzyć Ukraińskiej Republiki Ludowej? — Bo Ukraina była tak bardzo rozbita na grupy partyjne, że nie mogła znaleźć wspólnego języka. Przeważył syndrom socjalistyczny — bo panował wtedy w Europie i na świecie. Nie Ukraina się nie powiodła — po prostu władza była obca, a obszarnicy obcy w 90%. Skoropadski był przyjacielem Mannerheima, którego naród był skonsolidowany. — A Ukraińcom było trudno się skonsolidować? — Niestety. A Mannerheim zdołał zorganizować swój fiński naród, który powstał przeciwko Stalinowi i zwyciężył. A gdyby Ukraina wtedy się zjednoczyła, mogłaby nawet zdobyć Moskwę. Ale ukraińskie siły były rozproszone. Dlatego i dziś może nas uratować tylko konsolidacja. Putin zorganizował zewnętrzny front i piątą kolumnę na Ukrainie! — Słowem, drugi front w Kijowie! — Czuję, że jest już wielu ludzi. Ale wielu od niego odeszło. Istnieje prawo filozoficzne: nie ma na świecie ani nie będzie człowieka, który mógłby przewidzieć przyszłość. A istnieje prawo cyniczności: historia się powtarza. Ale są nowe okoliczności. I aby coś przewidzieć, trzeba bardzo dokładnie przestudiować minione zygzaki. Wśród polityków są również uczciwi ludzie. Wydaje im się, że uda się wykonać to, co potrzebne, co pożądane. Ale tego, co obiecują, nie można brać za dobrą monetę. Ocenia się ich pragnienie, a nie to, co on zrobi. Rozmawiał Bohdan ZALIŻNIAK, kierownik centrum prasowego nauki dziennikarskiej ZNC NANU i MONU, członek NSPU i NSŻU, Lwów minnikiem w szkole i tu — podwyższone stypendium. A do tego zaciągnął się do grupy gleboznawczej i na wyprawy: obwód winnicki, obwód chmielnicki, Rosja, Kazachstan… Romantyka, ale i zarobek… Do stypendium w wysokości 28 rubli dochodziło jeszcze 70. Kupił sobie płaszcz, ubrania, obuł się — słowem burżuj... Wiersze zaczął pisać już w szkole. Pewnego razu wysłał wiersz do gazety rejonowej, skąd nadeszła odpowiedź, i choć „wierszy drukować nie będziemy — piszcie dalej”, to w szkole poszedł rozgłos: Lewko — poeta… Ogólnie, gdziekolwiek bym bywał, gdziekolwiek bym pracował — wszędzie na pierwszym miejscu myśl i marzenia — sztuka, literatura. Już we Lwowie, w instytucie, napisałem pierwszą nowelę i zaniosłem ją do „Leninśkiej Młodi”. Hryhorij Knysz wezwał mnie, pokazał mi nowelę poprawioną — jest cała niebieska od korekt… „Nie dziwcie się — mówi — trochę poprawiłem język, stylistykę, ale ziarno racjonalne jest, jest poczucie obrazu”… i poradził mi skupić się na prozie, nie rozdwajać się na poezji… Z czasem stałem się członkiem SPU. Jeden z bohaterów L. Riznyka powiedział kiedyś: „Sławy nie szukam…” Pisarz również sławy nie szukał — sława sama przyszła do niego w postaci licznych powieści, opowiadań, których szczytem jest praca liczącą nie jedną dekadę — trylogia o naszych duchowych światłach i przewodnikach narodu: Andrzeju Szeptyckim, Josyfie Sliporze, Iwanie Franko, Mychajle Hruszewskim. W 1996 r. powieść „Marginał” zdobyła wysoką nagrodę — nagrodę im. A. Hołowka za najlepszą powieść roku. W 2002 r. — państwowa nagroda im. O. Honczara za powieść „Ususy na Łysoni”; 2011 rok — literacka nagroda im. braci B. i L. Łepkich. L. Riznyk jest także laureatem nagród im. Iryny Wilde; „Lwowska sława”; czasopisma „Literaturnyj Ternopil”. 2015 r. — za trylogię („Samotność proroka”, „Poeta i Władyka”, „Doktor i profesor”) — nagroda Prezydenta Ukrainy i tytuł laureata. ...o Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Przewodniczącą jury była aktorka Kijowskiego Ukraińskiego Małego Teatru Dramatycznego, wykładowczyni katedry języka scenicznego KNUTKiT im. Iwana Karpenki-Karego Olena Ohorodnijczuk. Członkowie jury: zastępca przewodniczącego OUT „Proświta” Mykoła Nesterczuk, przewodnicząca metodycznego zespołu nauczycieli języka ukraińskiego uczelni I–II stopnia Ludmyła Kowalewska, kierowniczka muzeum Lesi Ukrainki Iryna Szczukina. Zwyciężczyniami zostały: I miejsce — Alina Chudenko (kolegium przemysłowe); II miejsce podzieliły się Alla Słobożenjuk (kolegium handlowo-ekonomiczne KNTEU) oraz Kateryna Szewczenko (kolegium transportowo-ekonomiczne NTU); III miejsce zajęli Anna Fedorenko (państwowe kolegium turystyki i gospodarki hotelowej), Wira Tkaczenko (kolegium inżynierii i zarządzania NAU), Zachar Popowycz (kolegium optyczno-mechaniczne KNU im. T. Szewczenki). Wyróżnienia jury otrzymali: Daniił Błonski (kolegium ekonomii i zarządzania DWNZ KNEU im. W. Hetmana) — za otwartość i poszukiwania twórcze, Weronika Babij (kolegium technologii informacyjnych i geodezji NAU) — za szczerość, Serhij Szulhin (kolegium technologii geologicznego rozpoznania KNU im. T. Szewczenki) oraz Anastasija Switko (kolegium przemysłu lekkiego) — za organiczność i naturalność wykonania, Lina Szarajewska (kolegium systemów i technologii informatycznych DWNZ KNEU im. W. Hetmana) — za liryczność. Wszystkim uczestnikom konkursu wręczono dyplomy, a zwycięzcy otrzymali nagrody od OUT „Proświta” i muzeum.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Czytamy!

Irina Szczukina, kierowniczka Muzeum Leśi Ukrainki, Kijów Już od kilku lat z rzędu przed dniem urodzin Leśi Ukrainki w kijowskim muzeum pisarki, które jest częścią Muzeum wybitnych działaczy kultury ukraińskiej Leśi Ukrainki, Mykoły Łysenki, Panasa Saksahańskiego, Mychajła Staryckiego, odbywa się konkurs, w którym studenci kijowskich kolegiów i techników czytają utwory poetki. Tegoroczny odbył się 21 lutego i wyróżniał się spośród innych. Brzmiało wiele wierszy, które nie są dobrze znane. Uczestnicy odnaleźli to, co odpowiada ich duszy, wczytali się w każde słowo i weszli na drogę Szczerości i Prostoty, unikając nadmiernego patosu, pokazowej emocjonalności, fałszywego artyzmu, wszystkiego tego, co często pojawia się w dążeniu do wywarcia wrażenia i zbliżenia się do zwycięstwa. Czytelnicy nie popełniali błędów w akcentach, nie łamali rytmiki wiersza Leśi Ukrainki, a u niej trafiają się nietypowe akcenty w wyrazach. Nie było też zachwytu dodatkowymi efektami: oprawą muzyczną, teatralizacją, ekstrawagancją… Wszystkie te zmiany nastąpiły od razu, od czasu poprzedniego konkursu, i dlatego wydawały się nieco mistyczne, bo skład studentów-uczestników, a odpowiednio również wykładowców, się odnawia… Na szczęście wszystkie wcześniej wyrażone przez członków jury życzenia zostały usłyszane i zabrzmiały struny serca! Cieszyliśmy się jak nigdy, bo tyle młodzieży z natchnieniem czytało i słuchało Leśi Ukrainki! Konkurs odbywał się w ramach muzealnego projektu „Nowa Plejada”. Naszym niezmiennym partnerem w jego organizacji było bu-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

«Lata drogie, dziecięce»: Łesia Ukrainka i ziemia zwiahelska

W Zwiahlu (dawna nazwa Nowogrodu Wołyńskiego) wybitna ukraińska poetka przeżyła osiem lat. Urodziła się 25 lutego (13 lutego według starego stylu) 1871 roku w domu „koło Słuczy”, który Kosaczowie wynajmowali od mieszczan Okruszków w latach 1870—1873. Chrzczono ją w Sobornej Cerkwi Przemienienia Pańskiego, która do naszych czasów się nie zachowała. Obrzędu chrztu dokonali ksiądz A. Dobrzański, diakon P. Masłowski oraz diaczek I. Hoszczycki. Rodzicami chrzestnymi zostali babcia Je. Drahomanowa oraz S. Wasylkowski. „Kiedy urodziła się Łesia — wspomina siostra Olha Kosacz-Krywyniuk — matka nie miała mleka i nie mogła jej karmić. Próbowano brać mamki, zmieniono kilka, lecz wszystkie były nieudane. W końcu zaczęto karmić Łesię sztucznie. Ona od tego karmienia, które było wtedy jeszcze bardzo niedoskonałe, mocno chorowała na brzuch. Obawiano się, że nie przeżyje… Tylko dzięki czujnej opiece ojca i wykonywaniu wszystkich lekarskich zaleceń udało się utrzymać Łesię przy życiu”. W rodzinie przechowywano zdjęcie, na którym Łesia „w wieku 1—2 lat, pulchna, z okrągłą, wesołą, uśmiechniętą buzią” siedziała na rękach u ciotki Ołeksandry Kosacz. Świadome dzieciństwo poetki minęło w domu pani Zawadzkiej. Ze wspomnień 76-letniej Ołeny Pcziłki: „Miała braciszka. Starszego od niej zaledwie o półtora roku — i oto razem dorastali… Mówiła Łesia od samego dzieciństwa po ukraińsku, bo tego chciała jej bliska rodzina. Dzieci słyszały wokół siebie piękną wołyńską mowę, a do niej także czysto połtawską; żadnych »bon« czy »guwernantek« przy dzieciach nie było — dorastały albo w towarzystwie mamy i babci, albo pod nadzorem jakiejś niani z wołyńskiej wsi… Ładnie recytowała, jeszcze jako mała dziewczynka, bajki L. Hlibowa oraz M. Staryckiego; recytowała bajki bardzo wyraziście (szczególnie L. Hlibowa »Bylinę« i »Szczukę«, jak Lisica poradziła na sądzie wrzucić Szczukę do rzeki). W Zwiahlu mieliśmy przy domu duży ogród; było tam dużo kwiatów — Łesia zawsze bardzo je kochała”. „Pamiętam ładny, duży dom z ogromnym ogrodem w Nowogrodzie Wołyńskim — opowiada Lidia Drahomanowa-Szyszmanowa. — W tym domu i ogrodzie królowaliśmy my — dzieci, zwłaszcza starszy brat Łesi Mychajło i ja, natury burzliwe. Cały dzień biegamy wszędzie i całe lato gramy wciąż w jedną grę: Iliadę i Odyseję. Małej Łesieńki nie dotknęła jeszcze wtedy ta zła choroba, która uczyniła z całego jej życia nieustanne cierpienie. Była z natury cichym, mądrym, posłusznym dzieckiem, które nam, burzliwym, stawiano zawsze za przykład rozsądku”. W wieku czterech lat Łesia „całkiem sprawnie czytała”. Syn M. Komarowa, Bohdan, wspomina, że podczas swojego pierwszego przyjazdu do Odessy w 1888 roku pisarka odnalazła w ich domu ojcowską broszurę „Siły ziemskie” i pochwaliła się, że to pierwsza książka, którą przeczytała. Kochała „Mity klasycznej starożytności” Stolla, „Serbskie dumy i pieśni ludowe” w tłumaczeniu M. Staryckiego, „Prace ekspedycji etnograficzno-statystycznej w Kraju Południowo-Zachodnim” P. Czubynskiego. Zachowały się cztery listy napisane przez Łesię w Nowogrodzie Wołyńskim. W pierwszym — do Drahomanowów — donosi: „Były u nas jaja zaskrońca; chcieliśmy, żeby się wykluły, więc zakopaliśmy w ziemię, ale nic nie zrobiliśmy. Bardzo stęskniłam się za wami wszystkimi. Gimnastykę już zdjęli, a zimą powiesi tata. Wyszynska mówiła, że nie potrafię tam na jedną górę, niezbyt wysoką, wejść. Babcia kupiła szklankę. Kupiec powiedział, że taka, iż choćbyś rzucił o podłogę, to nie stłucze się, a tata mówi: no, rzućmy nią. Kiedyś przeprawialiśmy się na tamtą stronę, a mama poszła za chłopcem, żeby sterował, a my sami pojechaliśmy, a mama chciała wstać i wpadła do wody”. W Zwiahlu Łesia poznała twórczość ludową. Kiedy słyszała jakąś pieśń czy przysłowie, mówiła: „…tę pieśń śpiewała Motria, a tę Kyłyna, a to opowiadała baba Korżycka”. Ale chyba największy wpływ miała na nią wieś Żaboryca w powiecie zwiahelskim (obecnie wieś Zariczczia w rejonie baranowskim), gdzie po raz pierwszy usłyszała o mawce. „A to jeszcze ja od dawna tę mawkę »w umyśle trzymałam«, jeszcze od tego czasu, jak ty w Żaborycy mi coś o mawkach opowiadałaś, jak szłyśmy jakimś lasem z małymi, ale bardzo gęstymi drzewami — pisała Łesia Ukrainka w liście do matki z Gruzji. W 1903 roku ukazuje się książka poetki »Dziecięce gry, pieśni i bajki. Z Kowelszczyzny, Łucczyzny oraz Zwiahelszczyzny«, dokąd weszły żaboryckie pieśni »Pokój pokojem«, »Zmartwychwstanie-dzień«, »Nieskończona«, »Posieję ja różę, postawię straż«”. „Jak pięknie, swobodnie żyło nam się w tym Nowogrodzie Wołyńskim! — wspomina kuzynka Lidia Mychajliwna. — Pamiętam, jak wożono nas każdego dnia na przejażdżkę wozem. Nawet widzę jeszcze, gdzie kto siedział. Mnie, starszej z dzieci, dana była wielka zaszczyt siedzenia na koźle obok woźnicy. Na honorowym miejscu, zrobionym z siana przykrytego dywanem, siedziała ciotka Sasza Kosacz, a obok niej pani Sudowszczykowa, koleżanka Olhy Petriwny. Między nimi sadzano małą Łesię, żeby nie spadła… Zabierano nas nawet kilka razy na polowanie, na cały dzień. Zbierała się wtedy wielka kompania: jedni jechali łodziami po Słuczy, inni — końmi. My, dzieci, biegaliśmy po lesie za jagodami i słuchaliśmy, jak psy gonią zająca. Jeszcze do dziś ucho moje słyszy szczególne szczekanie psów myśliwskich wujka Kosacza”. W 1879 roku zerwała się przyjaźń Łesi ze Zwiahlem. Rodzina Kosaczów przeprowadza się do Łucka, dokąd na specjalny rozkaz przenoszą ojca, Petra Antonowycza, na stanowisko przewodniczącego Łucko-Dubieńskiego zjazdu mediatorów pokojowych. Ołena Pcziłka uważała, że w ten sposób jej męża ukarano za „ukrainofilstwo” oraz spotkanie w Paryżu z jej bratem-emigrantem M. Drahomanowem. W swoim niedokończonym utworze „Wspomnienia ciotki Łusi” Łesia Ukrainka pisze: „…wyjeżdżając z rodzinnego miasta, nie przychodziło mi nawet do głowy, że może nigdy tam nie wrócę, że może nigdy więcej nie zobaczę najmilszych z moich przyjaciół dzieci, że nie wrócą więcej moje najpierwsze, najmilsze lata życia, które odpłynęły już złotobłękitnym strumykiem w przepaść przeszłości i już nie przypłyną nigdy z powrotem…” Przygotowała H. TWARDOWSKA, pracownik naukowy Nowogrodzko-Wołyńskiego Muzeum Literacko-Pamięciowego Łesi Ukrainki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ku). Ten utwór wyróżnia się zaskakująco oryginalną strategią narracyjną (opowieść prowadzi psychiatra, który długo nie może zrozumieć, że jego pacjent jest psychicznie zdrowy). Warto dodać, że ta powieść stała się popularna w Szwecji. Zgłaszano ją do Nagrody Nobla (laureatem został wtedy Josyf Brodski). A o leksykalnym bogactwie ukraińskiego wariantu powieści już wspominałem — na jego podstawie można by sporządzić ciekawy słownik, do którego weszłyby rodzime ukraińskie leksemy, które „w bezdennej głębi przeleżały głuche wieki” (Mychajło Drai-Chmara). Sam ten fakt nasuwa smutną myśl, że Ukraina była wtedy literacką prowincją. Mieliśmy własny kanon i ranking literacki, i nie figurowały w nim takie utwory jak, powiedzmy, „Data Tutaszchia” Czabui Amiredżibiego, „Szła drogą człowiek” i „Żelazny teatr” Otara Czyładzego, „Znak biedy” Wasyla Bykowa, „Car-ryba” Wiktora Astafjewa, „Na schyłku dnia” Mykolasa Słuckisa, „Kolory kameleona” Jonasa Awyżjusa, „Derwisz i śmierć” Mešy Selimovicia oraz „Cesarski szaleniec” Jaana Krossa. W naszej „tabeli rang” nie było wakatów dla takich utworów. A nawet gdy pojedyncze z nich ukazywały się w ukraińskich przekładach, kulturowa optyka nie skupiała na nich uwagi społecznej. Podobnie przeszliśmy obok pojawienia się małych powieści Enna Vetemaa („Monument”, „Utoma”, „Requiem na harmonijce ustnej”, „Jajka po chińsku”). Zawhorodnij wirtuozersko przełożył tego autora-urbanistę o złożonej manierze stylistycznej, w której wszystko trzyma się na ukrytych kontrapunktach ideowych. Tylko Mykoła Żulynski dostrzegł unikalną naturę talentu estońskiego pisarza, w którym połączyły się „satyra, ironia, groteska, liryczna spowiedź, bezlitosna psychoanaliza na granicy samopożerającej refleksji oraz filozoficzno-ironiczna trawestacja…”. „Małe powieści” Vetemaa, podobnie jak powieść Krossa, nie zainspirowały w Ukrainie dyskusyjnego wybuchu na temat możliwych dróg rozwoju współczesnej prozy, poszukiwania przez nią nowego języka artystycznego. A Zawhorodnij wtedy ciekawie rozważał ten temat, opierając się na materiale literatury estońskiej. A kiedy wydawnictwo „Eesti raamat” w 1978 i 1987 roku opublikowało w rosyjskim przekładzie dwie antologie „Эстонская молодая проза” i „Мы”, w których znalazły się nonkonwencjonalne poszukiwania twórcze prozaików dwóch nowych pokoleń (Arwo Walton, Teet Kallas, Mati Unt, Mihkel Mutt, Ulo Matteus, Asti Pildmäe…), i moskiewscy strażnicy literatury bardzo się zaniepokoili, uznając to za odchylenie z magistrali socrealizmu na niebezpieczne ideowe manowce, Zawhorodnij, przy którym chciwie czytaliśmy te książki, namówił mnie do napisania recenzji tej eksperymentalnej prozy autorskiej. W końcu zainspirował „okrągły stół” na ten temat, w którym wzięli udział krytyk En-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

«Poeta pochowany niemal żywcem…» Pamięci Ołeksandra Zawhorodniego

Dręczy mnie sumienie za to, że nie odpowiedziałem na jego list. Otrzymałem go gdzieś na tydzień przed tym, jak miałem kłaść się do szpitala. Zatopiony po uszy w rutynowych kłopotach, chwytając się to jednego, to drugiego (bo przecież wszystko wydawało się niecierpiące zwłoki), postanowiłem: odezwę się do niego już po szpitalu. Oczywiście, można było odpisać coś takiego: cieszę się z twojego listu, zawsze pamiętam nasze estońskie odyseje, spróbuję gdzieś twoje wiersze podsunąć (prosił o pomoc w druku) i jeszcze coś etykietalnego. Ale należało powiedzieć Ołeksandrowi jakieś ludzkie słowa, choćby czymś go podnieść na duchu, bo list jego był smutny. Znając cierpliwość i nienarzucanie się Saszy, zrozumiałem, że za tymi wierszami kryje się władczo stłumiona rozpacz. Oto już tyle lat mieszkają z żoną daleko na wsi (mieszkanie w Dnieprze oddali córce), a sami, ze swoimi nędznymi emeryturami i nabytymi chorobami, uprawiają jakieś warzywa i owoce, żeby było dla siebie oraz dla córki z wnuczką. Ale na to Ołeksandr nie narzekał, nawet chwalił się swoimi skromnymi gospodarczymi osiągnięciami. On naprawdę niewiele wymagał od życia do egzystencji na poziomie ascety. Mykoła SŁABOSZPYCKI Z głębokim smutkiem pisał, że całkowicie wypadł z procesu literackiego — kto wie, od kiedy nie widział wydrukowanego ani jednego swojego wierszowanego wersu, nikomu niepotrzebne są jego przekłady. Gdzieś tam pojawiają się nowe nazwiska literackie, odbywają się prezentacje i wieczory autorskie, wychodzą (choć w mizernych nakładach) książki, a on, nikomu niepotrzebny i, zdaje się, przez wszystkich zapomniany, siedzi w głębokiej wsi i z tęsknotą myśli, że zupełnie nie tak wyobrażał sobie te czasy, kiedy on, zrzuciwszy z szyi chomąto służby z jej codziennym obowiązkiem przepisywania płaskostopnych zdań i stawiania przecinków, wreszcie w pełni odda się temu, do czego rwie się jego dusza. I oto one, te dni: narąb drewna, przynieś wody, wypiel ogród, idź do wiejskiego sklepu kupić jakiejś żywności — i siadaj, twórz, ile dusza zapragnie. A stworzone możesz poczytać żonie, psu i kotom. Bo komu jeszcze obecnie na Ukrainie potrzebne są wersy jego ulubionego Juhana Liiva w przekładzie Ołeksandra? I kogo w nich więcej — Liiva czy Zawhorodniego? Zostawcie mnie, zostawcie mnie, spokój w piersiach i nie mignie, ja, niby nieszczęsny ptaszek smutny, o, rodzinny kraju, — blasku czarowny! O, rodzinny kraju, — blasku czarowny, ja, niby nieszczęsny ptaszek smutny. Zostawcie mnie, zostawcie mnie, spokój w piersiach i nie mignie. Oczywiście, mało co tak ciężko gnębi człowieka, jak poczucie jego niepotrzebności, które wciąga go w beznadziejną depresję. Sasza w liście nie naciskał na to, ale jego stan wewnętrzny był stamtąd łatwy do odgadnięcia. Kilka lat wcześniej Zawhorodni chwalił mi się, że zabrał się za układanie słownika ukraińskiej synonimiki. Że do wypisanych skądinąd leksemów dodaje swoje słowotwory (naprawdę był mistrzem neologizmów — często wystrzeliwał nimi jak seriami z karabinu maszynowego. Zwłaszcza wtedy, gdy był w dobrym humorze). Ta praca rozciągnęła się u niego na długie lata i nie wyobrażał sobie, ile jeszcze potrwa. Nie wiem, na czym urwała się ta pełna poświęcenia praca. Wiem tylko, że Zawhorodni w ostatnich latach nie przestawał zbierać słowa do swojej synonimicznej kolekcji, a także jako motto do każdego hasła pisał wiersz. Oto, na przykład, „Do marca”: Wreszcie długo wyczekiwany marzec, Kiedy szpaczek chmieleje — doczekał się I słonecznego kołysania rozmach, I nieba ukraińskiego komunii. W 2011 roku w dniepropetrowskim wydawnictwie „Lira” wyszedł (w nakładzie zaledwie 300 egzemplarzy) zbiór jego wyborów „Lot”, gdzie obok wierszy, przekładów poetyckich z estońskiego, fińskiego, litewskiego, szwedzkiego, hiszpańskiego, francuskiego i polskiego krótko przedstawiono także poszczególne materiały z ukraińskiej synonimiki, które dają ogólne wrażenie o osobliwości tej pracy Ołeksandra Zawhorodniego i zachwycają jego oryginalnymi słowotworami. Wyszedłszy ze szpitala, już zbierałem się napisać do Zawhorodniego, myśląc, w jaki sposób choć trochę podnieść go na duchu. Ale z „Literackiej Ukrainy” dowiedziałem się: nagle go zabrakło. I do mnie, jak ciężki wyrzut, wybrzmiało z pamięci „Piszcie listy…” Liny Kostenko. Zacząłem przemyśliwać wszystkie nasze spotkania i rozmowy. Wiele wspomina się tak wyraźnie, jakby to było tylko wczoraj. Ot, powiedzmy, nasze odwiedziny u pisarki i malarki Lilli Promet. Do dziś pamięta się wszystko to w najdrobniejszych szczegółach. — Jadę do Lilli Promet, — powiedział Sasza Zawhorodni. — Chcesz, wezmę cię ze sobą? Lilli Promet była niemal legendą Tallinna. — Kto jest najpiękniejszą kobietą w Tallinnie? — pytano. I odpowiadano: — Lilli Promet. — Kto jest najbardziej elegancką kobietą w Tallinnie? — Lilli Promet. — Kto jest najbardziej inteligentną kobietą w Tallinnie? — Lilli Promet. — Kto jest najbardziej utalentowaną kobietą w Tallinnie? — Lilli Promet. I oto okazuje się, że Zawhorodnij jest zaproszony do niej w gości. I okazało się, że był tam już nie wiadomo ile razy. Potem, kiedy trafiłem do tego domu, upewniłem się, że Zawhorodnij jest tam nie po prostu pożądanym gościem, a jak to się mówi, całkiem swój. Oczywiście, chciałem tam trafić. Ale powiedziałem Saszkowi: to przecież niezręcznie — zwalić się, nieznany jej człowiek, jak śnieg na głowę. Lecz Zawhorodnij mnie uspokoił: „Zaraz do niej zadzwonię i powiem, że będzie ze mną kolega z Kijowa”. I oto przekraczamy próg domu, w którym mieszkają Lilli Promet i jej mąż Ralf Parve. Lilli i Zawhorodnij całują się, a Ralf po przyjacielsku ściska Saszka. Oboje przyjaźnie witają mnie, bo moją „wizytówką” jest przyjaciel Zawhorodniego. A ja nie mogę oderwać wzroku od Lilli Promet — ona jest naprawdę jak doskonałe dzieło sztuki. Elegancka piękność sypie dowcipami i nakrywa do stołu. Wyjmuję z teczki butelkę wina. Lilli ostrzegawczo mówi: „W tym domu nikt nie pije”. Wyjaśniam: nie ryzykowałem kupowania kwiatów, bo zamarzłyby, zanim dowieziono by je tutaj. Dlatego wzięliśmy zamiast kwiatów naturalne wino. Zawhorodnij żartem powiedział, że Lilli nie zapytała, czy będzie pił. A on — będzie pił. Na cześć spotkania z nią i Ralfem. Choć pijakiem Saszko był naprawdę żadnym. Najwyraźniej Promet o tym wiedziała, bo od razu zaironizowała z Saszka, mówiąc, że biesiadowanie to ten gatunek, w którym jest beznadziejnie nieutalentowany. Czy nie wszystkie moje estońskie znajomości — oprócz braci Ülo i Jüri Tuulików — zaczęły się dzięki Zawhorodniemu. Tamtejsze środowisko pisarskie go znało, sympatyzowało z nim, a wielu z nich, jak Promet, naprawdę go kochało. Od razu wzbudzał w ludziach sympatię. Życzliwy, nieśmiały, arcy-skromny, obdarzony łagodną ironią, z której korzystał bardzo ostrożnie, Ołeksandr mimowolnie skłaniał wszystkich normalnych ludzi ku sobie. To przecież za jego lekką ręką wszedłem do domu Jaana Krossa i Ellen Niit. Zawhorodnij namówił mnie na portret literacki Krossa — pisarza absolutnie europejskiego kalibru. Napisał on powieść-arcydzieło „Cesarski szaleniec”. Ołeksandr wykonał ukraiński przekład utworu. Położyłem obok przekład Zawhorodniego i rosyjski przekład. Miałem czystą fizyczną przyjemność z artystycznej plastyki, bogactwa leksykalnej partytury ukraińskiego wariantu Krossa. A oto rosyjski przekład (dziś już nie wspomnę nazwiska tłumacza) przykro poraził tym, że była to, mówiąc po rosyjsku, „topornaja rabota”. Po wszystkim widać było, że to bezskrzydła kalka. Jak zdecydowana większość tego, co wydaje nam się artystycznym przekładem, a w rzeczywistości jest nieudolnym przełożeniem. (Przypomnijmy z naszej klasyki „Przełożył się na nic”…) Ołeksandr był tłumaczem-artystą. Zabierając się do pracy, mimowolnie stawał się nie tylko współautorem utworu, ale i twórczym rywalem autora, ponieważ, zderzywszy się w oryginale z tym, co nie nadaje się do autentycznego przekładu (idiomatyka, frazeologia), tłumacz przesiewa leksykalną różnorodność ojczystego języka, szukając w nim tego, co będzie naprawdę współbrzmiało z oryginałem. Nierzadko bywa nawet tak, że jakieś miejsca w przekładzie mogą zabrzmieć jeszcze silniej niż w oryginale. Tutaj Zawhorodnij wzorował się na twórczej praktyce Mykoły Łukasza. Tak jak on, Ołeksandr lubił „bawić się słowami”. Wspominam Łukaszowe „Szpyhaczky” (Cierpkie uwagi), czytając „Zuboskalyky” (Zgryźliwości) Zawhorodniego, gdzie są oto takie jego komiczne słowotwory: „Dramatorh” (Dramaturg/Dramat-twórca), „Plahihad” (Plagi-gad), „Mumuary” (Mu-muary), „Rehionoder” (Regiono-dracz), „Partijne niawczannia” (Partyjne miauczenie), „Liakarnia” (Lękarnia), „Zakonoudawstwo” (Prawo-dawstwo/Prawo-uderzenie), „Prybabływyj wyhliad” (Przy-wabny wygląd), „Nachchałnyk” (Na-pluwacz/Szef-na-pluwacz) oraz wiele innych. On dosłownie fontannował takimi słowotworami wtedy, kiedy był w dobrym nastroju. I najczęściej, wydaje mi się, było to właśnie w Estonii, gdzie czuł się jak ryba w wodzie. Miałem takie wrażenie, że właśnie ona jest jego rodzimą żywiołem. Bo w domu Zawhorodnij chodził w „i innych”. Tutaj nikt go nigdy nie faworyzował, jego pracy literackiej po prostu nie zauważano. W dniepropetrowskiej organizacji — zamiast chwalić się na całą Ukrainę nim, wysokiej klasy mistrzem literackiego przekładu i ciekawym poetą — po prostu spychano go gdzieś aż na margines. Kilku kierowników tamtejszej organizacji pisarskiej nijak nie chciało zgodzić się z tym, że Zawhorodnij to nie szeregowa wielkość obwodowa, a wyrazista postać ogólnoukraińskiej skali, jak, powiedzmy, Jurij Lisniak, Rostysław Docenko, Dmytro Czerednyczenko, Ołeksandr Łohwynenko. Nie wiem, czy był jeszcze ktoś w całym Związku, kogo dwukrotnie uhonorowano autorytatywną nagrodą literacką imienia Juhana Smuula. Tak Estonia oceniła zasługi Zawhorodniego wobec jej piśmiennictwa — przetłumaczył na ukraiński całą bibliotekę tego, co stanowi jej dumę (A.-H. Tammsaare, J. Saara, D. Vaarandi, P. Kuusberga, J. Smuula, J. Krossa, L. Promet, J. Vetemaa, M. Traata, J. Liiva, J. Kaplinskiego, P.-E. Rummo, K. Kurga, B. Alver, E. i M. Raudów…) Dlaczegoś na Ukrainie nie stało się zauważalnym wydarzeniem kulturalnym pojawienie się „Cesarskiego szaleńca” Jaana Krossa w przekładzie Zawhorodniego. Ta tragiczna historia szwedzkiego szlachcica Timotheusa von Bocka z jego słynnym „Memorandum”, w którym postawiono polityczną diagnozę Imperium Rosyjskiemu (ten tekst postawił autora w szeregach najniebezpieczniejszych przestępców politycznych. Jego — żeby nie rozdmuchiwać tej nieprzyjemnej dla dworu carskiego sensacji — ogłoszono szalonym i przydzielono mu psychiatrę, a także von Bockowi zabroniono opuszczać granice jego rodowego mająt-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

del Mallene, Jualo Tuulik i ja. Aleksander z góry zapewnił nas: ukraińska cenzura, zupełnie ciemna w tych sprawach, nie będzie stawiać nam żadnych przeszkód. I rzeczywiście, nasz materiał zbiorowy bez przeszkód ukazał się w almanachu „Suzir'ja” (wydawało go wydawnictwo „Dniepr”). Ale cenzura stanęła na przeszkodzie, gdy chciał wydać w swoim przekładzie niezwykle interesującą powieść Lilli Promet „Primavera”, której pojawienie się w rosyjskim przekładzie stało się skandalem ogólnozwiązkowym. Zawgorodnij przełożył cztery czy pięć powieści Promet, które miały ukazać się osobnym tomem w „Dnieprze”. Pamiętam, że były tam „Akwarele jednego lata”, „Kto rozpowszechnia anegdoty”, jeszcze jedna czy dwie powieści i „Primavera”. Ponieważ jedynym, kto mógł kwalifikowanie zrecenzować przekład, był Wil Hrymycz (byliśmy ubodzy w znajomość języka estońskiego), albo przebywał gdzieś na długim wyjeździe, albo nie miał czasu, wydawnictwo zleciło mi przeczytanie ukraińskiej interpretacji utworów Vetemaa. Na moje zmieszane słowa, że znam zaledwie kilkadziesiąt estońskich słów, powiedziano: przeanalizuj, czy przekład brzmi organicznie. Jeśli gdzieś się potkniesz — oznacz te miejsca dla redaktora. A ponadto zreferuj wszystkie utwory, żeby wiadomo było, o czym one są, nawet bez ich czytania. Upajałem się prozą Promet w mistrzowskim przekładzie Zawgorodniego. Szczególnie cieszyłem się, że po ukraińsku ukaże się jej „Primavera”. Całkiem szczerze napisałem apologetyczną „zamkniętą” recenzję. Redaktor był całkowicie solidarny ze mną. Moja recenzja stała się podstawą przedmowy. Oto już jest skład przyszłej książki. I wtedy spotkała nas przykra niespodzianka. Zdezorientowany Zawgorodnij poinformował telefonicznie, że cenzura zdejmuje „Primaverę”, a potem redaktor powiedział mi, że wykreśla z przedmowy wszystko o „Primaverze”. Po tym, jak to mówią, pozostały tam tylko rogi i nóżki — anotacyjna szybka paplanina o innych powieściach. Zdjąłem przedmowę zupełnie. Nie wiedzieliśmy wtedy, że rosyjski przekład tej powieści ktoś opowiedział madame Breżniewowej (trudno uwierzyć, że sama przeczytała tę książkę, bo po prostu nie wyobrażam sobie, by czytanie było jej „gatunkiem”). „Primavera” to oryginalna literacka aluzja do „Dekameronu” Boccaccia. Radzieccy turyści podczas pobytu w tych miejscach, gdzie według słów Boccaccia znajdowali się jego bohaterowie i przytrafiały im się wszystkie te przygody, które splotły się w fabułę powieści, także opowiadają swoje życiowe historie. Wszystko to nie wywoływało zastrzeżeń cenzury i ideologicznie czujnych czytelników. Zastrzeżenia budziła z lekką ironią przedstawiona w grupie wielonarodowych turystów Rosjanka, której dosłownie szczęka zaciskała się od tych wszystkich rozmów, filozofowania i wątków historycznych. Ona rwała się tylko do włoskich sklepów, by nakupić tam tego, czego nawet blisko nie ma w Moskwie. Powtarzam, tę Rosjankę Promet przedstawiła nieco karykaturalnie, ale nie w duchu Gogola czy Saltykowa-Szczedrina. Jako osoba dobroduszna i życzliwa, nie zgroteskowała tej turystki-szopingowiczki do granic, a jedynie figlarnie z niej zakpiła. Ale i tego wystarczyło, by madame Breżniewowa wybuchnęła gniewem — i rosyjski przekład książki natychmiast wycofano z obiegu. Nie wiem, czy ten zakaz rozciągnął się na Estonię. Władcza ręka Moskwy dosięgła ukraińską „Primaverę” w Kijowie — natchniona praca Zawgorodniego została przekreślona. Tak ten przekład nigdy nie ujrzał światła dziennego. Nie wiem nawet, czy zachował się jego tekst. Spośród wszystkich jego przekładów, zapewne najszczęśliwszy los twórczy miała powieść dla dzieci „Muftik, Połczerewiczek i Mochobrodzik” Marta Raudy. Ten utwór jest fantazyjno-humorystyczny, zbieżny z tym, co u nas pisał Wsewołod Nestajko. Nieokiełznana ekstrawagancja, mistyfikacja, fontanna dowcipów przenikają cały utwór, który zapewne należy do klasyki światowej literatury dziecięcej. Zawgorodnij lubił ten utwór i przed każdym przedrukiem raz po raz coś w nim redagował („Wesełka” wydawała go kilkakrotnie; kilka lat temu wydało go w świat wydawnictwo „Szkoła”. Mnie — za namową Zawgorodniego — przypadło napisać do niego posłowie). Nienarzucający się i superdelikatny Zawgorodnij potrafił nie tylko zachęcić, namówić, a nawet popchnąć do pracy, którą uważał za bardzo ważną. Kilka razy przekonywał mnie, żebym podjął się przekładu powieści Viivi Luik „Siódma wiosna bez wojny”. Ja już tłumaczyłem z rosyjskiego podstrocznego utwory moich przyjaciół Jualo i Juriego Tuulików. Oni sami mnie o to poprosili, bo marzyli, że ich książki ukażą się na Ukrainie. Zatem, powołując się na ten precedens, Zawgorodnij łagodnie naciskał na mnie: „Rób przekład z rosyjskiego podstrocznego — to powszechna praktyka. Ja z Hrymyczem nie obejmiemy wszystkiego, co warte przekładu. Literatura estońska ma tyle wybitnych dzieł — i tu zaczynał wyliczanie i nijak nie mógł się zatrzymać — że potrzeba legionu tłumaczy”. W końcu zainteresowałem się biografią Viivi Luik, która wcześniej była znana jedynie jako utalentowana poetka, a potem nagle wybuchnęła tą powieścią. Estońska krytyka wobec naszej ówczesnej nie tylko była skąpa w wszelkich superlatywach i wyszukanych komplementach pod adresem własnej literatury. Po części mogła nawet szokować świeżego czytelnika, wychowanego w tradycjach świątecznej epitetologii, pozorną nieuprzejmością wobec znanych dzieł i w ogóle dość sceptycznym stosunkiem do literatury narodowej. Zwróciłem wtedy uwagę na ton rozmowy, w której podsumowywano kolejny rok z życia prozy: „Wyszło ponad trzydzieści książek, ale nadzieja na pozostanie w literaturze jest, być może, tylko u jednej-dwóch. Byłoby jednak niesprawiedliwie twierdzić, że rok nie zaspokoił potrzeb szerokiego czytelnika. Pewnie jednak zaspokoił, choćby częściowo: wydano kilka poznawczych powieści historycznych, kilka poważnych, ale artystycznie niedoskonałych utworów o współczesności; nie obyło się też bez brukowca, rozchwytywanego w mgnieniu oka. Jednak czytelnikowi inteligentnemu było nudno. Jego wymagania artystyczne są wyższe, a proza minionego (1986—go. — M. S.) roku dała mu niewiele”. (Jakby mówiono dziś także o nas). Tak z pomysłu Zawgorodniego i jego błogosławieństwa zagłębiłem się na długo w tę pracę, która dała mi bardzo wiele do zrozumienia sztuki prozy. Bo ty, jak paciorki, przebierasz każde zdanie, staraesz się nie zgubić w przekładzie ani dźwięku, ani barwy, ani muzyki, ani emocjonalnej ekspresji. Teraz rozumiem, dlaczego tłumacze są o rząd głębsi w rozumieniu samej istoty literatury i wszystkich jej charakterystycznych składników. Ale — tylko tłumacze-artyści. Tacy, jak Aleksander Zawgorodnij. Może się mylę, ale wydaje mi się, że Zawgorodnijowi żyłoby się łatwiej, gdyby pozostał żyć w Estonii. Tam, w przeciwieństwie do Ukrainy, naprawdę realnie ceni się talent i intelekt. W Estonii pisarze nie żyją aż tak dostatnio, ale nie przekształcili się w intelektualny lumpenproletariat, jak u nas. Aleksander nie tylko bardzo dobrze władał językiem estońskim — ma poważne zasługi wobec Estonii. Przełożyć całą bibliotekę narodowych dorobków literackich — to naprawdę granica twórczego wyczynu. A Estończycy nie tylko potrafią to cenić — oni to też pamiętają. Przekonałem się o tym także na swoim skromnym doświadczeniu, choć napisałem tylko książkę o Estonii, kilkanaście portretów literackich i przełożyłem prozę trzech autorów. Mówić o tym w kontekście estońskiej biografii twórczej Zawgorodniego jest po prostu niezręcznie. Ale mimo całej nikłości moich estońskich zasług odczułem tam realny szacunek, uwagę i wsparcie. A Zawgorodnij — osobowość z pan- Stanisław ŻURAWEŁ, historyk ukrainoznawca, działacz Proświty, przewodniczący Towarzystw im. B. Łepkiego i im. H. Waszczenka, m. Czernihów W sali Ripkińskiego gimnazjum, które od dawna nosi jego imię, odbyły się wieczory przyjaciół i propagatorów jego słowa, znawcy historii i kultury Estonii. W 1968 roku ukazał się jego debiutancki tomik wierszy, miał on już też na swoim koncie sporo przekładów poetyckich. Wydawało się, że rozpoczyna się zupełnie pomyślna biografia literacka. I wtedy zaczęły się poważne życiowe komplikacje — Zawhorodnijowi przyklejano polityczne etykiety, grożono mu Syberią. Żeby być jak najdalej od nieszczęścia, nagle wyjechał do Estonii. Pracował tam w różnych niepresti­żowych zajęciach, nigdzie się nie „wychylał” i wytrwale uczył się języka. Z czasem zabrał się do tłumaczenia: fragmentów „Kalevipoega”, wierszy Debory Vaarandi, Betti Alver, Wołodymyra Beekmanna, Julo Kraanna… Kijowscy przyjaciele pomogli publikować to wszystko w ukraińskich czasopismach. O Zawhorodnijem w Tallinnie dowiedziano się i go doceniono. Znalazł się pod opieką tamtejszego Związku Pisarzy. Niemałe znaczenie miało też to, że w Estonii nie tak wściekle trwało „polowanie na czarownice”. Tam również musiano stawiać świece diabłu, ale klimat polityczny wobec Ukrainy był jednak łagodniejszy. Ucieczka Saszki do Estonii stała się zarówno ratunkiem przed komplikacjami jego losu, jak i punktem zwrotnym jego biografii literackiej. Wydaje mi się, że czuł się bardzo osamotniony, kiedy gdzieś po roku dwutysięcznym spotkaliśmy się w Dniepropetrowsku. Opowiadał, że pracuje w obwodowej gazecie oświatowej. Mówił, że literatura nie daje chleba, a przecież trzeba gdzieś zarabiać na powszedni chleb. Był ponury i zagubiony. A kiedy przypadkiem wspomniałem o Estonii, natychmiast ożył. Zaczął opowiadać estońskie dowcipy, nieco podobne do angielskich, w których humor jest tak subtelny, że nie wszyscy go rozumieją. Czytał z pamięci nowe przekłady estońskich i fińskich poetów. A potem, jakby sobie coś przypomniawszy, przygasł i smutno powiedział: „Czy to ktokolwiek dziś potrzebuje?!” Cóż mogłem mu odpowiedzieć? Czym go pocieszyć? Chyba tylko tym, że chciałbym wierzyć (ale nie wierzyłem zbytnio i nie wierzę dziś) w nadejście nowej elity politycznej, która będzie bardziej wychowana humanitarnie, a przede wszystkim po prostu bardziej cywilizowana i, oczywiście, nie tak chciwa na cudze. Jednak milczałem, bo zabrzmiałoby to zbyt naiwnie. Nie Zawhorodnijowi to opowiadać. On sam doskonale wszystko rozumie i widzi beznadziejność naszej sytuacji. Od tamtej pory się nie spotykaliśmy. Nawet kiedy bywałem w Dniepropetrowsku, on pozostawał na swoim wiejskim zesłaniu. U niego jest wiersz, który zaczyna się słowami: Jestem prawie żywcem pogrzebanym poetą… Mówi tam, że bywają u niego „dni — gorzki bylica”. Mógłby nawet powiedzieć, że nie dni, lecz — lata. To byłoby dokładniejsze. A wiersz kończy się tak: Mojego płaczu się nie doczekacie, Ja po prostu strasznie, słyszycie, milczę! Lecz gdy przemówię — usłyszą wszyscy, I nawet wy — czy ludzie, czy umarli. Nie przemówił. Duma i cierpliwość nie pozwoliły. A czy usłyszymy cichego i małomównego Aleksandra Zawhorodnijego — zależy od nas.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Jak Kozacy walczyli

Inna TARASENKO, kandydatka nauk historycznych Niedawno nakładem wydawnictwa „Kliо” ukazała się książka „Jak Kozacy bronili Ukrainy” autorstwa doktorów nauk historycznych, profesorów — ojca Jurija Mycyka i Serhija Plochija. Pierwszy z nich — protoprezbiter UPC KP, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, autor ponad 1000 prac naukowych; drugi — dyrektor Ukraińskiego Instytutu Naukowego Uniwersytetu Harvarda (USA), laureat Nagrody im. Szewczenki, którego prace są znane poza Ukrainą, przede wszystkim w USA i Kanadzie. Historia ukraińskiego kozactwa to jedna z wiodących tematów w dorobku naukowców, dlatego pojawienie się tego wydania nie jest przypadkowe. Fenomen kozactwa od dawna przyciąga uwagę opinii publicznej w niepodległej Ukrainie, jednak większość artykułów i książek piszą amatorzy. Ich prace są w najlepszym razie kompilacyjne, w najgorszym — pełne zmyślonych wątków, kłamstw w stylu barona Münchhausena. Ta książka została napisana na mocnej podstawie źródłowej, a przy jej tworzeniu wykorzystano materiały archiwalne. Poszczególne jej rozdziały zostały opublikowane w książce „Jak Kozacy walczyli”, która ukazała się w Dniepże z okazji 500-lecia ukraińskiego kozactwa, a jej 67-tysięczny nakład rozszedł się w ciągu kilku dni. W wydaniu opowiada się o powstaniu ukraińskiego kozactwa, jego rozkwicie, upadku, wpływie kozackich tradycji na życie narodu. Przedstawiono tu sztukę wojenną kozactwa, ustrój i funkcje Zaporoskiej Siczy, rolę kozactwa w życiu religijnym i kulturze Ukrainy itp. Mowa o walce Kozaków z zagranicznymi agresorami i uciskicielami. Dziś jest to bardzo aktualny temat w związku z zaborczą polityką Federacji Rosyjskiej (Krym, Donbas). Książka zawiera wiele ilustracji, dlatego zapoznanie się z nią nie rozczaruje czytelników.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Niech spełnią się marzenia Zofii

162. rocznicę urodzin wybitnej edukatorki, działaczki Ukraińskiej Republiki Ludowej, naszej sławnej rodaczki Zofii Rusowej, uczczono na świętej czernihowskiej ziemi. Uroczyste obchody rozpoczęły się wręczeniem nagrody im. S. Rusowej najlepszym pedagogom, którzy wcielają w życie jej świetlane idee ukraińskiej szkoły narodowej. Uroczysty program koncertowy oraz przeprowadzenie wspaniałych warsztatów jeszcze raz namacalnie potwierdziły potrzebę tej życiodajnej pedagogiki, która wychowuje prawdziwych patriotów ojczystej Ukrainy. W ramach obrad okrągłego stołu odbyło się tradycyjne wręczenie legitymacji nowym członkom Stowarzyszenia Pedagogów im. S. Rusowej, w szczególności Mykole Tymoszykowi, doktorowi filologii, profesorowi, a także pedagogom-nowatorom, którzy wcielają w życie idee Zofii Rusowej, m.in. z Kijowa, Sławutycza, Pryłuk i Czernihowa. Uczestnicy poparli propozycję delegacji czernihowskiej, aby dążyć do tego, by jedna z centralnych ulic Czernihowa została nazwana na cześć Raisy Reszetniuk, znanej artystki i działaczki społecznej, osoby, która jako pierwsza na Czernihowszczyźnie przywracała do życia imię i spuściznę Zofii Rusowej. Z jej inicjatywy powstał pierwszy i jedyny pomnik S. Rusowej. R. Reszetniuk wówczas, na początku lat 90. XX wieku, walczyła ze skostniałą, prorosyjską postawą niektórych miejscowych pedagogów, którzy obecnie, dla koniunktury, uważają samych siebie za wybitnych „rusowofilów” i „znawców Zofii”. Szczególne podziękowania dla dyrektor Gimnazjum im. S. Rusowej w Ripkach, przewodniczącej Stowarzyszenia Pedagogów im. S. Rusowej Natalii Korż oraz kierowanego przez nią zespołu pedagogicznego za wspaniale zorganizowane uroczystości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

materiał, później poznałem brata Luby, Wołodymyra. Postanowiłem napisać sztukę. To było 10 lat temu. Wtedy żyło jeszcze wielu ludzi, którzy byli uczestnikami podziemia, którzy znali Lubę Hajowską. Zresztą i teraz o niej pamiętają. Napisałem, a na premierę przyszło czekać długie 10 lat”. Premiera odbyła się na scenie miejscowego klubu, czyli Domu Ludowego, wsi Szołomija, którego inicjatorem budowy był ojciec Luby, ksiądz Onufrij Hajowśkyj. Luba wstąpiła w szeregi Młodzieży OUN. Ukończywszy we Lwowie drugie ukraińskie gimnazjum, podjęła pracę w leśnictwie Romanów, ale bardzo szybko, już w 1942 roku, zeszła do podziemia: ledwo uciekła przed gestapowskimi obławnikami, którzy jej poszukiwali. Od tego czasu zaczęło się dla niej pełne niebezpieczeństw życie podziemnej działaczki. Mając skłonności do dziennikarstwa, poszła pracować do referatury propagandy. Od 1945 roku działała pod pseudonimem „Ruta”. Na swojej drodze podziemna działaczka spotykała i omijała niejedną

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Gościni z heroicznej przeszłości

We wsi Szołomyja, w obwodzie lwowskim, odbyła się premiera spektaklu „Strzała z Bożego łuku” według sztuki o tym samym tytule autorstwa Bohdana Stelmacha. Josyp MARUCHNIAK Zdjęcie autora Główna bohaterka spektaklu to podziemna działaczka, córka miejscowego księdza Onufrego Hajowskiego, Luba (pseudonim konspiracyjny Ruta), która zginęła z rąk enkawudzistów w styczniu 1954 roku. Na premierze był obecny autor. „Zaczęło się wszystko od tego, że przeczytałem książkę byłego enkawudzisty-oficera Sannikowa — opowiada Bohdan Stelmach. — Były to wspomnienia o działalności NKWD tutaj, na terenach Zachodniej Ukrainy. W jednym epizodzie mowa była o podziemnej działaczce Rucie, która „w centrum Lwowa dwukrotnie odpierała się granatami”. To mnie bardzo zainteresowało, więc zacząłem szukać informacji o niej w nacjonalistycznych gazetach i wszędzie, gdzie tylko można było. Kiedy już trochę się dowiedziałem, podzieliłem się tym z kolegą, aktorem teatru im. Zańkowieckiej Jurijem Bryłyńskim. I wiecie, co od niego usłyszałem? „Przecież to moja ciotka!”… Tak po trochu zbierałem materiały. — Od czego zaczęła się historia muzeum? — 31 stycznia 1923 roku wybrano komisję, która dała początek powstaniu naszego muzeum. Początkowo planowano je jako Ukraińskie Muzeum Teatralne. Już w latach 60. utworzono działy kina i muzyki oraz ukraińskich instrumentów ludowych. Muzeum założono przy zjednoczeniu artystycznym „Berezil”, kierowanym przez wybitnego działacza ukraińskiego teatru Lesia Kurbasa. Kolekcję funduszową zapoczątkowały materiały z prywatnego archiwum jednego z organizatorów muzeum, Wasyla Wasylki: około 800 jednostek — głównie negatywy i fotografie. A już 31 grudnia 1923 roku ZA „Berezil” zorganizowało pierwszą wystawę z eksponatów muzeum. Ostatecznie muzeum teatralne przy „Berezilu” zdobyło prawo do życia, gdy postanowieniem Kijowskiego Komitetu Wykonawczego Guberni przekazano ZA „Berezil” pomieszczenia teatru im. W. Lenina (dawny teatr M. Sołowcowa). W nowym pomieszczeniu muzeum miało trzy pokoje w foyer. Śmiertelne niebezpieczeństwo. W Wigilię 1947 roku Ruta wraz z powstańczym lekarzem Watrą, bojownikami ochrony Wichrem i Bajrakiem odwiedziła dom rodziców. Zostali niespodziewanie otoczeni przez enkawudzistów. Ojcu Hajowskiemu cudem udało się wyprowadzić powstańczych gości z okrążenia tajnym wyjściem. W tym samym roku w Wielkanoc grupa powstańców, wśród których była Ruta, wdała się w krwawą walkę z enkawudzistami we wsi Iliw. W tej walce poległo dziewięciu podziemnych działaczy. Wtedy Ruta została ranny, ale enkawudziści nie zdołali jej schwytać. Długo leczyła się z ran, wtedy Rucie pomagało kilka wiejskich dziewcząt: Maria Oprysk, Daria Fedak, Wira Babijczak. Luba Hajowska zginęła w styczniu 1954 roku — po dwunastu latach heroicznej walki w podziemiu. Miejsce jej pobytu w konspiracyjnym mieszkaniu łączniczki Iryny Zabuzkiej na przedmieściach Lwowa wydał zdrajca. 28 stycznia 1954 roku, w trzecim tygodniu pobytu Luby u Iryny Zabuzkiej, kadebiści przyszli do Lwowskiej Fabryki Cukierniczej, gdzie pracowała dziewczyna, zabrali ją i zmusili do prowadzenia do swojego domu. Przybywszy na miejsce, Iryna otworzyła drzwi, błyskawicznie weszła do środka i zamknęła je na zasuwę. Czekistów do domu nie wpuściła i ostrzegła Rutę oraz ochroniarza o okrążeniu. Przyjaciele postanowili nie oddawać się żywymi. Z domu dobiegł śpiew „Jeszcze nie umarła Ukrainy ani sława, ani wola...” oraz strzały, które przerwały ich życie. W Szołomyi do dziś żyją ludzie, którzy pamiętają Lubę, chodzili z nią do szkoły. Jak najlepiej wspominają we wsi także ojca Onufrego. Z pięciorga jego dzieci troje wstąpiło w szeregi bojowników o niepodległą Ukrainę, dwoje zginęło śmiercią bohaterską. Brat Luby, Bohdan, był partyzantem-podziemowcem, zastępcą dowódcy grupy UPA „Południe” i zginął 6 stycznia 1947 roku w lesie niedaleko swojej wsi — w Wigilię! Współmieszkańcy pochowali go ponownie na wiejskim cmentarzu już w naszych czasach, w niepodległej Ukrainie, a obok miejscowej cerkwi odsłonięto znak pamięci Bohdana Hajowskiego i jego siostry Luby. Rodzinę ojca Hajowskiego wywieziono na Sybir. Ta walka w latach 40.—50. na naszych terenach ożyła na scenie wiejskiego klubu dzięki kunsztowi wykonawców-amatorów Jaryny Kokorudz, Bohdana Kornickiego, Olgi Zacharko, reżysera-inscenizatora Bohdana Kuzyka, która w niczym nie ustępowała grze profesjonalnych aktorów. W sztuce Bohdana Stelmacha jest tylko trzy postacie: podziemna działaczka Ruta, jej ochroniarz Stepan i łączniczka Iryna (prototypami stały się realne postacie historyczne Luba Hajowska, Myron Myklosz, Iryna Zabuzka), ale grę głównych aktorów udanie uzupełniły także sceny pomocnicze oraz miejscowy żeński zespół wokalny, który wykonywał stare szczedriwki, śpiewane niegdyś w Szołomyi. A na sali obecni byli przedstawiciele rodzin Hajowskich, Mykloszów i Zabuzkich, którzy byli bardzo poruszeni tym, co zobaczyli.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Iryna Drobot: «Zachowujemy wszystko, co nazywa się teatrem»

Jedna z najstarszych placówek muzealnych w kraju — Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Kinematograficznej Ukrainy — niedawno obchodziło swoje 95-lecie. O historii i dniu dzisiejszym muzeum rozmawiamy z jego dyrektorką — Ireną Drobot. ...zonie 1924–1925 pracownicy muzeum Berezila poświęcili się dalszemu gromadzeniu materiałów oraz popularyzacji tej placówki. W 1925 roku zaczęto już prowadzić pierwsze wycieczki. W 1926 roku „Berezil” jako najlepszy teatr przeniósł się do ówczesnej stolicy Ukrainy, Charkowa, a kolekcję muzealną przekazano pod egidę Wydziału Historyczno-Filologicznego Ogólnoukraińskiej Akademii Nauk, gdzie na jej podstawie zorganizowano Ukraiński Muzeum Teatralne. Zebrane materiały kolekcji po raz pierwszy zaprezentowano zwiedzającym już rok po otwarciu muzeum, w listopadzie 1927 roku. A w 1980 roku otwarto współczesną ekspozycję muzeum, w której odtworzono historię ukraińskiego sztuki teatralnej od jej początków do XX wieku. Jej naukowego opracowania dokonał Arkadij Matwijowycz Drak, ówczesny zastępca dyrektora ds. pracy naukowej. W trudnych latach represji, wojny i stagnacji pracownicy muzeum zachowali wiele eksponatów związanych z Lesiem Kurbasem i innymi wybitnymi postaciami ukraińskiego teatru. W tym roku nasze muzeum skończyło 95 lat. Posiadamy w swoich zbiorach 258 tysięcy eksponatów, to największy zbiór w Kijowie, a być może także w całej Ukrainie. — Pewnie problemów nie brakuje? — Chciałoby się mieć dział wystawienniczy i dział PR, zwiększyć liczbę młodych naukowców. Niestety, niewielu młodych ludzi chce pracować w muzeach, bo płace są małe. Nas, muzealników, mało się ceni, i to problem nie tylko naszego muzeum, lecz całego kraju. Mamy bardzo duże zbiory — ćwierć miliona przedmiotów, jest czym się szczycić i co pokazać. Gdyby tylko można było poszerzyć powierzchnie wystawiennicze! Ale na to brakuje pomieszczeń. Mamy nadzieję, że w końcu nas dostrzegą i przydzielą większy budynek. — Czym zapisał się w pamięci rok 2017? — Zorganizowaliśmy na dużą skalę wystawę z okazji 130. rocznicy urodzin Leся Kurbasa „Kurbas w Kijowie”. W ramach wystawy odbywały się seminaria i spotkania twórcze. W tym roku prezentujemy drugą wystawę — „Kurbas w Charkowie”, eksponowaną w Centrum Jermiłowa w Charkowie. Zorganizowaliśmy także interesującą wystawę poświęconą ukraińskiemu scenografowi Mychajłowi Frenkelowi. W nowo otwartej sali wystawowej zaprezentowano Mieżyhirski wertep. W naszym oddziale — Muzeum Marii Zankowieckiej — zorganizowano wiele wydarzeń: z okazji 125. rocznicy urodzin śpiewaczki Marii Łytwynenko-Wolhemut wystawę, wystawę poświęconą reżyserowi Alfredowi Fedeckiemu, czytania naukowe, koncerty. — Pierwszym projektem w 2018 roku w Waszym muzeum stała się wystawa kinematograficzna w formacie 3D „Do 100-lecia odrodzenia »…niepodległej, wolnej, suwerennej Państwa Ukraińskiego Narodu«”. Czym jest ten projekt? — Wystawa prezentuje kadry, fotografie, rękopisy, prace graficzne i plakaty na temat wyzwoleńczych zmagań 1917–1921, przeważnie w formacie technologicznym 3D. Kadry z filmów kronikalnych (z archiwum CDKFFA im. H. S. Pszenycznego), odrestaurowane i po raz pierwszy przetworzone w 3D, stanowią podstawę projektu dokumentalnego „Generacja wolności”, którego prapremierowy pokaz odbył się podczas otwarcia wystawy; zaprezentowano także materiały do filmów dokumentalnych „Rewolucja ukraińska we wspomnieniach Wsewołoda Petriwa” i „Trójząb Neptuna” w reżyserii Iwana Kaniwca. Zaprezentowano również oryginalne stereoskopowe zdjęcia krajobrazów Kijowa i Sewastopola z końca XIX — początku XX wieku, przeniesione do formatu 3D, oraz próbki komputerowej artystycznej obróbki zdjęć okrętów bojowych Czarnomorskiej floty ukraińskiej z podniesionymi ukraińskimi flagami w latach 1917–1918, autorstwa reżysera prezentowanych filmów. Wystawę uzupełniły prace graficzne scenografa „Rewolucji ukraińskiej…” W. Prydatko-Doliny oraz seria plakatów „Jednostki wojskowe epoki Pierwszych zmagań wyzwoleńczych”, stworzona przez ekipę filmową pod kierunkiem reżysera I. Kaniwca. Eksponowane są także dokumenty Ministerstwa Oświaty Ludowej Centralnej Rady, udostępnione przez CDAWOU. Po raz pierwszy zaprezentowano unikatowe rękopisy z zasobów muzeum, związane z działaczami rewolucji ukraińskiej: listy od rodzin Hruszewskich i Steszenków, M. Staryckiej-Czerniachiwskiej, dokumenty i listy Ministerstwa Oświaty Ludowej Centralnej Rady do M. Zańkowieckiej, O. Saksahańskiego, pismo M. Sadowskiego do Ministerstwa Oświaty Ludowej Centralnej Rady oraz inne świadectwa nieocenionego wkładu ukraińskich działaczy kultury w przybliżenie, odbudowę i rozbudowę „Niezależnej, Wolnej, Suwerennej Państwa Narodu Ukraińskiego”. — Jakie macie plany twórcze? — Cały rok projekty wystawiennicze będą poświęcone 95-leciu muzeum. Odbędą się spotkania z znanymi ludźmi. W październiku przeprowadzimy czytania naukowe poświęcone temu tematowi. Przygotowywana jest jubileuszowa wystawa ukraińskiej awangardowej scenografii „Ekscentryka i ekspresja. Ukraińska awangardowa scenografia”. W przyszłym roku obchodzić będziemy 50-lecie wydziału ukraińskich ludowych instrumentów muzycznych. Odbędą się wydarzenia poświęcone temu jubileuszowi. Być może przeprowadzimy je wspólnie z Narodową Orkiestrą Instrumentów Ludowych lub z Państwowym Gruzińskim Muzeum Pieśni i Instrumentów Ludowych. Będziemy aktywnie współpracować z artystami. W szczególności zaplanowaliśmy wystawę głównego artysty Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki Andrija Aleksandrowicza-Doczewskiego. Rozmawiał Eduard OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wystawy – wykonawcy. Prawdziwym motorem spektaklu jest Szelmenko w wykonaniu Anatolija Hnatiuka. Już 250 razy Ołeksij Palamarenko zagrał Skworcowa. Zazwyczaj w filmach i przedstawieniach ta postać nigdy nie była znaczącą figurą, a w naszej inscenizacji Skworcow jest na poziomie Szelmenka, co wzbogaciło przedstawienie i dodało mu zespołowości. Wołodymyr Koliada w roli Szpaka jest jednocześnie dobry i despotyczny. Iraida Carogradzka barwnie ucieleśniła obraz wiejskiej pani Fenny Stepaniwny. Wspomnę także Walerija Dudnyka, Jewhena Szacha, młodych aktorów Wiłę Zinjewycz, Olenę Jabłuczną, Larysę Krasowską. I oczywiście koryfeusza naszego teatru – Halinę Jabłońską. Od 19 lat gra ona w tym przedstawieniu. Młodzieńczy zapał pochodzi właśnie od aktorki, która niedawno obchodziła 90. urodziny. Scenografię wówczas przygotował student drugiego roku Narodowej Akademii Sztuk Plastycznych i Architektury, wychowanek Danyła Lidera Ołeh Tatarynow. Stworzył on przeglądowy plac w ogrodzie, który stale się przekształca. Dlatego przestrzeń sceniczna jest stale niestandardowa. Dla autora to po prostu ogród Szpaka, a u nas ten ogród stale się zmienia w zależności od kolizji i konfliktu. To bardzo ważne. Dziś Ołeh Tatarynow to znany artysta, główny scenograf Kijowskiego Akademickiego Teatru Młodego Widza na Łypkach. Oprawę muzyczną tworzyliśmy wspólnie z naszymi specjalistami teatralnymi. Anatolij Hnatiuk, narodowy artysta Ukrainy, wykonawca roli Szelmenka-denszczyka: – Ta rola „spadła” na mnie jak dar losu. Zaprosił mnie do zagrania Szelmenka reżyser spektaklu. Pracowaliśmy nad przedstawieniem z zainteresowaniem, na scenie zawsze było wesoło w twórczym znaczeniu tego słowa. Jestem wdzięczny Piotrowi Ilczenkowi. Należy do tych reżyserów, którzy ufają aktorowi, mądry stratega, zachęca podczas pracy nad rolą: coś zbędnego odcinał, cenne pozostawiał. I tak wspólnym wysiłkiem wyszło nam bardzo jaskrawe, wesołe, inteligentne przedstawienie. Przez te lata zmieniłem się ja, zmienił się mój bohater. Co najmniej zmężniał, a co najwyżej – zmądrzał. Mimo to trzeba grać tak, by widz odczuł i zrozumiał. Być może nawet na poziomie podświadomym. Do tego właśnie istnieje wielka ukraińska dramaturgia. Nasze przedstawienie to śmiech przez łzy. Główny bohater jest symbolicznym, znakowym bohaterem dla literatury ukraińskiej, dla narodu ukraińskiego. Szelmenko, w istocie, jest w niewoli, ale wykręca się tak, że zostawia w głupocie wszystkich, których trzeba, znajduje właściwą odpowiedź i zwycięża. Podczas Drugiej wojny światowej przedstawienie „Szelmenko-denszczyk” w inscenizacji Teatru im. Iwana Franki najczęściej trafiało na front. I to zrozumiałe, bo skoro Szelmenko z każdej sytuacji wychodził „suchym z wody”, zawsze był zwycięzcą, to i żołnierz wierzył, że z tej maszynki do mięsa wróci żywy. Nigdy nie myśleliśmy, że Szelmenko znów znajdzie się na froncie. Ale tak, niestety, się stało. A kiedy otrzymaliśmy zaproszenie i możliwość wyjazdu do ATO, a kierownictwo teatru finansowo i technicznie zorganizowało to wsparcie, bardzo się ucieszyliśmy. Z przedstawieniem przyjechaliśmy na Doniecczyznę, do nas przywieziono żołnierzy z pierwszej linii. Staraliśmy się podnieść im nastrój, rozśmieszyć, dodać optymizmu. A kiedy zaczęli się śmiać, kiedy z widowni popłynęła niezwykła fala pozytywnej energii, kiedy poczuliśmy, że my i widzowie stanowimy jeden żywy organizm, to było po prostu niezrównane. A po przedstawieniu nikt nie chciał się rozchodzić. Fotografowaliśmy się z żołnierzami, opowiadaliśmy różne historie. To były niezapomniane spotkania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Złączenie widowni i sceny

Edward OWCZARENKO W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. I. Franki po raz pięćdziesiąty drugi pokazano spektakl „Szelmenko-denszczyk” Hryhorija Kwitki-Osnowjanenki, którego inscenizację przygotował Petro Ilczenko. Premiera odbyła się 15 października 1999 roku. Przez prawie 20 lat ten spektakl był i pozostaje jednym z najpopularniejszych w repertuarze teatru. W tym przedstawieniu połączyły się doskonałość klasycznego utworu, pomysłowość myślenia reżyserskiego i wyrafinowanie aktorskiego mistrzostwa. Przez lata, które upłynęły od dnia premiery, spektakl odbył liczne tournée gościnne po Ukrainie i poza jej granicami, prezentował sztukę frankowców na ogólnoukraińskich i międzynarodowych festiwalach. Dla wielu aktorów, którzy brali udział w spektaklu, stał się przeznaczeniem życiowym. Jednak głównym egzaminem dla jego uczestników stały się pokazy „Szelmenka-denszczyka” w czerwcu 2016 roku w miastach Kreminne i Swatowe w ramach akcji artystycznej „Ukraiński Donbas”. Tutaj ostre słowo Szelmenka, jego ludowy humor, żywiołowa spryt z szczególną siłą potwierdzały żywotność narodu ukraińskiego, który potrafi tworzyć cuda. O tym, jak powstawało przedstawienie, jaką formę przybrało dziś, rozmawiamy z artystami, którzy je tworzyli. Petro Ilczenko, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, reżyser-realizator: – Wszystko, co stworzyli ukraińscy klasycy, to prawdziwy wyczyn. Tylko silny naród w warunkach kolonialnego istnienia mógł stworzyć tak wielką, wielogatunkową, głęboką pod względem środków wyrazu literaturę, a zwłaszcza dramaturgię. Ukraińską klasykę widz bardzo lubi. I dotyczy to nie tylko Kijowa i Lwowa. Kiedy Donieckim Teatrem Ukraińskim kierował Marko Browun, zawsze były aншлаги. A obecnie trudno dostać się na ukraińską klasykę w Chersoniu czy Mikołajowie, bo wszystkie bilety wykupuje się z góry. Dlatego ze szczególnym pietyzmem pracuję z ukraińską sztuką sceniczną. 20 lat temu jeden z aktorów Teatru im. Franki Jewhen Switydiuk przygotowywał się do sześćdziesiątej rocznicy urodzin. Szukano sztuki na tę okazję. Ponieważ pan Jewhen jest człowiekiem sportowym, postanowiono wystawić „Szelmenka-denszczyka”. Ze szkicami inscenizacji zapoznał się dyrektor generalny teatru Myhajło Zacharewycz, pomysł mu się spodobał i przyszłą inscenizację włączono do planu. Spektakl stale się zmienia. Na przykład na początku drugiego aktu mowa jest o konflikcie między chrześcijanami a muzułmanami. Niektórzy aktorzy proponowali skrócić ten epizod, ponieważ obecnie nie jest on na czasie. Udało mi się go obronić. Kiedy rozpoczęła się wojna w Jugosławii, widzowie witali ten fragment oklaskami, tak ostry i trafny był. Kiedy sytuacja w tym regionie unormowała się, odpowiednio zainteresowanie widzów tym fragmentem zmalało. Oznacza to, że w różnych okresach epizody genialnej sztuki mogą brzmieć ostrzej, bardziej aktualnie. Przez 19 lat zmieniła się komunikacja aktorów z widownią. Woziliśmy „Szelmenka-denszczyka” do Lwowa i Sewastopola, Winnicy i Mińska, Moskwy i Czerkas. To różni widzowie, ale widziałem, jak aktorzy łapią energię sali. Zasługa wieloletniego sukcesu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Objawienia Anatolija Burtowego

W Instytucie Stosunków Międzynarodowych Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki otwarto wystawę malarza i graphika, zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Burtowego. Artysta przedstawił obrazy, namalowane w ciągu ostatniego roku. Eduard OWCZARENKO Zdjęcie autora Przyszły artysta urodził się we wsi Huli na Kijowszczyźnie. Uczył się w Dniepropetrowskiej Szkole Artystycznej oraz w Kijowskim Instytucie Poligraficznym. W swojej twórczości łączy tradycje ikonopisu i ukraińskiej sztuki ludowej ze szkoły Mychajła Bojczuka i jego następców. Interesuje się tematyką historyczną: epoką kultury trypolskiej, dawnymi ukraińskimi mitami i legendami. Efektem twórczej współpracy z wybitnym ukraińskim poetą Ihorem Rymarukiem stał się tomik wierszy „Diwa-Obyda”, który na Ogólnoukraińskim Konkursie Książki uznano za najlepsze wydanie roku 2000. W 2004 roku, dzięki wsparciu audycji radiowej „Ukraiński czas”, w Muzeum-Archiwum Ukraińskim im. Patriarchy Józefa Slipyja w Montrealu odbyła się wystawa Anatolija Burtowego „Czysta studnia”. Artysta reprezentował w Ukrainie interesy Sewerina Palydowycza, znanego na scenie jako Erko, ukraińskiego śpiewaka ze Stanów Zjednoczonych, który wykonuje ukraiński liryczny szanson. Pięć albumów Erka, które ukazały się w Ukrainie, zilustrował A. Burtowy. Dzieła artysty znajdują się w kolekcjach wielu krajów świata. „Wystawa jest częścią wielkiego projektu »Dyplomacja artystyczna«. Te obrazy mogą codziennie oglądać studenci Instytutów Stosunków Międzynarodowych i Dziennikarstwa. Jak wiadomo, sztuka wpływa na kształtowanie osobowości. A jutro ta utalentowana młodzież będzie reprezentować Ukrainę w świecie” – zaznaczyła kuratorka wystawy Iryna Olijnyk. „Te obrazy są pełne głębokiego treści, spodobają się wszystkim, którzy przyjdą na wystawę. Oprócz studentów ekspozycję będą mogły zobaczyć dzieci z całej Ukrainy, a także elita naukowa” – podkreślił Walerij Kopijka, dyrektor Instytutu Stosunków Międzynarodowych. „Dzisiejsza wystawa to dla mnie wielkie święto i wyznanie, ponieważ dzielę się tym, co najbardziej sokrwienne. Tematem moich prac są historia, ludowe obyczaje i tradycje. Poprzez znaki i symbole, poprzez ekspresję i fakturę staram się pokazać, jak odczuwam czas i przestrzeń. Żyjemy w szczególnym czasie. Zachodzi oczyszczenie, trwa zmiana formacji, świata wokół nas. Po prostu nie wszyscy potrafią o tym powiedzieć, ale każdy odczuwa to swoim wewnętrznym światem. A ja pragnę odzwierciedlić to w swoich pracach” – wyznał Anatolij Burtowy. Pisarka i działaczka społeczna Ołeksandra Winohradowa podarowała artyście nowy zbiór swoich wierszy i odczytała poświęcony mu wiersz. Zasłużona artystka Ukrainy Switłana Kniazijewa wykonała kilka utworów pieśniarskich do słów ukraińskich kompozytorów. Tematyce duchowości Anatolij Burtowy poświęcił swoje prace: „Przyjęcie komunii”, „Trójca”, „Wiejska Pokrowa”. Twórczość ludowo-poetycka stała się impulsem do powstania obrazów „Dawna Ukraina”, „Świat pisanki”, „Mamaj”. Motywy filozoficzne są wyczuwalne w płótnach „Wezwanie wieczności”, „Siedmioskrzydła”, „Powietrzna łódź”, „Droga”, „Oświecenie”. Wielu odwiedzających wystawę zwraca uwagę na nietypowe znaki horoskopu stworzone przez artystę – „Ryby” i „Baran”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Animatorzy niosą Szewczenkę światu

Animacyjna ballada „Przyczynna”, powstała przy wsparciu Państwowej Agencji Kinematografii na podstawie noszącego ten sam tytuł utworu Tarasa Szewczenki, weźmie w tym roku udział w dwóch międzynarodowych festiwalach: 18th Festival Internacional de Cine Lanzarote (Hiszpania) oraz 13th Athens ANIMFEST (Grecja). „Przyczynna” stała się jedyną produkcją, która w 2018 roku zaprezentuje Ukrainę na tych festiwalach. XIII Międzynarodowy Festiwal Animacji w Atenach (Athens ANIMFEST) odbędzie się od 15 do 21 marca 2018 roku. Festiwal istnieje od 2005 roku. W siedmiodniowym programie festiwalu animatorzy z całego świata rywalizują w programach konkursowych lub prezentują swoje dzieła podczas innych wydarzeń imprezy. Zwycięzcy otrzymują nagrody festiwalu, które noszą nazwę COTINOS: tak nazywał się wieniec z gałęzi świętej oliwki, który otrzymywał zwycięzca starożytnych Igrzysk Olimpijskich. XVIII Międzynarodowy Festiwal Filmowy na Lanzarote (Festival Internacional de Cine Lanzarote) odbędzie się od 20 do 28 kwietnia tego roku. Selekcjonerzy festiwalu otrzymali w tym roku 3076 zgłoszeń z 111 krajów świata, a animowany debiut Andrija Szczerbaka „Przyczynna” stał się jednym z 97 filmów, które będą rywalizować w konkursie festiwalu. Dla obrazu stworzonego przy wsparciu Derżkino będzie to już 12. festiwal, w którym weźmie udział „Przyczynna”. „Wojna rozdziela zakochanych. Narzeczona, nie wytrzymawszy rozstania, traci rozum i umiera. Młody wraca żywy i nietknięty, ale, widząc śmierć ukochanej, rozbija się na śmierć. Mimo wszystko jednak oni pozostają razem na zawsze. Krąg nienawiści, który rodzi wojna, nie jest łatwo przerwać. Mężczyzna mści się za zamordowaną żonę i dzieci, matki mszczą się za utraconych synów, bracia zabijają za zamordowane siostry i towarzyszy broni. Nienawiść rodzi śmierć, śmierć rodzi nienawiść. I tylko miłość daje życie i ratuje. O tym mówi Taras Szewczenko w poetyckiej balladzie „Przyczynna”, to chcę pokazać i ja”, — zaznaczył Andrij Szczerbak, komentując pytanie o ideę, która skłoniła go do stworzenia tego dzieła. Informacja dodatkowa: Film powstał w 2017 roku, scenariusz i reżyseria — Andrij Szczerbak, producent — Hennadij Kofman, produkcja studia filmowego „MaGiKaOfilm” przy finansowym wsparciu Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina. Przygotowała Ołha Żmudowska

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

czajewie, gdzie obecnie mieszka, delegacja krzemienieckich prośwician w składzie Jarosławy Mudryk i Ołeha Hałajczuka. …Przede mną na stole leży stara fotografia z 1942 roku. Na niej młodzieńcy i dziewczęta, którzy urodzili się i dorastali na małym chutorze Wirla, wówczas powiatu krzemienieckiego guberni wołyńskiej. Zaledwie 12 zagród. Aby przekonać się o tym, że w narodowowyzwoleńczej walce czasów II wojny światowej brali udział ludzie masowo, spójrzcie na liczbę przedstawionych na fotografii młodych ludzi. W każdej chacie byli uczestnicy wielkiego zrywu walki. Kiedy uważnie przyjrzeć się tej fotografii, to można zobaczyć w oddali za leśną polaną tych, którzy tutaj zmierzali, a tam dalej zebrali się dzieci, przeważnie chłopcy, oni obserwowali to, co tutaj się dzieje, wszak po chutorze Wirla rozeszła się wieść, że dowódca powstańczego oddziału (sotni) Borys Mysłyński przybył z daleka, długo go nie było w domu… Na fotografii przedstawieni są nauczycielka Tetiana Fedoriwna Woroczuk, która właśnie ukończyła Krzemienieckie Gimnazjum i pracowała w szkole sąsiedniej wsi Kimnata, obok niej — rodzone i cioteczne siostry Zina oraz Olha — łączniczki armii UPA, brat Borys Woroczuk, który w pochodzie na wschód zginął (stało się to pod Sławutą na Chmielniczyźnie). Po lewej stronie nasz dzisiejszy jubilat — Ołeksyj Borys, miał wtedy 15 lat. Obok Ołeksyja — Ihor oraz Ołeksandr Mysłyńscy, a po prawej stronie na fotografii — Borys Mysłyński w powstańczym mundurze wojskowym, był wtedy już sotnikiem armii UPA i przybył z dalekich lasów cumańskich, gdzie “tam daleko na Wołyniu”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ołeksij Borys ma 90 lat!

Lilija SLEDZIŃSKA, przewodnicząca Krzemienieckiego Zjednoczenia Rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. 21 stycznia, w przededniu święta państwowego Dnia Jedności, Krzemienieckie Zjednoczenie Rejonowe Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki serdecznie witało nestora naszej grupy społecznej, uczestnika walk wyzwoleńczych w latach II wojny światowej na terenach ziemi krzemienieckiej — Ołeksija Borysa z okazji jego podwójnego jubileuszu: 90. rocznicy urodzin i 60. rocznicy pożycia małżeńskiego. Mimo swojego szacownego wieku, Ołeksij Borys jest z nami zawsze i wszędzie: jest wśród nas w obozie powstańczym w Antoniowcach na Szumszczyźnie, przy kryjówce Hamaliji we wsi Stiżok, na miejscu nierównej walki z enkawudzistami pod Hurbami, podczas oddawania czci pamięci żołnierzy UPA, którzy zginęli pod wsią Lidychiw, przy poświęceniu pomnika „Bojownikom o wolność Ukrainy” we wsi Kimnata, podczas odsłonięcia tablicy pamiątkowej braciom Mysłyńskim na chutorze Wirla, razem z członkami Proświty przy pomniku we wsi Dunajiw Bohaterowi Niebiańskiej Sotni Saszkowi Kapinosowi, w warcie honorowej podczas odsłonięcia i poświęcenia dębowego krzyża na miejscu śmierci ostatniego rejonowego dowódcy armii UPA Orła w uroczysku Woronucha i tak dalej. Jest z nami także w dniu pisania dyktanda jedności narodowej oraz w dniach naszej wspólnej działalności. Ołeksij Borys ciekawie opowiada o współpracy z braćmi Borysem, Ihorem i Ołeksandrem Mysłyńskimi, z Borysem Woroczukiem i jego siostrami Tetianą i Ziną, z patriotycznie nastawioną młodzieżą wsi Sawczyci i chutoru Wirla na Krzemieniecczyźnie w czasie wojny. Osobiście pogratulowała jubilatowi w mieście Po... Członkowie Proświty witają jubilata „narodziła się armia UPA, aby zmartwychwstała Ukraina i zapanowała wolność”. Dziwię się, jak mogła zachować się ta fotografia w domu Hafii Mysłyńskiej, tej matki z chutoru Wirla na Krzemieniecczyźnie, która oddała walce o wolność Ukrainy wszystkich swoich synów. Jak ta fotografia nie wpadła w ręce enkawudzistów, którzy przeszukiwali wtedy wszystko. Gdyby znaleźli, spaliliby dom i puściliby matkę z torbami, wywieźliby na daleką Syberię na srogie mrozy… To jej, Hafii Mysłyńskiej, poświęcił swoją poezję honorowy obywatel naszego miasta, poeta Dmytro Pawłyczko. Trzej synowie Neonili Krzemieńczanki Matka Hafia. Trzej synowie. Trzej powstańcy. Trzej banderowcy zbrojni. Trzy wolności miecze. Mamo, wiem, jak modliliście się i płakaliście rano, Kiedy wyprawialiście dzieci, jak szlochaliście za nimi w nocy. Trzej bracia, niby różni, lecz jeden bunt szalony, Krew płonie — i ślepną od niej lękliwi chachły. Mamo, wiem, że całowaliście synów w ramiona, Jak broń wzięli w ręce i umierać poszli. Trzej synowie, trzej, przez moskiewskich najeźdźców zabici, Dwaj sotnicy, a trzeci — karabinowy roju. Mamo, wiem, że dla nich koszule były uszyte, Wyszyte czarno-czerwonym, jak koszula moja. Trzej synowie, trzej Hafii z chutoru Wirla, Trzej synowie twoi, Panie, trzy krwawe krzyże. Ty dałeś siłę im wyjść na śmierć, na szerokie pole, Dajże siłę i mnie do swojego krzyża podejść. 4.IV.2017 r. Ołeksij Borys wśród uczestników walki wyzwoleńczej. 1942 r. …Była zima 1942 roku. 15-letni młodzieniec Ołeksij Borys aktywnie współpracował z bojownikami o wolność i niepodległość rodzinnego kraju na terenach Krzemieniecczyzny. We dwóch z Ołeksandrem Mysłyńskim kopali kryjówki na chutorze i poza nim, pomagali gospodarczemu Nowosadowi Hryhorijowi zbierać produkty, szukać broni, skupiali wokół siebie młodzież sąsiednich wsi… Minęły lata. Wszystko było w życiu naszego jubilata. Uczył się, pracował. Ze zwykłego robotnika w zakładzie wyrósł na mistrza-wykładowcę Poczajowskiego Wyższego Kolegium Zawodowego. Jakim pedagogiem był pan Ołeksij, świadczy fakt: na jubileusz — 90. rocznicę urodzin nauczyciela przybyła aż z Charkowa Lilija Błahowirna, urodzona we wsi Kimnata. Pracuje w jednej z hut i kontynuuje dzieło nauczyciela. Ale nie tylko ona. Ze wszystkich zakątków Ukrainy przybyli wdzięczni uczniowie do Poczajowa, aby podziękować za dobro, którym obdarowywał ich przez wiele lat. Ołeksij Borys to szczęśliwy człowiek! W wieku 30 lat ożenił się z 20-letnią pięknością ze wsi Sawczyci — Ołeksandrą Barabasz. Przeżyli razem 60 lat. Mają dwóch synów. Na los Petra i Pawła, którzy przyszli na świat w jednej godzinie w 1960 roku, spadły ciężkie próby. Siłą pognali ich na cudzą wojnę do Afganistanu, byli ranni i odznaczeni przez cudzą władzę medalem „Za odwagę”. Podczas Rewolucji Godności Pawło Borys z 24-letnim synem Wasylem byli na Majdanie od początku do końca. 18 lutego 2014 roku, przed rozstrzelaniem Niebiańskiej Sotni, Pawło Borys został ranny odłamkami granatu… Przyjaciele uratowali mu życie. Tak właśnie żyją rodzice i dzieci jednej z ukraińskich rodzin. Żyją z Ukrainą w sercu i wielką miłością do ludzi oraz świata. I jeśli ktoś mówi, że Ołeksij Borys to człowiek w podeszłym wieku i czas odpocząć, ja zaprzeczam. Pan Ołeksij jeszcze nie wyczerpał przez 90 lat sił fizycznych i duchowych. Rozmawiasz z nim i czujesz, że gdyby „trąby zagrały” i „czas zapłaty” nadszedłby, Ołeksij Borys wziąłby broń do rąk, bo jeszcze nie nawalczył się, nie nacieszył życiem, nie napracował, nie napatrzył na piękno rodzinnej ziemi. Wierzymy w to, że nasz towarzysz jeszcze długo będzie cieszył wszystkich swoją aktywną działalnością społeczno-patriotyczną.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tygodnik Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne seria KB nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny: Pawło MOWCZAN Kod pocztowy: 30617. Strona w katalogu – 76. Prenumerata na 1 miesiąc – 14 hr 56 kop., na 3 miesiące – 42 hr 25 kop., na pół roku – 80 hr 90 kop., na rok – 159 hr 20 kop.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to Wasza gazeta!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Olha ŻMUDOWSKA Wydział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN Redaktor dyżurna Olha ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3. Łączny nakład w lutym — 12 800

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn