Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №09 за 2020 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 2 z 32 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 9 (1060), 27 lutego — 4 marca 2020 Zamach na naszą pamięć historyczną

W liście mowa o tym, że społeczność kulturalna jest oburzona realizacją przez Ministerstwo Kultury, Młodzieży i Sportu bezprecedensowego scenariusza zniszczenia Narodowych Związków Twórczych Ukrainy oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Obecnie zablokowano przez nie program budżetowy wsparcia tych ważnych stowarzyszeń tworzących naród, który jest przewidziany w Budżecie Państwowym na 2020 rok. W rezultacie takiej „polityki kulturalnej” ich działalność statutowa jest całkowicie sparaliżowana, a ich istnienie stoi pod znakiem zapytania. „Przez pół roku kadencji obecne kierownictwo MKMSU tak i nie nakreśliło tych markerów, według których będzie rozwijać się sfera kulturalna i artystyczna w państwie — zaznaczają autorzy listu. — Niepokoi nas chaos, który został stworzony w dziedzinie edukacji artystycznej. Powstaje pytanie, jaki los czeka narodowe instytucje kultury, zespoły artystyczne i edukacyjne. Szczególnie niepokoi, jaka będzie perspektywa zachowania i rozwoju kultury wiejskiej, bibliotek, domów kultury, centrów i ośrodków ludowych rzemiosł artystycznych itp. Obecnie brakuje jakiejkolwiek komunikacji nowych „kulturowych” top-menedżerów z licznym wielobranżowym profesjonalnym środowiskiem eksperckim”. „Do tego należy dodać — czytamy w Liście otwartym — że poszczególni szefowie nowo utworzonego MKMSU aktywnie dyskredytują Narodowe Związki Twórcze i Towarzystwo „Proświta” w mediach, w szczególności przyklejając etykiety „sowietyzacja”, „stalinowskie projekty”, co w żaden sposób nie odpowiada rzeczywistości. Taka destrukcyjna, wywołująca konflikty polityka budzi oburzenie w środowisku kulturalno-artystycznym, włącznie z twórczą młodzieżą. Ci „działacze” przekroczyli wszystkie możliwe i niemożliwe „czerwone linie”. Powszechnie wiadomo, że większość związków twórczych Ukrainy, które jednoczą po- Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka Heorhij CZORNYJ, m. Kijów Jesienią 1998 roku w wagonach kijowskiego metra pojawiło się ogłoszenie: na skrzyżowaniu ulic Szczusiewa i Ołeny Telihy będzie nowa stacja metra pod nazwą „Syrećka”. Znając z kronik, że miejscowość, gdzie zostanie zbudowana ta stacja, wcześniej nazywała się nie „Syreć”, a „Dorohożyczi” (lub „Dorohożycz”), zwróciłem się listownie do mera Kijowa Ołeksandra Omelczenki z prośbą, aby odpowiednia komisja zmieniła nazwę „Syrećka” na starszą od niej o 400 lat przedchrześcijańską nazwę „Dorohożyczi”. Motywowałem to tym, że ignorując znacznie starszą, przedchrześcijańską nazwę na rzecz niedawnej, młodszej, my, Ukraińcy, świadomie lub nieświadomie, zgadzamy się ze starą imperialną tezą o tym, że historia Ukraińców nie bierze swojego początku z czasów przedchrześcijańskich. Dokończenie na str. 3 Niebiańska Sotnia puka do serc każdego Ukraińca i woła, by nie dopuścić do upokorzenia naszego narodu i zgwałcenia przez nową władzę zdobyczy Rewolucji Godności STALINOWSKI ANALOG OD „SŁUG NARODU”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

„Czystka” ukraińskiego frontu kulturalnego?

W prasowej agencji informacyjnej Proświty „Nahołos” 21 lutego odbyła się rozszerzona konferencja prasowa z udziałem znanych działaczy ukraińskiej kultury i sztuki. Uczestnicy omówili krytyczną sytuację w finansowaniu związków twórczych, do której doprowadziła obecna polityka humanitarna nowych władz. Przedstawiciele inteligencji twórczej zwrócili się z Otwartym listem do prezydenta Ukrainy W. Zełenskiego, w którym pytają głowę państwa: kto prowokuje „czystki” w narodowym froncie kulturalnym i komu to przynosi korzyść w warunkach wojny? Jak zapobiec demontażowi ukraińskiej kultury i sztuki? ponad 300 tysięcy artystów i wolontariuszy (stworzone w czasach niepodległej Ukrainy: Związek Mistrzów Sztuki Ludowej, Związek Kobzarzy, Związek Krajoznawców, Związek Fotografików Artystycznych, Związek Choreograficzny, Ogólnoukraińskie Związek Muzyczny) mają status narodowy. Realizują znaczną część pracy kulturalno-artystycznej na Ukrainie, począwszy od opracowania i realizacji strategii kształtowania młodego pokolenia twórców, budowania prestiżu Ukrainy na arenie międzynarodowej, a skończywszy na obronie tradycyjnych wartości narodu ukraińskiego, pomocy weteranom sfery kulturalno-artystycznej, przeciwstawianiu się zewnętrznemu agresorowi w wojnie informacyjnej i innych działaniach. Należy przypomnieć, że właśnie w murach Związku Pisarzy, przy udziale przedstawicieli innych związków twórczych, narodził się Ludowy Ruch Ukrainy jako jeden z ważnych czynników zdobycia niepodległości naszego państwa. W Związku Kinematografistów powstał Memoriał oraz szereg innych ruchów społecznych. Związki twórcze na przełomie epok, na granicy lat 80. i 90. XX wieku, stały się infrastrukturą społeczeństwa obywatelskiego, która istniała głównie półlegalnie, w głębi totalitarnego państwa, z którego działalnością są obecnie oskarżane o współudział. Zapomina się również o tym, że w środowisku Narodowych Związków Twórczych i „Proświty” skupiają się artyści, którzy swoją twórczością kontynuują najlepsze tradycje narodu ukraińskiego i sprzyjają umacnianiu Ukrainy w czasie, gdy państwowość jest zagrożona. Nasi krytycy zapominają, że związki twórcze w różnych formach istnieją i nadal się rozwijają praktycznie we wszystkich krajach Europy. Inna sprawa, że na przeszkodzie stał brak środków i brak ogólnopaństwowego programu rozwoju kulturalnego i społeczno-kulturalnego”. Autorzy listu uznają za bezpodstawne połączenie trzech ministerstw w jedno — z dodaniem do głównego resortu kultury funkcji turystyki i pamięci narodowej. Dla środowiska kulturalno-artystycznego kraju, jak pisze się w liście, decyzja o likwidacji Ministerstwa Kultury Ukrainy jest niezrozumiała, nieprzekonująca i prowadzi szerokie kręgi społeczne oraz środowisko eksperckie do wniosków o braku priorytetowego traktowania kultury narodowej przez prezydenta Ukrainy, Radę Najwyższą i rząd. Zakończenie na str. 3 „PRAWIE POWIEŚĆ” MYKOŁY ŻULYŃSKIEGO RANDKA Z OPERETKĄ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Rycerz ukraińskiego oporu

Heorhij ŁUKIANCZUK. Wujek Tola, jak nazywali go towarzysze broni, zmarł w Kijowie 5 lutego 2000 roku w wieku 63 lat. W 20. rocznicę śmierci przywódcy bojowych nacjonalistów Ukrainy w Kijowie odbyły się uroczystości publiczne. Towarzysze broni i rodzina odwiedzili grób Łupynosa na Bajkowej Górze w stolicy. Z okazji rocznicy jego śmierci w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy otwarto wystawę „Anatolij Łupynis: Życie trwa, toczy się wojna” oraz zorganizowano wieczór pamięci w Związku Pisarzy Ukrainy. Anatolij Łupynis należy do tej części dawnego radzieckiego społeczeństwa, która bezpośrednio przyczyniła się do zdobycia niepodległości państwa ukraińskiego. Nie był czołowym politykiem, deputowanym czy ministrem, jednak rozmawiał jak równy z równym z prezydentami Gruzji, Azerbejdżanu, Iczkerii, Naddniestrza… Gdyby Wujek Tola doczekał Pomarańczowej Rewolucji i Rewolucji Godności, z pewnością byłby wśród ich liderów lub najaktywniejszych działaczy. Bo za takimi jak on ludzie zawsze idą… Łupynis urodził się w 1937 roku na Donbasie, po wojnie przeprowadził się z rodzicami do obwodu czerkaskiego, gdzie ukończył szkołę ze złotym medalem. Całe życie przebywał w wirze ruchu dysydenckiego, działalności społecznej i politycznej. Przez swoje nacjonalistyczne poglądy wielokrotnie trafiał do więzień, łagrów i szpitali psychiatrycznych dla „inaczej myślących”. Po raz pierwszy został uwięziony w 1956 roku za organizację wystąpień studenckich przeciwko radzieckiej okupacji Węgier. Po roku pobytu w łagrze Dubrawłag został przewodniczącym komitetu strajkowego i zorganizował bunt, za co otrzymał kolejne dziesięć lat „strefy” i zaostrzony rygor. Warunki we Włodzimierskim Centralu i specjalnym łagrze o zaostrzonym rygorze nr 10 były ciężkie. Kiedy wyszedł z więzienia w 1967 roku, miał niedowład nóg i poruszał się o kulach. Lecz już 22 maja 1971 roku, w 110. rocznicę powtórnego pochówku Kobziarza, Anatolij wystąpił pod pomnikiem Szewczenki z wierszem „Pokrytka” („Widziałem, jak bezcześcili matkę”) – i znów został aresztowany przez KGB. Tym razem kara była jeszcze cięższa, gdyż Łupynis trafił do szpitala psychiatrycznego. W dniepropetrowskiej specjalnej psychuszce go „leczono”, a zwolnili go dopiero w 1983 roku! Na początku pieriestrojki Łupynis włącza się w działalność wielu nowo powstałych organizacji kontrsystemowych – „Zielony Świat”, towarzystwo „Memoriał”, Ludowy Ruch… W 1990 roku zostaje inicjatorem i przewodniczącym komitetu wykonawczego Ukraińskiego Zgromadzenia Międzypartyjnego (struktury, która zjednoczyła niewielkie partie nacjonalistyczne i komórki) oraz zorganizował rejestrację ludzi, którzy uważali się za „obywateli okupowanej Ukraińskiej Republiki Ludowej”. Do grudnia zarejestrowano ich 2,5 miliona osób. Z czasem UZM stało się UNA, a potem partią „Ukraińskie Zgromadzenie Narodowe – Ukraińska Samoobrona Narodowa”. Swoje urodziny 21 lipca 1991 roku Anatolij Łupynis powitał w kijowskim areszcie śledczym „za organizację działań naruszających porządek” (wieców protestacyjnych przeciwko podpisaniu traktatu związkowego). Został jednak zwolniony po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy. Po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości Łupynis bywał we wszystkich „gorących punktach” – Czeczenii, Gruzji, Abchazji, Naddniestrzu… Będąc w rosyjskim obozie filtracyjnym, Anatolij Łupynis na zawsze zrozumiał, że wspierać trzeba tę stronę, która stawia opór Moskwie, bo następna może być rodzinna Ukraina! Rozważając relacje z Rosją, nie porzucał myśli o tym, że Krym jest w wielkim niebezpieczeństwie: „Teraz potrzebna jest Gruzja, bo jeśli Gruzja się nie zacznie, to będzie Krym. Niech lepiej na cudzych ogrodach. Musimy się przygotować”… Jakim Wujek Tola pozostał we wspomnieniach bliskich i przyjaciół, można zobaczyć na wystawie muzealnej oraz podczas pokazu filmu dokumentalnego O. Muratowa o nim. Żałują, że współczesne młode pokolenie Ukraińców, nawet zaangażowanych w politykę, mało wie o tej legendarnej postaci. „O Łukjanence, Czornowole, Horyniach… słyszeli, bo ci byli deputowanymi ludowymi. A gdybyśmy zapytali w tamtym czasie Alijewa, Szewardnadzego czy kogoś innego z prezydentów, czy znają Łupynosa, to zapewne nie powiedzieliby, kto to taki. Podczas gdy Łupynis w latach 90. był znaczącą figurą na całej postsowieckiej przestrzeni. I choć nigdy nie został deputowanym ludowym, to z pewnością zdołał pozostawić ślad w historii większy niż setki nardepów!” – mówi towarzysz broni Łupynosa Ihor Mazur (Topola). Minęło 20 lat od dnia śmierci Anatolija Łupynosa – słynnego ukraińskiego dysydenta-więźnia politycznego, działacza społecznego i politycznego, nieprzeciętnego poety, jednego z założycieli UNA. Radziecki więzień Wasyl Owsijenko z Olgą Łupynis i Mykołą Łupynosem (w centrum) na pokazie filmu O. Muratowa o Anatoliju Łupynosie „Sławny rycerz Ukraińskiego oporu”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Zdejmijmy różowe okulary!

Szósty rok z rzędu, w dniach 18–20 lutego, Ukraińcy na Ukrainie i na całym świecie oddają hołd pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni — poległych uczestników Rewolucji Godności. Od 18 do 20 lutego 2014 roku w Kijowie zabito ponad stu majdanowców, którzy protestowali przeciwko reżimowi Janukowycza, ponad 1000 zostało rannych, dziesiątki zaginęły bez wieści. A mordercy do dziś pozostają nieukarani… Georgij ŁUKJANCZUK Z okazji Dnia Bohaterów Niebiańskiej Sotni Narodowe Muzeum Rewolucji Godności wspólnie z partnerami przygotowało koncerty pamięci, wystawy, pokazy filmów, wycieczki, prezentacje wideo i książek, kampanię informacyjną, uroczystości żałobne… Program wydarzeń w stolicy rozpoczął się od prezentacji powieści graficznej „Historia z Majdanu. Epizod I”. To pierwsze ukraińskie dzieło prozy graficznej o Rewolucji Godności. Odtwarza oryginalne lokalizacje, rekonstruuje chronologię wydarzeń. Komiks zapoznaje czytelnika z osobistą historią młodej Myrosławy — imprezowiczki, która staje się zdecydowaną uczestniczką protestu. Na realiach 2014 roku pokazano, jak niesprawiedliwość popycha do nieoczekiwanych i bohaterskich czynów. Wieczorem tego samego dnia odprawiono Panichidę w Soborze Michajłowskim oraz odbył się Marsz Pamięci za Niebiańską Sotnię i bojowników o niepodległość Ukrainy. Następnego dnia w Informacyjno-Wystawowym Centrum Muzeum Majdanu odbyła się akcja „Śladami rewolucji”: pokaz filmu dokumentalnego, przekazanie archiwum wideo Hromadśkiego TB do zbiorów funduszowych Narodowego Muzeum Rewolucji Godności. W archiwum znajdują się filmy i rozszerzone reportaże specjalne o Majdanie. Poranek 20 lutego zaznaczył się Marszem Godności na trasie: zaułek Kriposnyj — ul. Hruszewskiego — ul. Chreszczatyk — aleja Bohaterów Niebiańskiej Sotni oraz Panichidą za Bohaterów Niebiańskiej Sotni w Ekumenicznej Świątyni Archanioła Michała i ukraińskich nowomęczenników na alei Bohaterów Niebiańskiej Sotni, w której, mimo dnia roboczego, wzięło udział wielu obywateli. Później na alei Bohaterów Niebiańskiej Sotni pod kuratelą działaczki społecznej Anżeliki Rudnyckiej z agencji artystycznej „Terytorija A” rozpoczęła się cicha akcja ku pamięci poległych podczas Rewolucji Godności — „Anioły pamięci 2020”. W ciągu dnia w Sali Kolumnowej KMDA odbył się program pamięci „Wdzięczni za wolność” według koncepcji artysty ludowego Tarasa Kompanyczenki. W programie zaprezentowano instalacje z artefaktów majdanowskich od Samoobrony Majdanu i Służby Medycznej Sztabu Narodowego Sprzeciwu, wystawę fotografii Jurija Bilaka „Majdan. Historia przyszłości”, a także pokazano 10 przejmujących historii z cyklu „Charaktery Godności” autorstwa Daryny Kulczyckiej — o życiu i charakterze poległych majdanowców. W cyklu wideoklipów „Charaktery Godności” brzmią opowieści bliskich Bohaterów Niebiańskiej Sotni. W lakonicznych filmach trwających 1–2 minuty, w duchu prywatnej rozmowy, bliscy opowiadają o szczególnych cechach i historiach tych, których stracili. Daryna Kulczycka unika w rozmowach tematu samej tragedii, interesuje się jasnymi, pozytywnymi momentami, co w rezultacie dodaje widzowi poczucia głębszego dramatyzmu straty i poświęcenia Bohaterów Majdanu. W zeszłym roku zaprezentowano pierwszą serię 18 filmów. Wideo było transmitowane w telewizji i rozpowszechniane przez media społecznościowe. W tym roku odbyła się prezentacja 10 nowych filmów. W ramach wydarzeń upamiętniających odbywały się także inne wydarzenia artystyczne i patriotyczno-wychowawcze. W programie: strzelanie, składanie automatów, lektorium edukacyjne, wyplatanie siatki maskującej, rozmowy z żołnierzami, pokonywanie toru przeszkód, pouczające infostendy od Sił Zbrojnych, Straży Granicznej, Służby ds. Sytuacji Nadzwyczajnych. Na samym Majdanie Niepodległości wokół steli odbywała się wycieczka kuratorska po projekcie wystawowym „Stulecie niezłomnych”. To 40 historii i fotografii, które odzwierciedlają stuletnią walkę Ukraińców o państwowość. Wystawa demonstruje osobliwości ruchu wyzwoleńczego, unikalne cechy oporu, w szczególności środki, których wymagała walka w różnych czasach. Autorzy ekspozycji ukazali świeże spojrzenie na historię legionu USS, epokę Ukraińskiej Republiki Ludowej, Chołodny Jar, UPA, powstańców w obozach GUŁAG-u, dysydentów, Rewolucję na Granicie, Pomarańczową Rewolucję, Rewolucję Godności. Nawet hasło „Sława Ukrainie”, które weszło do obiegu za czasów UPA, otrzymało nowe życie na Majdanie. To tylko szereg analogii przedstawionych na wystawie. Rolka z hasłami: „Wdzięczni za godność! Wdzięczni za wolność! Wdzięczni za przyszłość!”, nakręcona na 6. rocznicę Rewolucji Godności, była transmitowana w telewizji, w mediach internetowych i rozpowszechniana w mediach społecznościowych. Zaprezentowano również logo Dnia Bohaterów Niebiańskiej Sotni — symbol dalszych obchodów tej daty. Autorem monumentalnego wizerunku jest grafik Ołeksandr Komjachow. A wieczorem przy Ekumenicznej Świątyni Archanioła Michała i ukraińskich nowomęczenników na alei Bohaterów Niebiańskiej Sotni odprawiono Panichidę za Niebiańską Sotnię i bojowników o Ukrainę, zapalając znicze i Promienie Godności… Po zakończeniu uroczystości żałobnych uczestnicy przeszli na ulicę Bankową, gdzie przeprowadzili pod Biurem Prezydenta akcję protestacyjną „Zdjąć różowe okulary”, skierowaną przeciwko oddawaniu interesów narodowych agresorowi, który prowadzi już szósty rok „wojnę hybrydową” przeciwko Ukrainie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

«Jakie piękne jest ojczyste słowo! To nie świat, a wszystkie światy!»

go OO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” O. W. Sawczuk i sekretarz tego towarzystwa M. M. Pełech, którzy wskazali na to, że język ojczysty to duchowy skarb narodu, który trzeba chronić i przekazywać następnym pokoleniom. Podziękowali oni wykładowcom oraz studentom wydziału filologicznego za to, że aktywnie włączają się w organizację świąt o charakterze narodowo-patriotycznym. Wystąpiła zastępczyni dziekana wydziału filologicznego, doktor nauk filologicznych, profesor katedry współczesnego języka ukraińskiego S. T. Szabat-Sawka, która zaznaczyła, że język ojczysty to niezwykle ważny składnik istoty człowieka, bogaty skarbiec, w którym zawarta jest historia, kultura i mentalność narodu. Dlatego dbanie o język jest świętym obowiązkiem każdego. W swoim referacie Switłana Tarasiwna skupiła uwagę na ważnej roli języka ukraińskiego we współczesnym społeczeństwie, na osobliwościach nowej pisowni, opowiedziała o femininatywach, o języku środków masowego przekazu oraz parametrach językowych komunikacji w mediach społecznościowych. Do przeprowadzenia wydarzenia literacko-artystycznego dołączyło Centrum Rozrywki CzNU (kierownik D. W. Pawluk). Centrum Prasowe Czerniowieckiego OO Towarzystwa „Proświta”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «„Czystka” ukraińskiego frontu kulturalnego?», s. 1

«Oczyszczenie» ukraińskiego frontu kulturalnego?

Zakończenie. Początek na str. 1. „Kierownictwu państwa, rządu, naszym zdaniem, niezbędne jest niezwykle szybkie przeprowadzenie monitoringu polityki kadrowej w sferze kultury oraz analiza efektywności jej wysokich urzędników — zaznaczają autorzy listu. — Nadszedł czas, aby przywrócić do branży wysoce profesjonalnych pracowników z doświadczeniem w pracy w kulturze, zaangażować młodych, utalentowanych menedżerów z wykształceniem kierunkowym, pozytywnym doświadczeniem i nienaganną reputacją”. Kierownicy Narodowych Związków Twórczych Ukrainy, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, działacze ukraińskiej kultury i sztuki w szczególności proponują utworzenie Ministerstwa Kultury Ukrainy, utworzenie Narodowej Rady ds. Polityki Kulturalnej przy Prezydencie Ukrainy jako organu konsultacyjno-doradczego w kwestiach rozwoju kulturalnego państwa, a także polecenie Ministerstwu Kultury, Młodzieży i Sportu Ukrainy niezwłoczne zapewnienie finansowania Narodowych Związków Twórczych Ukrainy i WUT „Proświta” na 2020 rok, jak przewidziano w Budżecie Państwowym, a także przewidzenie w Budżecie Państwowym na 2021 rok środków na działalność statutową Narodowych Związków Twórczych Ukrainy i Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. List podpisali: Jewhen SZEWCZENKO, przewodniczący Rady Koordynacyjnej Narodowych Związków Twórczych Ukrainy, przewodniczący Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy; Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki; Myrosław WANTUCH, przewodniczący Narodowego Związku Choreograficznego Ukrainy; Wołodymyr JESYPOK, przewodniczący Narodowego Związku Kobziarzy Ukrainy; Zakończenie. Początek na str. 1. Zatem kwestia nazewnictwa stacji wykraczała poza ramy interesów stołecznych, a tym bardziej czyichś upodobań czy antypatii, powinna być rozstrzygana z pozycji interesów państwowych Ukrainy. Po 2 miesiącach otrzymałem list odmowny, w którym stwierdzono, że obie nazwy są historyczne i komisja swojej decyzji nie zmieni. Wtedy zwróciłem się do znanych historyków Kijowa, aby poznać ich opinię w tej kwestii. Powiedzieli, że mam rację i poradzili, by się nie poddawać: „Pańska idea jest słuszna, ale do jej realizacji trzeba rozpowszechniać ją wśród społeczności miasta i znaleźć tam poparcie”. Prawie rok trwało to rozpowszechnianie: wystąpienia przed zespołami, artykuły w gazetach stołecznych, apele, negocjacje, korespondencja itp. Opisano to w mojej książce „Szkice z historii biura konstrukcyjnego”, która znajduje się w bibliotekach Kijowa. Ostatecznie, w procesie konsultacji i dyskusji z wieloma ludźmi moja propozycja nieco się zmieniła, doprecyzowała i stała się zbiorową, poparły ją i przesłały odpowiednie wnioski do Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej (KMDA) liczne organizacje, wśród których Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki Uniwersytetu Kijowskiego, Komisja ds. odtwarzania zabytków historii i kultury przy Prezydencie Ukrainy, Komisja Rady Kijowskiej ds. humanitarnych i inne. Ostatecznie kwestia rozstrzygana była na sesji Rady Kijowskiej zgodnie z Ustawą o samorządzie lokalnym. Zgodnie z Decyzją sesji z 01.07.1999 r. nr 343/444, nowej stacji metra nadano nazwę „Dorohożyczi”. Za tą decyzją głosował 41 deputowany, trzech wstrzymało się i tylko jeden był przeciw. Zatem kwestia nazwy stacji metra rozstrzygana była kolegialnie, z szerokim udziałem społeczności, z naświetleniem jej w środkach masowego przekazu, w szczególności w gazetach „Weczirnij Kyjiw”, „Chreszczatyk”, „Kyjiw Szewczenkiwśkyj” i innych, w pełnej zgodności z Ustawą o samorządzie lokalnym. Główny rezultat Decyzji Rady Kijowskiej. Ołeksandr REJENT, przewodniczący Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy; Eduard STRANADKO, przewodniczący Narodowego Związku Fotokunstystów Ukrainy; Bohdan STRUTYŃSKYJ, przewodniczący Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy; Mychajło SYDORŻEWSKYJ, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; Jewhen SAWCZUK, przewodniczący Narodowego Wszechukraińskiego Związku Muzycznego; Wołodymyr CZEPELYK, przewodniczący Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy; Ihor SZCZERBAKOW, przewodniczący Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy; Ołeś JANCZUK, przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy; Andrij CZEBYKIN, prezes Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Wołodymyr PRIADKA, akademik Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Myrosław SKORYK, honorowy współprzewodniczący Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy, Bohater Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy, akademik NASU, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Jewhen STANKOWYCZ, członek Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy, Bohater Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy, akademik NASU, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Dmytro PAWŁYCZKO, poeta, działacz społeczno-polityczny, Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, autor piosenki „Dwa kolory”; Mykoła ŻULYŃSKYJ, dyrektor Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy, doktor nauk filologicznych, akademik NAN Ukrainy; Wałentyn SYŁWESTROW, kompozytor, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Anatolij KRYWOŁAP, artysta plastyk, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Bohdan BENIUK, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Jurij SZCZERBAK, pisarz, polityk, dyplomata, doktor nauk medycznych, pierwszy lider Partii Zielonych Ukrainy, laureat nagrody im. J. Janowskiego; Iwan HAMKAŁO, dyrygent, działacz muzyczno-społeczny, artysta ludowy Ukrainy, członek korespondent Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, członek Europejskiej Akademii Teatru Muzycznego; Hanna HAWRYŁEC, kompozytorka, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Mychajło SŁABOSZPYĆKYJ, prozaik, literaturoznawca, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, dyrektor wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Wołodymyr ZINCZENKO, malarz, członek Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy; Serhij BORSZCZEWSKYJ, pisarz, tłumacz, dyplomata, laureat nagrody imienia Pantelejmona Kulisza i laureat nagrody „Ars Translationis”; Wiktor TEREN (TARAN), pisarz, polityk, deputowany ludowy Ukrainy 2—6 kadencji, laureat nagrody imienia Wołodymyra Sosiury; Petro BOJKO, artysta ludowy Ukrainy, przewodniczący Winnickiego Obwodowego Oddziału Narodowego Związku Choreograficznego Ukrainy; Mychajło HUZUN, artysta ludowy Ukrainy, przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Oddziału Narodowego Związku Choreograficznego Ukrainy; Borys KOŁNOUZENKO, baletmistrz, artysta ludowy Ukrainy, przewodniczący Charkowskiego Obwodowego Oddziału Narodowego Związku Choreograficznego Ukrainy; Iwan KURYŁIUK, główny baletmistrz Narodowego Akademickiego Huculskiego Zespołu Pieśni i Tańca „Huculia”, artysta ludowy Ukrainy, przewodniczący Iwanofrankiwskiego Obwodowego Oddziału Narodowego Związku Choreograficznego Ukrainy; Tetiana HUZUN, artystka ludowa Ukrainy; Ołeksandr CZEBERKO, kompozytor, muzyk, artysta ludowy Ukrainy. Wira SYNIOOK, przewodnicząca Kijowskiego Obwodowego Oddziału Narodowego Związku Choreograficznego Ukrainy, zasłużona artystka Ukrainy; Olha POBEŻYMOWA, przewodnicząca oddziału twórczego m. Kijowa Narodowego Związku Choreograficznego Ukrainy, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy; Wasyl KORPANIUK, pedagog, zasłużony artysta Ukrainy; Wołodymyr TYTARENKO, historyk sztuki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy; Kostiantyn CZERNIAWSKI, malarz, zasłużony artysta Ukrainy; Wałerij SZKORYNENKO, zasłużony działacz sztuki Ukrainy gromem czytelników. W naszym przypadku nazwę „Dorohożyczi” ocenili specjaliści kilku komisji specjalnych, dlatego jest ona obiektywnie poprawna, a poddawanie jej ocenie drogą głosowania elektronicznego to gra w ruletkę, a dokładniej – chytry zamysł od złego. Zatem przemianowania „Dorohożyczi” nie można dopuścić. Dorohożyczi to pamięć historyczna Ukraińców. Pewien niemiecki filozof powiedział: „Człowiek przyszłości to ten, który ma najdłuższą pamięć”. Musimy strzec najdłuższej pamięci Ukraińców i nie przycinać jej pod żadnymi chytrymi, złymi pozorami. Ukraińcy muszą mieć przyszłość! Nasz naród jest tolerancyjny wobec innych nacji. Ale także społeczności innych nacji na Ukrainie powinny zachowywać się poprawnie, zwłaszcza w tych wrażliwych kwestiach, które dotyczą historii Ukraińców. Nie trzeba igrać z ogniem, zamachując się na ich wartości historyczne. I na koniec. Pisząc ten list, przypomniałem sobie dziesiątki imion i nazwisk ludzi, z którymi osobiście przyszło mi rozmawiać i omawiać kwestie związane z nazwą „Dorohożyczi”, ludzi, którzy wsparli mnie 21 lat temu. Są to: akademik NAN Ukrainy Petro Trońko; historycy Dmytro Małakow, Ołeś Syłyn, Lidija Ponomarenko, Ludmyła Procenko, Serhij Biłokiń, Mychajło Kałnycki; filolodzy Kostiantyn Tyszczenko, Witalij Radczuk, Iryna Żelizniak, Dmytro Biłous, Wołodymyr Kujewda; budowniczowie metra Wołodymyr Petrenko, Wołodymyr Makarenko, Anatolij Wołynśkyj, Ołeksandr Krywoszłyk; śpiewacy operowi Dmytro Hnatiuk, Anatolij Mokrenko; deputowani rady rejonowej; redaktorzy naczelni kijowskich gazet; przewodniczący komisji Rady Kijowskiej; dziennikarze oraz wielu, wielu innych, których dzisiaj już trudno nawet spamiętać. Jestem bezgranicznie wdzięczny im wszystkim za zrozumienie i wsparcie w tej wcale nie prywatnej sprawie. Wielu z nich już nie żyje, a zamysł przemianowania to gest pogardy wobec jasnej pamięci o nich. Heorhij CZORNYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Zamach na naszą historyczną pamięć

polegał na tym, że dawne przedchrześcijańskie słowo naszych przodków, utrwalone w nazwie stacji metra, stanęło na straży interesów państwowych Ukrainy, potwierdzając tym samym, że my, Ukraińcy, nie jesteśmy na tej ziemi przybyszami z wczoraj, że nasza historia rozpoczęła się nie później niż w czasach przedchrześcijańskich. Ta nazwa przeczy kłamliwej moskiewskiej tezie, jakoby Ukraińcy wylęgli się z trzymiesięcznej kołyski narodów braterskich dopiero w XIV wieku. Słowo „Dorogożyczi” pod względem swojego znaczenia stoi w jednym szeregu z graffiti Soboru Świętej Zofii, które zostały napisane przez Ukraińców językiem staroukraińskim. Świadczy ono o tym, że Dorogożyczi — to nazwa tak samo dawna i droga kijowianom, jak Chreszczatyk, Peczersk, Wydubyczi, Obołoń, Złote Bramy i inne, które brzmią dla kijowian jak muzyka głosami naszych przodków. I w tę jasną muzykę nie powinna wdzierać się jak mroczna dysonansowa nuta nazwa „Babi Jar”. Musimy pamiętać o tej wielkiej tragedii ludzkości i dbać o to, by się nie powtórzyła, lecz kreowanie wizerunku Kijowa jako ośrodka nieszczęść i tragedii nie jest wskazane. To negatywnie wpłynęłoby na przyszłe pokolenia Ukraińców — musimy myśleć także o nich, troszcząc się o ich zdrowy życiowy optymizm. Mamy bogatą i chwalebną historię, wiele nazw historycznych, z których jesteśmy dumni, i warto nimi nazywać stacje metra, a na tle tych nazw wychowywać młodzież. Nazwa „Dorogożyczi” lub „Dorogożycz” wzmiankowana jest w kronice pięciokrotnie, po raz pierwszy — 10 lat przed chrztem Rusi. Pochodzi ona od imienia Dorogoż, Dorogożko, które pod względem struktury podobne jest do imion znanych ruskich książąt: Wasylko, Olełko, Fedirko i innych. Akcent w niej, zdaniem filologów, należy stawiać na sylabie ho. Warto przypomnieć, że samo to słowo ma dość detektywistyczną historię. Po najeździe Mongołów na Kijów w 1240 roku zniknęło ono zupełnie z użycia, kijowianie zupełnie o nim zapomnieli. Dopiero gdy odnaleziono dawne kroniki, słowo to ponownie, po 700(!) latach zapomnienia, odrodziło się: w 1869 roku jedną z ulic Kijowa nazwano Wielką Dorohożycką. Ale nadeszli bolszewicy i słowo „Dorohożycze” znów zniknęło, bo Wielką Dorohożycką przemianowano na ulicę Melnykowa. Oczywiście Mongołowie i bolszewicy byli prawdziwym zagrożeniem dla istnienia nazwy „Dorohożycze”. Ale dziś, w niepodległej Ukrainie, co może jej grozić? Dziś — nic poza wielkimi pieniędzmi, zdolnymi odsunąć interesy państwowe na dalszy plan ze względu na czyjąś bezprawną korzyść. Boże, daj mądrość i wielką siłę woli naszym urzędnikom, aby nie ulegli pokusie, aby ostać się wobec oblicza tego naprawdę wielkiego zagrożenia, jeśli takie się pojawi. Propozycję Centrum Holokaustu dotyczącą przemianowania „Dorohożyczów” można porównać co najwyżej z takim hipotetycznym przykładem. Załóżmy, że jakaś społeczność lokalna, powstała w Paryżu, zaproponowałaby przemianowanie stacji paryskiego metra „Notre-Dame de Lorette” na jakąś inną nazwę, związaną z tragicznym wydarzeniem podczas faszystowskiej okupacji Paryża w czasie II wojny światowej. Jak zareagowaliby na to Francuzi? Mówiąc łagodnie, po prostu by to zignorowali. A gdyby nawet zareagowali, to wyjaśniliby tej społeczności, co dla Francuzów znaczy historyczna nazwa „Notre-Dame de Lorette”, a nie rzucaliby się gorliwie do organizowania głosowania elektronicznego, by dowiedzieć się od ludności, czy należy ją zachować na przyszłość. Przy okazji, głosowanie elektroniczne nie daje obiektywnie prawidłowego wyniku, ponieważ w masie głosów giną głosy specjalistów, czyli tych, którzy gruntownie znają problem, a takich zawsze jest mniejszość. Potwierdza to pewien ciekawy eksperyment: partia szachów czytelników bardzo masowej gazety «Komsomolskaja Prawda» z mistrzem świata Anatolijem Karpowem. Umówiono się, że po każdym ruchu Karpowa z licznych czytelników, którzy przysyłali swoje warianty ruchów w odpowiedzi, wybierany będzie ten, który zdobędzie większość. Jak się spodziewano, partia zakończyła się całkowitym roz-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Чи дочекаються справедливості ветерани боротьби за незалежність України?

— Ігорю Олександровичу, Ви професійно займаєтесь питаннями історичної і соціально-правової справедливості щодо реалізації прав ветеранів боротьби за незалежність України. Розкажіть, будь-ласка, про Ваші напрацювання у цьому напрямі. — Ще студентом історичного факультету Харківського національного університету імені В.Н. Каразіна зацікавився маловідомою тоді для мене сторінкою історії України про боротьбу ОУН і УПА, і виникло бажання розібратися у конкретному питанні — чому цей рух вже у незалежній Україні (йдеться про 1990-ті роки) багато хто вважає зрадницьким, посібником нацистів, оскільки з падінням Третього Райху у 1945 році боротьба ОУН і УПА тривала ще понад десятиліття? Про яких нацистів мова, приміром у 1950-му році — періоді активної фази боротьби ОУН і УПА, коли під час штурму НКВД — КДБ загинув Головний командир УПА Р. Шухевич? Я підготував дипломну роботу на цю тему і успішно її захистив. У мене виникла ідея розібратися у цій проблемі з юридичної точки зору. Я тоді паралельно навчався також на юридичному факультеті одного з харківських ВНЗ і вирішив там захистити дипломну щодо боротьби УВО і ОУН з польським режимом крізь призму тогочасних міжнародних і національних польських законодавчих актів, що також мені успішно вдалося. У подальшому я продовжив досліджувати цю тему комплексно і захистив кандидатську дисертацію щодо правового поля боротьби ОУН і УПА. Весь цей час виношував думку про законодавче закріплення правомірності боротьби ОУН і УПА, і з 2014 року, коли до парламенту обрали Юрія Шухевича, я отримав таку можливість — докластися до розробки відповідних законодавчих актів, і завдяки Ю. Шухевичу це все стало реальністю. Ми змогли підготувати і провести у парламенті і Кабінеті Міністрів України пакет законодавчих і підзаконних актів щодо визнання і відповідного соціального забезпечення всіх без винятку борців за незалежність України у ХХ столітті, зокрема і членів Народного Руху України. Одним із головних досягнень у цій сфері вважаю підготовку відповідного закону та подальших підзаконних актів щодо присвоєння статусу учасника бойових дій борцям УВО, ОУН, УПА, що, окрім визнання, гарантує відповідні соціальні пільги і забезпечення лікування тощо. — Яким чином можна здійснити ідентифікацію особи — борця за незалежність Основні вимоги петиції — до 2035 року закрити всі вугільні та атомні електростанції та відмовитися від будівництва нових, інвестувати більше коштів у заходи з підтримки енергоефективності, розвивати відновлювану енергетику (ВДЕ), екологічний громадський транспорт, сприяти розвитку розподіленої генерації та балансуючих потужностей. Зараз уряд працює над розробкою нової кліматичної політики. Нещодавно Мін­екоенерго презентувало Концепцію “зеленого” енергетичного переходу. У цьому документі встановлюється мета — скорочення парникових викидів, які є основною причиною зміни клімату. Основним джерелом викидів СО2 в Україні є викопна енергетика, тож головний крок для зупинення кліматичної кризи — це відмова від спалювання вугілля, нафти та газу і перехід на відновлювані джерела енергії. У Концепції Міністерство встановило мету — досягти частки 70% ВДЕ у виробництві електроенергії до 2050 року. Ми вважаємо, що це не амбітна мета. Адже ще 20 вересня 2019 року міністр Олексій Оржель заявляв, що Україна має досягнути до 2050 року 100% відновлюваних джерел енергії у загальному енергобалансі. Раніше експерти з Інституту економіки і прогнозування НАН України зробили дослідження, що Україна здатна перейти на 91% України у ХХ столітті, з тим, щоб органи місцевого самоврядування прийняли відповідні рішення з метою реалізації п. 2 ст. 3 Закону? — Виконавчий комітет органу місцевого самоврядування за участю об’єднань громадян може здійснювати ідентифікацію особи — борця за незалежність України у ХХ столітті, що необхідно для реалізації правового статусу борця членами Народного Руху України — головного суб’єкта боротьби за відновлення державної незалежності України. Процедура ідентифікації особи виписана в “Методичних рекомендаціях щодо взаємодії органів місцевого самоврядування з борцями за незалежність України у ХХ столітті у складі Народного Руху України”, розроблених “Центром громадської законотворчості”. Підтверджуючі документи для здійснення ідентифікації — кримінальні справи тоталітарного СРСР проти таких борців, відповідні світлини, свідчення інших, вже встановлених борців, згадки у різноманітних публікаціях, різного роду архівних документах надають можливість довести справжню участь особи у боротьбі за незалежність України. — Учасники боротьби за незалежність України потребують відповідного соціального захисту. Згідно з чинним законодавством, органи місцевого самоврядування мають усі можливості самостійно, у повному обсязі, без обмежень і застережень, додаткових нормативно-правових актів та директивних вказівок органів державної влади реалізувати програми соціального захисту щодо членів Народного ­Руху України. Тим часом до нас надходять тривожні повідомлення про те, що органи місцевого самоврядування за надуманими приводами зовсім не виконують п. 2 ст. 3 Закону. Прошу прокоментувати взяте з однієї відписки: “Вказана норма та інше чинне законодавство не передбачає права чи обов’язку органу місцевого самоврядування створювати комісію у справах борців за незалежність України у ХХ столітті”, “У разі прийняття центральними органами влади України законодавчих актів щодо надання статусу учасникам боротьби за незалежність України у ХХ столітті, гарантій їх соціального захисту, виконавчий комітет ради забезпечить безумовне їх виконання”. Чи можна кваліфікувати такі дії посадової особи як ігнорування факту правомірності боротьби за незалежність України у ХХ столітті, зневагу, приниження гідності, наругу над пам’яттю борців за незалежність України? Яка міра покарання правопорушнику передбачена чинним в Україні законодавством? Чи є тут судова перспектива? — Безперечно, ми спостерігаємо певний правовий нігілізм та небажання окремих осіб надавати правомірний статус. Хочу звернути увагу на той факт, що норми п. 2 ст. 3 Закону України “Про правовий статус та вшанування пам’яті борців за незалежність України у XX столітті” та ст. 34 і 64 Закону України “Про місцеве самоврядування в Україні” є достатніми підставами для реалізації органами місцевого самоврядування програм соціального захисту щодо членів Народного Руху України. Статтею 6 Закону України “Про правовий статус та вшанування пам’яті борців за незалежність України у XX столітті” передбачено настання відповідальності за перешкоджання реалізації прав борців за незалежність України у XX столітті. Тому особи, яким чиновники чи депутати неправомірно відмовляють чи заперечують правомірність їхньої боротьби, безперечно, можуть звертатися до адміністративного суду з відповідним позовом. Передбачене законом право має бути реалізоване, суди зобов’язані це забезпечити. — Чи є позитивні приклади взаємодії органів місцевого самоврядування з борцями за незалежність України щодо впровадження п. 2 ст. 3 Закону? — Такі приклади існують, зокрема відповідні соціальні програми затверджено деякими обласними радами: Івано- Франківською, Тернопільською, Волинською, Житомирською тощо. Приміром, у грудні 2017 року Житомирська обласна рада ухвалила “Програму соціального захисту осіб з інвалідністю, ветеранів війни та праці, пенсіонерів та незахищених верств населення Житомирської області на 2018—2022 роки”. Рішенням сесії до назви програми додали категорію — “учасники визвольних змагань”, виклавши назву програми в такій редакції: “Обласна комплексна Програма соціального захисту осіб з інвалідністю, ветеранів війни та праці, учасників визвольних змагань, пенсіонерів та незахищених верств населення Житомирської області на 2018—2022 роки”. Тепер цією програмою передбачено надання щомісячної грошової допомоги учасникам визвольних змагань (боротьби за незалежність України, борців за волю України, зокрема, ветеранам ОУН, УПА — у розмірі двох мінімальних зарплат). Паралельно з систематичними доплатами обласні ради практикують прийняття рішень щодо разової соціальної грошової допомоги до визначних дат. Наприклад, Львівська обласна рада у січні 2018 року здійснила виплати 1523 ветеранам УПА, вдовам (вдівцям) політв’язнів і вдовам (вдівцям) ветеранів УПА: органи праці та соціального захисту населення Львівської області надали одноразову допомогу до Дня Героя. Ветерани отримали допомогу до Дня Героя в розмірі 1000,0 грн на суму 1533,9 тис грн та до 75-ї річниці створення Української Повстанської Армії 1454 особам в розмірі 500,0 грн на суму 727,8 тис грн. Так само і у Волинській області: 2017 рік оголошено Роком УПА на Волині, що стало підставою для відзначення учасників ОУН і УПА відповідними доплатами — близько 209 осіб, і для збільшення суми щомісячних виплат ветеранам до грудня цього року передбачили в обласному бюджеті 260 тисяч гривень. Відповідний обсяг прав на соціальні пільги за таким алгоритмом можуть мати не тільки ветерани ОУН і УПА, а також і інші категорії, що визнані законом борцями. Розмову вів Валерій СЕРЕДА До редакції “Слова Просвіти” часто звертаються ветерани Народного Руху України з проханням надати роз’яснення щодо правових гарантій, надання соціальних пільг органами місцевого самоврядування категоріям, які визнані учасниками боротьби за незалежність України у ХХ столітті. Ми звернулися з запитаннями, які піднімають наші дописувачі, до автора наукових досліджень боротьби українського народу за незалежність України у ХХ столітті, відомого фахівця у справах ветеранів — борців за незалежність України, заслуженого юриста України, кандидата юридичних наук, доцента Ігоря Олександровича Мамонтова.
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Przechodźmy na odnawialną energetykę

Aktywiści z koalicji „Energetyczny Przejście”, międzynarodowego ruchu Fridays for Future (FFF, Piątki dla Przyszłości) oraz Extinction Rebellion (XR, Powstanie Przeciw Wymieraniu) 21 lutego przeprowadzili akcję na placu Sofijskim z żądaniem wobec Rządu przejścia na 100% odnawialnych źródeł energii (OZE) do 2050 roku. Tą akcją wyrazili głosy 14 tysięcy Ukraińców, którzy podpisali odpowiedni apel. czystej energii w ogólnym bilansie energetycznym (wraz z ogrzewaniem i transportem), a w generacji elektryczności — prawie do 93%. A naukowcy z Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu obliczyli, że dla utrzymania kryzysu klimatycznego na poziomie przetrwania cywilizowanego świata wszystkie kraje muszą stać się neutralne węglowo już w 2050 roku. Czyli poziom emisji na planecie musi być równy poziomowi ich pochłaniania. Dlatego Koalicja, FFF oraz XR uważają, że poziom celów ustalonych przez Ministerstwo Energetyki i Ochrony Środowiska w Koncepcji „zielonego” przejścia energetycznego jest krytycznie niewystarczający. Neutralność klimatyczna Ukrainy powinna zostać osiągnięta do 2050 roku. Akcja odbyła się jednocześnie z okrągłym stołem w hotelu Hyatt, gdzie rząd, społeczeństwo i biznes omawiali już dopracowaną Koncepcję. Na spotkaniu przedstawiciele Koalicji przekazali wiceministrowi energetyki i ochrony środowiska Serhijowi Masłiczence apel z imionami wszystkich 14 tysięcy osób, które podpisały petycję i żądają reakcji oraz odpowiednich działań od ministra i Ministerstwa Energetyki i Ochrony Środowiska.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

o możliwości narodu, trzeba dbać nieustannie, podnosić poziom jego kultury. Wzorem powinny być radio, telewizja, inne środki masowego przekazu. A co mamy? Błędy, coraz bardziej rażące, jeśli je wyliczać, mogą zająć nie jedną stronę w czasopiśmie czy w gazecie. Przytoczę te najbardziej krzyczące z nich.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Język a ukraińskie społeczeństwo (naród i populacja)

Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, profesor zasłużony KNU im. Tarasa Szewczenki. Ekspert ds. międzynarodowych Hennadij Druzenko (z pretensją do ukraińskiego patriotyzmu) pisze między innymi tak: „Są rzeczy głębsze niż język, religia, kultura, niż bohaterowie przeszłości”. Dalej pan ekspert wyraża zachwyt nad USA, gdzie mieszka, i nazywa Ukrainę „europejską Ameryką”. Ale to zestawienie nie wytrzymuje żadnej krytyki, ponieważ Stany Zjednoczone to kraj imigrantów, którzy zjechali się tam zewsząd i stworzyli jedno państwo. A na Ukrainę rdzenny naród skądinąd nie przyszedł. Żyje on od wieków na swojej ziemi i na głównym terytorium stanowi taką większość, która (według standardów międzynarodowych) daje podstawy uważać Ukrainę za kraj monoetniczny. Innymi rdzennymi narodami Ukrainy są Tatarzy krymscy oraz niemal wytępieni Karaimi i Krymczacy. Na Odesszczyźnie mieszka niewielka liczba Gagauzów, których główna część posiada autonomię w Mołdawii. Przedstawiciele pozostałych mniejszości mają swoje etniczne ojczyzny i ich pretensje do autochtoniczności na Ukrainie są bezpodstawne. Komisja Wenecka, która rzekomo poparła ustawę „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, uważa, że w ustawie niedostatecznie zagwarantowano prawa językowe mniejszości. Ale w komisji jest nasz przedstawiciel Serhij Hołowaty. Więc niech on wyjaśni tej komisji sytuację na Ukrainie i porówna ją z prawami językowymi mniejszości na Węgrzech, w Rumunii, Francji, we Włoszech. Czy są w tych krajach uczelnie wyższe (jak na przykład ta, w której pracuje tatuś prezydenta Zełenskiego), gdzie wykładają nie w języku państwowym? Czy są tam ministrowie, którzy ignorują język państwowy, bo nie są w stanie go wyuczyć, jak na Ukrainie odrażający minister spraw wewnętrznych? Czy zabijają tam za korzystanie z języka państwowego, jak to stało się z Artemem Mirosznyczenką w Siewierodoniecku? W jakim jeszcze kraju (oprócz Ukrainy i Białorusi) mogą żyć i pracować ludzie, którzy nie władają językiem państwowym? Na Ukrainie dużo mówi się o kwotach językowych w radiu i telewizji. Jednak lekceważąc te kwoty, w środkach masowego przekazu często występują różni socjologowie, politolodzy, psycholodzy, neurolodzy, seksuolodzy, dietetycy, proktolodzy i inni -olodzy i używają języka kraju-agresora, czyli reżim językowy w radiu i telewizji raz po raz jest naruszany. Czyżby wszyscy ci ludzie uczyli się nie na Ukrainie, a przyjechali z Rosji? Rażący fakt, który wydarzył się w autobusie jadącym z Łucka, kiedy dwie wolontariuszki wracały na front i bezskutecznie prosiły kierowcę o wyłączenie moskiewskiej popkultury, niestety nie jest odosobniony. Kijowscy taksówkarze (myślę, że i przeważająca większość taksówkarzy innych miejscowości) tak samo karmią pasażerów tanią moskiewszczyzną na tle rosyjskojęzycznych nawigacji. Czyli Ukraińcy na swojej ziemi znajdują się w szponach „ruskiego miru”. Kiedyż wreszcie na Ukrainie zapanuje ukraiński świat? Dopóki będziemy mieć czasopismo „Dengi”, stowarzyszenie „Ukrwodka”, nazwy leków, wyrobów spożywczych czy gospodarczych Rastiszka, Utenok, Biełka, kremy Dietskij, Czeburaszka, Effiekt, agencję „Karjera”? Dla wszystkich tych i innych nazw istnieją ukraińskie odpowiedniki. Na jakiej podstawie są lekceważone? Politycy na czele z prezydentem dzielą Ukrainę we wszystkich swoich wystąpieniach i działaniach, narzucając dwujęzyczność na szczeblu państwowym. O noworocznym powitaniu pana Zełenskiego nie będę pisał. Spodobało się ono tym chochołom, małorosjanom, renegatom i przybłędom, wychowankom 95. kwartału, którzy go wybrali, i nie spodobało się Ukraińcom. Zorganizowane występy pracujących, które kończyły powitanie, także dzieliły Ukrainę: z Iwano-Frankiwska płynął język ukraiński, a z Odessy, Kramatorska, Chersonia — ukraiński terytorialny wariant rosyjskiego. Choć w Odessie mieszka wielu ukraińskojęzycznych ludzi. Nauczycielka z Kramatorska jakoś zadzwoniła do radia i żądała, by nie przechodzić na język rosyjski w komunikacji ze wschodem, bo „u nas nie rozumieją języka ukraińskiego tylko ci bandyci, których wysyła Putin zabijać nasze dzieci”. Co do Chersonia, to właśnie jego rada miejska (zamiast prezydenta Zełenskiego!) dała odpór Putinowi, kiedy ten oświadczył, że południe Ukrainy to „odwiecznie rosyjskie ziemie”. Chersończycy powiedzieli, że nasze cudowne, romantyczne południe było, jest i będzie ukraińskie, a putinowskie „odwieczne ziemie” to bagna wokół wsi Kuczkino, na których stoi Moskwa. Przez prawie trzy dekady niepodległości na Ukrainie, niestety, nie było ani jednego stuprocentowo ukraińskiego prezydenta. Osobno warto powiedzieć o pierwszym z nich. Po zwycięskim pierwszogrudniowym referendum 1991 roku Łeonid Krawczuk został prezydentem dlatego, że prawdziwi patrioci Ukrainy nie zdołali (lub nie chcieli) zjednoczyć się, aby sekretarzowi KC KPU ds. ideologii przeciwstawił się ktoś jeden, a nie kilku. Na stanowisku prezydenta Ł. Krawczuk bardziej dbał o własny wizerunek niż o kierowany przez siebie kraj. Dlatego Ukraina straciła wiele szans w gwarantowaniu własnego bezpieczeństwa jako niepodległe państwo. 3 stycznia 1992 roku dowódca Floty Czarnomorskiej Ihor Kasatonow wydał rozkaz o wyjściu floty z podporządkowania Sztabu Generalnego w Moskwie i podporządkowaniu całej Fcz Ministerstwu Obrony Ukrainy, a sam przybył do Kijowa, aby zameldować o tym Łeonidowi Krawczukowi. Ale Krawczuk I. Kasatonowa nie przyjął i 10 stycznia 1992 roku rozkaz o podporządkowaniu Fcz Ministerstwu Obrony Ukrainy został anulowany. O tym niedawno napisał honorowy przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy, kapitan 1. rangi w stanie spoczynku Jewhen Łupakow (zob.: Jewhen Łupakow. Pierwsza przysięga narodowi ukraińskiemu. — „Słowo Proświty”, nr 4, 23—29 stycznia 2020 r. — s. 2). Dalej zaczęło działać wielokrotnie powtarzane powiedzenie Krawczuka „mamy to, co mamy”. Bardzo długo Ł. Krawczuk kręcił się w promoskiewskiej, miedwiedczukowskiej SDPU(o). W 1994 roku w wyborach prezydenckich bez walki oddał Ukrainę Ł. Kuczmie. Potem zaczęło się jego flirtowanie ze wszystkimi, którzy byli u władzy. To razem z W. Miedwiedczukiem występował przeciwko dubbingowaniu filmów w języku ukraińskim, to dostrzegał jakieś reformy, które rzekomo przeprowadzał W. Janukowycz, to żałował, że złożył swój podpis pod układem białowieskim (Iwan Dziuba całkiem słusznie poradził mu, by od tego podpisu się odciął), to radził Ukraińcom, by nie wychodzili na żadne akcje protestacyjne przeciwko antyukraińskim działaniom obecnej władzy. Słowem, p. Krawczuk w oczach Ukraińców skompromitował się jak tylko mógł. Więc nie warto mu przywdziewać mantii mądrego ojca narodu i dawać jej rady. I lepiej jak najmniej pokazywać się ludziom. W odróżnieniu od twierdzenia wspomnianego na początku p. Druzenki o tym, że są pojęcia głębsze niż język, religia, kultura, bohaterowie przeszłości, uważam, że pojęć ważniejszych od wymienionych nie ma. Nie na darmo niemiecki filozof Martin Heidegger mówił: „Język jest domem mojego bytu”. O nieprzeciętnej roli języka w życiu narodu powiedziano bardzo wiele słów, ponieważ język jest fundamentem istnienia narodu. Wraz z zanikiem języka znika naród. Język, jak wiadomo, jest nie tylko środkiem komunikacji. Jest także sposobem postrzegania świata, odtwarzania go w świadomości człowieka. Ze względu na język ludzkość wyodrębnia spośród siebie różne narody. Dobrze powiedział o tym Pantełejmon Kulisz: „Swojego języka ojczystego i swojego ojczystego zwyczaju wiernym sercem się trzymajcie. Wtedy z was będą ludzie jak należy, wtedy z was wspólnota będzie szanowana i już na taką wspólnotę nikt swojej łapy nie położy”. Wśród licznych zadań, które stoją przed kierownikami państwa, jednym z głównych jest przywrócenie językowi ukraińskiemu wszystkich praw na jego odwiecznej ziemi. W tym celu trzeba wykorzystywać wszystkie środki i jak najmniej dbać o tak zwaną ludność rosyjskojęzyczną. Takiego narodu, jak ludność rosyjskojęzyczna, nie ma. Są zrusyfikowani Ukraińcy i Rosjanie. Zrusyfikowani Ukraińcy to następstwo kilkusetletniego przebywania Ukrainy w kolonialnej zależności od Imperium Moskiewskiego czasów carskich i radzieckich. Kiedy zgermanizowani Czesi po wyjściu z Imperium Austro-Węgierskiego w 1918 roku odradzali swój język, najmniej troszczyli się o ludność niemieckojęzyczną, a wysunęli hasło: „Czechem jest tylko ten, kto rozmawia w języku czeskim”. I osiągnęli należne sukcesy — teraz na całym terytorium kraju panuje język czeski. W swoim czasie znany ukraiński pisarz, etnograf i leksykograf Borys Hrinczenko powiedział: „Jaki język, takie i myśli nasze będą, język moskiewski — moskiewskie i myśli”. Ta ludność rosyjskojęzyczna ze swoim moskiewskim językiem i moskiewskimi myślami nie jest jednorodna. Jedni patrzą, dokąd wiatr zawieje. Inni agresywnie domagają się pozostania na zawsze ze swoją antyukraińskością. Jaskrawym przykładem ludzi tego typu jest ów młody „sługa narodu”, który poradził emerytce sprzedać pieska i rozliczyć się za czynsz, potem przepraszał, mówiąc, że powiedział to przez swoją niedoświadczoność. Przeprosiny były fałszywe, bo podał do sądu wolontariuszki, które domagały się zaprzestania demonstrowania moskiewskiej propagandy w autobusie, który jechał z Łucka do Kijowa, i w ten sposób rzekomo krzywdziły ludność rosyjskojęzyczną. Pewna działaczka telewizyjna oświadczyła, że język ukraiński w filmach nadaje się tylko do komedii, a w melodramatach musi być rosyjski. Nie podoba mi się wychwalanie słowiczości naszego języka. Dla każdego narodu najlepszy język to ojczysty. Ale obiektywnie język ukraiński i Ukraińcy, i nie-Ukraińcy uważają za jeden z najpiękniejszych języków świata. Zwłaszcza gdy brzmiał i brzmi z ust Marii Zańkowieckiej, Amwrosija Buczmy, Natalii Użwij, Walentyny Czistiakowej, Sofii Fedorcewej, Ołeksija Watuli, Bohdana Stupki, Nonny Koperżyńskiej, Julii Tkaczenko, Iwana Mykołajczuka, Ady Rohowcewej, Natalii Sumskiej, Ołeksija Bohdanowycza, a nie z parszywych ust wszelkich jeremiejewów, korolewskich i innych mosejczuczek. Mieszkańcy naszego kraju, którzy uważają się za jego prawdziwych obywateli, znają i kochają język ukraiński. Przykładów można podawać wiele. Jeden z najjaskrawszych — Tatarzy krymscy, zwłaszcza młodzi, którzy dość przyzwoicie opanowali język ukraiński. W odróżnieniu od agresywnych rosyjskojęzycznych odszczepieńców, których dawno trzeba postawić do pionu, a nie nosić się z nimi, jak głupiec z malowaną torbą. O języku, jako jednej z największych ko- Leksyka. Płoszczadka (majdan czyk — plac), radiowieszczanije (radiowieszczanije — radiomówienie), rezina (rezina — guma), ribjata (ribjata — chłopcy, dzieci), sotowyj zamiast stilnykowyj telefon (jeden specjalista z dziesięć razy powtarza błędne połączenie wyrazowe sotowyj telefon i nikt go nie poprawia), obłast (obłast — obszar jako część ciała), da, wot (tak, oto), nol (nul — zero), priwiwat (priwiwat — szczepić), jawlajetsia (jawlajetsia — jest), borba (borba — walka), gorodiany (gorodiany — mieszczanie), daczany, dacznyj (danczy, danczy — duński), Nagornyj (Nahirnyj — Górski) Karabach, zasucha (posucha — susza), wykluczenije (wykluczenije — wyjątek), nosoczki (zamiast szkarpetoczky — skarpeteczki). Tutaj reklamowa babcia swojego reklamowego wnuka od małego przyucza do surżyku. Fonetyka, akcent. KaSka (kaZka — bajka), analiS (analiZ — analiza), buf (buW — był), aFtor (aWtor — autor), chliP (chliB — chleb), paraliCz (paraliCz — paraliż), załoza (załoza — gruczoł), sAwlija (sawlija — szałwia), mereża (mereża — sieć), wypadok (wypadok — przypadek), pErepis (perepis — spis), zibrałysia, brały (zibrałysia, brały — zebrali się, brali), poczały (poczały — zaczęli), DołohOżyczi (DołohOżyczi — DorohOżyczi). Znana radioprowadząca Hałyna Babij informuje, że pojedzie do Lwowa oglądać nową operę, której libretto to — kaSka (powtarzając tę kaSkę kilka razy z rzędu) Iwana Franki „Lis Mykyta”. W ogóle to opery się nie ogląda, a słucha. Utwór Iwana Franki to nie kaSka, a kaZka, bo kaSkę (kask) nosi się na głowie, a kaZkę (bajkę) opowiada się dzieciom. Jeśli Hałyna Babij nie może wymówić kaZka (czyli nie przyswoiła jednej z podstawowych cech ukraińskiej ortoepii), to dlaczego pracuje w radiu? I to doświadczona Hałyna Babij. A czego wtedy wymagać od tych, których biorą do radia i telewizji nie wiadomo skąd? Frazeologia. Odyn odnoho (jeden drugiego — we wszystkich przypadkach), a potrzeba odyn odnoho, odna odnoji, odne odnoho (gdy mowa o ludziach różnej płci), odni odnych (liczba mnoga), cjomu (ćoho — tego) trzeba się uczyć, dawajte posłuchajmo (zacznijmy, powiedzmy) — potrzeba — posłuchajmo, pocznimo, skażimo, zadawaty (stawyty — stawiać) zapytannia, zakon wstupyw u syłu (nabraw czynnosty — nabrał mocy), pryjmaty (braty — brać) uczast. Morfologia. 24 morjaka (studenta, zawoda) — 24 morjaki (studenty, zawody); same cikawisze (hołowne, ważływe) — najcikawisze (najhołownisze, najważływisze); wczena (wczenyj — uczony) stupin, hortaja (hortajuczy — przewracając) storinky; wisimsta, pjatysta (wisimsiot, pjatisiot — ośmiuset, pięciuset); maty (mianownik), matir (biernik), a nie na odwrót. Składnia. Po riznym orhanizacjam (doroham, pozycjam) — trzeba po riznych orhanizacjach (dorohach, pozycjach). Imiona i nazwiska. Łysenko, Szewczenko, Jacenko nie odmieniają, a potrzeba, gdy te nazwiska należą do mężczyzn — Łysenka, Szewczenka, Jacenka. Antin, Fedir (w otwartej sylabie — Antona, Fedora), Kurinnoj — na Ukrainie nie ma nazwisk na -oj, bo wtedy trzeba je odmieniać jak heroj — heroja, Kurinnoj — Kurinnoja. Więc poprawnie Kurinnyj. Anna, Alona używają zamiast normalnych ukraińskich imion Hanna, Ołena. Tych i licznych innych błędów dopuszczają się nie tylko zaproszeni uczestnicy audycji, którzy mogą czasem się mylić, ale i pracownicy radia oraz telewizji, którzy mylić się nie mają prawa. Niechby kierownictwo Ukrteleoradia organizowało dla nich jakieś kursy. Warto nabyć słowniki i poradniki językowe. To pomogłoby nie tylko we wdrażaniu Ustawy o jedynym państwowym języku ukraińskim, ale i sprzyjałoby podniesieniu kultury wypowiedzi i cywilizowania ludności (w lepszym rozumieniu słowa). Wierzę, że mimo wszystkich niepowodzeń i podstępów na jej drodze, język ukraiński był, jest i będzie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Naftalinowe know-how, czyli co powraca z przeszłości

Iwan CHYZ, przewodniczący Ukraińskiej Rady Konsultacyjnej Ekspertów Sfery Informacyjnej (UKREIS). 17 stycznia 2020 roku minister kultury, młodzieży i sportu Ukrainy Wołodymyr Borodianski oraz jego pierwszy zastępca Anatolij Maksymczuk zaprezentowali, a 20 stycznia ministerstwo opublikowało do konsultacji społecznych tabelę porównawczą projektu Ustawy Ukrainy „O wprowadzeniu zmian do niektórych aktów ustawodawczych Ukrainy w sprawie zapewnienia bezpieczeństwa narodowego w sferze informacyjnej oraz prawa dostępu do rzetelnej informacji”. Już w samej preambule tego dokumentu zawarto konfliktowe wobec artykułu 34 Konstytucji Ukrainy uzasadnienie potrzeby tej Ustawy w celu …realizacji prawa obywateli do dostępu do rzetelnej i zbilansowanej informacji poprzez wprowadzenie mechanizmów walki z dezinformacją w przestrzeni informacyjnej. Czyli w rzeczywistości chodzi o ograniczenia, a nie o wolność wyboru źródeł i treści. Konstytucja Ukrainy tymczasem w żaden sposób nie ogranicza nikogo w prawie wyboru informacji, tak jak w prawie zbierania, przechowywania, wykorzystywania i rozpowszechniania informacji w dowolny sposób — według własnego wyboru. Ta sama norma Konstytucji, zaimplementowana do Ustawy Zasadniczej państwa ukraińskiego z podstawowych międzynarodowych aktów prawnych — Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka (PDPC) oraz Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (EKPC), zawiera wyczerpującą listę ograniczeń praw informacyjnych ustawą „…w interesie bezpieczeństwa narodowego, integralności terytorialnej lub porządku publicznego w celu zapobiegania zamieszkom lub przestępstwom, dla ochrony zdrowia ludności, dla ochrony reputacji lub praw innych osób, dla zapobiegania ujawnieniu informacji uzyskanych poufnie lub dla utrzymania autorytetu i bezstronności wymiaru sprawiedliwości”. Nowela projektu ustawy dotycząca rzetelnej i zbilansowanej informacji w żaden sposób nie jest utrwalona (i nie może być utrwalona!) w Konstytucji Ukrainy, ponieważ w przeciwnym razie nie byłaby to wolność słowa i myśli, a ograniczenie tych wolności ramami czyjejś subiektywnie określonej i w określonym subiektywnym celu dozwolonej do rozpowszechniania rzetelnej i zbilansowanej informacji. Konfliktując z Konstytucją Ukrainy, ten projekt ustawy jednocześnie wchodzi w sprzeczność z międzynarodowymi podstawami prawnymi, które są gwarancją priorytetu humanistycznych, antropocentrycznych zasad nowego światowego porządku prawnego, ukształtowanego po tragedii II wojny światowej. Mechanizmy i instrumentarium Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), Rady Europy (RE), Unii Europejskiej (UE), podobnych regionalnych tworów na różnych kontynentach, międzynarodowych instancji sądowych — Trybunału ONZ, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) oraz innych instytucji zapewniają właśnie stabilność i zrównoważenie wielowektorowych interesów zarówno państw i unii państw, jak i poszczególnych osób, narodów i społeczeństw. Nieprzypadkowo w normach konstytucyjnych dotyczących praw i wolności człowieka często używa się sformułowania „każdy ma prawo” lub „każdemu gwarantuje się”, co normatywnie równoważy prawa wszystkich, a nie tylko obywateli tego czy innego państwa. Oczywista niekonstytucyjność oraz naruszenie międzynarodowych norm prawnych i zobowiązań Ukrainy, zawarte w projekcie ustawy, świadczą o jego nieakceptowalności. I dlatego liczne propozycje prawników i ekspertów medialnych bez radykalnej zmiany paradygmatu tego kierunku tworzenia prawa w ogóle nic nie dadzą. Niekonstytucyjności nie da się poprawić! Jeśli zadaniem jest walka z agresją informacyjną wobec państwa ukraińskiego, to można byłoby to tylko powitać, ale po co wtedy bić swoich, pozwólcie zapytać?! Potrzebne są nie metody zakazu, a system prewencji informacyjnej i potężne ogólnonarodowe zjednoczone przeciwdziałanie agresji informacyjnej. Kiedy wczorajsi top-menedżerowie prywatnych holdingów medialnych, którzy dzisiaj zasiadają na kluczowych parlamentarnych i ministerialnych fotelach sfery informacyjnej, narzekają — Ukraina, powiadają, finansowo nie jest w stanie przeciwstawić się Rosji w jej ekspansji propagandowej — to jest to od złego. Dzisiaj wszystko, co mamy przytomnego w krajowej sferze informacyjnej, powinno być zmobilizowane na potrzeby społeczne. Innymi słowy, nie tylko Zurabi Alasania z udanie zrujnowanym systemem nadawania regionalnego i wciąż outsiderującym nadawcą o wysokiej nazwie „Publiczny”, a wszyscy — WSZYSCY! — kanały i zasoby, które eksploatują na własną korzyść częstotliwości radiowe, które, jak i złoża naturalne, należą do narodu ukraińskiego — wszyscy muszą stać się publicznymi w swoim głównym segmencie nadawania. I zrobić to można elementarnie przy chęci władzy i regulatora, wpisując pewne wymagania, jako aktualne uzupełnienia, do warunków licencyjnych. Jeśli potrzebna jest zmiana ustawy — to sprawa jednorazowego naciśnięcia parlamentarnych przycisków! I wtedy nie trzeba budować 200 stron niekonstytucyjności! Rada Narodowa wypełni szlachetną funkcję kontrolną, nie hańbiąc się cenzurowaniem, a zjednoczona „branża”, mając jasne wytyczne, udowodni swój patriotyczny profesjonalizm w konkurencyjnym bronieniu interesów Ukrainy i doda nowej jakości prawdziwemu obiektywnemu dziennikarstwu. Właśnie tak uda się „zszyć” Ukrainę, jak lubią mówić w licznych talk-show politycznych. Nawiasem mówiąc, temat „nie ma pieniędzy” zawsze brzmiał jako usprawiedliwienie niechlujstwa oraz, jak już teraz jest oczywiste, latentnego oddawania naszych interesów narodowych. Przy takim refrenie, wbrew aktywnemu przeciwdziałaniu i oporowi, w 2003 roku na Ukrainie zostały stworzone kanały „Światowa Służba Nadawania Zagranicznego „Ukraińska Telewizja i Radiofonia „UTR” oraz „Kultura”, opracowano i wprowadzono w życie programy państwowe „Dziennikarz”, „Mała prasa”, „Radio i telewizja rejonowa”, przezbrojono w format cyfrowy i rozbudowano sieci regionalne obwodowych firm telewizyjno-radiowych — wszystko to gruntownie zmieniło pole informacyjne Ukrainy, nadało mu nową jakość i dynamiczny rozwój. Jednocześnie uchwalono niezwykle ważną Ustawę Ukrainy „O wsparciu państwowym działalności wydawniczej na Ukrainie”, dzięki której poprzez protekcjonizm państwowy udało się dokonać prawdziwego przełomu od upadku do rozwoju krajowej książki. Przeanalizujcie otwarte źródła unikalnej i jedynej w swoim rodzaju instytucji naukowej — Izby Książki Ukrainy imienia Iwana Fedorowa, którą kieruje wielki patriota Ukrainy profesor Mykoła Iwanowycz Senczenko, a zobaczycie, że lata 2002—2006 były pięcioleciem renesansu ukraińskiego wydawnictwa. Wtedy też założono i stopniowo zwiększano finansowanie wsparcia społecznie znaczących wydań w ramach programu państwowego „Ukraińska książka”. W celu materialnego wsparcia dziennikarzy w ich wyjątkowo ważnej sprawie budowania państwa oraz zapewnienia ich twórczej niezależności uchwalono Ustawę Ukrainy „O wsparciu państwowym środków masowego przekazu i ochronie socjalnej dziennikarzy”. Państwo jednocześnie aktywnie sprzyjało narodzinom niepaństwowego segmentu nadawania telewizyjnego, ustępując zasobami częstotliwości i własnymi sieciami kanałom telewizyjnym „1+1” oraz „Inter”. Mając bezpośredni i osobisty udział w tym zbiorze inicjatyw i wdrażaniu ich w życie, podobnie jak w procesie konstytucyjnym, jestem szczególnie dumny z tego, że ustawodawstwo informacyjne Ukrainy zostało swego czasu przez Radę Europy nazwane dynamicznym i jakościowym, najlepszym w Europie, a Kijów w 2005 roku został wybrany miejscem przeprowadzenia Siódmej Europejskiej Konferencji Ministrów odpowiedzialnych za sferę informacyjną, którą jakościowo przygotował i godnie zabezpieczył profesjonalny zespół Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy. Tutaj przyjęto dokumenty, które określiły strategię europejskiej przestrzeni informacyjnej na dziesięciolecia naprzód… Oczywiście wszystko to wymagało ogromnych wysiłków i ostrej konfrontacji z tymi, którzy pragnęli wcisnąć knebel do ust dziennikarzy. Wystarczy wspomnieć zarówno o groźbach, jak i znęcaniu się oraz zabójstwach dziennikarzy. Również w Państwowym Komitecie Telewizji i Radiofonii Ukrainy, ze względu na jego pryncypialne państwowotwórcze stanowisko, dokonano ataku rtęcią. Jednak Ukraina nieustannie, krok po kroku, utwierdzała wolność słowa. Wystarczy przypomnieć, na przykład, że przez długi czas (około pięciu lat!) na skutek woluntaryzmu władzy wykonawczej wyłączone były bezpośrednie transmisje Rady Najwyższej Ukrainy, nawet gdy rozpatrywano tu w trybie przesłuchań parlamentarnych problemy wolności słowa. Na to organ ustawodawczy odpowiedział bezprecedensowo surową Uchwałą wobec Gabinetu Ministrów i utworzył specjalną komisję tymczasową. Pokonaliśmy i to wyzwanie, Ukraina od tamtego czasu słyszy i widzi swój parlament. Wybaczcie, zmęczyłem… Wielu „ekspertom” i urzędnikom nowej generacji wszystko to jest nieznane, dalekie i obce. Jednak Ukraina, śmiem przypomnieć, nie narodziła się dzisiaj. I łamać to, co zdobyte, niszczyć pole informacyjno-prawne nie wolno nikomu! Można by zakończyć te notatki, jeszcze raz podkreślając: niekonstytucyjności nie da się udoskonalić! Jednak na kontraście z historycznie retrospektywnym spojrzeniem na to, jak powstawała wolność słowa na Ukrainie, spróbujemy spojrzeć, jak unowocześnia się ustawodawstwo informacyjne dzisiaj. Projekt ustawy wprowadza nowe pojęcia do pola ustawodawczego Ukrainy: „nieprawdziwa informacja”, „dezinformacja”, „rozpowszechniacz informacji”. Nieprawdziwa informacja — nieprawdziwe wiadomości o osobach, faktach, zdarzeniach i zjawiskach, które nie istniały w ogóle lub które istniały, ale wiadomości o nich są niepełne lub przekręcone. Dezinformacja — nieprawdziwa informacja, która stanowi interes społeczny, w szczególności w odniesieniu do bezpieczeństwa narodowego, integralności terytorialnej, suwerenności, zdolności obronnych Ukrainy, prawa narodu ukraińskiego do samostanowienia, życia i zdrowia obywateli, stanu środowiska naturalnego. Rozpowszechniacz informacji — osoba fizyczna lub prawna, w tym w sferze mediów, która tworzy lub zbiera i rozpowszechnia masową informację. Masowa informacja — każda informacja, która jest dostępna dla nieograniczonego lub nieokreślonego kręgu osób lub do której można uzyskać dostęp każdej osobie z każdego miejsca i w każdym czasie według własnego wyboru, w tym za zgodą lub pozwoleniem rozpowszechniacza informacji. Rozpowszechniacze informacji są zobowiązani umieszczać dane identyfikacyjne w dostępnym dla odbiorców informacji miejscu (na stronie głównej witryny internetowej lub na początku własnej strony internetowej, w sekcji z informacjami o właścicielu konta na platformie wspólnego dostępu do informacji lub w serwisach wymiany natychmiastowych wiadomości, w innych dostępnych miejscach). Należy zaznaczyć, że brak dostępu do całej możliwej informacji jest zwykłym zjawiskiem w różnych sytuacjach życiowych. W zasadzie istnieje nieograniczona objętość informacji, którą można by posiadać; większość z nas, w tym dziennikarze, naświetlając ten czy inny temat, posiada tylko niewielką jej część, jednak tylko posiadając całą informację, można z pewnością powiedzieć, które jej części są istotne. Zatem „niepełna informacja” w kontekście działalności w sferze mediów zazwyczaj oznacza, że rozpowszechniacz informacji nie posiada pewnych szczególnych (istotnych) części informacji, do których być może mają dostęp inni ludzie. Dlatego z formalnych powodów i przy chęci oskarżenia kogokolwiek o nieprawdziwość rozpowszechnionych wiadomości jest to dość proste. Swoją drogą, nawet prezentacja na slajdach, zrobiona przez szefów ministerstwa, nie jest równa pod względem kompletności informacji całościowemu tekstowi projektu ustawy ze wszystkimi jego normami, zakazami i wymaganiami. A biorąc pod uwagę to, że wspomniany projekt aktu normatywno-prawnego stanowi znaczny społeczny, a dla społeczności dziennikarskiej — nadzwyczajny interes, dotyka kwestii bezpieczeństwa informacyjnego, konstytucyjnych praw informacyjnych każdego, zapisanych w art. 34 Konstytucji Ukrainy, to i sama prezentacja na slajdach w uproszczonej formie nie jest pozbawiona cech PR-u, tendencyjności, a być może i tej samej dezinformacji, ponieważ za zadeklarowanym celem zawoalowanie przegląda się dążenie do ograniczenia wolności słowa — czy nie jedynej i ostatniej „wolności”, która jeszcze pozostaje większości wywłaszczonych obywateli Ukrainy, a także ułatwienia identyfikacji rozpowszechniaczy nieprawdziwej informacji. Zaproponowanym projektem ustawy za rozpowszechnianie nieprawdziwej informacji i dezinformacji przewidziana jest odpowiedzialność administracyjna w postaci kary grzywny od 1000 do 2000 minimalnych wynagrodzeń, która w 2020 roku wynosi 4723 UAH, za nieumieszczenie lub nieterminowe umieszczenie odpowiedzi dotyczącej dezinformacji na wniosek pełnomocnika — kary grzywny w wysokości 20 minimalnych wynagrodzeń, za nieudzielenie w ustalonym przez ustawę terminie odpowiedzi na wniosek lub zapytanie pełnomocnika — kary grzywny w wysokości

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

«nowoczesny» projekt ustawy o przeciwdziałaniu dezinformacji

5 minimalnych wynagrodzeń za każdy przypadek naruszenia. Nietrudno obliczyć, że na przykład jakiś nieprawdziwy komunikat, być może spowodowany brakiem istotnych części informacji o faktach lub zjawiskach, nawet pod warunkiem późniejszego dobrowolnego sprostowania, może kosztować rozpowszechniającego informację okrągłą sumę w wysokości 1000 x 4723 = 4 mln 723 tys. hrywien, a w przypadku braku dobrowolnego sprostowania kwota kary może wzrosnąć dwukrotnie. I to jeszcze nie wszystko. Przewidziana jest również odpowiedzialność karna, karana grzywną od 5000 do 10000 nieopodatkowanych minimów dochodów obywateli, która w tym czasie wynosi 1051 hrywien, albo pracami poprawczymi od 1 do 2 lat, a za czyny popełnione ponownie lub przez zorganizowaną grupę osób, albo jeśli doprowadziły one do ciężkich następstw lub spowodowały szkodę materialną w wielkim rozmiarze, przewidziano pozbawienie wolności na okres od 5 do 7 lat z pozbawieniem prawa zajmowania określonych stanowisk lub prowadzenia określonej działalności. Analizując przytoczone sankcje, warto pamiętać o zasadzie współmierności kary do popełnionego wykroczenia, to znaczy kara powinna być adekwatna do charakteru popełnionych czynów, ich niebezpieczeństwa oraz danych o osobie winnego (winnych). Właśnie przed tym ostrzegało Główne Zarząd Naukowo-Ekspercki Rady Najwyższej Ukrainy w swojej Opinii do projektu Ustawy Ukrainy „O mediach” (rejestr nr 2693 z 27.12.2019), podkreślając, że wysoki wymiar sankcji karnych jest ogólnie niecharakterystyczny dla ustawodawstwa Ukrainy o naruszeniach administracyjnych. A odpowiedzialność karna w postaci pozbawienia wolności do siedmiu lat nawet przewyższa termin kary za popełnienie przestępstwa średniej ciężkości (artykuł 12 Kodeksu karnego Ukrainy określa, że przestępstwem średniej ciężkości jest przestępstwo, za które przewidziano główną karę w postaci grzywny w wysokości nie większej niż dziesięć tysięcy nieopodatkowanych minimów dochodów obywateli lub pozbawienia wolności na okres nie dłuższy niż pięć lat). Zatem w przypadku przyjęcia ustawy czyny popełnione przez zorganizowaną grupę osób, na przykład nagranie przez ekipę filmową reportażu o „nieprostym życiu” jakiegoś możnowładcy w prywatnej posiadłości z użyciem drona (bezzałogowego statku powietrznego) lub przez zespół dziennikarski, który wyemitował ostry program o korupcji urzędników, szabrownictwie czy nieładzie w Siłach Zbrojnych lub łapówkarstwie w policji, przedstawiony, zdaniem pełnomocnika ds. informacji (o nim będzie mowa dalej), w zniekształconej (nieprawdziwej, tendencyjnej, niepełnej, niezbalansowanej) formie, całkiem mogą zawierać znamiona przestępstwa „powyżej” średniej ciężkości ze wszystkimi możliwymi konsekwencjami dla uczestników „zorganizowanej grupy”. Na wszelki wypadek rozpowszechniającym informacje (a mogą nimi okazać się nie tylko dziennikarze, ale i wszelcy obywatele, którzy rozpowszechniają informacje dla nieokreślonego kręgu osób) warto zacząć zaopatrywać się w suchary i ciepłe rzeczy… Ludzie starszego pokolenia zapewne jeszcze nie zapomnieli czasów ZSRR. Wtedy w Kodeksie karnym USRR istniał artykuł 1871, który warto zacytować: „Artykuł 1871 KK USRR (analog art. 1901 KK RFSRR) Rozpowszechnianie świadomie nieprawdziwych wymysłów, szkalujących radziecki ustrój państwowy i społeczny. Wprowadzony do Kodeksu Ukazem Prezydium Rady Najwyższej USRR z 9.11.1966; zmiany — z 12.01.1983; uchylony 14.04.1989): Rozpowszechnianie świadomie nieprawdziwych wymysłów, szkalujących radziecki ustrój państwowy i społeczny. Systematyczne rozpowszechnianie w formie ustnej świadomie nieprawdziwych wymysłów, szkalujących radziecki ustrój państwowy i społeczny, a także wytwarzanie lub rozpowszechnianie w formie pisemnej, drukowanej lub innej utworów o tej samej treści — karane jest pozbawieniem wolności na okres do trzech lat, albo pracami poprawczymi na okres do dwóch lat, albo grzywną w wysokości do trzystu rubli”. W praktyce oskarżenie o „rozpowszechnianie świadomie nieprawdziwych wymysłów” wysuwano z reguły przeciwko autorom i kolporterom samizdatu i „tamizdatu” (zwykłe przechowywanie „szkalującej literatury” tym artykułem nie było przewidziane), a także za wypowiedzi ustne, które „szkodziły ustrojowi”. Jak widzimy, nawet w czasach radzieckich „rozpowszechnianie świadomie nieprawdziwych wymysłów” (w redakcji MKMS — dezinformacji) nie było uważane nawet za przestępstwo średniej ciężkości i karane było znacznie łagodniej. Karę odbywali skazani z tego artykułu w lokalnych koloniach poprawczo-pracy (WTK). Co prawda, dla prawdziwych „zatwardziałych wrogów władzy radzieckiej”, takich jak Łewko Łukjanenko, Wiaczesław Czornowił, Wasyl Stus i wielu innych więźniów sumienia, istniała surowsza kara, przewidziana artykułem 62 KK USRR „Antyradziecka agitacja i propaganda”. Warto zacytować i go: „Artykuł 62 KK USRR (analog art. 70 KK RFSRR, wprowadzony w życie 1.01.1961) Antyradziecka agitacja i propaganda. „Agitacja lub propaganda, prowadzona w celu podważenia lub osłabienia władzy radzieckiej lub popełnienia poszczególnych szczególnie niebezpiecznych przestępstw państwowych, rozpowszechnianie w tym samym celu szkalujących wymysłów, szkalujących radziecki ustrój państwowy i społeczny, a także rozpowszechnianie lub wytwarzanie czy przechowywanie w tym samym celu literatury o tej samej treści — karane jest pozbawieniem wolności na okres od sześciu miesięcy do siedmiu lat i z zesłaniem na okres do pięciu lat lub bez takiego, albo zesłaniem na okres od dwóch do pięciu lat. Te same czyny, popełnione przez osobę wcześniej skazaną za szczególnie niebezpieczne przestępstwa państwowe, a także popełnione w czasie wojennym — karane są pozbawieniem wolności na okres od trzech do dziesięciu lat i z zesłaniem na okres do pięciu lat lub bez takiego”. Zatem i z tego artykułu osoba mogła otrzymać wyrok powyżej siedmiu lat tylko w przypadku, jeśli była wcześniej skazana za szczególnie niebezpieczne przestępstwa państwowe lub w przypadku popełnienia przestępstwa w czasie wojennym. Skazani z tego artykułu odbywali „wyrok” w cięższych warunkach politycznych obozów mordowskich i permskich (według materiałów Charkowskiej Grupy Obrony Praw Człowieka, aut. W. Owsijenko) [1] Zasób elektroniczny: — museum.khpg.org). Należy zwrócić uwagę na jeszcze jedną nowację — wprowadzenie stanowiska Pełnomocnika ds. informacji, który ustala kryteria dla przyznania „indeksu zaufania”. To nic innego jak przywrócenie pamiętnych Głowlitych okresu radzieckiego, czyli utajone ustanowienie cenzury w XXI wieku! A „indeks zaufania” — to samo, co posmarowana atramentem pieczątka w rękach cenzora, która pozwalała lub zabraniała wyjścia „w świat” gazety czy książki w latach 30., 40., 50. czy 60. ubiegłego wieku. Czyżby to były „nowe twarze” we władzy? Dlaczego więc tak śmierdzi od nich naftaliną? — to pierwsze pytanie. I drugie: czyżby ktoś z nich naprawdę kierował jakimś kanałem telewizyjnym czy nawet holdingiem medialnym?.. Jeśli tak, to zrozumiała jest teraz cena ich „niezależności”. Indeks zaufania może zostać przyznany każdemu medium po weryfikacji, przeprowadzanej na podstawie jego dobrowolnego wniosku do jednej z niezależnych organizacji posiadających odpowiednie kompetencje i doświadczenie oraz spełniających kryteria ustalone przez Pełnomocnika ds. informacji. Pełnomocnik ds. wspomnianych kwestii jest mianowany przez Gabinet Ministrów spośród kandydatów zgłoszonych przez MKMS, Ministerstwo Sprawiedliwości oraz Rzecznika Praw Obywatelskich Rady Najwyższej. Prowadzi on monitoring przestrzeni informacyjnej i reaguje na zgłoszenia dotyczące rozpowszechniania dezinformacji, rejestruje i sprawdza informacje pod kątem występowania oznak dezinformacji, zwraca się do podmiotów rozpowszechniających z żądaniami odpowiedzi lub sprostowania dezinformacji, występuje do sądu z pozwami o sprostowanie i przyznanie prawa do odpowiedzi w związku z dezinformacją, występuje do sądu z wnioskami o ograniczenie dostępu do informacji w przypadku braku danych wyjściowych podmiotu rozpowszechniającego lub braku reakcji na jego żądania, zwraca się do organów ścigania w przypadku stwierdzenia oznak naruszenia prawa karnego. W znacznym stopniu krąg spraw, którymi zajmować się będzie Pełnomocnik, bardzo przypomina, poza funkcjami cenzury, także niektóre kierunki działalności pododdziałów KGB ZSRR, które stały na straży fundamentów ustroju radzieckiego. Z dużym prawdopodobieństwem możemy przypuszczać, że znaczna liczba krytycznie nastawionych do przedstawicieli władzy mediów raczej nie otrzyma „znaku jakości” od Pełnomocnika ds. informacji, mianowanego, a zatem całkowicie kontrolowanego przez rząd. I jeszcze jedno. Indeks zaufania, jak wymyślili autorzy tego „naftalinowego know-how”, tworzą nie widzowie czy użytkownicy informacji, którzy faktycznie są konsumentami produktu, a organizacja samorządu dziennikarskiego, która wydaje jednolitą legitymację prasową organizacji samorządnej, uznawaną przez państwo za potwierdzenie statusu dziennikarza (pewnie legitymacja prasowa to taki dokument państwowego wzoru, wydawany lojalnym przedstawicielom drugiego najstarszego zawodu na świecie). Co więcej, status ten może zostać zawieszony lub cofnięty w przypadku naruszenia Kodeksu etyki zawodowej. Ten tak zwany Kodeks również opracowuje organizacja samorządna. Zatem człowiek może posiadać odpowiedni dyplom potwierdzający kwalifikacje dziennikarza, legitymację członkowską NSŻU, ale zostać pozbawiony prawa do wykonywania zawodu jedynie na podstawie wniosków organizacji samorządnej za naruszenie etyki zawodowej. Poziom kunsztu zawodowego, aktualność materiałów, talent w końcu, okazuje się, nie mają znaczenia dla wydania legitymacji prasowej. Jednak właśnie te cechy przyciągają uwagę widzów, tworzą dziennikarzowi realny indeks zaufania widzów, a nie indeks zaufania ustanowionego przez władzę Pełnomocnika (czytaj „nadzorcy”). Należy pamiętać, że etyka, która określa normy zachowania, zespół zasad moralnych określonej grupy społecznej lub zawodowej, jest znacznie szersza niż prawo, które wyraża wolę państwa i narodu i daleko nie zawsze daje wybór w zachowaniu. Normy prawne w swojej podstawie są dyrektywne, zawsze maksymalnie konkretne, protokolarne i nie pozostawiają przestrzeni dla swobodnej interpretacji. W aspekcie działalności dziennikarskiej moralność odrzuca wszelkie rodzaje oszustwa i kłamstwa, a prawo zwraca uwagę tylko na niektóre rodzaje umyślnego oszustwa. Dlatego próba karania podmiotów rozpowszechniających informacje za naruszenie etyki zawodowej natrafi na sprzeczność z maksymalnie konkretnymi normami, zapisanymi w innych ustawach. I całkiem możliwe, że zwrócenie się Pełnomocnika do sądu pozostanie bez skutków prawnych dla potencjalnego naruszyciela norm etycznych, ponieważ z reguły w rozpowszechnianych materiałach, które często grzeszą charakterem zamówionym, manipulacyjnym, niezbalansowanym, niepełnym, mimo wszystko brakuje znamion czynu zabronionego jako umyślnego oszustwa, za które następuje kara. Biorąc pod uwagę powyższe, idee zawarte w projekcie ustawy o przeciwdziałaniu dezinformacji są zdumiewającą mieszanką radzieckich podejść do walki z dysydentami oraz nowoczesnego innowacyjnego podejścia, by zarobić na sankcjach karnych od nieuczciwych podmiotów rozpowszechniających informacje, a także nagrodzić dobrym stanowiskiem, praktycznie synekurą, jakąś bliską dobrą osobę, a do tego jeszcze sfinansować kosztem państwa wydatki na utrzymanie Pełnomocnika, nowych organów samorządu oraz rekompensaty kosztów mediów na usługi weryfikacji z jego nadwielkim aparatem. A to zawiera w sobie szczególne niebezpieczeństwo dla wolności słowa na Ukrainie, ponieważ zbadać cały zasób rozpowszechnianej informacji fizycznie nie jest w stanie żadna struktura. Dlatego w praktyce pojawi się pokusa stosowania wybiórczej kontroli jedynie wobec niektórych niewygodnych dla władzy podmiotów rozpowszechniających informacje. Przyjęcie wspomnianego aktu normatywno-prawnego doprowadzi do nieuzasadnionego ograniczenia rozpowszechniania informacji i wolności słowa, zmusi po raz kolejny do składania upokarzających wyjaśnień w organach doradczych Rady Europy dotyczących zgodności ze standardami i wartościami europejskimi. W konsekwencji straty wizerunkowe dla Ukrainy, jako kraju, który chociaż z trudem toruje drogę do cywilizowanej Europy, w przypadku przyjęcia tego projektu znacznie przewyższą szkodę od rozpowszechniania jakichkolwiek fake newsów, z których większość umiera, nie zdążywszy się narodzić. I na koniec. „Przypadek? Nie sądzę...” — zacytujmy „brandowy” slogan jednego z najbardziej zagorzałych propagandystów, specjalizującego się w oczernianiu Ukrainy. Bo oto nawet pan Arachamija w Davos nagadał się do tego, że nam rzekomo trzeba przyhamować adaptację krajowego ustawodawstwa do europejskiego, a do tego jeszcze tym samym dziegciem maźnął sąsiednie państwo, gdzie poziom produktu krajowego brutto na osobę jest jednym z największych w Unii Europejskiej i niemal dziesięciokrotnie przewyższa ukraiński. To co, może doczekamy się tego, że nowocześni „digitalizatorzy” po prostu dopasują nową frazeologię do stalinowskich ustaw i na tym koniec — dezinformacji koniec?! Czy koniec demokratycznemu, prawnemu, socjalnemu państwu, które zapisuje nasza Ustawa Zasadnicza? Może ktoś z latentnych autorów takich „nowacji” tego właśnie by pragnął, ale Ukraina nie jest na ich zęby! Bo są jeszcze na Ukrainie Ukraińcy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Zwierciadło sceny — zwierciadło duszy

Wiktor PALYNSKYJ, Lwów 1. Nieskończoność interpretacji szarości …Oprawa książkowa w kolorze szarym jest przeze mnie niemal zawsze odbierana niejednoznacznie. Niekiedy nawet skłania do zastrzeżeń, a nawet do zajęcia postaw stopujących intelektualno-estetycznie. Jednak — nie tym razem!.. Właściwie to właśnie wspomniany kolor w pewnych okolicznościach, jak zresztą i każdy inny — jest bezdenny w swojej głębokiej barwności, a stąd — zrozumiałe, że i w możliwościach, przypuszczam, nieskończonych interpretacji i różnopłaszczyznowych odkryć. Zatem przy wszystkich moich konserwatywnych zastrzeżeniach, nosiciele estetycznie wybrednych natur i uformowanych przekonań artystycznych przychodzą właśnie do niego nieprzypadkowo. Rozważam, że tak właśnie było, gdy świadomie do ukrytego współbrzmienia barw (jestem pewien — to nie nudna monotonność) sięgnął Bohdan Stelmach, formując design swojego wydania „Dzieci Boga”, dramaty historyczne (Lwów, „Spolom”, 2018 rok; 429 s.). Ten „szary” z szarzyzną nie ma nic wspólnego. Wylany pewnymi „przypływami” nawet na przycięte krawędzie książki, podparty pierwszorzędnymi wybielonymi czcionkami (XI—XX wiek: na środku „twarzy” oprawy), co bez wątpienia korzystnie zarysowuje dawne czasy wydarzeń dramatów; taki „szary” pozostaje żywy i, powiedziałbym, nieuchwytny nawet na nieruchomej powierzchni książki leżącej na moim stole. Owszem. Autor jakby do tej pory szukał siebie i utwierdzał w różnych hipostazach historyczności tematu, wzmacniając i obramowując przestrzenne, czasowe i inne sensy, które oddzielają nas od wydarzeń w dramatach „Anna Regina”, „Król Danyło”, „Hetman”, „Dzieci Boga”, „Zamach”. …Dodam, że właśnie taka stylistyka opracowania: szary, ciągle wyłaniający się kolor i objęta nim przestrzeń, nieprzypadkowe duże czcionki; format bliski kwadratowi, sprawiają wrażenie wydania kultowego, które nie tylko czyta się i czyta ponownie, ale też łatwo idzie w odpowiednią pracę dla scenicznego wcielenia. …Oto tak się napisało, choć nie przypominam sobie, bym kiedykolwiek rozpoczynał tego rodzaju eseje właśnie od okładki książki. Widocznie dlatego — że historyczne. Dlatego — że dramaty. Dlatego — że bardzo przydałyby się dla desek ukraińskiego teatru narodowego. Dzisiaj. Jak zawsze. Bohdan Stelmach. …Oprawa — jak ręczne opracowanie manuskryptów?.. Dobrze. Powiedzmy tak. 2. Życiorys i niektóre rozważania, krótko …W tego rodzaju tekstach jestem bardziej skłonny opisy biograficzne i punkty zwrotne twórczości rozsiać po całym płótnie-materii, albo też dać możliwość czytelnikowi, w pewien sposób, coś wywnioskować z twórczości pisarza, domyślać się, a nawet dopowiadać. Wszak markowa mitotwórczość w literaturze, w końcu, jak i we wszystkim, — nie jest sprawą ostatnią. Jednak mimo wszystko poczułem, że o Bohdanie Stelmachu, nie zauważając ostatnio ani w papierowej periodyce, ani w elektronicznych mediach jakiejś ważnej informacji czy dźwięcznych analitycznych materiałów literaturoznawczych w tym aspekcie, należy powiedzieć jednym zwartym blokiem. Oto tak. I od razu. Jak dla mnie, B. Stelmach — jeden z najbardziej zdesperowanych obecnych ukraińskich pisarzy-profesjonalistów, którzy niemal stale żyją z zarobków literackich. A to, wiem, warte jest szczególnego szacunku. Godne? Mężczyzny. I właśnie tutaj przede wszystkim widzi się jego talent poety-pieśniarza, bo właśnie te teksty śpiewała i śpiewa cała Ukraina, położone na muzykę przez Wołodymyra Iwasiuka, Ihora Biłozira, Myrosława Skoryka, Wiktora Kamińskiego, Ihora Kuszplera, Iwana Maciałkę, Mychajła Manulaka. Oczywiście, i wieloma innymi, których można by wyliczyć chyba tylko w portrecie literackim Stelmacha. Możliwe, kiedyś!?. Choć powoli zbliżając się do ważnego jubileuszu (ur. 1943 r.), B. S. jest godny tego i dzisiaj. Teraz... Jego książki poezji, a jest ich niemało, jestem przekonany, są formotwórcze w ukraińskiej poezji narodowej. Dlatego widzę szczególną nieprzypadkowość w pojawieniu się dzieł zebranych (właśnie tak!) w siedmiu tomach (2007—2009 r.). W teatrach Ukrainy i obecnie są spektakle według sztuk B. Stelmacha. Pisarz jest laureatem wielu prestiżowych nagród literackich, wielokrotnie nominowany do Szewczenkowskiej. Kawaler orderów państwowych, odznaczeń. Zasłużony działacz sztuki Ukrainy. W Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy od 1977 roku. Niemały staż! Nawet te skąpe informacje dają możliwość nieco bardziej skalarnie uświadomić sobie dodatkowo. Możliwe, — droga wojownika, oddanego Rodzimej Ziemi i Pamięci Przodków. Trakt historyczny trwa… 3. „My jesteśmy wieczni…” …Ta szczególnie cenna jakość utworu dramatycznego, która mocno splata go w jedno i z literaturą, i z teatrem, u Stelmacha jest na tyle oczywista, że nazwałbym ją, według miar plastycznych, nawet nie reliefową, a goreliefową. Niezaprzeczalnym dla mnie jest to, że to teksty dobrze wycelowanego czerpiącego przyjemność dramaturga, który uświadamia sobie, że jest zdolny stworzyć utwór bliski samowystarczalnemu: i dla wnikliwego czytania, i dla wcielenia w rozluźnionym, a jednocześnie napiętym wariancie scenicznym. Tutaj jest wszystko: i dynamiczny, nieprzeładowany rozwój wydarzeń, i różnorodność złożonych heroicznych charakterów, charyzmatyczność w ich przejawach, i nieprzeciętny narastający konflikt, i bardzo dokładne dialogi oraz monologi, które niekiedy mogłyby stać się samodzielnymi utworami poetyckimi; chociaż w tych poezjodramach naturalność rozmów i relacji bohaterów — tylko rośnie. I to, oczywiste dla mnie, właśnie kosztem wysokiej koncentracji poetyckiej emocjonalności tekstu. Właściwie tekstu jako sposobu życia autora-czytelnika-widza. Nie będę szczególnie zagłębiać się w specyfikę dramatu w ogóle z jego jednością miejsca, czasu i akcji. Powiem tylko, że u Stelmacha wszystkie te perypetie i „technologie” czynią jego utwory maksymalnie bliskimi dramatowi klasycznemu. (Kto tak teraz tworzy taką dramaturgię na Ukrainie, trzeba bardzo, bardzo poszukać?!. I przy tym nie przegapić osobnej ważności i objętości twórczości dramaturga, o którym mowa). Oto utwór, który rozpoczyna w książce dramaty Stelmacha „Anna Regina”. Dramaturg nie bierze się pewnie za siebie, by pokazać i odkryć wszystko, co związane z tą postacią historyczną, zresztą, to — i niemożliwe. Jednak mocno trzyma się właśnie tego, co najważniejsze: dramatu-tragedii duszy kijowskiej księżniczki, a później królowej Francji, Anny Jarosławny. Prowadzi swoją bohaterkę od ojcowsko-matczynego Kijowa. Do Kijowa dróżyna wąziutka, A z Kijowa jeszcze i od mamy — Na wszystkie bramy. Tam stała Anna sławna Jarosławna, Rodzoną matkę przypomniała, Zarydała: „Czyż ja tobie, moja matko, Nie dzieciątko, Że ty mnie przed nocą Gonisz precz?” „Nie ja ciebie, moja córko, Precz gonię, Goni los — całemu rodowi Na dogodzenie”. ……………………………. A z Kijowa jeszcze i od taty — Na wszystkie wrota. Tam stała Anna sławna — Jarosławna, Księcia ojca obejmowała — Smuciła się… ………………………….. Król Henri — Teraz bezdzietny wdowiec, W jego dworze Ty z nim i staniesz pod wieniec. …Prowadzi do Francji-Paryża. Gdzie — Królową, żoną i matką. Królewska sława, bezmiar władzy, i jednak miłość!.. Razem z tym, pod koniec życiowej drogi — szczera niepewność: Co teraz bliżej — Kijów czy Paryż? O serce, serce, jakże ty bolisz!.. …I już w ostatnich swoich marzeniach, tak i nie dotarłszy do rodzinnej ziemi, Anna Jarosławna widzi przenikliwe wyobrażone obrazy. A kto tam płaszcz na trawie rozesłał? To kijowski książę, mój ojciec Jarosław!.. Przy nim Ingigerda, piękna i postawna — Świat lepszej mamy nie znał, jak ona!.. Bracia moi mili… I siostry… I wszyscy!... Piękni, aż lśnią, w niebieskiej jasności!.. Mój ród taki, niezapomniany mój lud!.. Dokądże ja pojadę?.. Wszyscy oni tu! …………………………………. Ja widzę! Ja widzę! My wiecznie żywi! Wiecznie żywi!.. …I artystyczna aktualność w dramatach historycznych Stelmacha pod okładką „Dzieci Boga” staje się tak samo wieczną dla nas, Ukraińców, i w skrajnie niebezpiecznych sensach dzisiejszej rosyjskiej interwencji w części Ukrainy. A mówiąc ogólnie, — podłomilitarnej nawały na całą europejską kulturę, światową cywilizację. Bo przecież dramaturg утверdził, jestem pewien, moralno-etyczny i cywilizacyjny slogan, który niweluje wysiłki nowożytnych barbarzyńców, — „My wiecznie żywi!” Zakończę: taka „aktualność” głęboko ukryta jest w doskonałej artystyczności utworu. Dlatego i wieczna. Artystycznie przetworzona. 4. Chwila i wrażenie Stelmach otwarcie po mistrzowsku włada techniką budowania dialogów: obok języka literackiego zachowując leksykę folklorystyczno-dialektalną, z wyraźnym delikatnym wyczuciem używając historyzmów, archaizmów, zdobytych celowymi energicznymi autorskimi wysiłkami — neologizmów, co dodaje postaciom historycznej przekonującości i niepodrobionej żywości w charakterach, odpowiednio — i żywej ruchliwości wydarzeniom. Teksty wszystkich dramatów pod okładką „Dzieci Boga” przesiąknięte są właśnie takimi wektorami stylowymi, co zdradza twardą i napiętą pracę autorską. Jako dramaturga-scenarzysty, jako dramaturga-tekściarza dla czytelnika, jako dramaturga-poety. („Król Danyło”, „Hetman”). Lubię obserwować taką solidną pracę, i w tym planie również, dlatego nie omieszkałem odnotować. Niech żyje król. I hetman włada. …Naprawdę bardzo udanie wystylizowane i widowisko, i środowisko językowo-mówione. To — twórczość nigdy niepoznanego zjawiska… Na zawsze. 5. Zwrócić się, aby usłyszeli W dramacie historycznym „Dzieci Boga” (choć ja bardziej skłaniam się ku definicji „dramat na tematykę historyczną”), autorski podtytuł „Poemat o Tarasie”, Los, który jest postacią utworu, prorokuje: To nie papier, kozaku, nie płonie, To nie płonie natchnienia wieszcza chwila! To nie płoną Tarasowe słowa — One tego papieru istotą żywą. …I dalej postacie, niekiedy otwarcie elokwentne, desperacko otwarte w wyrażaniu swoich idei; nierzadko — po prostu wezwań. Nie przypadkiem uciekam się i do tego aspektu profesjonalno-osobistej stylistyki dramaturga. Bezsprzecznie, jest to potrzebą sceniczności, teatralności utworu, zwrócenia się do odpowiedniej żywej publiczności. Tak, w dramacie są sytuacje, kiedy bohater zwraca się do publiczności wprost. Tutaj dramatyczna postać potrzebuje więcej głośnych i wyraźnie wypowiedzianych słów, niż tego, zdawałoby się, wymaga konkretna inscenizacja. W „Dzieciach Boga” — zdarza się to nierzadko. Czuję: Szewczenko właśnie tak, i bezpośrednio, i przez postacie tego utworu, przemawia do narodu ukraińskiego. I ten naród staje się niepokonanym (widzicie, i ja się zachwyciłem. Dobrze). 6. Zamach …Nie pominę wyróżnienia i tego, że zdolność, nawet bezmyślnie, wpadania w sidła silnych namiętności, skłonność do niespodziewanych niewiarygodnych czynów, przejawy ostro zakończonych intelektualnych reakcji, przynależność różnobarwności fontannujących uczuć i myśli są właściwe znacznie wyraźniej dramaturgii, niż, powiedzmy, prozie narracyjnej. Przestrzeń sceniczna skupia w ramach jakichś 2—3 godzin wszystkie poruszenia duszy i ciała, które człowiek, nawet wyjątkowo namiętny, może przeżyć naprawdę chyba tylko w niekrótkim okresie całego swojego życia. Główny obiekt poszukiwań dramaturga — namiętności jaskrawe i znaczące, te, które całkowicie wypełniają świadomość, pobudzają duszno-duchowe poruszenia. Co jest, przeważnie, reakcją na działanie z zewnątrz w pewnej konkretnej chwili. Biorę na siebie odpowiedzialność twierdzić, że te cechy dramatu szczególnie jaskrawo przejawiają się u B. Stelmacha właśnie w „Zamachu”. A według definicji samego autora — jest to „sceniczny portret Romana Szuchewycza w dwóch aktach z prologiem i epilogiem”. Dodam, generała-chorążego, dowódcy UPA. Oczywiście, jednego z symboli narodu ukraińskiego. …Szósty rok UPA istnieje, działa, nie poddaje się. Jestem naprawdę dumny z tego, że do dziś JESTEM dowódcą Armii Bohaterów… ……………………………………… To jest najbardziej heroiczna strona Historii — nie tylko ukraińskiej, Ale i światowej. W cień odeszli Sławni bohaterowie Termopil… I to jest prawda: żołnierze UPA Zastąpią dzielnych wojowników-spartanów W pamięci historii!.. I, właściwie, o zamachu, który, jak się okazuje, wywróżyła stara czarownica, wiedźma. A mianowicie: A takie, Że ja zabiję, łotrze, Stalina. Zastrzelę, to znaczy. Ale jak? Strzelać, niby, mam przez siebie. Przez siebie, to znaczy… Kula do Moskwy Lecieć będzie dzień po dniu — trzy lata… ………………………………………… Przez siebie strzelić nie sztuka, ale sztuka Trzy lata w piekle Stalina czekać. Chociaż towarzystwo tam będzie — oho-ho! I jednak na koniec, wyprzedzając obławę NKWD, Roman Szuchewycz strzela sobie w skroń. Komu zawiniłem — wszyscy wybaczcie… No… nie zakrztuś się, druhu, nie zakrztuś się… To ja przez siebie w kata Stalina Strzelam… żeby tak dumnie nie ryczał… No… Sława Ukrainie! Nie zakrztuś się! (Strzela sobie). Zatem pomyślmy sobie, czy owa czarownica, a to — czy nie wiedźma, jednak „zobaczyła” śmierć krwawego kremlowskiego górala-karła od specjalnie zamówionego strzału Szuchewycza „przez swoje ciało”?.. Nie wiem, ile lat (nawet nie mam zamiaru liczyć) leciała owa kula, ale ona, bądźcie pewni, śmiertelnie trafiła tyrana. Uwierzcie, terminy idealnie się zbiegają! …Przekonajcie się. A może ona jeszcze do dziś leci… Dzisiaj… Jednak trafi... …I książki nie zapomnijcie zabrać. Broń. 7. Refleksyjne …W takiej dramaturgii będzie estetyczna potrzeba zawsze. …Tutaj, całkiem samoczynnie, przypomniało się z mojej poezji. Nie wahając się przytaczam, bo wierzę w szczególną „znakowość” takiej spontaniczności. To nie strzała w punkt celuje, A punkt w strzałę leci. P. S. Książki dramatów obecnie na Ukrainie wydają skrajnie rzadko i bardzo pojedynczo. Tym bardziej wartość „Dzieci Boga” jest oczywista. Jestem przekonany, że nie tylko dla mnie…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Pragnienie wolności

Ołeś ŁUPIJ Na pytanie korespondenta jednej z gazet: „Co ostatnio przeczytałeś z zainteresowaniem?”, odpowiedziałem: „Powieść Mykoły Żułynskiego „Akordeon” (LA „Piramida”, 2020) przeczytałem z zaciekawieniem od pierwszej do ostatniej strony. Autor — znany krytyk i literaturoznawca — określił gatunek swojego utworu jako: „Prawie powieść”. Takie określenie może być odbierane jako zbiór swoistych szkiców do większego dzieła, ale w rzeczywistości jest to utwór integralny, o głęboko przemyślanej kompozycji, subtelnie i trafnie nakreślonych postaciach. „Akordeon” to opowieść o ojcu, a zarazem swoista epicka powieść o zmarnowanym talencie. Młody wieśniak Hryhorij Wołanyk, posiadający piękny głos i talent do układania melodii, często odrywa się od domu, chodzi z wierzącymi, śpiewa psalmy. Zobaczywszy w łuckim sklepie akordeon i usłyszawszy, jak można na nim grać, marzy o nabyciu tego unikalnego instrumentu i nie rozstaje się z tym marzeniem przez całe życie, od młodości aż do późnej starości. Nikt w dzieciństwie go nie wsparł, nie pomógł, nie nauczył. Wyobraźmy sobie, jak potoczyło by się jego życie, gdyby miał możliwość uczyć się w szkole muzycznej, w konserwatorium, ale o czymś takim nie można było nawet marzyć podczas polskiej okupacji na Wołyniu. A jednak, nie mając możliwości zrealizowania swojego talentu, Hryhorij żył tą muzyką, układał swoje pieśni i chodził do ludzi, by z nimi obcować. Autor prawdziwie i przekonująco odtworzył życie bohatera w różnych systemach władz okupacyjnych na Ukrainie w ubiegłym stuleciu. Jest to prawdopodobnie drugi, po powieści Mychajła Słaboszpyckiego „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym”, tak wyraziście nakreślony w naszej literaturze obraz Ukraińca, który, ratując się przed niemiecką i bolszewicką niewolą, próbował przetrwać w wolnym świecie Ameryki. Właśnie z takich licznych historii składa się życie naszego wielkiego narodu. Utwór Mykoły Żułynskiego jest pod wieloma względami unikalny, wyróżnia się swoistym stylem, kompozycją, bogactwem języka, użyciem dialektyzmów. Obraz głównego bohatera, można powiedzieć, został nakreślony z miłością. Sukcesowi pisarza sprzyjało również to, że postać ta została nakreślona na podstawie własnego ojca, ale wszystko to trzeba było samemu przeżyć, przeboleć, wycierpieć. Ciekawie wykorzystano monologi ojca o życiu na Wołyniu podczas różnych okupacji, a później w Ameryce. Nawiasem mówiąc, o swoich patriotycznych uczuciach Hryhorij nie mówi, nie bierze udziału w protestach, ale zawsze i wszędzie zachowuje się z godnością i dumą, że jest Ukraińcem: „Widzisz tam na ścianie wyhaftowany „Testament”? A jeszcze u mnie, widzisz, nad telewizorem, Szewczenko wydrukowany. Dniepr jaki, księżyc zza chmury wygląda, wierzby... „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”... Trzeba powiedzieć również o tym, że sam akordeon jest jednym z bohaterów utworu, dość trafnie opisanym w szczegółach: „Długo ojciec stał i patrzył na instrument. Potem podszedł, pochylił się i obiema dłońmi zaczął go gładzić. Obmacywał, jak ślepiec, który chce opuszkami palców wyjaśnić, co to za przedmiot przed nim. Przebiegł palcami, zadziwiająco szybko, po klawiszach i basach, dłonią przejechał po miechach, przyglądał się, zaglądał to z jednej strony, to z drugiej. Wydawało się, że nie wiedział, jak do akordeonu podejść. Wreszcie wziął go obiema rękami, podniósł, odwrócił się do mnie, ostrożnie przysiadł na kanapie i położył akordeon na kolanach”. Taka uwaga poświęcona akordeonowi (i wyniesienie go do tytułu) nie jest przypadkowa. Tutaj akordeon jest symbolem dążenia do doskonałości, a ten instrument jest rzeczywiście doskonałym dziełem sztuki. Jeśli pojawia się pragnienie, by po raz drugi lub trzeci przeczytać w utworze poszczególne epizody, to takie dzieło zasługuje na szczególną uwagę czytelników, a takich epizodów jest tu niemało (rozmowa z żoną o przyszłości dzieci, ucieczka z niemieckiego obozu koncentracyjnego, przelot do Ameryki, ostatnia noc z akordeonem). Szlachetną ideą utworu jest wpajanie ludziom najlepszych cech, pomaganie sobie nawzajem w przetrwaniu w tym niełatwym świecie, wspieranie i, oczywiście, cieszenie się, jeśli ktoś osiąga sukces. Tak powinno być w normalnym społeczeństwie. Oto jak można zrozumieć podtekst „Akordeonu” Mykoły Żułynskiego. To nie jest goła publicystyka, której w naszej literaturze jest pod dostatkiem, to psychologicznie wypełniony wirtualny świat minionego życia naszego narodu. I właśnie takie dzieło warto wznawiać w większych nakładach i rozpowszechniać we wszystkich zakątkach Ukrainy, przetłumaczyć przynajmniej na kilka języków europejskich.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Traktowała język jak poeta, który lubi bawić się słowem

Anna MUKAN Zdjęcia Walerija POPOWA, wydział ds. kontaktów z opinią publiczną Instytutu Filologii KNU Są wykładowcy, którzy dzięki ogromnej pracowitości i miłości do nauki zdolni są do ofiarniczego dzieła: stworzenia katedry, szkoły naukowej, bezcennych flagowych badań. Są znani na świecie dzięki międzynarodowemu znaczeniu swoich osiągnięć, otwartości na rozmowę i chęci przyjmowania oraz przekazywania doświadczenia. Ponadto znajomość z takimi uczonymi jest bardzo ceniona (nie tylko w kręgach naukowych), bo to zawsze możliwość usłyszenia słowa przepełnionego twórczą siłą życia, dotknięcia utalentowanego świata myśli intelektualnej, otrzymania czegoś więcej niż wiedza – cząstki ich witalnej energii. Właśnie takim Człowiekiem, Uczonym i Nauczycielem przez wielkie „L” była Nina Fiodorowna Klymenko – członkini-korespondentka NAN Ukrainy, doktor nauk filologicznych, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego. 20 lutego w Instytucie Filologii odbyła się prezentacja książki „W poszukiwaniu harmonii języka”, przypadającej na 80. rocznicę urodzin Niny Klymenko. Wstępne słowo wygłosił moderator spotkania, dyrektor Centrum Studiów Hellenistycznych i Kultury Greckiej im. Andrija Biletskoho doc. Andrij Sawenko. „Prezentowany tom to swego rodzaju ofiara dla naszej nauczycielki, koleżanki, człowieka, który był wzorem naukowej dzielności”, – zaznaczył Andrij Ołeksandrowycz i dodał, że Nina Klymenko do ostatnich dni pozostawała w szeregach społeczności naukowej. Podziękował również Ambasadorowi Republiki Greckiej Wasiliosowi Bornowasowi za wsparcie finansowe przy wydaniu prezentowanej książki i przekazał słowo honorowemu gościowi. Pan Wasilios podziękował za możliwość uczestnictwa w tak intelektualnym wydarzeniu. Przypomniał też o wielkim znaczeniu języka greckiego dla rozwoju wiodących języków świata i przygotował prezentację ze zdjęciami najstarszej mozaiki na terenach wschodniej części Morza Śródziemnego. dr filol. nauk, prof., wiodąca pracownica naukowa Instytutu Językoznawstwa NAN Ukrainy Jewhenija Karpiłowska – jeden z redaktorów Poltawski Uniwersytet Ekonomii i Handlu oraz obwodowy oddział Międzynarodowej Organizacji „Kobieca Wspólnota” zorganizowały spotkanie z badaczem życia i spuścizny Wielkiego Kobzarza, Ruslanem Telipskim z Łucka. Wystawę fotograficzną „Monumentalna Szewczenkiana” otworzyła zasłużona działaczka kultury Ukrainy, przewodnicząca obwodowego oddziału Międzynarodowej Organizacji „Kobieca Wspólnota” Walentyna Szemczuk. Podróż po szewczenkowskich miejscach Ukrainy i świata z autorem siedemdziesięciu zdjęć odbyli studenci i goście uczelni. Przyszli specjaliści technologii żywności, turystyki hotelowej i gastronomii dowiedzieli się o pomnikach Wielkiego Kobzarza we wszystkich obwodach ojczyzny oraz w ponad trzydziestu krajach. …ników temu „W poszukiwaniu harmonii języka”, który ukazał się w serii „Ukraińska hellenistyka” w Wydawniczym Domu Dmytra Buraga. Ona wyjaśniła symboliczne znaczenie tytułu wydania i wizerunku harfy na nim. W świadomości dawnych Greków harfa była symbolem harmonii dźwięków muzyczno-kosmicznych. „Nina Klymenko sama była uosobieniem harmonii: z jednej strony była głębokim i przemyślanym uczonym, a z drugiej – łagodną, życzliwą i wrażliwą na otoczenie kobietą”, – powiedziała Jewhenija Anatoliwna i zwróciła uwagę na strukturę prezentowanego wydania. Znajduje się w nim 45 artykułów naukowców z siedmiu krajów świata. Pod okładką tomu znalazły się artykuły hellenistów z Uniwersytetu Salonickiego, członków Komisji ds. słowiańskiego słowotwórstwa przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów (przedstawicieli z Polski, Serbii, Słowacji, Białorusi). Tematyka artykułów dotyczy różnych dziedzin badań nad językiem – słowotwórstwa, morfemiki, gramatyki, lingwistyki komputerowej i in. „Najważniejszy” dział książki poświęcono ukrainistyce. Do jego powstania przyłączyli się koledzy z Instytutu Języka NAN Ukrainy, Instytutu Filologii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, lingwiści z Lwowa, Czerniowiec, Drohobycza, Krzywego Rogu i Czerkas. Gościem prezentacji, wydawcą książki „W poszukiwaniu harmonii języka”, był poeta i kulturolog Dmytro Buraho, który przypomniał o cywilizacyjnym kodzie kulturowym prowadzącym do starożytnej Grecji. Jej wątki pozostają ponadczasowe i warto się do nich odwoływać, szukając odpowiedzi na wiele egzystencjalnych pytań współczesności. Pan Dmytro przypomniał również swoje pierwsze spotkanie z Niną Klymenko: „Miałem poczucie, że znamy się od dawna, dlatego od razu zaczęliśmy rozmawiać w tym samym języku o podstawowych sprawach”. „Nina Fedorowna nie schodziła na poziom człowieka, lecz podnosiła rozmówcę do swojego poziomu”, — pogłębił myśl wydawca książki Andrij Sawenko i udzielił głosu dwóm uczniom jubilatki: kandydatce nauk filologicznych Switłanie Pereplotczykowej oraz doktor nauk filologicznych Larysie Kysliuk. Pani Switłana przypomniała, że była jedną z pierwszych sześciu studentów, którzy w 1995 roku zaczęli uczyć się nowogreckiego, studiując na Wydziale Romańsko-Germańskim Uniwersytetu Kijowskiego. Pani Larysa powiedziała, że można mówić o szkole naukowej uczonej Niny Klymenko. Na prezentacji książki, poświęconej jubilatce, obecne były jej córki — Oksana i Nadija. „Mama zawsze mówiła: «Praca mnie leczy»” — podzieliła się wspomnieniami z życia rodzinnego pani Oksana. Wraz z siostrą dorastała w atmosferze wysokiej duchowości. Andrij Biletskyj i Tetiana Czernyszowa byli duchowymi nauczycielami ich matki i wzorem inteligencji dla Oksany i Nadiji. Na zakończenie Andrij Sawenko krótko zaprezentował jeszcze jedną książkę — „Kawafis. Krytyka i przekłady”, której wydanie również zostało poświęcone pamięci Niny Klymenko. Spotkanie przebiegło w ciepłej i życzliwej atmosferze, ponieważ wspomnieć swego nauczyciela i uczcić jego pamięć przybyli najbliżsi Ninie Fedorownie ludzie — rodzina, uczniowie, koledzy i duchowi kontynuatorzy jej bezcennej pracy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

W Połtawie zaprezentowano wystawę fotografii pomników Tarasa Szewczenki

Szczególnie szczegółowo wołyński artysta fotograf opowiedział o wznoszeniu pomników Narodowemu Prorokowi na Górze Czernieczej oraz w Charkowie. Kierownik katedry pedagogiki i nauk społecznych PUET profesor Iryna Petrenko zwróciła uwagę na unikalność pomnika Wielkiego Kobziarza według projektu wybitnego rzeźbiarza Iwana Kawaleridzego w Połtawie. Niedawno w NU „Politechnika Lwowska” odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci Tarasa Szewczenki, ufundowaną przez znanych dobroczyńców, laureatów nagrody imienia Panasa Myrnego Rady Obwodowej w Połtawie, Wadyma Hołoborodowa i Wałentynę Szemczuk, która zaprezentowała uczestnikom spotkania przedstawiony na tablicy pamiątkowej pierwszy autoportret Wielkiego Kobziarza z 1840 roku. Obejrzeć fotografie „Monumentalnej Szewczenkiany” wraz z nauczycielem historii Ołeksandrem Chażancem przybyli uczniowie Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia w Abaziwce, na której fasadzie umieszczono tablicę pamiątkową ku czci Tarasa Szewczenki, ufundowaną przez znanych połtawskich darczyńców. Przebywając na Połtawszczyźnie poprzednim razem, pokłonił się pamięci Wielkiego Kobziarza we wsi Abaziwka również artysta fotograf obecnej wystawy szewczenkowskiej Rusłan Tełypśkyj. Ze szczerą wdzięcznością Wałentyna Szemczuk podarowała mu biblioteczkę książek o wybitnych rodakach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Taras Szewczenko: „Wpadłem na krótko do artysty Mikieszyna…”

Kontynuujemy projekt „Szczegóły życia Szewczenki”, motywowany Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. „Coraz bardziej zbliżał się do mnie” Fraza, wyniesiona w tytuł tego artykułu, została zanotowana w Dzienniku Szewczenki 12 maja 1858 r., a to oznacza, że poeta spotkał się z M. J. Mikieszynem wkrótce po powrocie z zesłania do Petersburga: „…Wpadłem na krótko do artysty Mikieszyna, a potem do Hlibowskiego1. Szczęśliwi młodzieńcy i póki co szczęśliwi artyści!” Mikieszyn Mychajło Josypowycz (1835—1896) — rosyjski artysta, grafik i rzeźbiarz. Od 1869 r. — akademik Akademii Sztuk Pięknych. W latach 1852—1858 uczył się w akademii w klasie malarstwa batalistycznego. Miał dwadzieścia cztery lata, kiedy poznał Szewczenkę w rodzinie F. P. Tołstoja, dość szczegółowo opowiedział o tym w swoich wspomnieniach, opublikowanych po raz pierwszy już po 18 latach w książce „T. H. Szewczenko. Kobziarz z dodatkiem wspomnień o Szewczence Kostomarowa i Mikieszyna” (Praga, 1876). M. J. Mikieszyn szczególnie podkreślał, że jasny obraz Szewczenki, który właśnie wrócił z zesłania, z jego pełną poświęcenia miłością do narodu, do swojej ojczyzny, obraz poety, który święcie zachował te wysokie uczucia pod ciągłym uciskiem wszelkich moralnych upokorzeń, nie mogły nie wywoływać gorącego współczucia ludzi. Tym właśnie tłumaczył M. J. Mikieszyn wielki wpływ i szczery zachwyt, które wywoływał Szewczenko wśród ówczesnej młodzieży. Artysta wyznawał, że dostrzegł w Szewczence rzadki i całościowy typ poety ludowego, „równego któremu ani przed nim, ani po nim i do dzisiaj ja osobiście nie znałem — nie tylko w ogólnorosyjskiej, ale i w ogóle w słowiańskiej rasie narodów!” Jeszcze zanim Taras Hryhorowycz pojawił się w Petersburgu po zesłaniu, młody uczeń Akademii Sztuk Pięknych znał urywki z jego utworów, które krążyły w odpisach wśród młodzieży. „Na początku naszej znajomości on tylko mnie tolerował; ale z czasem, zauważywszy, że moja przychylność do niego może być mu użyteczna, coraz bardziej zbliżał się do mnie, zapominając o swojej ciągłej powściągliwości, nieufności… Główną przyczynę prostoty i ufności swojego stosunku do mnie znajdował w moim białoruskim pochodzeniu, które łączyło mnie z ulubionym i opiewanym przez niego bohaterem hajdamackiego buntu, strasznym Hontą. Dlatego zrobił ze mnie niemal Małorusina i choć w wesołych chwilach nazywał mnie „niedorobionym” i „paniczem”, ale mówił to już całkiem dobrotliwie”. Jeśli chodzi o „użyteczność” młodego zwolennika, to polegała ona na jego „niezawodnej, silnej i oddanej” asyście Szewczence w jego wieczornych wizytach u przyjaciół i znajomych, powiedzmy, w salonie literacko-artystycznym I. L. Grinberg2 lub u poety J. P. Połońskiego. Rzeczywiście, we wspomnieniach J. P. Połońskiego spotykamy frazę: „Raz czy dwa Szewczenko był u mnie w mieszkaniu (w budynku Uniwersytetu Petersburskiego) i, jak pamiętam, oba razy przychodził do mnie z p. Mikieszynem…” Referent kancelarii Akademii Sztuk Pięknych O. O. Błahowieszczeński, który korzystał z archiwów akademii, korespondencji i świadectw współczesnych, innymi materiałami, potwierdzał, że „M. J. Mikieszyn zazwyczaj towarzyszył mu na wieczory i z powrotem”. Jest to ważne, bo sam Szewczenko o tym nie wspominał. Jak wyznawał M. J. Mikieszyn, „prawdę mówiąc, niezazdrosna rola przypadła mi w stosunkach z Tarasem Hryhorowyczem, ale w duszy jestem dumny i z tej odrobiny przyjaźni, którą okazał mi”. „W muzyce był zakochany, zwłaszcza w śpiewie” Mimo że M. J. Mikieszyn znał Szewczenkę stosunkowo niedługo, pozostawił ciekawe i informacyjnie nasycone wspomnienia, wykorzystane, powiedzmy, do odtworzenia ostatniego mieszkania poety — obecnie Pracownia Pamięci T. H. Szewczenki (Petersburg, Nabrzeże Uniwersyteckie, 17). B. H. Suchanow-Podkołzin, który jako chłopiec brał u Szewczenki lekcje rysunku i często bywał w jego pracowni, nie wyraził uwag co do jej opisu przez M. J. Mikieszyna, ale zdecydowanie zaprzeczył temu, jakoby panowały w niej niechlujstwo i brud: „Komu zdarzało się kiedykolwiek bywać w studiu artysty, tym bardziej biednego, ten nie mógł nie zauważyć właściwego tym pomieszczeniom specyficznego nieładu, który wynika z samego rodzaju zajęć. Właśnie taki nieład panował i w pracowni Szewczenki. Niechlujstwa zaś, brudu i smrodu było w niej tyle, ile prawdy w opisach dobrodziejów, którzy upodabniali ją do karczmy albo i gorzej”. Ważne informacje zawierają wspomnienia M. J. Mikieszyna o przyjaźni Szewczenki z A. Aldridge’em (szczegółowo zob. o tym w „Słowie Proświty”, nr 10, 7—13 marca 2019 r.). Tutaj tylko przypomnę o tym, jak emocjonalnie i wrażliwie zareagował M. J. Mikieszyn na burzliwy zachwyt Szewczenki grą A. Aldridge’a w roli króla Leara, dosłownie wrywając się za kulisy do garderoby artysty: „…Łzy ciurkiem płynęły z jego oczu, zdławionym głosem szeptał urywane gorące słowa oburzenia i zachwytu…” Mychajło Josypowycz zapisał: „Zrozumiawszy, że jestem tu zbędny, pospiesznie przymknąłem drzwi i, stanąwszy za ciemnymi kulisami, sam dobrze się wypłakałem…” We wspomnieniach jest także niewielki, ale treściwy akapit, który był wykorzystywany w pracach szewczenkoznawczych, a nawet w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” w odniesieniu do każdego wymienionego w nim nazwiska: „W muzyce był zakochany, zwłaszcza w śpiewie. Z zachwytem słuchał Izabelli Lwownej Grinberg… Głęboko szanował Dargomyżskiego; poznał go przypadkowo u mnie i potem często spotykał się w rodzinie Grinberg. Przed Glinką chylił czoła”. Zatem, po kolei. Szewczenko kilka razy wspomina w Dzienniku Grinberg Izabellę Lwownę (1833—1877) — utalentowaną petersburską śpiewaczkę, uczennicę M. I. Glinki. Na przykład 18 kwietnia 1858 r. nazywa ją „utalentowaną, głosistą śpiewaczką”, a 9 maja zanotował, że razem z S. S. Hułakiem-Artemowskim odwiedził jej salon: „Ona dużo i pięknie śpiewała”. Szewczenko narysował portret śpiewaczki (nie zachował się) i podarował jej autograf wiersza „Utoptała ścieżynkę przez jar…” z dedykacją „Izie Grinberg”. Teraz o Dargomyżskim Aleksandrze Siergiejewiczu (1813—1869). Jest to rosyjski kompozytor, autor oper „Esmeralda” (1838—1841), „Rusałka” (1843—1855) (napisał według A. S. Puszkina, wydarzenia rozgrywają się na brzegach Dniepru) i in., utworów orkiestrowych i fortepianowych, romansów, chórów. W „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (t. 2) zaznaczono, że kompozytor sięgał po ukraińskie melodie (fantazja symfoniczna „Małorosyjski kozaczek” (1864), romans „Duszeczko-dziewico, bojarzy idą”). I. Riepin. Portret M. Mikieszyna Istnieje twierdzenie, że Szewczenko poznał A. S. Dargomyżskiego u I. L. Grinberg, a M. J. Mikieszyn wspomina, że stało się to właśnie u niego i, moim zdaniem, tak właśnie było. Jeśli chodzi o kompozytora, to w zapisie Szewczenki z 18 kwietnia 1858 r. mowa o tym, że wieczór muzyczny w salonie I. L. Grinberg zakończył się „śmiesznym i nudnym miauczeniem Dargomyżskiego”. Cóż tu mówić, usłyszeć coś takiego kompozytorowi byłoby nieprzyjemnie. W każdym razie, jest to zapis w Dzienniku. Co więcej, i M. I. Glinka zauważał „piskliwe sopran” A. S. Dargomyżskiego, który lubił sam wykonywać swoje utwory. Zresztą Szewczenko wypowiedział się negatywnie tylko co do śpiewu kompozytora, jednak nie twórczości, którą, jak świadczył i M. J. Mikieszyn, „głęboko szanował”. Dokładne jest również świadectwo rzeźbiarza dotyczące stosunku Szewczenki do wybitnego rosyjskiego kompozytora Michaiła Iwanowicza Glinki (1804—1857). Bywał on na Ukrainie, znał jej kulturę, wybierał utalentowanych młodzieńców do Nadwornej Kapeli Śpiewaczej w Petersburgu. Wśród nich był także S. S. Hułak-Artemowski. Szewczenko i M. I. Glinka spotykali się w Petersburgu w latach 1830—1840 u N. W. Kukolnika, M. A. Markiewicza, W. O. Strugowszczykowa. W opowiadaniu „Kapitansza” M. I. Glinka nazwany jest „znanym naszym kompozytorem”. Po wysłuchaniu opery M. I. Glinki „Życie za cara”, Szewczenko zapisał w Dzienniku 17 kwietnia 1858 r.: „Genialne dzieło! Nieśmiertelny M. I. Glinka!”. Nawet krótkie, wymowne zestawienie fragmentu wspomnień M. J. Mikieszyna z notatkami Szewczenki w Dzienniku, o których ten, rzecz jasna, nie wiedział, świadczy o prawdziwości i wyważeniu ocen pamiętnikarza oraz budzi do niego zaufanie. „Szewczenko był szczególnie taktowny i powściągliwy w wypowiedziach” M. J. Mikieszyn, który w 1859 r. wygrał konkurs na projekty pomnika Tysiąclecia Rosji, pracował w swojej pracowni na podwórzu odlewniczym Akademii Sztuk Pięknych, a wieczorami, w czwartki, zbierali się w niej znani pisarze, historycy i inni poważni ludzie, zaabsorbowani tworzeniem monumentalnego pomnika. Według słów rzeźbiarza, „toczyły się gorące spory o zalety i wady tej czy innej postaci historycznej, o podstawy zaliczenia każdej z nich do tej czy innej kategorii działaczy, którzy zostali wykuci na płaskorzeźbionym występie wokół pomnika”. M. J. Mikieszyn opowiadał, że bywał tu także Taras Hryhorowycz. Wspomniany już O. O. Błagowieszczeński pisał, że „spośród artystów Taras Hryhorowycz najbliżej był z Mikieszynem i często zasiedział się u niego w pracowni, gdzie wtedy tworzono pomnik Tysiąclecia Rosji”. Jak wspominał M. J. Mikieszyn, Szewczenko, zdarzało się, brał udział w debatach, ale przy tym bywał szczególnie taktowny i powściągliwy w wypowiedziach. Mimo to wyraźnie się denerwował, nawet nie mógł spokojnie usiedzieć na miejscu, a nerwowo chodził tam i z powrotem, ponuro spoglądając spod gęstych brwi swoimi jasnymi oczami. Trzeba oddać sprawiedliwość M. J. Mikieszynowi, gdyż psychologicznie dokładnie oddał stan emocjonalny Szewczenki, który w tak szerokim gronie ludzi, w tym mało znanych, nie mógł pozwolić sobie na wyrzucenie z siebie tego, co nagromadziło się w duszy od tych rozmów, zwłaszcza o Piotrze I (właśnie jego ogromna rzeźba wypełniała pracownię) oraz o Katarzynie II, która miała siedzieć na tronie, a u jej stóp, klęcząc, stać miał G. O. Potiomkin… To ten pierwszy, co rozpiął Naszą Ukrainę, A druga dopełniła Wdowę sierocinę. Kaci! kaci! ludożercy! A jeszcze Bohdan Chmielnicki na tej płaskorzeźbie miał skłaniać się z wdzięcznością przed rosyjskim carem za pochłonięcie Ukrainy. Ukraino! Mój drogi kraju niewinny! Za co cię Pan Bóg karze, Karze ciężko? Za Bohdana, I za szalonego Piotra, I za panów owych podłych Do cna niszczy… M. J. Mikieszyn opowiadał: „Tak on ładował się cały wieczór, wyczekując, aż rozejdzie się do domów zmęczona debatami kompania. Wtedy właśnie zaczynały się jego protesty — początkowo lakoniczne, urywane i cyniczne, a im dalej, tym bardziej żarliwe, składne i zapalczywe”. głębokim uświadomieniem słów poety z autobiograficznego „Listu T. G. Szewczenki do redaktora „Narodnego cztienija” (luty 1860 r.): „Ośmielam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Pamiętając o tym, że w lutym minęło 185 lat od dnia urodzin znajomego Szewczenki, rosyjskiego artysty i rzeźbiarza M. J. Mikieszyna, autor opowiada o jego głębokim szacunku do ukraińskiego Kobziarza i czynnej pośmiertnej pamięci, ucieleśnionej przez M. J. Mikieszyna we własnej twórczości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Величезна статуя Петра І, як мара, просто гнітила його, тому, впадаючи у пафос, він часто закінчував поетичною декламацією, зверненою до глиняної статуї імператора…” Скульптор вважав, що йшлося нібито про Шевченкові “імпровізації”, втім, очевидно, вони були наскрізь насичені оцінками ненависного самодержця з творів “Сон” (1844), “Великий льох” (1845), “Іржавець” (1847), “Осія. Глава XIV” (1859). Скажімо, в поемі “Сон”, як відомо, Шевченко вклав у вуста наказного гетьмана П. Л. Полуботка такі звинувачення на адресу Петра І, який “розпинав нашу Україну”: О царю поганий, Царю проклятий, лукавий, Аспиде неситий! Що ти зробив з козаками? Болота засипав Благородними костями; Поставив столицю На їх трупах катованих! І ще у “Великому льоху” зустрічаємо зневажливо-іронічне — “Петруха”… Як згадував М. Й. Микешин, разом із ним “майже таким самим повчазним свідком цим імпровізацій часто бував… талановитий письменник Помяловський5…” Їм обом, як бачимо, Шевченко довіряв. М. Й. Микешин бував очевидцем й інших побутових драматичних ситуацій у тодішньому Шевченковому житті, скажімо, розірвання ним стосунків із Л. І. Полусмак, останньою поетовою надією на подружнє майбутнє. Саме Михайло Йосипович врятував її портрет, виконаний Шевченком улітку 1860 р., який художник хотів знищити, “але я відібрав у нього цей портрет…” (нині зберігається в Національному музеї Тараса Шевченка). Нагадаю, що М. Й. Микешин створив у 1859 р. один із небагатьох прижиттєвих портретів Шевченка, намальований для видання “Кобзаря”. Він писав у спогадах, що подарував його А. Олдріджу. Відомий мистецтвознавець В. М. Яцюк, зазначаючи, що негритянський артист уже 11 січня 1859 р. залишив Петербург, очевидно, з подарованим портретом, висновував: “Звісно, що за десять днів теоретично можна і портрет зробити, і гравюру з нього, і оригінал повернути авторові”. Втім, В. М. Яцюк вважав, що М. Й. Микешин намалював портрет Шевченка не з натури, а за світлиною фотографа О. І. Шпаковського, тоді як Шевченко виконав офорт безпосередньо з деревориту Г. Гогенфельдена, в основу якого покладено портретний образ, створений М. Й. Микешиним6. “Шевченка я ставив дуже високо і любив його” Після смерті поета М. Й. Микешин записав у своєму щоденнику: “…Помер Шевченко, якого я ставив дуже високо… та й особисто любив його”. Він малював поета у труні (малюнок зберігається в Національному музеї Тараса Шевченка). Саме М. Й. Микешин запропонував увічнити українського Кобзаря серед інших видатних діячів культури в пам’ятнику “Тисячоліття Росії” (встановлений у Новгороді в 1862 р.). Не забудьмо, що він разом із Шевченком назвав і М. В. Гоголя. В результаті через силу, в останній момент, імператор Олександр ІІ залишив у списку М. В. Гоголя, але рішуче викреслив Шевченка. Втім, у Росії є версія, що, мовляв, Олександру ІІ, забракло часу читати великий лист М. Й. Микешина, і він пропустив усе, що стосувалося Шевченка. Одна із найбільших історичних нісенітниць! Якраз про Шевченка цар читав найуважніше, не пропускаючи ні слова, ні титла! Читав, наливаючись образою і люттю… Мотивуючи свою пропозицію, М. Й. Микешин упевнено писав, що Шевченко зробив для Малоросії більше, ніж будь-хто з поетів. Дозволю собі не перекладати його текст, а процитувати в сприйнятті Олександра ІІ: “Мы должны удовлетворить национальной гордости народа и оградить себя от упреков потомства”. Мудрі слова! Тим болючіші для Олександра ІІ, якому М. Й. Микешин ще й необачно нагадав: “Сочувствие всех слоев общества, высказанное к праху этого поэта на пути его из Петербурга на берега Днепра, слишком ясно сказало, как ценит народ заслуги этого поэта”7. Дехто з дослідників навіть вважає, що саме ця фраза була головним “прорахунком” скульптора, бо викликала негативну, більше того, гнівну реакцію Олександра ІІ. Що й говорити, М. Й. Микешин болюче нагадав імператору про нерозривність Шевченка з його народом, а це було чи не найстрашнішим для того, хто ніс у собі невигубну родинну, романівську образу на кривдника його царюючих батюшки й матінки. Та найперше Олександр ІІ викреслив зі списку Поета, який уособлював не тільки уярмлений і непокірний український народ, але й усю визвольну боротьбу поневолених царизмом народів. Нагадаю, що саме за Олександра ІІ завершилося приєднання Кавказу до Російської імперії (1864). За два десятиліття до того Шевченко волав про тамтешні злодіяння царизму в поемі “Кавказ”: …Лягло костьми Людей муштрованих чимало. А сльоз, а крові? Напоїть Всіх імператорів би стало З дітьми і внуками, втопить В сльозах удов’їх. . А дівочих, Пролитих тайно серед ночі! А матерних гарячих сльоз! А батькових старих, кровавих, Не ріки — море розлилось, Огненне море! Слава! Слава! Хорам, і гончим, і псарям, І нашим батюшкам-царям Слава. Виняткова драматичність колізії ще й у тому, що М. Й. Микешин узагалі не включив Миколу І до списку імен для пам’ятника! Він мотивував це тим, що “постать покійного государя наскільки близька до нашого часу, що... ще рано його зображати”. Нагадаю, що Микола І помер у 1855 р., а Шевченко — лише за кілька місяців до пропозиції М. Й. Микешина. Здавалося б, саме до нього найперше треба було застосувати довід скульптора про те, що за близькістю до часу живих “не можна до нього безсторонньо поставитися”. Та ні, для М. Й. Микешина великий український Кобзар уже був Генієм на усі часи! Погодьтеся, що принципова позиція молодого скульптора гідна нашої пам’яті та поваги. Створивши величний пам’ятник, російський скульптор М. Й. Микешин виліпив на ньому геніальних поетів і письменників О. С. Пушкіна, М. Ю. Лермонтова, М. В. Гоголя. Він знав ще у 1861-му, хто мав стояти поруч із ними — Т. Г. Шевченко. Російський цар Олександр ІІ, який не допустив вчасної реалізації історично-пророчого вибору художника, взяв на душу великий гріх перед своїм народом: І праведно Господь великий… ………………………….. Вомісто кроткого пророка... Царя вам повелів надать! “Хай буде вічно світла й славна пам’ять твоя, Тарасе Григоровичу…” М. Й. Микешин підписав свої спогади 19 лютого 1876 р., тобто, в 41 рік. Він закінчив їх словами: “Хай буде вічно світла й славна пам’ять твоя, Тарасе Григоровичу, хай навчимося ми гідно поважати й шанувати подібних до тебе народолюбців…” Щирі слова, в яких не було фальшивого мемуарного пафосу. Михайло Йосипович прожив ще 20 років, і вони пронизані, говорячи його словами, “глибокою повагою до пам’яті улюбленого поета”. Скажімо, редагуючи у 1876—1878 рр. журнал “Пчела”, він опублікував ілюстрації до творів Шевченка та інші матеріали про нього. Задумуючи пам’ятник гетьману Б. Хмельницькому в Києві, М. Й. Микешин передбачив горельєф, на якому козаки слухали кобзаря… з обличчям Шевченка — і знову на рівні царя йому заборонили звернутися до зображення українського Кобзаря. У 1890-х рр. М. Й. Микешин разом з І. Ю. Рєпіним. Д. І. Менделєєвим, Д. І. Яворницьким та ін., був ініціатором заснування Товариства імені Т. Г. Шевченка для допомоги нужденним уродженцям Південної Росії, що вчаться у вищих навчальних закладах С.-Петербурга. У 1863 р. художник виконав ілюстрації до поезії Шевченка “Тополя”, 1866 р. ілюстрував поему “Гайдамаки”. У 1884 р. М. Й. Микешин створив малюнки до Шевченкових творів “Катерина”, “Причинна”, “Іван Підкова”, “Чернець”, “Хустина”, а в 1895 р. — до історичної поеми “Гамалія” та ін. Особливе значення мали ілюстрації художника для оформлення трьох випусків двомовного (з українськими і російськими текстами) “Кобзаря”, який побачив світ у Петербурзі 1896 р.8, коли художник уже відійшов в інший світ. Про них ємко, лапідарно й тепло написала Н. Г. Наумова в статті про М. Й. Микешина в “Шевченківській енциклопедії” (т. 4): “Кожен випуск мав однаковий фронтиспіс (туш, акварель, білило, 1893), на якому Микешин зобразив персонажів Шевченкових поезій у гротескній формі, з чіткою межею між реальним та ірреальним, яскраво вираженим ностальгійним настроєм. Така художня інтерпретація поезій властива всім ілюстраціям Микешина до “Кобзаря” (виконані переважно 1895)… Дотримуючись виробленого стилю, створив композиції, у яких знайшли втілення традиції української культури та народного мистецтва… Варіюючи тоном та кольором акварелі, Микешин вибудовував сцену, дотримуючись світлоповітряної перспективи, тушшю окреслював контур форм і деталей на першому і другому планах. Поєднання графіки і живопису притаманне роботам Шевченка, його манеру короткого штриха Микешин використав і у своїх рисунках”. У першому випуску М. Й. Микешин створив 8 ілюстрацій і дві заставки до поезії “Думи мої, думи мої” та поеми “Катерина”, використав в оформленні Шевченків портрет Л. І. Полусмак. У другому випуску художник ілюстрував твори “Утоптала стежечку”, “Тарасова ніч”, “Перебендя”, “Пустка” (“Рано-вранці новобранці…”), “Причинна” — всього 10 рисунків і заставка, також включив графічні твори Шевченка “Хлопчик-натурник” і начерки до картини “Русалки”. Третій випуск містив поему “Наймичка”, до якої М. Й. Микешин створив 11 ілюстрацій, дві заставки та кінцівку9. Загалом це була величезна, як для тих часів, і дуже важлива робота! Нагадаю, що в спогадах М. Й. Микешина є такий промовистий запис: “Багато ми з ним говорили про те, щоб разом видати що-небудь з його віршами й моїми малюнками, але ніяк не могли домовитися про сюжет: то йому, то мені чимось не подобалися сюжети”. Та Михайло Йосипович, як бачимо, всетаки реалізував їхній із Шевченком замисел і саме за це йому велика честь і хвала. Що в цьому контексті необхідно нарешті виразисто відзначити? Серед авторів спогадів про Шевченка, які не були його близькими друзями й соратниками, М. Й. Микешин однозначно вирізняється не тільки вербальною високою шаною до Шевченка, але й дійовою, практичною, втіленою в його творчості. Вже минуло понад 120 років з часу смерті М. Й. Микешина, але називаючи його прізвище, ми неодмінно згадуємо не лише про те, що він є автором унікального пам’ятника Б. Хмельницькому в Києві, а й істинним Шевченколюбом, який залишив явні творчі докази цього нащадкам. Очевидно, Михайло Йосипович помилився, коли зафіксував у спогадах про свою вже згадану нібито “незавидну роль” у стосунках з Тарасом Григоровичем… Адже він, як ніхто з молодих приятелів поета, в останні роки його життя своєю ненав’язливою, приязною й надійною присутністю та допомогою скрасив будні й вечори вже хворого Тараса Григоровича, подарував йому щире й інтелектуально глибоке захоплення його поезією й особистістю справді народного Кобзаря. ______________ 1 Хлібовський Станіслав (1835—1884) — польський художник, який навчався в Академії мистецтв у 1853—1858 рр. 2 Як встановив П. В . Жур, вона мешкала в будинку Чичагової на вулиці Кірочній (нині — вулиця Салтикова-Щедріна, 30). 3 Авторами пам’ятника також був одноліток М. Й. Микешина скульптор І. М. Шредер і на рік молодший від них архітектор В. О. Гартман. Баталіст за професією М. Й. Микешин вчився скульптурній техніці у І. М. Шредера. 4 На пам’ятнику гетьман Б. Хмельницький знаходиться в третьому нижньому ярусі серед військових людей і героїв. Він стоїть за І. Сусаніним (той сидить), схиливши голову перед символами царської влади, навпроти князя Д. Пожарського і уклінного перед тими ж символами К. Мініна. 5 Помяловський Микола Герасимович (1835—1863) — російський письменник, у 1857 р. закінчив Петербурзьку духовну семінарію. З 1861 р. співпрацював із журналом “Современник”. Був на похороні Шевченка. 6 Докладно див. Яцюк В. Тарас Шевченко і світ фотографії. Альбом-монографія. — К.: Критика, 2019. — С. 29—33. 7 Ця фраза, як і весь лист М. Й. Микешина, свідчить, що він був знайомий із статтею “Значение Шевченка для Украины. Проводы тела его в Украину из Петербурга”, опублікованою в червневому номері часопису “Основа” 1861 р. Важливо пам’ятати, що серед порадників молодого скульптора був Шевченків друг, історик М. І. Костомаров. 8 Иллюстрированный “Кобзарь” Т. Г. Шевченко. Иллюстрировал М. И. Микешин. С малороссийским и русским текстом. Издание П. И. Бабкина, вып. І—ІІІ. СПб, 1896. 9 Молода дослідниця О. Пономаренко, яка написала цікаву статтю “Михайло Микешин як друг і шанувальник Тараса Шевченка та ілюстратор художніх видань”, привернула увагу до алегоричного малюнку, “на якому М. Микешин прощається з музою Т. Шевченка, а янгол уже торкає його за спину, вказуючи на пісочний годинник”. (“Народна творчість та етнологія”, 2018, № 4. — С. 83). Титульна сторінка “Кобзаря” 1860 р. з автографами Т. Шевченка і М. Микешина
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Dzisiaj Komitet Szewczenkowski próbuje cynicznie zniesławić „Narodową Nagrodę Ukrainy im. T. H. Szewczenki”. Członkini tego komitetu Tamara Hundorowa woła: „Ktoś myśli, że jeśli nazwać swoje utwory »Jeszcze nie umarła Ukraina«, a tym bardziej »Ukraina przed Bogiem i światem«, to jest to właśnie to, co godne narodowej Nagrody Szewczenkowskiej” (Hundorowa T. Nagroda Szewczenkowska 2020. — Facebook. — 20 stycznia 2020). Ale przecież nie za tytuły utworów przyznaje się Nagrodę Szewczenkowską. Wielka prawda Tamary Iwaniwny, że „patriotyczna grafomania” to jeszcze straszniejsze niż po prostu grafomania. Również straszniejsze od strasznego są jej ukrainofobiczne wizje samej nagrody. Nagroda — jak się wyraziła — jest nieco przesadzona i wyidealizowana. Teza Hundorowej, że ukraińskim pisarzom „trzeba zaczynać od tego, żeby zmienić nasze wyobrażenie o samym Szewczence” — jest równoważna carskiemu „zabronić pisać i rysować”. Obecny Komitet Szewczenkowski, jak go teraz nazywają Szewkom (przez analogię do komitetu partyjnego, komitetu miejscowego), nie odziedziczył Szewczenki jako własności prywatnej. Więc co najmniej niemoralnie jest zachowywać się tak, jak on się zachowuje. Z czterdziestu przedstawionych wydawnictw w nominacji „Literatura i publicystyka” nowo objawiona Szewczenkowska bogini prawa i praworządności Temida w dwóch turach tajnego głosowania wybrała do trzeciej tury w nominacji „Literatura” tylko jeden (Hrymycz M. Powieść »Klawka«). „Publicystyka i dziennikarstwo” — trzy (Miahka (Kononenko Je.) Książka »Słowo swojego rodzaju«; Owsijenko W. »Światło ludzi« oraz Podobna Je. »Dziewczęta ścinają warkocze«). Szewkom cynicznie zlekceważył dyskusję w prasie (jak zawsze bywało!) literatury pięknej, przedstawionej do przyznania Nagrody Szewczenkowskiej. Na swoich dwóch posiedzeniach komitet odrzucił książki godne takiej dyskusji, gdzie masowy czytelnik brałby w tym udział, a co najważniejsze — mieliby możliwość wypowiedzieć się profesjonalni literaturoznawcy. Trudno przy zdrowych zmysłach pojąć, dlaczego Szewkom odrzucił, czyli nie dopuścił do takiej dyskusji wyraźnie oryginalną, z absolutnie niepowtarzalnym autorskim „ja” poezję Switłany Koronenko (książka „Misterie”), za którą otrzymała wysokie oceny od najbardziej autorytatywnych znawców i twórców słowa artystycznego: I. Dracza, D. Pawłyczki, Ju. Szczerbaka, W. Bazylewskiego, W. Hużwy, W. Herasymjuka, I. Rymaruka, M. Riabczuka, I. Małkowycza i wielu innych. Właściwie na tej podstawie jej poezja została zaproponowana do konkursu. A czym „nie taka” jest twórczość 94-letniego Mykoły Petrenki, autora ponad stu książek, które w naszej literaturze są wspaniałą stroną? Całe jego życie twórcze mijało pod czujnym okiem ka-gie-be, więc można i teraz znieważyć, stawiając na równi z tymi, którzy tylko coś spłodzą, to gdaczą o pojawieniu się swojego „foliantu” i upominają się nie mniej niż o Nagrodę Szewczenkowską. Bohdan ZALIZNIAK, członek NSPU i NSŻU, m. Lwów. Coraz częściej słyszę, że trwa degradacja ukraińskiego społeczeństwa. Myślę: czy rzeczywiście? W zasadzie codziennie zaglądam do księgarni — interesuję się: jak często ludzie je odwiedzają? Czy kupują książkę? Dokładniej — ile? Codziennie obserwuję, co dzieje się w kanałach telewizyjnych, przede wszystkim — w wiadomościach, czyli: na czym pracownicy telewizji akcentują swoją uwagę? Wypytuję ludzi — nie tylko znajomych, ale i tych, których spotykam w księgarniach: co kupujecie? Jaką widzicie Ukrainę? Okazuje się, że czytają mało, nie ufają władzy. I w ogóle — wielu nie widzi perspektywy. Wyciągam wniosek, być może zrozumiały: społeczeństwo szczerze i znacząco porusza się, w szczególności wtedy, gdy ludzie dbają o czytanie — i swoje, i swoich dzieci oraz wnuków. Pamiętam, jak studenci uczelni, w której miałem zaszczyt pracować, „uspokajali” mnie: czytać dużo nie jest koniecznie, w końcu technologie i innowacje zrobią swoje. Ale opublikowane liczby zabijają: na świecie każdego dnia czytają książkę 30%, na Ukrainie — tylko 11%. A 56% ankietowanych nie przeczytało w ciągu roku żadnej książki ukraińskich wydawnictw.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Jeszcze raz o Komitecie Szewczenkowskim i wokół niego, czyli o różnicy między Paryżem a Pacykowem

Borys Humeniuk, zaprezentowany przez wysoce artystyczne książki „100 nowel o wojnie” oraz „Wiersze z wojny”, wycofał swoją kandydaturę. Dlaczego? Uważa za niemożliwe dalsze przebywanie na listach. Wyjaśnienia są zbędne. Godną rozpatrzenia w kwestii przyznania nagrody była twórczość poetki z Iwano-Frankiwska Neonili Stefurak, która była zgłoszona, ale ona również postąpiła podobnie do Humeniuka. „Z sytuacją, która zaistniała w nowym Komitecie ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki” swoją kandydaturę z list pretendentów i przyznania nagrody w 2020 r. wycofała. Słowem, jedni nie chcieli nagród od tego Szewkomu — i kategorycznie z nich zrezygnowali. Inni okazali się nie takimi, którzy by Szewkomowi odpowiadali, dlatego ogłosił on dodatkowy nabór kandydatów na laureatów Narodowej Nagrody Ukrainy imienia T. H. Szewczenki. I zgłosiło się dwoje. Są to: Kijanowska M. Książka poezji „Babi Jar. Głosami” oraz Prochaśko T. Zbiór esejów „Tak, ale…”. W ten sposób nominację „Literatura” uzupełniły dwie osoby. Przeciwko Marijanie Kijanowskiej, jak i Tarasowi Prochaśce, broń Boże, nie występuję. Gnębi mnie i obraża dodatkowa kooptacja list. Czegoś podobnego nigdy się nie zdarzało. Co więcej, literaturoznawczyni Tamara Iwaniwna Hundorowa uważa, że za patriotyczne tytuły utworów w rodzaju „Szcze ne wmerła Ukrajina” przyznawać nagrodę Anioł Czasu nie pozwala, bo to zbyt prowincjonalne. Współczuję Marijanie Kijanowskiej, wszak jej książka poezji „Babi Jar. Głosami”, powtarzam, po dodatkowym wprowadzeniu na listy konkursowe do najwyższej Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki ma patriotyczno-patetyczny tytuł. Oczywiście, M. Kijanowska od Hundorowej otrzyma głos „przeciw”. Bije w dzwony laureat Nagrody Szewczenkowskiej profesor Mychajło Najenko. Dziwi się on, że „w składzie Szewkomu nie ma ani jednego literata z twórczym nazwiskiem. Wyjątek stanowi chyba tylko „literaturoznawczyni” (według ich terminologii) Tamara Hundorowa, ale ona będzie bez pracy z tego powodu, że literaturoznawstwo, jak i kulturoznawstwo, z nominacji nagrodowych usunięto… Zatem Szewczenko pozostał bez -znawstwa. Inni członkowie nowego Szewkomu — to literaci-początkujący…” (Najenko Mychajło. Szewkom bez koncepcji, albo Rjabce — kość”. / „Słowo Proświty”. — nr 5 (1057). — 30 stycznia—5 lutego 2020 r.) oraz im podobni… Otóż współczesna władza, która formowała skład Szewkomu, i sami członkowie i członkinie już nowo powstałego Komitetu nie tylko nie domyślili się, że trzeba restaurować nominację „Literaturoznawstwo” i „Kulturoznawstwo”, ale też cynicznie zignorowali potężne dziedzictwo znanego literaturoznawcy Wołodymyra Panczenki. Czyżby był winny, że za życia jego twórczości naukowej należycie nie doceniono? Zmarł przedwcześnie, a pośmiertnie nie można! Właśnie to jest ten przypadek, kiedy wyjątek od „nieprawidłowej zasady” niszczy tę „nieprawidłową zasadę!” Kto z wybranych przez Szewkom, jak nie pani Hundorowa, miałby znać prawdziwą cenę utworów Panczenki? Jego „Pierścienie na drzewie”, „Powieść o Mykole Zerowie”, „Literacki krajobraz Ukrainy XX wieku” wejdą do złotego funduszu ukraińskiego literaturoznawstwa. Jeśli można dokonywać wszelkich manipulacji z wyznaczaniem przewodniczącego Szewkomu, z orientacją „nowej władzy” na „młodych”, na „nowe twarze”, z dokooptowaniem konkursowiczów itd., to dlaczego by nie rozważyć sytuacji z W. Panczenką. Wyjątek przyznania mu pośmiertnie nagrody Szewczenkowskiej uświetniłby Komitet. Wszechobecna i nadaktywna członkini-członkini korespondentka T. Hundorowa mogłaby się do tego przyczynić. Ale… nie chciała… W. Panczenko, widocznie, nie jest z jej kręgu. Nie pojmę, dlaczego T. Hundorowa jest tak nieprzyjazna wobec nagrody imienia Szewczenki. Czyżby dlatego, że jej nie ma? Ironicznie rozmyślać o nagrodzie — to jej przyjemność. „Kiedyś Szewelow, — wspomina ona, — pisał o różnicy między Paryżem a Pacykowem”. I dla niej to wystarcza, by wyciągać niezaprzeczalne wnioski „o naszej głębokiej prowincjonalności, dyletanctwie, flirtowaniu z ludowością” itd. Nie wątpię, że T. Hundorowa była mnóstwo razy w Paryżu i rozkoszowała się nim jako nie prowincjuszka, ale chciałbym usłyszeć od niej coś o Pacykowie. Gdzie on jest położony na mapie Ukrainy. Jurij Szewelow, przebywając we Lwowie, poznawał Galicję ze wszystkich jej stron. O Pacykowie, który jest w obwodzie iwanofrankiwskim, słyszał przeróżne przypowiadki i humorystyczne wątki. Na przykład, że w Pacykowie potrafią „podkuć kozę”. Podobne kontrasty między Pacykowem a Paryżem w tekstach Szewelowa były dowcipne i wymowne. Jurij Szewelow, oczywiście, postać encyklopedyczna, który, jak nikt inny, biczował oficjalną radziecką dogmatykę, zresztą Hundorowa go powtarza, jakby wyrażając się po swojemu: „Nagrodę Szewczenkowską niszczy nie to, że jest „sowiecka”, „oficjalna”, „zdyskredytowana” i „nieprestiżowa”, a zabijają ją główni nasi wrogowie — paseizm, prowincjonalność i pseudopatriotyzm”. Jeśli tak, to dlaczego jej hojny grantodawca z Ameryki George Grabowicz w 2016 r. zapragnął tak prowincjonalnej nagrody? Jako sprzeciw wobec tych pragnień w „Literackiej Ukrainie” wtedy pojawiła się odezwa „Grabowiczowi — zakaz Nagrody Szewczenkowskiej”, którą podpisali: Wałerij SZEWCZUK, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Witalij DONCZYK, akademik NAN Ukrainy, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki (nie mogłem być na posiedzeniu Rady Naukowej Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, na którym podjęto dziwaczną, moim zdaniem (pracuję w Instytucie ponad 50 lat, znam go w różnych czasach), decyzję o wysunięciu G. Grabowicza do Nagrody Szewczenkowskiej. Ale kilkakrotnie polemizowałem z profesorem, więc dobrze rozumiem i popieram powiedziane w tym liście); Ihor KALYNEĆ, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Jurij MUSZKETYK, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Roman HORAK, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Lubomyr MEDWID, akademik NAU, ludowy artysta Ukrainy, profesor, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Wasyl OTKOWYCZ, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Wasyl ZACHARCZENKO, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, profesor, akademik ANAU; Taras SAŁYHA, doktor nauk filologicznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy; Stepan DAWYMUKA, doktor nauk ekonomicznych, profesor, wiodący pracownik naukowy Instytutu Badań Regionalnych NAN Ukrainy, zasłużony ekonomista Ukrainy; Wasyl JAREMENKO, doktor nauk filologicznych, profesor, członek NSPU; Jarosław HARASYM, doktor nauk filologicznych, profesor, prorektor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki; Wiktor MOJSIIENKO, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry języka ukraińskiego Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Iwana Franki; Petro IWANYSHYN, doktor nauk filologicznych, profesor, sekretarz Naukowo-Ideologicznego Centrum imienia Dmytra Doncowa; Jarosław HOSZOWSKYJ, doktor nauk psychologicznych, profesor, kierownik katedry psychologii pedagogicznej i rozwojowej Wschodnioeuropejskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Łesi Ukrainki. Cóż, różnica między Pacykowem a Paryżem jest bez wątpienia wielka. Tak jak wielka jest różnica między dzisiejszym Szewkomem a wczorajszym komitetem. W kontekst tej rozmowy prosi się wiersz Natalki Biłocerkiweć „My pomrem ne w Paryżi” („Nie umrzemy w Paryżu”) z epigrafem z Cesara Vallejo: „Umrę w Paryżu w czwartek wieczorem”, który kończy się słowami: „My poetów znieważywszy od zarania / od zarania / nam oni nie pozwolą umrzeć w Paryżu”. „Paryż — cytuję Mykołę Riabczuka — przeciwstawia się, oczywiście, nie Kijowowi, Moskwie czy Berdyczowowi (a także nie Pacykowowi, dodaje J. Sze welow), lecz prowincji, nędzy i nudzie życia duchowego, kulturalnego, emocjonalnego — i ta „prowincja” może znajdować się gdziekolwiek, choćby i w samym Paryżu”. A nawet w dzisiejszym Szewkomie. Taras SAŁYHA ki. Wtedy jeszcze raz następuje przewartościowanie i niesprzedane nakłady książek trafiają do odpowiedniej sieci księgarni, dokąd przekazuje się nakłady książek po obniżonych cenach. Na przykład książka kosztowała 59 euro, to mniej więcej po roku można ją nabyć już za 5 euro. W ten sposób książki trafiają do różnych warstw ludności w różnym terminie i za różną cenę. — I wreszcie znajdują swojego nabywcę? — Tak. Okazuje się, że na każdy etap sprzedaży książki jest swój nabywca. Wydawnictwa drukują książki już z gotową ceną detaliczną i gdziekolwiek byście książkę kupowali, będzie miała taką samą cenę. A już porozumienia o procentowych zniżkach każde przedsiębiorstwo detaliczne przeprowadza bezpośrednio z wydawcą. Być może czytelnicy wyrażą swoją opinię, przeczytawszy ten materiał? W ostatnim czasie rodzice nie poświęcają wystarczająco dużo uwagi dzieciom. Dorośli muszą sami brać książkę do ręki — i wspierać czytanie. Bo przecież w szkole nie zawsze udaje się to nauczycielom — podtrzymywać pragnienie dzieci, by czytać książki i w ogóle uczyć się jak najchętniej. Pracujmy! Jesteśmy przecież Ukraińcami!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Pracujmy! Jesteśmy przecież Ukraińcami!

Być może komuś wyda się, że przesadzam. Ale są przecież realia. Na początku lat 90. już minionego stulecia Ukraina pod względem ogólnego rozwoju wyprzedzała na przykład Polskę kilkukrotnie. A co mamy obecnie? Czy jednak widzą to w praktyce i wiedzą o tym kierownicy różnych szczebli władzy? Chociaż, powiem szczerze, wielu z nich widzi. Rzecz jednak w tym, że na najwyższym szczeblu nie ma wypracowanej strategii rozwoju Ukrainy, więc odpowiednio — i na innych szczeblach jej nie ma. A teraz o tym, od czego zaczynałem. Wchodzę do Hałyny Ławrys, dyrektorki lwowskiej filii księgarni „Je”. — Pani Hałyno, zacznijmy od ilości zakupu książek. Jaki to proces? Zmniejszył się czy zwiększył? — Jeśli mówimy o księgarniach stacjonarnych, to — zmniejszył się. — Po prostu mniej kupują? — Oczywiście. Ale sprzedaż książek zmniejszyła się, moim zdaniem, przez rozwój sklepów internetowych, które przejmują na siebie istotny procent sprzedaży książek. — Może Pani podać jakieś liczby — dla porównania? — W 2018 roku sprzedano około 400 tysięcy, a już w następnym, 2019 — około 350 tysięcy książek. — Pani wizja wyjścia z zaistniałej sytuacji? — Trzeba zbadać doświadczenia krajów europejskich. — I jak tam pracują? — Książka ukazuje się, sprzedaje się około 6 miesięcy po cenie z zyskiem. Następny krok: na pozostałości wydawnictwa obniżają cenę i sprzedają jeszcze około 6 miesięcy. Wszystko zależy od popularności książ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Instytutem języków obcych Donbaskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego, Bachmuckim Muzeum Krajoznawczym oraz Doniecką Organizacją Obwodową Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy przeprowadzono II Ogólnoukraińską naukowo-praktyczną konferencję krajoznawczą „Bachmucka starożytność 2018: badania krajoznawcze” (m. Bachmut, obwód doniecki), w ramach której w murach Bachmuckiego Kolegium Infrastruktury Transportowej po raz pierwszy przeprowadzono posiedzenie sekcji historii dziedzictwa kolejowego regionu. 24 kwietnia 2018 roku sekcja historii dziedzictwa kolejowego została zorganizowana w ramach Ogólnoukraińskiej naukowo-praktycznej konferencji krajoznawczej „Ługańszczyzna — poszukiwania krajoznawcze” (m. Starobielsk, obwód ługański), przeprowadzonej wspólnie z Ługańską Organizacją Obwodową Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy oraz przeniesionym Ługańskim Narodowym Uniwersytetem imienia Tarasa Szewczenki. 27—28 września 2018 roku działalność AT „Ukrzaliznycia” w dziedzinie zachowania dziedzictwa historycznego krajowej branży kolejowej została zaprezentowana na Ogólnoukraińskiej naukowo-praktycznej konferencji „Aktualne zagadnienia historii nauki i techniki” (m. Kijów) w ramach współpracy z Centrum Wiedzy o Zabytkach NAN Ukrainy oraz Ukraińskim Towarzystwem Ochrony Zabytków Historii i Kultury. 19 kwietnia 2019 roku Oddział dziedzictwa historycznego kolei Ukrainy wraz z Instytutem Badań Potencjału Naukowo-Technicznego i Historii Nauki im. H. M. Dobrowa NAN Ukrainy, Ukraińskim Towarzystwem Historii Nauki oraz Centrum Badań Historii Nauki i Techniki im. O. P. Borodina Państwowego Uniwersytetu Infrastruktury i Technologii przeprowadził XXIV Ogólnoukraińską konferencję naukową młodych historyków nauki, techniki i edukacji oraz specjalistów pod tematem „Nauka jako fenomen kultury narodowej”. W kwietniu 2019 roku wspólnie z Ługańskim Narodowym Uniwersytetem imienia Tarasa Szewczenki oraz Ługańską Organizacją Obwodową Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy i przy aktywnym wsparciu deputowanego ludowego Ukrainy W. S. Kuryły przeprowadzono III Ogólnoukraińską naukowo-praktyczną konferencję krajoznawczą „Ługańszczyzna: poszukiwania krajoznawcze”, w skład której drugi rok z rzędu zorganizowano posiedzenie sekcji historii dziedzictwa kolejowego. Nieprzypadkowo tematyka szeregu konferencji była poświęcona historii właśnie Kolei Donieckiej, ponieważ obiektom dziedzictwa historycznego legendarnej magistrali Donbasu najbardziej zagraża zniszczenie w warunkach działań wojennych. Warto wspomnieć chociażby Muzeum historii i rozwoju Kolei Donieckiej, albo legendarny zakład „Ługańsktepłowoz”, które pozostały na tymczasowo okupowanym terytorium. W przyszłości pracownicy oddziału mają zamiar rozszerzyć geografię przeprowadzania wydarzeń naukowych na wszystkie regiony Ukrainy w celu należytego badania i popularyzacji historii krajowej branży kolejowej. Do badań historycznych angażowani są przedstawiciele specjalności inżynieryjno-technicznych, historycy, krajoznawcy, studenci placówek edukacyjnych kierunków historycznych i kolejowych, uczniowie i absolwenci dziecięcych kolei. Zatem z pewnością można powiedzieć, że dzisiaj w miarę możliwości AT „Ukrzaliznycia” wszechstronnie sprzyja zachowaniu historycznego dziedzictwa technicznego Ukrainy swojego profilu, co w pełni odpowiada strategicznym celom towarzystwa i jest ważnym kierunkiem jego działalności społecznej. Pracownicy oddziału dziedzictwa historycznego towarzystwa realizują działania organizacyjne dotyczące opracowania projektów perspektywicznych kompleksów muzealno-produkcyjnych na bazie zabytkowych lokomotywowni. Ostatecznie mamy nadzieję, że już wkrótce na Ukrainie dziedzictwo kolejowe będzie mogło stać się jedną z pereł branży turystycznej i będzie otwierać unikalne strony krajowej historii transportu dla turystów ze wszystkich krajów świata.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Kolejowa historia

W naszych czasach rozwój turystyki z wykorzystaniem obiektów historycznego taboru, architektury oraz infrastruktury kolejowej należy do priorytetowych kierunków działalności światowych firm transportowych i turystycznych. Na całym świecie historyczne dziedzictwo kolejowe jest obiektem zainteresowania milionów turystów, co jest przyczyną tworzenia licznych muzeów, wystaw oraz festiwali parowozów, na których prezentowane są zarówno egzemplarze działających historycznych lokomotyw i wagonów, jak i drobne eksponaty, mające na celu należyte naświetlenie działalności oraz życia codziennego wielu pokoleń pracowników branży kolejowej różnych epok. Dziedzictwo techniczne Ukrainy nie jest wyjątkiem w tej ogólnoświatowej tendencji, ponieważ ponad półtorawieczna historia rodzimych stalowych magistrali bez wątpienia ma wielki potencjał. Mykoła RUBAN, członek Ługańskiego Oddziału „Proświta” Przez długi czas działania na rzecz zachowania historycznej techniki kolejowej na Ukrainie nie miały charakteru systemowego, w wyniku czego utracono szereg unikalnych serii różnych lokomotyw i wagonów, poszczególne zaś egzemplarze pozostały w pojedynczych sztukach. Obecnie na Ukrainie stwierdzono obecność 99 parowozów szerokotorowych oraz 12 wąskotorowych (szerokość toru 750 mm, podczas gdy szerokość zwykłego toru wynosi 1520 mm). Wśród parowozów szerokotorowych stwierdzono obecność 17 serii. W maju 2016 roku w strukturze Spółki Akcyjnej „Ukraińska Kolej” utworzono sektor ds. zachowania rzadkiej techniki kolejowej, a po roku został on rozszerzony do działu dziedzictwa historycznego kolei Ukrainy w składzie Departamentu korporacyjnej odpowiedzialności społecznej SA „Ukrzaliznycia”. Dziedzictwo historyczne to bardzo szeroki termin, obejmujący mnóstwo obiektów, wśród których są odcinki torów, budynki dworców oraz historyczny tabor. Działalność działu dziedzictwa historycznego koncentruje się wokół następujących kierunków: zachowanie i odnowienie historycznego taboru (parowozy, pasażerskie i towarowe wagony retro, inna technika) do wykorzystania we wszystkich kierunkach — pociągi turystyczne po torach szerokich i wąskich, zdjęcia filmowe, muzea, rozwój kierunku muzealnego oraz prowadzenie działalności naukowo-badawczej w tej dziedzinie. Osobnym kierunkiem działalności działu dziedzictwa historycznego jest opracowanie podstaw prawnych oraz metodyczno-teoretycznych dla tworzenia jednostek muzealno-produkcyjnych na bazie zabytkowych parowozowni. Biorąc pod uwagę zaplecze techniczne, kadrowe oraz wartość historyczno-kulturową obiektów architektonicznych, perspektywicznymi ośrodkami tworzenia kompleksów muzealno-produkcyjnych z zakresu naprawy i eksploatacji historycznego taboru są: lokomotywownia Śnowsk w obwodzie czernihowskim regionalnej filii „Kolej Południowo-Zachodnia” (założona w 1873 roku), obrotnica w Cwitkowem w obwodzie czerkaskim regionalnej filii „Kolej Odeska” (założona w 1876 roku) oraz wąskotorowa lokomotywownia Hajworon w obwodzie kirowohradzkim regionalnej filii „Kolej Odeska” (założona w 1897 roku). Zespół architektoniczny lokomotywowni Śnowsk zachował zabytkowy budynek administracyjny, a także dwa historyczne warsztaty typu wachlarzowego do naprawy płuczącej i podnośnikowej. Obecnie baza zapasowa lokomotywowni Śnowsk obejmuje najbardziej rozpowszechnione serie parowozów na terenach Ukrainy, a mianowicie — L oraz Er. To właśnie parowozy przypisane do lokomotywowni Śnowsk, w szczególności Er 787-46, L-3055 oraz L-4600, prowadzą świąteczne pociągi retro w Kijowie. Architektura lokomotywowni Cwitkowe łączy w sobie różnorodne style przemysłowe zarówno okresu industrializacji ZSRR, jak i międzywojennych Niemiec. Nieopodal stacji zachował się oryginalny budynek zabytkowej parowozowni z drugiej połowy XIX wieku, w którym mieści się urząd pocztowy. Obecnie na terenie lokomotywowni Cwitkowe znajduje się w przechowaniu działający historyczny trakcyjny tabor kolejowy będący własnością członków organizacji społecznej „Stowarzyszenie zachowania historii kolei Ukrainy”, wśród którego znajduje się unikalny parowóz, przekazany do ZSRR w ramach „Lend-Lease” serii Ea-2026 (produkcji zakładów American Locomotive Company z 1944 roku) oraz stosunkowo rzadkie dla kolei Ukrainy parowóz pasażerski Su 251-86 (z 1949 roku produkcji) oraz towarowy — Em 735-72 (z 1935 roku produkcji). Tabor wąskotorowy stanowi osobny unikalny pokład rodzimego dziedzictwa transportowego. Na bilansie SA „Ukrzaliznycia” znajduje się wąskotorowy wagon pasażerski z 1898 roku produkcji oraz niemało innych obiektów taboru wąskotorowego, zaangażowanego w proces nauki na kolejach dziecięcych oraz przewozów podmiejskich na liniach wąskotorowych. Niemało historycznej techniki znajduje się na bilansie struktur prywatnych oraz organów samorządu terytorialnego, co istotnie utrudnia proces koordynacji jej zachowania oraz perspektyw odnowienia. Przed budynkiem dawnych głównych warsztatów kolejowych (obecnie — „Hajworonski Zakład Remontu Lokomotyw Spalinowych”) ustawiono na postumencie najstarszą lokomotywę na terytorium Ukrainy — wąskotorowy parowóz Mt-202 (z 1895 roku produkcji), a na terenie Dnieprowskiego Zakładu Rur przechowywany jest unikalny austriacki wąskotorowy parowóz 100.13 produkcji wiedeńskich zakładów WLF z 1912 roku. Oprócz działań w zakresie poszukiwania, systematyzacji i restauracji obiektów historycznego taboru i wyposażenia, opracowanie projektów perspektywicznych kompleksów muzealno-produkcyjnych na bazie zabytkowych lokomotywowni oraz wystaw historycznego taboru wymaga realizacji licznych działań naukowo-badawczych w zakresie poszukiwania gruntownego materiału faktograficznego. Kierunek naukowo-badawczy ma istotne znaczenie w organizacji pracy działu, ponieważ pozwala nie tylko stworzyć należytą bazę źródłową dla tworzenia wystaw i ekspozycji muzealnych, ale także zachować dla przyszłych pokoleń szczegółowy opis utraconych obiektów historycznego taboru, architektury oraz infrastruktury kolei Ukrainy. Niestety, najcenniejsze źródła z historii rozwoju spółek akcyjnych prywatnych kolei na terytorium Ukrainy drugiej połowy XIX — początku XX wieku (w szczególności albumy widoków infrastruktury oraz taboru) przechowywane są w zasobach rosyjskich instytucji archiwalnych i obecnie są mało dostępne do zapoznania się przez ukraińskich historyków. Jednak mamy nadzieję, że z każdym rokiem, stopniowo opracowując dostępne na Ukrainie zasoby archiwalne i wyszukując nowe możliwości dostępu do zagranicznych archiwów, rodzimym historykom stopniowo uda się zaspokoić bieżące potrzeby faktograficzne przyszłych muzeów kolejowych. W tym celu Dział dziedzictwa historycznego kolei Ukrainy stale przeprowadza regionalne konferencje naukowo-praktyczne. Prowadzenie działań naukowo-badawczych jest unikalnym zjawiskiem w rodzimej nauce, ponieważ dotychczas kolejowa historiografia branżowa nie znajdowała swojego praktycznego systemowego wcielenia na Ukrainie. Natomiast dzisiaj istnieją warunki otwartej dyskusji naukowej oraz wymiany doświadczeń historyków o profilu transportowym. W trakcie swojej działalności Oddział Dziedzictwa Historycznego Kolei Ukrainy nawiązał kontakty oraz gruntowną współpracę spółki akcyjnej „Ukrzaliznycia” z wiodącymi państwowymi instytucjami archiwalnymi, muzealnymi, kulturalnymi i edukacyjnymi, wśród których znajdują się Instytut Historii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Centrum Zabytkoznawstwa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury, Instytut Badań Potencjału Naukowo-Technicznego i Historii Nauki im. H. M. Dobrowa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy i inne. Rezultatem tej współpracy stało się przeprowadzenie konferencji naukowo-praktycznych w regionach Ukrainy. W szczególności, w dniach 27 lutego—1 marca 2018 roku wspólnie z ewakuowanym horlowskim

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

to rodzice Olega Jerżykowskiego, którzy zabierali chłopca ze sobą latem na wieś. Właśnie tam, razem z Serhijem Mykołajowyczem, Niną Wiaczesławowną i Olegiem, zafascynował się sprawą swojego życia — malarstwem. Potem była nauka w Republikańskiej Szkole Plastycznej im. Tarasa Szewczenki, Kijowskim Państwowym Instytucie Sztuki, pracowniach twórczych pod kierunkiem Serhija Hryhorjewa. Ihor Czamata potrafi dostrzec w zwykłych rzeczach niezwykłą wzruszającość. Prace mistrza są atrakcyjne, poruszające i piękne. „Ihor Czamata to szczęśliwy człowiek, bo kocha to, co maluje, i maluje to, co kocha” — pisał historyk sztuki W. Zinowjew. Wiaczesław Mychajłowycz Snisarenko (1964) pochodzi z Zaporoża. Matka dostrzegła w chłopcu pociąg do rysowania i oddała go do dziecięcej szkoły plastycznej. Do wymarzonego Kijowskiego Instytutu Sztuki udało się dostać dopiero za czwartym razem. Przez cały ten czas rodzice wspierali go moralnie i on, mimo przeszkód, szedł do wymarzonego celu. Wiaczesław stał się wspaniałym artystą i znakomitym pedagogiem, a w grudniu ubiegłego roku otrzymał tytuł zasłużonego artysty Ukrainy. Mistrz pracuje w technice akwaforty. Jego dzieła są złożone i głębokie. A inspiracja przychodzi od żony — Anastasiji Snisarenko-Jerżykowskiej, prac twórczych córki Poliny, codziennych rzeczy, które otaczają… Dalej pojawia się pomysł. Dzieła artystyczne mistrzów znajdują się w prywatnych kolekcjach i muzeach całego świata. Każdy artysta to osobna historia twórcza, każdy ma tylko sobie właściwe spojrzenie na świat. Poczuć to spojrzenie, nastroje i emocje artystów można, oglądając ich prace. — Rozpoczynamy sezon wystawowy 2020 roku naszym ulubionym projektem „Wartości rodzinne — więzi rodzinne”. Istnieje on już wiele lat, zawsze zwracamy szczególną uwagę na rodziny twórcze — podkreśliła historyk sztuki Iryna Aleksiejewa. — Ci, którzy często odwiedzają nasze muzeum, dobrze pamiętają wystawę „Pokolenia”, na której przedstawiliśmy twórczość wspaniałych artystów-rówieśników. Właśnie wtedy zrodził się pomysł zaprezentowania rodziny Olega Jerżykowskiego. To bardzo interesujące, ponieważ rodzice artysty to znani twórcy Serhij Jerżykowski i Nina Kotek. I ten rodzinny łańcuch się wydłuża. Kiedy patrzy się na prace Serhija Jerżykowskiego i Niny Kotek, zagłębia się w atmosferę tamtych czasów, kiedy tworzyli. Ciekawie jest poznawać biografie tych ludzi. Jak się spotkali, założyli rodzinę, jak duch wolności twórczej przeniknął każdego z nich. Oczywiście nie mogli nie przekazać tego pragnienia tworzenia, wyboru drogi życiowej synowi Olegowi i bratankowi Ihorowi. Rodzice i cała atmosfera twórcza wpłynęły na wybór chłopców, którzy stali się znanymi artystami. Dzieła Borysa Pryjmaka, które są prezentowane w jednej z sal naszego muzeum, pozwalają widzom odbyć podróż po wielu krajach świata. Serdecznie gratulujemy kolejnemu przedstawicielowi tej rodziny, Wiaczesławowi Snisarence, przyznania mu tytułu zasłużonego artysty Ukrainy. Mamy nadzieję, że w przyszłości będziemy mogli powiększyć sale wystawowe naszego muzeum i wtedy będziemy mogli pełniej prezentować twórczość rodzin artystycznych. Oleg Jerżykowski w swoim wystąpieniu zaznaczył: nowa wystawa to zarówno uhonorowanie starszego pokolenia, jak i możliwość zaprezentowania prac młodszych twórców. Ihor Czamata wspominał, jakimi niezwykłymi ludźmi byli jego wujek Serhij Jerżykowski i ciocia Nina Kotek, jak ogromne znaczenie dla jego uformowania się jako artysty miały twórcze wyjazdy na wieś razem z bliskimi krewnymi, gdzie opanowywał podstawy rysunku. Wiaczesław Snisarenko wyznał, że jest szczęśliwy, należąc do takiej rodziny, a dzień otwarcia wystawy „Spojrzenie w czasie” nazwał jednym z najszczęśliwszych w swoim życiu. A artysta i pedagog Eduard Meżul przypomniał, że wiele lat temu jego dziadek — znany artysta Ilja Sztilman, przyjaźnił się z Serhijem Jerżykowskim i ta twórcza przyjaźń trwa już kilka pokoleń. Już tradycyjnie na zakończenie odbył się koncert utalentowanych wykonawców pod kierunkiem Pawła Kołpakowa, a wszyscy, którzy nie mogli być na otwarciu wystawy, będą mieli okazję odwiedzić ją do końca marca. — Na wernisażu, do którego, przyznam, przygotowywałam się poważnie, zaprezentowano ponad 60 moich prac — opowiedziała w jednym z wywiadów pani Switłana. — Z nich jedną trzecią obrazów wielbiciele mojej twórczości wcześniej nigdy i nigdzie nie widzieli. Jednocześnie na wystawie są też „firmowe” tematy: moje „wieczne” koty, psy, anioły, kobiety w chmurach… Wszystko to jest moje, bliskie — moja dusza, moje myśli, moje odczucie bytu, mój światopogląd… Każdy malarz maluje tak, jak potrafi. Tak samo i ja. A dlaczego tak, nie potrafię odpowiedzieć. Ale, nawiasem mówiąc, jestem z tego niezwykle zadowolona! Dziecięcy romantyzm, szeroko otwarte na świat oczy dziecka, ruch do przodu. Wielu zauważa to w mojej twórczości. Dostrzegają to wszystko i ze zdziwieniem pytają: „Jak, pośród szarości naszych dni powszednich, udaje ci się zachować tak bezpośrednie spojrzenie na świat?”. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Spojrzenie w czasie

O tym, jak nieustanny czas zmienia świat, można przekonać się na wystawie, patrząc oczami twórczych osobowości różnych pokoleń, które łączą silne więzi twórcze. W ekspozycji zaprezentowano ponad 100 prac znanych ukraińskich artystów — Serhija Jerżykowskiego, Niny Kotek, Ołeha Jerżykowskiego (ojciec, matka, syn), Borysa Pryjmaka (teścia O. Jerżykowskiego), Ihora Czamaty (kuzyna O. Jerżykowskiego) oraz Wiaczesława Snisarenki (zięcia O. Jerżykowskiego). Serhij Mykołajowycz Jerżykowski (1895—1989) pochodził z rodziny prawosławnego księdza. Urodził się pod Wilnem, tam też uczył się najpierw w szkole parafialnej, potem w klasach malarza Iwana Rybakowa, który wykładał rysunek i historię sztuki w męskich klasach Wileńskiej Szkoły Rysunkowej. Podczas I wojny światowej poszedł za starszym bratem jako ochotnik na front. Po wojnie przeniósł się do Kijowa. Tutaj ukończył instytut artystyczny. Później wykładał w Kijowskiej Szkole Artystyczno-Przemysłowej, Charkowskim Instytucie Poligraficznym i Artystycznym oraz Kijowskim Instytucie Artystycznym. Cudem uniknął rozstrzelania jako były oficer armii carskiej. Przeszedł przez II wojnę światową. Od 1947 roku był profesorem i zasłużonym artystą Ukrainy. Posiadał odznaczenia państwowe. Przez całe życie stworzył wiele portretów. Nina Wiaczesławiwna Kotek (1901—1984) również urodziła się w Wilnie, w rodzinie czeskich szlachciców, którzy wyemigrowali z Czech. Jeszcze przed rewolucją rodzina przeniosła się do Żytomierza, a podczas ofensywy Armii Czerwonej nie zdążyła opuścić miasta. Życie było bardzo ciężkie i aby zarobić na chleb, Nina zaczęła szkicować ciekawe obrazki. Po śmierci ojca w 1925 roku przeniosła się z przyjaciółką do Kijowa, gdzie wstąpiła na wydział malarstwa Kijowskiego Instytutu Artystycznego. Tutaj dziewczyna poznała Serhija Jerżykowskiego. Znajomość ta zdeterminowała jej dalsze życie — małżeństwo, narodziny syna, straszne czasy okupacji… Malowała niezwykłe martwe natury, miała nienaganny gust i niesamowite wyczucie koloru. Nina Wiaczesławiwna kochała życie we wszystkich jego przejawach. Malarstwo było najważniejsze w życiu po miłości do męża i syna. Ołeh Serhijowycz Jerżykowski urodził się w 1939 roku w Kijowie. Drogę syna wyznaczyli rodzice. Po szkole wieczorowej, gdzie uczył się rysować, los zaprowadził go do szkoły artystycznej. Byli tam wspaniali nauczyciele — Petro Żarkow i Wałentyn Smyrnow. Sześć lat nauki w tej szkole ukształtowało nowe kręgi towarzyskie i podarowało nowych przyjaciół. Potem była nauka w Kijowskim Instytucie Artystycznym. Pracując w Kijowskim Instytucie Naukowo-Badawczym Projektowania Eksperymentalnego, poznał architekt Marinę, swoją przyszłą żonę. Marina była córką głównego architekta Kijowa Borysa Pryjmaka. Ołeh pracował w malarstwie monumentalnym i sztalugowym, cały czas szukał własnej drogi w twórczości. „Malarstwo to moje zakochanie, które chyba mam w genach. Jeśli już zacząłeś malować, to nie da się przestać” — wyznaje artysta. Borys Iwanowycz Pryjmak (1909—1996) urodził się w miasteczku Nowoczerkask w rodzinie dońskich kozaków. Ukraiński architekt, pedagog, profesor, zasłużony budowniczy, architekt ludowy, od 1955 do 1973 roku główny architekt Kijowa. Był człowiekiem twórczym, niezwykle utalentowanym. Bardzo lubił pisać, robił szkice wszędzie — na naradach, w delegacjach, na wypoczynku. Akwarele malował szybko i po mistrzowsku. Znajdował czas na pracę, wykładanie, malowanie i zajmowanie się prostymi sprawami życiowymi. Ten człowiek naprawiał obuwie swoich bliskich, a także żelazka i telewizory, zawsze starał się robić przyjemne rzeczy dla ludzi, którzy byli obok. Marzył, aby cały prawy brzeg Kijowa był w zielonych wzgórzach, a krajobrazy przypominały miasto dawnych czasów. Niestety, tak piękne zamysły nie przychodziły do głów architektom, którzy pracowali po nim… Ihor Pawłowycz Czamata urodził się w 1946 roku w Kijowie. Ród artysty bierze początek z rodziny czeskich szlachciców Koteków. Jego matka Anna i Nina Kotek to rodzone siostry. Twórczą drogę Ihora pomogli wybrać… Przyszła artystka urodziła się w Odessie. Ukończyła wydział wzornictwa artystycznego Odeskiego Państwowego Instytutu Artystycznego im. Hrekowa (pracownia D. Jehorowa). Otrzymała dyplom NAOMA (pracownia malarstwa sztalugowego profesora W. Hurina). Członkini NSHU oraz członkini rzeczywista Mondial Art Academia, ambasadorka tej Akademii na Ukrainie. Uczestniczka wielu republikańskich, ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystaw, projektów i plenerów, wśród których 20 wystaw indywidualnych, które eksponowano na Ukrainie, w Niemczech, Słowacji, Czechach, Polsce. Laureatka II nagrody na Biennale „Color Fest” (Mińsk, Białoruś, 2012), nagrody artystycznej „Kijów” im. S. Shyshki (2019) i innych. Jak zaznaczyła kuratorka projektu Dana Pinczewska, ta artystka nie straciła szczerości. Potrafi dostrzec obecność nieśmiertelnej duszy w ludziach, zwierzętach, miastach i przedmiotach. A one są wdzięczne: ich wizerunki na obrazach artystki, realistyczne czy stylizowane, tchną życiem, dodają niepokoju i zmuszają do zastanowienia się nad tym, co my w ogóle wszyscy tutaj robimy, po co żyjemy. Switłana Bryniuk preferuje… Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy kontynuuje swój wieloletni projekt „Wartości rodzinne — więzi pokoleniowe”. Nowym etapem projektu stała się wystawa „Spojrzenie w czasie”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Obrazy, które żyją własnym życiem

Nowym projektem Muzeum Historii Miasta Kijowa stała się wystawa indywidualna Switłany Bryniuk „Surrealistyczny animizm”. Martwym naturom, portretom i (rzadko) pejzażom, nigdy nie zapominając o podkreśleniu piękna świata, jego pełnowartościowości, doskonałości z punktu widzenia człowieka, któremu również właściwe są właśnie te cechy. Zatem animizm w tytule nie jest przypadkowy, gdyż artystka interpretując, oddaje światu przedmiotów część własnej natury. Rezultat zachwyca: obrazy, żyjąc własnym życiem, wniosą do każdego domu powagę, lekko ironiczną, lecz niepodrobioną poważność, jak gdyby proces odnowienia zburzonej komunikacji z istotą rzeczy i zjawisk był naturalny dla wszystkich bez wyjątku. Jeśli chodzi o surrealistyczność, to zmiana perspektywy geometryzuje przyzwyczajone przedmioty — cokolwiek, od śpiącego kota po stolik z filiżankami kawy. I widz przekonuje się o korzyści zmiany punktu widzenia. Choćby eksperymentalnie. Choćby na krótko. Tak, aby rzeczywistość odkrywała niektóre swoje tajemnice dotyczące człowieczeństwa, dobroci, strachu, zadumy, cierpienia, niepokoju i szczęścia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Na randkę z operetką

Według słów dyrektora generalnego orkiestry, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Ołeksandra Pirożenki, takie programy zawsze odbywają się w przeddzień Dnia Zakochanych. Do projektu zapraszani są soliści z Narodowej Operetki, teatrów operowych, Narodowej Filharmonii. Wśród wykonawców był artysta ludowy Ukrainy Femij Mustafajew oraz inni znani śpiewacy. Numery operetkowe włączane są także do innych koncertów Narodowej Akademickiej Orkiestry Dętej. Będą one brzmiały również podczas koncertu „Od Édith do Mathieu”, który odbędzie się 7 marca. A tego wieczoru w wykonaniu orkiestry zabrzmiały uwertury do operetek J. Straussa „Zemsta nietoperza”, F. Lehára „Wesoła wdówka”, F. Suppégo „Lekka kawaleria” oraz „Dama pikowa”, T. Chrennikowa „Sto diabłów i jedna dziewczyna”, J. Offenbacha „Orfeusz w piekle”. Solistka Narodowej Operetki Ukrainy oraz Opery Kijowskiej (Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży), zasłużona artystka Ukrainy Tamara Chodakowa wraz z orkiestrą zaprezentowała arię wejściową Sylvii z operetki o tym samym tytule I. Kálmána, pieśń Giuditty z operetki F. Lehára „Giuditta”, arie Ninon „Karambolina, Karambolietta” z operetki I. Kálmána „Fiołek z Montmartre” oraz Maricy z operetki tego samego kompozytora. Wiele oklasków otrzymał duet Sylvii i Edwina z operetki „Księżniczka czardasza” I. Kálmána, który pani Tamara wykonała wraz z laureatem międzynarodowych konkursów Romanem Leszczowym. Również Roman zaśpiewał piosenkę Boniego z tej operetki. — Na scenie Narodowej Filharmonii Ukrainy odbyło się wiele koncertów, festiwali, różnych wydarzeń, ta scena stała się bliska — opowiada Tamara Chodakowa. — A z Narodową Akademicką Orkiestrą Dętą Ukrainy to nasz trzeci wspólny koncert. Z kierownikiem artystycznym tej orkiestry znamy się od dawna. Mychajło Hryhorowycz Moroz przez wiele lat pracował w Operze Kijowskiej, gdzie wystawił wiele spektakli operowych. Niezwykle utalentowany muzyk, który sam ma bardzo dobry głos, wykształcenie, zna specyfikę pracy z wokalistą i doskonale rozumie wszystkie jej niuanse. Reżyser spektaklu-potpourri Maksym Dobrolubow współpracuje z Centrum Sztuki im. Kozłowskiego już pięć lat. W jego dorobku twórczym znajduje się spektakl dla dzieci „Warsztat bajek świętego Mikołaja”, seria dziecięcych koncertów teatralizowanych na temat utworów kompozytorów klasycznych, wiele koncertów muzyki estradowej i klasycznej, współpracował również z Centrum przy Laboratorium Młodych Reżyserów. Szczególnie owocna ta współpraca stała się od czasu, gdy kierownikiem Centrum został zasłużony artysta Ukrainy Wołodymyr Hołosniak. — Z pierwszego wykształcenia jestem śpiewakiem operowym, ukończyłem Narodową Akademię Muzyczną Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego — opowiada Maksym. — Dużo zajmowałem się reżyserią operową. Miałem pragnienie zrobienia czegoś ciekawego właśnie dla formatu operowego. Wołodymyr Hołosniak zaproponował wymyślenie ciekawej historii dla Centrum. Zaczęliśmy szukać materiału do historii. Wybraliśmy francuskiego kompozytora Jacques’a Offenbacha, którego dwusetny jubileusz obchodzono w zeszłym roku. Zrobiliśmy potpourri-fantazję według tematów jego utworów operowych i operetek. Muzyka Offenbacha już sama w sobie jest teatrem. Tutaj nie trzeba nic dodawać, jeśli potrafisz poprawnie rozszyfrować to, co chciał powiedzieć autor. Niestety, dzisiaj ludzie zaczęli przywiązywać większą wagę do warstwy wizualnej. Męczą się w ciągu godziny, słuchając tylko muzyki, odbierając tylko materiał muzyczny słuchem. Trzeba go wzmocnić, podeprzeć. Oczywiście nikt nie zamierzał robić z tego show. Nikt nie dążył do przeciągania kołdry na teatralizację. Staraliśmy się znaleźć balans, aby ludzie mogli i poczuć, i zobaczyć. Niestety, póki co nie ma wystarczająco dużo materiału muzycznego Offenbacha w języku ukraińskim, nie wszystkie jego utwory są przetłumaczone. To on zaproponował zrobienie tego programu. Orkiestra dęta ma swoją specyfikę, gatunek, niszę. Martwiłam się, jak zabrzmi repertuar klasyczny właśnie w wykonaniu orkiestry dętej. Ale już na pierwszej próbie orkiestra oczarowała mnie swoim wspaniałym brzmieniem, inteligencją, wysokim profesjonalizmem. Na pierwszym koncercie występował ze mną solista Narodowej Filharmonii Anatolij Jurczenko, na drugim — solista Narodowej Operetki Dmytro Szaraburin, a na trzecim — solista Opery Kijowskiej Roman Leszczow (wszyscy to barytony). Z Romanem śpiewaliśmy już razem w Operze Kijowskiej. Podczas koncertu „Ojczysty język rozbrzmiewa nad światem” wykonywaliśmy duet Sylvii i Edwina w ukraińskim tłumaczeniu Semena Torbenki. Program koncertu przygotowywał Mychajło Moroz, a prowadził go Ołeksandr Rudźko, którego widzowie mogą zobaczyć i usłyszeć także na scenie Opery Kijowskiej. Sasza w rzeczywistości jest nie tylko mistrzem słowa, ale także wspaniałym śpiewakiem i aktorem. Śpiewałam w koncercie w kilku językach, coś w języku oryginału, coś w tłumaczeniu. Ale po to, by pracować w tym czy innym języku, trzeba przynajmniej rozeznać się w podstawach: poprawne czytanie, wymowa itp. Dlatego obowiązkowo zaczynam uczyć się tego języka, w którym zamierzam śpiewać. Muszę rozumieć, o czym śpiewam, co mam powiedzieć widzom. W rzeczywistości jest to niezwykle ciekawe. Mądrzy ludzie mówili, że im więcej znasz języków, tym więcej znasz światów. — Trzydzieści lat temu rozpoczął się proces przejścia Kijowskiego Teatru Operetki na język ukraiński. Ale zapewne w tej kwestii jest jeszcze nad czym pracować? — Tłumaczenia to sprawa bardzo skomplikowana. Człowiek, który je wykonuje, musi być dobrze przygotowany i mieć ogromny intelekt. Doskonale władać językiem ukraińskim i tym, z którego robi tłumaczenie. Niestety, większość z tych tłumaczeń, które dzisiaj mamy, robiono nie z oryginału, a z rosyjskiego. Nie możemy odpowiadać za doskonałość tekstów, które zostały zrobione w tym języku. A potem tłumaczymy z rosyjskiego na ukraiński i jest to już zupełnie inny utwór, który czasem nie ma żadnego związku z pierwowzorem. Dzisiaj brakuje takich tłumaczy, jakim był Mykoła Łukasz. Co więcej, nie wystarczy zrobić tłumaczenie bardzo bliskie pierwowzorowi. Tłumaczenie wokalne jest skomplikowane jeszcze tym, że istnieje specyfika wokalna, której nie wszyscy rozumieją. Człowiek, który robi tłumaczenia wokalne, musi wiedzieć, jak głos brzmi na wysokich i niskich tonach, jaką specyfikę mają artykulacja, dykcja, budowa i zbieżność fraz, akcentów itp. Specyfika operetki polega na tym, że prawie we wszystkich krajach idzie ona w tłumaczeniach, gdyż widz musi od razu rozumieć, co dzieje się w tym czy innym momencie. Ale operetka łączy w sobie wiele gatunków: to i gra dramatyczna, i taniec, i śpiewy. Wszystko to trzeba uwzględniać. Z roku na rok stopniowo rośnie poziom tłumaczeń w Narodowej Operetce Ukrainy i to cieszy. Szczególnie udanymi, moim zdaniem, są tłumaczenia musicali „Truffaldino z Bergamo” oraz „Całuj mnie, Kate”, których autorką jest Jana Iwanicka. — Czy jest Pani zadowolona ze swojego występu? — To już trzeci nasz wspólny koncert z Narodową Akademicką Orkiestrą Dętą Ukrainy. Program prawie się nie zmienił. Ale publiczność przyjmowała nas bardzo ciepło. Nie zmniejsza się potrzeba ludzi na taką muzykę, a to dla mnie bardzo cenne. Mam mnóstwo planów. Zapraszam wszystkich w marcu na „Białą wronę” do Narodowej Operetki oraz na wesołą operę „Viva la mamma” G. Donizettiego do Opery Kijowskiej. A na przyszłość? Mamy tak wiele niewyuczonej muzyki. Nasz naród jest tak bogaty, ma tylu utalentowanych kompozytorów. Co roku pojawiają się nowe utwory muzyczne, które powinny brzmieć nie tylko na Ukrainie, ale i na całym świecie. Musimy dziękować Bogu za nasz zawód. Musimy pracować, pracować i pracować. A widzowie niech śledzą afisze.Ołeksandr Charłamow (monsieur Offenbach, znany paryski kompozytor, właściciel teatru „Bouffes-Parisiens”), Hanna Kowal (prima donna operowa i muza J. Offenbacha), zasłużona artystka Iryna Bespałowa-Prymak (Rosita, córka monsieur Offenbacha i solistka w jego teatrze), Kyryło Baskowski (monsieur Hoffmann, młody poeta), zasłużony pracownik kultury Zoja Krawczenko (Jadwiga, pokojówka w domu monsieur Offenbacha, która marzy o tym, by zostać aktorką w jego teatrze i jest w nim potajemnie zakochana). Oprawa muzyczna Hanny Husiewej (fortepian). Taka plejada entuzjastów, mistrzów, których to interesuje. A kiedy aktor jest zainteresowany, to otwiera się, staje się łatwy we współpracy.Podstawą dla rozwiązania scenograficznego stało się życie Offenbacha, kiedy stawiał pierwsze kroki w sztuce, chciał mieć własny teatr. Ale zgodnie z zasadami i prawami, które istniały wtedy we Francji, mógł mieć teatr, w którym było tylko trzech aktorów i którzy wykonywaliby tylko utwory jednoaktowe — komedię muzyczną, wodewil, operetkę lub operę. Miał dwie córki, z którymi współpracował. Wszystko to fakty z życia kompozytora, które przenieśliśmy na naszą scenę.Kostiumy do spektaklu-potpourri zapewniła Narodowa Operetka. Makijażem chcieliśmy dodać groteski, aby podkreślić charaktery naszych bohaterek.Obecnie biorę udział w przygotowaniach do corocznego Międzynarodowego Festiwalu O-FEST oraz Laboratorium Młodych Reżyserów, które prowadzimy raz na dwa lata. A dla Zaporoskiego Akademickiego Obwodowego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. W. H. Mahara przygotowujemy spektakl Astora Piazzolli „Maria de Buenos Aires”. W przyszłym roku będziemy obchodzić stulecie urodzin tego argentyńskiego kompozytora.Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO.Sala Kolumnowa imienia Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy zaprosiła na koncert Narodowej Akademickiej Orkiestry Dętej Ukrainy „Operetka, operetka”. Zabrzmiały arie, znane wielu od dzieciństwa, a niektórzy być może po raz pierwszy odkryli dla siebie wszystkie uroki tego gatunku muzycznego.Mychajło Moroz, Tamara Chodakowa, Roman Leszczow, Ołeksandr Rudźko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Święto od Offenbacha

Centrum Artystyczne im. Iwana Kozłowskiego Narodowej Operetki Ukrainy przedstawiło przedstawienie-potpourri „Ach, ten Offenbach” z utworów wybitnego francuskiego kompozytora. Utalentowani wykonawcy zaprosili nas do czarownego świata jego operetek „Paryskie życie”, „Perykola”, „Sinobrody”, „Orfeusz w piekle”, „Wyspa tulipanów”, „Robinson Kruzoe” oraz oper „Lot na Księżyc”, „Mąż za drzwiami”, „Opowieści Hoffmanna” i „Zaproszona kolacja z Włochami”. Dlatego wzięliśmy do pracy to, co było po francusku, po ukraińsku i po rosyjsku. Najpierw szukałem materiału muzycznego. Chciałem stworzyć ciekawą linię fabularną. Oprócz „Klucza na bruku” i „Zaproszonej kolacji z Włochami” cały pozostały materiał był nowy dla naszych solistów, prawie nie jest wykonywany na Ukrainie. U nas bardzo mało kto zna, na przykład, utwory kompozytora „Podróż na Księżyc” czy „Sinobrody”. Szanuję profesjonalizm uczestników przedstawienia. Wszyscy oni są solistami Narodowej Operetki Ukrainy: narodowy artysta Ukrainy Ołeksandr Krawczenko (głos Paryża),

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Marcowy dzwon

Lidia KUPCZYK, przewodnicząca Lwowskiego Miejskiego Oddziału Ogólnoukraińskiej Ligi Kobiet Ukraińskich. Świętowanie bez refleksji i duchowości. Znów rozbrzmiewają życzenia z okazji dnia 8 marca. Mnie z tego powodu jest przykro… Idea należytego szanowania kobiety, rozumienia jej roli w społeczeństwie i wyrażania wdzięczności za tę decydującą rolę jest niezwykle szlachetna. Ale powinno to odbywać się stale – codziennie, całorocznie, a nie tylko jednodniowo. Kiedy wyznaczamy na honorowanie kobiet tylko jeden dzień w roku, to tym samym automatycznie wszystkie pozostałe dni oddajemy na honorowanie mężczyzn. A to nie jest sprawiedliwe i nie jest cywilizowane. I sprzeciwia się ukraińskim tradycjom oraz mentalności. Na Ukrainie od wieków tak bywało, że kobiety były szanowane w społeczeństwie, korzystały z wielu praw i poważania, czego nie było u innych narodów, w szczególności u naszych północnych sąsiadów. To szczególnie przekonująco opisała Łesia Ukrainka w swoim dramacie „Bojarynia”, i za tę niezaprzeczalność uderzającej różnicy w stosunku do kobiety na Ukrainie i w Rosji ten utwór w czasach sowieckich został usunięty ze wszystkich zbiorów dzieł poetki. Ale właśnie ta mentalność naszych moskiewskich sąsiadów przez czas trzech stuleci nadmiernie „bliskiego i gorącego sąsiedztwa” znacznie obniżyła naszą kulturę, zepsuła ukraińską mentalność w stosunku do kobiet… Czy aż na tyle, że teraz musimy ciągnąć do „święta kobiet”, stosownego w społeczeństwach, gdzie kobieta jest zniewolona, ale zbędnego, a nawet upokarzającego u nas? Jeśli już koniecznie chcemy obchodzić takie święto, to chociaż zastanówmy się, gdzie są jego korzenie. Wikipedia przypomina: na propozycję Klary Zetkin, uczestniczki II Międzynarodowej Konferencji Kobiet Socjalistek (Kopenhaga, sierpień 1910 r., ponad 100 uczestniczek z 17 krajów), postanowiono co roku w marcu obchodzić Międzynarodowy Dzień Kobiet – dzień solidarności kobiet w walce o pełne prawa polityczne, ekonomiczne i socjalne. W rezolucji zaproponowanej przez Klarę Zetkin zaznaczano: „W pełnej zgodności z klasowo świadomymi politycznymi organizacjami związkowymi proletariatu w każdym kraju socjalistki wszystkich krajów corocznie przeprowadzają Dzień Kobiet, który w pierwszej kolejności służy agitacji za przyznaniem kobietom prawa wyborczego. To żądanie musi być wysunięte jako składowa część całej kwestii kobiecej w całości i w pełnej zgodności z poglądami socjalistycznymi”. Jak długo jeszcze będziemy niewolnikami tej socjalistyczno-komunistycznej ideologii? Ukrainki, czy dla otrzymania jakiegoś kwiatka czy prezentu warto tak schylać się przed wezwaniem cudzoziemki Zetkin? A miesiąc marzec jest szczególnie wypełniony wieloma wybitnymi datami i wydarzeniami, o których warto wspomnieć, które naprawdę są warte uwagi i szacunku. Odwołanie się do takich dat przyniesie nam nie materialne, a duchowe prezenty mądrości i godności. Heroika marca. Choć Ukraina niemało lat cierpiała jarzmo cudzoziemskich państw, Ukraińcy nie tylko zachowali swoją wiarę, język, ideę narodową, ale i wytrwale, krok po kroku, wywalczali swoje niepodległe państwo. Marzec swoim wiosennym dzwonem przypomina nam o wybitnych bojownikach o Państwo Ukraińskie. 17 marca 1874 roku urodził się wybitny ukraiński patriota, ksiądz i oświeceniowiec Augustyn Wołoszyn, który całe swoje życie poświęcił, w najbardziej dosłownym rozumieniu, służbie Bogu i Ukrainie. Przebudził on ukraińskiego ducha zniewolonego ludu Zakarpacia, podniósł go do walki o własne państwo. 14 marca 1939 roku w Chuście ogłoszono niepodległość Karpato-Ukrainy na czele z prezydentem Augustynem Wołoszynem. I choć wkrótce ziemie zakarpackie zostały okupowane przez Węgrów, idea niepodległości Ukrainy kontynuowała życie i rozwijała się w umysłach kolejnych bojowników. Dzwon marca przypomina nam barwne postacie pełnych poświęcenia bojowników o Ukrainę. 20 marca 1632 roku urodził się sławny hetman Iwan Mazepa. 18 marca 1918 roku została utworzona organizacja wojskowa „Ukraińscy Strzelcy Siczowi” na czele z Wołodymyrem Starosolskim. Marzec przypomina nam także sławne strony wywalczania niepodległego Państwa Ukraińskiego, honoruje nowszych bojowników o Ukrainę, którzy ofiarnie bronili wolności Ukrainy w latach 1940—1950. 5 marca 1950 r. śmiercią bohatera poległ głównodowodzący UPA generał Taras Czuprynka – Roman Szuchewycz. W marcu zakończyli swoje ziemskie życie i odeszli w nieśmiertelność Sława Stećko (12.03.2002) i Wiaczesław Czornowił (25.03.1999). Musimy pamiętać ich wszystkich! Najwspanialsze święto marca. Lecz najbardziej potężnie marcowe wiosenne dni zgodnie i już tradycyjnie kojarzą się z imieniem naszego wielkiego ukraińskiego proroka Tarasa Szewczenki. Naturalnie i symbolicznie jest w czasie, kiedy przyroda i ludzkość z niecierpliwością czekają na nowy rozkwit życia, zwracać Ukraińcom swoje spojrzenia ku temu, kto okazał najwyższą miłość i poświęcenie w imię Ukrainy i rodzimego narodu, kto położył początek nowemu, wyższemu szczeblowi ukraińskości. Sam Pan mocno połączył Tarasa Szewczenkę z tym wiosennym miesiącem: na niego przypada dzień jego Anioła – św. Tarazjusza, dzień urodzin i dzień śmierci poety, a nawet „Kobziarz”, który stał się błogosławionym drogowskazem dla narodu ukraińskiego, po raz pierwszy został wydany w marcu 1840 r. Więc otwórzmy oczy na taką Bożą podpowiedź i poświęćmy ten miesiąc naszemu Prorokowi! Honorując pamięć Wielkiego Kobziarza, jesteśmy zobowiązani nie tylko wspominać jego wezwania i testamenty, ale i wsłuchiwać się w nie, podążać za nimi. Starajmy się patrzeć na świat, na los Ojczyzny oczami Tarasa, wtedy to będzie najjaśniejszy, najszczerszy i najbardziej rozumny pogląd. Zatem zastanówmy się, czy godnie kontynuujemy tradycje miłości do Boga i Ukrainy wybitnych poprzedników. Wspominając ich i ich wielkie czyny, starajmy się i po sobie zostawić dobry ślad w naszej historii. Oczyśćmy swoje dusze, zmyjmy z siebie muł ambicji i obłudy – i niech marcowy dzwon w przyszłości wspomni nas z szacunkiem i wdzięcznością! Chce się, żeby i Państwo dbało o taką odnowę społeczeństwa. I pierwszym, co należałoby zrobić Państwu Ukraińskiemu, to ogłosić dni Szewczenki świętem państwowym Ukrainy. Znów – wiosna, znów – marzec… Przyroda odradza się, a społeczeństwu naszemu nie udaje się prawdziwie odnowić, oczyścić z ideologicznego mułu, który przytłumia rozkwit ukraińskiej duchowości. Przede wszystkim świadczy o tym hałas, który trwa wokół „święta kobiet”, które, niestety, dalej podsyca władza państwowa. Bądźmy razem! Centralny Zarząd Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zespół pracowniczy redakcji „Słowo Proświty” wyrażają szczere PRENUMERATA—2 0 2 0 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Wyrazy współczucia dla naszej koleżanki, sekretarz odpowiedzialnej tygodnika Iryny Mykołajiwny Szewczuk z powodu śmierci jej mamy Hałyny Hryhoriwny SZEWCZUK.

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Mykoła CYMBAŁIUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FIŁIPCZUK, Mykoła CYMBAŁIUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Nataliia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 77 na 1 miesiąc 19 UAH 82 kop. na pół roku 107 UAH 32 kop. na 3 miesiące 56 UAH 86 kop. na rok 209 UAH 94 kop.

Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Dział korekty Olga ŻMUDOWSKA Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard OWCZARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powoływanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn