Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №11 за 2009 рік

16 s. · 41 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

NARODOWE INTERESY — PONAD WSZYSTKO!

APEL uczestników Ogólnoukraińskiej naukowo-praktycznej konferencji „Komunikacyjna identyfikacja w przestrzeni informacyjnej Ukrainy” do Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyra Łytwyna, Premier Ukrainy Julii Tymoszenko, Krajowej Rady Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii oraz pracowników środków masowego przekazu Ukrainy Ważnym dobytkiem Ukraińców — wywalczoną na przestrzeni wieków niepodległością, demokratyzacją społeczeństwa, pluralizmem politycznym i ideologicznym — bez głęboko przemyślanego, przejrzystego mechanizmu kontroli, ochrony i regulacji staje się przeciwieństwem nie do pogodzenia: z jednej strony jest to demokratyczna zasada wolności słowa, wyboru i działalności mediów, a z drugiej — lekceważenie ukraińskich interesów narodowych, co może doprowadzić do nieodwracalnych strat w sferze psychologicznej, duchowo-moralnej, kulturalnej, gospodarczej, a także w budowie państwa w ogóle. Ochrona narodowej przestrzeni informacyjnej jest obowiązkiem służb bezpieczeństwa Ukrainy, gwarantem stabilności i niezależności państwa. Ludzkie wspólnoty tworzą bowiem sieci komunikacji informacyjnej, którymi przepływają informacje zapewniające funkcjonowanie organizmu państwowego, jego ważnych struktur, a w pewien sposób określające miejsce Ukrainy w świecie. Krajowa sieć środków masowej komunikacji to jeden z „trzech wielorybów”, na których opiera się polityka związana z procesami budowy państwa, dysponująca nieograniczonymi zasobami do wychowania świadomości narodowej, skupiania inteligencji, kształtowania pełnowartościowej elity politycznej (jak dotąd jest ona, jak lubili mówić Polacy, „«koryta»”) oraz kształtowania społeczeństwa obywatelskiego. W dzisiejszych warunkach decydującą rolę w kształtowaniu ludzkich wspólnot odgrywają telewizja, gazety, radio, literatura dla masowego czytelnika, audio i wideo, a także sfera obiegu dokumentów. Jednak 90 % książek, które są w sprzedaży na Ukrainie, wydano w Rosji; 80 procent gazet i czasopism to nie tylko tytuły rosyjskojęzyczne, lecz przy wielu z nich w ten czy inny sposób stoi Rosja; większość filmów, które wyświetla się na Ukrainie, to albo filmy rosyjskie, albo przetłumaczone w Rosji; na ukraińskim rynku absolutnie dominują kasety i CD z nagraniami „gwiazd” rosyjskiej estrady; filmy na dyskach są tłumaczone wyłącznie na rosyjski; w telewizji panują rosyjskie programy rozrywkowe; stacje FM w ponad 90 procentach nadają muzykę zagranicznych wykonawców. Taki stan rzeczy ma w światowej politologii od dawna ustalone określenie: kolonializm kulturowy. Aby naprawić tę tragiczną sytuację, potrzebna jest doskonała baza prawna, która sprzyjałaby kształtowaniu i utrwalaniu ukraińskiej przestrzeni humanitarnej, w której byłby odpowiedni segment do zaspokajania potrzeb kulturalnych grup narodowych (mniejszości), żyjących na Ukrainie. Na Zachodzie, gdzie rynek od dawna „rządzi”, wypracowano jasne zasady jego zachowania: jak tylko wchodzi on w sprzeczność z interesami państwowymi, a więc narodowymi, prawa takiego rynku w danej dziedzinie przestają obowiązywać. Na Ukrainie zaś eter telewizyjny i radiowy, według ocen specjalistów, w 90 % jest zapełniony obcą, agresywną, brutalną, pornograficzną masową „kulturą”, kłamliwą i cyniczną reklamą. Duża liczba rozgłośni FM i stacji telewizyjnych, w przeciwieństwie do przewodowego nadawania Narodowej Kompanii Radiowej, „karmi” obywateli Ukrainy prymitywnymi wytworami, surogatami, podając je za sztukę nowoczesną, propaguje „estetykę zła”, denacjonalizuje, czyli rusyfikuje, amerykanizuje, a nawet afrykanizuje dzieci, nastolatków i całe społeczeństwo. Pseudobiznesowa, pseudorynkowa polityka, w której utknęła duża liczba organizacji radiowo-telewizyjnych i wydawnictw drukowanych, nie sprzyja utwierdzaniu wysokich ideałów moralnych, duchowych, narodowych, ukraińskiej świadomości patriotyczno-obywatelskiej. Wprost przeciwnie, duża liczba tak zwanych programów rankingowych to wyrafinowany środek masowego psychoprogramowania, ukierunkowany na niwelowanie naturalnej istoty Ukraińców, niszczenie kulturowo-narodowego środowiska życiowego, pamięci historycznej, ukraińskiego państwowego ducha, co zagraża bezpieczeństwu ukraińskiego narodu i państwa. Z 19 milionów odbiorników radiowych, które funkcjonowały na Ukrainie na początku lat 90. ubiegłego wieku, dziś działa zaledwie około 5 milionów. Ich liczba nieustannie maleje. Jeśli myśleć strategicznie, kierując się przede wszystkim interesami narodowo-państwowymi, to trzeba odbudować zniszczoną (być może też celowo, żeby nie słyszeć ukraińskiego słowa, uczynić Ukraińców „głuchymi” na nie!?) sieć przewodowego radiofonii. Oczywiste jest, że wymaga to nakładów finansowych. Jednak środki można znaleźć, trzeba tylko pozbyć się obojętności, apolityczności i lekceważenia bezpieczeństwa informacyjno-narodowego Ukrainy. Partia komunistyczna w niedalekiej przeszłości, aby realizować swoją antyludową, antyukraińską, antyhumanitarną politykę, znajdowała pieniądze, by wszędzie było słychać głos Kremla. Państwo ukraińskie również w obecnym trudnym czasie może znaleźć pieniądze na to, by w każdym domu działał odbiornik radiowy, który przekazywałby ludziom w serca istotę ukraińskiej idei narodowej. Niech ten „anachronizm epoki bolszewickiej” posłuży umocnieniu ukraińskiej Ukrainy. Przecież telewizja kablowa na Ukrainie rozwija się burzliwie. Czy nie dlatego, że pod względem treści jest ona nieukraińska? Cyfrowe nadawanie radiowo-telewizyjne powinno opierać się na zasadach poszerzania i utwierdzania ukraińskiej narodowej przestrzeni informacyjnej. Czy wraz z jego wprowadzeniem zostaną zapewnieni obywatele Ukrainy w odpowiednie środki techniczne (odbiorniki), żeby można było odbierać wszystkie trzy prog- Zakończenie na str. 2 CZTERDZIEŚCI SKOWRONKÓW DLA JURIJA MUSZKETYKA DZIECI CZYTAJĄ SZEWCZENKĘ 14–15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

należące do związku „Русское национальное единство”. U nas, jak się okazuje, działają również i takie organizacje. Ale na tym poszukiwania organów ścigania się zakończyły: widocznie antyukraińskie fronty ich nie zainteresowały. * * * Po pierwszych napadach na budynek Czernihowskiej Obwodowej „Proświty” w grudniu 2007 roku przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan złożył interpelację poselską w sprawie tych incydentów, skierowaną do imienia ministra spraw wewnętrznych Jurija Łuceńki. Minister wydał polecenie obwodowej milicji, by zbadała przestępstwa. Po pewnym czasie milicja obwodu poinformowała „Proświtę”, że działania operacyjno-śledcze nie przyniosły rezultatów. * * * Prosimy traktować tę publikację jako społeczną interpelację do ministra spraw wewnętrznych Jurija Łuceńki, ponieważ tego rodzaju przestępstwa, prowokacje przeciwko narodowo-demokratycznym organizacjom i ich aktywistom zaczęły zdarzać się zbyt często. W Czernihowie dokonano przestępczych akcji również wobec eparchii Patriarchatu Kijowskiego, obwodowej organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej. Podobne sygnały napływają także z innych regionów. Gdzież więc jest należyta reakcja organów ochrony porządku prawnego?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

ATAKI — BEZ KARY

Petro ANTONENKO Zdjęcia Walerija SENCZUKA Kolejny atak miał miejsce kilka dni temu na siedzibę Czernihowskiego Obwodowego Związku „Proświty”. Nasza gazeta swego czasu pisała już o dwóch takich przypadkach. W grudniu 2007 roku w odstępie półtora tygodnia nieznani sprawcy dwukrotnie wybili kamieniami okna na parterze budynku. Po pierwszym bezkarnym akcie tak się rozzuchwalili, że drugiego ataku dokonali już nie w nocy, a o 5 po południu, kiedy w pomieszczeniu było niemało ludzi. Oba ataki do tej pory nie zostały wyjaśnione. Nic dziwnego, że podobne rzeczy trwają nadal. Podczas jednej z niedawnych nocy przestępcy wybili cegłami oba okna wychodzące na ulicę, która znajduje się w samym centrum miasta, niedaleko rady miejskiej, obwodowej i miejskiej milicji, prokuratury, sądu, urzędu skarbowego. Oto w takiej, wydawałoby się, dobrze patrolowanej dzielnicy dzieją się te niegodziwości. Potłuczonym szkłem były zasiane obie sale. Wymiana okien kosztowała „Proświtę” nie jedną setkę hrywien. Znowu przyjechała grupa operacyjno-śledcza milicji, znowu zaczęli niemrawo rozkładać ręce i dawać proświcianom mądre rady, by „wzmocnić ochronę”, czyli wynająć ochroniarzy, podłączyć alarm, kamery wideo i tym podobne. Tylko za jakie pieniądze? I po co w takim razie stróże prawa? Bo to jeszcze nie wszystko. Tej samej nocy z budynku zerwano i skradziono (widocznie jako trofeum dla zleceniodawców przestępstwa) szyld dwóch gazet, które wydaje obwodowa „Proświta” — „Siwerszczyna” i „Biła chata”. A niespełna dwa tygodnie przed tym ktoś zniszczył szyld samego obwodowego Towarzystwa. Jeszcze wcześniej skradziono szyld znajdującej się na drugim piętrze proświciańskiej galerii sztuki „Kruti schody”. Wreszcie, minionego lata oblano i uszkodzono drzwi wejściowe do pomieszczenia. Czyli cały gangsterski serial! Budynek, który już drugą dekadę wynajmuje „Proświta”, jest własnością komunalną miasta. To zabytek architektury, który ma już drugi wiek, czyli budowla znajduje się pod ochroną prawa. Jak jest chroniona — widzimy. Nawiasem mówiąc, państwową tablicę ochronną z fasady budynku też dawno skradziono. Milicja poprosiła prośwician o wyrażenie własnych wersji przestępstw. Są one dawno znane. To, oczywiście, nie jest chuligaństwo o podłożu obyczajowym. Może komuś nie spodobały się ostre publikacje proświciańskich gazet? Czy zdecydowana obrona przez prośwician Ukraińskiej Cerkwi Patriarchatu Kijowskiego? Czy w ogóle praca prośwician na rzecz państwa ukraińskiego, to, że właśnie wokół „Proświty” grupują się także inne organizacje narodowo-patriotyczne miasta i obwodu? Ale co tam wersje. W zeszłym roku milicja wreszcie znalazła „autora” przynajmniej jednego z „nalotów” — tego, który uszkodził drzwi budynku. Okazało się, że nastolatek należał do radykalnej organizacji — „Siewiernogo fronta”. Zakończenie. Początek na str. 1 ramy Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy? Niezwykle ważne jest, aby obywatelom Ukrainy stworzono wszelkie należne warunki do słuchania audycji Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy, ukraińskich z ducha i języka. A może zdarzyć się tak: radio przewodowe ostatecznie upadnie, a innych środków, aby w każdym domu można było słuchać Radia Ukraińskiego, nie będzie. Media internetowe, z uwagi na ich „oszczędność”, elastyczność i zdolność do lepszego adaptowania się do zmieniających się realiów, mają szansę w ciągu najbliższych kilku lat przejść na jakościowo inny poziom funkcjonowania. Wymaga to od kierownictwa uniwersytetów i instytutów, od wszystkich katedr związanych z problemami komunikacji społecznej, zwrócenia wzmożonej uwagi na szkolenie specjalistów w dziedzinie mediów internetowych. Najbardziej aktualne obecnie w sferze mediów (państwowych i prywatnych) jest tworzenie zdrowego mikro- i makroklimatu moralno-psychologicznego dla porozumienia i zjednoczenia różnych regionów Ukrainy w celu wspólnego rozwiązywania problemów społeczno-ekonomicznych, kwestii rozwoju języka ukraińskiego, edukacji, nauki, kultury na zasadach narodowych. Głównym celem jest zjednoczenie narodu ukraińskiego nie poprzez przymusowe podporządkowanie jednych grup społecznych czy klas innym, a poprzez uświadomienie wspólnych interesów, dążenie do zachowania odrębności narodowości, do czego obywatele powinni dążyć drogą wzajemnego poznania, zrozumienia, zgody. Temu aktywnie mogą sprzyjać wymienne audycje telewizyjne i radiowe oraz strony w gazetach Wschodniej, Południowej, Północnej, Zachodniej i Centralnej Ukrainy. Wojna informacyjna o serca i umysły Ukraińców nabiera najniebezpieczniejszego tempa. Jej treść wciela się w stare i nowe formy wpływu na czytelników, widzów, radiosłuchaczy. Kardynalnym celem agresorów jest niedopuszczenie do wszechstronnego kształtowania i utwierdzania ukraińskiej tożsamości narodowej, która jest najpotężniejszym moralno-psychologicznym podłożem, fundamentem rozwoju ukraińskiej Ukrainy. Do antyukraińskich agresywnych składników informacyjnych należy temat o ogólnorosyjskim narodzie. Ideologiczną bronią przedrewolucyjnych rosyjskich polityków była koncepcja ogólnosłowiańskiej jedności. W czasach reżimu komunistycznego dla Białorusinów, Rosjan i Ukraińców wymyślono koncepcję „staroruskiej” narodowości; aktywnie propagowano nową historyczną wspólnotę ludzi różnych narodowości — naród radziecki, dla którego priorytetem jest język rosyjski, kultura. Wszystko, co nie jest rosyjskie, komunistyczne kierownictwo uważało za konserwatywne, za przeżytki ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

«Swobodę» witamy ze zwycięstwem, a «syndrom tarnopolski» należy przezwyciężyć

Petro ANTONENKO Skandaliczne przedterminowe wybory do Tarnopolskiej Rady Obwodowej się odbyły. Krótka chronologia. Wybrana, podobnie jak inne rady lokalne, wiosną 2006 roku, Tarnopolska Rada Obwodowa została rozwiązana decyzją parlamentu, który w grudniu 2008 roku wyznaczył na 15 marca bieżącego roku przedterminowe wybory ze względu na faktycznie zablokowaną pracę rady. Rada obwodowa nie działała z powodu sporów dwóch frakcji koalicji rządzącej. W wyborach 2006 roku Blok Julii Tymoszenko zdobył 34,5 % głosów wyborców, a Blok „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona” 31,3 %. Te siły stanowiły większość. Napięte stało się także przeciwstawienie władzy przedstawicielskiej i wykonawczej w obwodzie, czyli rady i administracji. Słowem, przedterminowe wybory, zainicjowane w parlamencie, były logiczne. Lecz dwa tygodnie przed nimi, z inicjatywy frakcji BJT i „NU-NS”, Rada Najwyższa podjęła decyzję o anulowaniu przedterminowych wyborów do tarnopolskiej rady obwodowej, uzasadniając to tym, że w okresie kryzysu finansowo-gospodarczego nowe wybory nie przyniosą niczego poza dalszym przeciwstawianiem się. Jednak zwolennicy wyborów zaskarżyli decyzję parlamentu w sądach. Jednoznacznie za przeprowadzeniem wyborów opowiedział się także prezydent Juszczenko, co jedni odczytali jako troskę gwaranta Konstytucji o prawa obywateli, a inni jako nacisk na sądy. Tak czy inaczej sądy udzieliły zezwolenia na przeprowadzenie wyborów. Co prawda, przeciąganie się z decyzjami i ich zaskarżaniami trwało aż do soboty 14 marca. Dodatkowo BJT, przeprowadziwszy konferencję obwodowej organizacji, podjął decyzję o wycofaniu się z udziału w wyborach. Tymczasem terytorialna komisja wyborcza oświadczyła, że wprowadzanie zmian do karty do głosowania jest już za późno, i jednak przeprowadziła wybory. Frekwencja wyborcza, szczególnie jak na politycznie aktywną Tarnopolszczyznę, była niska — nieco ponad 50 procent. Po pierwsze, wyborcy zostali po prostu zbici z tropu — będą wybory czy nie? Po drugie, przyczyną było rozczarowanie (nawiasem mówiąc, tak samo jak w ubiegłorocznych wyborach w stolicy). Wybory jednak odbyły się bez większych ekscesów. Mimo to Blok Julii Tymoszenko oświadczył, że zaskarży wyniki w sądach. Jakie są wyniki wyborów? Przede wszystkim jest to porażka dotychczasowej rządzącej w obwodzie koalicji: BJT zdobył 8 procent głosów, zajmując zaledwie czwarte miejsce, „Nasza Ukraina” — 5,5 %, co daje szóste miejsce. O większości w radzie nie ma już mowy. Natomiast do rady weszły cztery partie i bloki, których nie było w poprzedniej. I jeśli Blok Łytwyna ledwo pokonał trzyprocentowy próg, to sensacją dla Ukrainy Zachodniej jest trzecie miejsce Partii Regionów (9,4 %), a także drugie miejsce nowo utworzonej partii „Jedyny Centr” (13,9 %). Nie jest tajemnicą, że w zagmatwanej ukraińskiej scenie politycznej obie te siły polityczne są rzekomo przeciwnikami BJT, a z „jedynych centrystów” jeszcze (nie wolno zapominać) wyrosły z łona prezydenckiej „Naszej Ukrainy”. Oto taki kalejdoskop. Lecz główną sensacją nazywa się, może nawet bardziej, zwycięstwo Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda”. Przewidywano im wysokie miejsce w wyborach, lecz rzeczywistość przerosła prognozę: pierwsze miejsce — prawie 34,4 procent głosów. Ósmą siłą w radzie, zdobywszy 7,5 % głosów, została Ukraińska Partia Ludowa, która powtórzyła poprzedni wynik. Sukces UPL wraz ze zwycięstwem „Swobody” świadczy o wyraźnym „prawicowym skręcie” elektoratu, przynajmniej na Ukrainie Zachodniej. Pierwszy wniosek: patriotycznie nastawionemu wyborcy znudziły się wahania między „wektorami” polityki, flirtowanie sił politycznych z lewicą i prawicą, niejasność w obronie interesów narodowych. Drugi wniosek: spory w demokratycznym obozie, wśród współtowarzyszy z Majdanu, pomarańczowej rewolucji, do niczego dobrego nie prowadzą. Trzeci wniosek: kolejne wybory, czy to prezydenckie, czy parlamentarne, będą skrajnie napięte. Wygląda na to, że właśnie na Tarnopolszczyźnie ćwiczono ich technologie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «NARODOWE INTERESY — PONAD WSZYSTKO!», s. 1

NARODOWE INTERESY — PONAD WSZYSTKO!

Fałszywa wersja „ogólnorosyjskiego narodu”, „małoruskiej gałęzi Wielkorosji”, „ogólnorosyjskiego języka”, podobnie jak moskiewski neoslawizm, jest jedynie złotem na imperialnej pułapce, która ogłusza i truje ukraińskość. Wiele mediów na Ukrainie, pod wpływem Moskwy oraz prokremlowskich właścicieli i polityków, przekształciło się w antypaństwowe i podrywające państwo organy, które działają według praw wojny psychologicznej. W niektórych naszych regionach jest bardzo mało mediów lojalnych wobec Ukrainy, co pozwala tworzyć swoiste „informacyjne getto”, dokąd pozytywne informacje o Ukrainie przebijają się fragmentarycznie i epizodycznie. A to z kolei tworzy idealne warunki do masowej manipulacji świadomością ludzi, sztucznie odciętych od pełnej i zróżnicowanej informacji ogólnoukraińskiej. Takich ludzi można zorganizować i rzucić „na amblazury”, wciągnąć w każdą awanturę. Nieprzypadkowo próby przełamania „informacyjnego getta” wywołują zupełnie histeryczną reakcję ich „architektów” — wewnętrznych i zewnętrznych antyukraińców. Wiadomo, że bezpamiętni po sobie niczego nie pozostawiają. Bezpamiętni są surowcem genetycznym dla innych kultur, a zatem i dla innych państw. Polityka pamięci narodowej to polityka szacunku dla siebie i dla innych. Etnos, naród powraca do swojej godności przez historię, narodową pamięć historyczną, na podstawie której kształtuje się świadomość historyczna narodu w określaniu jego przyszłości. Nie bez powodu tak wielu wybitnych myślicieli pisało, że ten, kto kontroluje przeszłość, określa także przyszłość. Dlatego obecna sytuacja społeczno-ekonomiczna, polityczno-ideologiczna, moralno-psychologiczna na Ukrainie wymaga szczególnie uważnego i wyważonego podejścia do oczyszczenia pamięci z kłamstwa, utwierdzenia prawdy jako pojęcia duchowego. Naród bowiem nie może żyć i pomyślnie się rozwijać, jeśli nie ma wyraźnej platformy duchowej, ukształtowanej na podstawie faktów historii, pisanej bezstronnie, w której nie przykłada się należytej uwagi do patriotycznego wychowania ludzi. Apelujemy do przedstawicieli władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, polityków, wszystkich pracowników środków masowego przekazu, narodowo świadomych Ukraińców, aby propagowali i utwierdzali w świadomości narodowej ideały ukraincentryzmu, których istota określana jest kategoriami godności narodowej, patriotyzmu, szacunku obywateli dla Państwa Ukraińskiego, ukierunkowanej pracy na rzecz wszechstronnego rozwoju wszystkich sfer życia i zapewnienia dobrobytu człowieka, zachowania jego dóbr duchowych i kulturalnych; wszystkie wydarzenia polityczne w świecie i na Ukrainie rozpatrywać przez pryzmat interesów narodowych Ukrainy, bronić jej dobrego imienia i równouprawnienia we wspólnocie światowej. Nadija Babycz, profesor Katedry Historii i Kultury Języka Ukraińskiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza w Czerniowcach; Halina Hrycko (Szapowałowa), docent Katedry Dziennikarstwa Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego; Nadija Zelińska, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik Katedry Wydawnictwa i Redagowania Ukraińskiej Akademii Drukarstwa; Iwan Krupski, doktor nauk historycznych, profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki; Wasyl Łyzanczuk, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik Katedry Radiofonii i Telewizji Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy; Ihor Łubkowycz, docent, dziekan Wydziału Komunikacji Masowej i Technologii Informacyjnych Międzynarodowego Uniwersytetu Ekonomiczno-Humanitarnego im. akademika S. Dem’janczuka (m. Równe); Ihor Mychajłyn, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik Katedry Dziennikarstwa Charkowskiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Karazina; Mychajło Prysiażnyj, docent, dziekan Wydziału Dziennikarstwa Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki; Ołeksandra Serbenśka, profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy; Ludmiła Tkacz, profesor Katedry Współczesnego Języka Ukraińskiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza w Czerniowcach; Ołena Fedorenko, docent Katedry Dziennikarstwa, Reklamy i Technologii PR Uniwersytetu Narodowego im. Bohdana Chmielnickiego w Czerkasach; Jurij Finkler, doktor nauk filologicznych, docent, kierownik Katedry Redaktorskiego i Reklamowego Mistrzostwa Instytutu Halickiego im. W. Czornowoła Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia”. Łącznie ponad 50 podpisów. Lwów, marzec 2009 roku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Na pielgrzymkę do Mazepy

Hanna DENYSKO, Połtawa Ukraina obchodzi 370. rocznicę urodzin hetmana Iwana Mazepy. Mamy okazję spełnić bogobojną sprawę: ze składek społecznych wznieść wspaniały pomnik hetmana, przywódcy narodu, hetmana-budowniczego Państwa Ukraińskiego. Mazepa budował dla nas. Mazepa powstawał za nas. Dlatego i my uczyńmy chrześcijański krok, niech każdy złoży ofiarę na pomnik! Państwo Ukraińskie było gotowe postawić hetmanowi pomnik na Placu Soborowym w Połtawie za pieniądze państwowe. Jednak niedoskonałość ustawowego podziału kompetencji między organami władzy państwowej a organami samorządu terytorialnego doprowadziła do tego, że drobni ludzie z korpusu deputowanych rady obwodowej zdołali „odfutbolować” te pieniądze z powrotem do stolicy. Wierzymy jednak, że społeczność połtawska sobie z tym poradzi. I stanie pomnik Mazepy na Placu Soborowym, i uwiecznimy pamięć jego towarzyszy, i postawimy pomnik wielkiego poety epoki Mazepy, ojca Iwana Wełyczkowskiego, i nazwiemy Park Korpusny Mazepinym Gajem, jak to było w czasach Ukraińskiej Republiki Ludowej. I zbudujemy pomnik Symona Petlury, i odbudujemy pomnik-krzyż Iwana Steszenki, zamordowanego przez ideowych poprzedników dzisiejszych niedoukraińców. I krzyż powróci na szczyt pomnika na mogile Iwana Kotlarewskiego. I stępią się szpony cesarskiego orła, który dręczy serce miasta nad Worsklą. I powstaną w naszym mieście gimnazja i akademie, gdzie młodzież będzie otrzymywać takie samo wszechstronne wykształcenie (oczywiście na jeszcze wyższym poziomie), jakie mieli Iwan Mazepa, Pyłyp Orlyk i inni politycy oraz artyści epoki Mazepy. A do tego potrzeba niewiele. Po prostu każdy, komu droga jest Ukraina i chwalebna Połtawa, komu bolą baturyńskie i połtawskie hekatomby, śmierć niewinnego ludu miasteczek Połtawszczyzny — Majaczek, Niechworoszczy, Perewałoczniej — musi działać!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

«POTWÓR OBLĘ, OGROMNY, STOGĘBY», czyli ROZMYŚLANIA PRZY ROZBITYM KORYCIE

Anatolij HATNENKO, m. Kijów. Nowocześni nuworysze, podobnie jak ich agresywni poprzednicy, niszczą miasto nie tylko fizycznie, ale i wypalają jego duchową, moralną istotę. Są absolutnie obojętni na historię miasta, jego wysokie konceptualne zasady duchowości i piękna, przekształcają architektoniczne oblicze miasta, drwiąc ze wszystkiego, co święte. Rzeczywiście, jak powiedział rosyjski klasyk, „potwór oblę, ogromny, stogęby”. Odnosi się wrażenie, że nasza stolica, zwłaszcza w części centralnej, doświadcza kolejnego obcego najazdu. Nowe wieżowce, wzniesione w ostatnim czasie w centrum miasta, postawione w jednym rzędzie ze starą zabudową, nie sprawiają wrażenia europejskości, przeciwnie, poniżają i wypierają tradycyjną zabudowę. Nieudolny symbol nowego budownictwa — masywna, szpetna architektoniczna „perła” hotelu „Hyatt” na historycznym placu Sofijskim. Społeczeństwo z oburzeniem przyjęło eklektyczne rozwiązanie głównego placu miasta. A domy-„igły” wokół Chreszczatyka stworzyły architektoniczny krajobraz, który prędzej przypomina Chicago niż ukraińską stolicę. Po przyjacielsku zazdroszczę paryżanom, którzy mają możliwość podziwiać starożytny architektoniczny rdzeń Paryża, taki, jakim był w XVIII, XIX, XX wiekach. Nam by taką kulturowo-historyczną ciągłość w wielostronnym Kijowie! Ale — nie było dane. Dziadek opowiada o tym, jakim był Kijów za jego młodości, a wnuk widzi zupełnie inne miasto. …Jakoś postanowiłem zobaczyć, co stało się z domkiem na ulicy Borycziw tik, o którym pisałem w zeszłym roku. Myślałem: być może Towarzystwo Ochrony Zabytków Historii i Kultury podjęło próbę uratowania budynku, wszak na tablicy pamiątkowej zaznaczono, że „zabytek architektury jest chroniony przez państwo”. Ale gdzie tam, o żadnej „ochronie” nie ma mowy. Domek doprowadzono do takiego stanu, że raczej nie podlega renowacji. W nim zniszczono drzwi, okna, wali się sufit. Zniknęła też tablica pamiątkowa. Zatem oryginalny budynek z 1819 roku z numerem ochronnym 274 można uznać za stracony. Prawdopodobnie taki sam los czeka też domek na Małej Żytomierskiej, w którym mieszkał wybitny ukraiński malarz, jeden z organizatorów Kijowskiego Towarzystwa Artystów Ołeksandr Muraszko. Już kilka lat jest ogrodzony płotem, z wybitymi oknami, czeka, najwyraźniej, na swój nieuchronny koniec. Dwie tablice — jedna metalowa, druga granitowa — jeszcze niedawno zdobiły jego fasadę. Metalowa, która zaświadczała, że to zabytek kultury, zniknęła pierwsza, zapewne znajdując swoje miejsce w punkcie skupu złomu. Granitową, z cudownym płaskorzeźbą artysty, wyłupali robotnicy, zapewne przygotowując budynek do zburzenia. Kierownik wydziału kultury rejonu szewczenkowskiego na mój apel w sprawie tego wydarzenia spokojnie odpowiedziała: „Wiecie przecież, jakie teraz są czasy. Oligarchowie robią, co chcą. A o tablicę pamiątkową nie martwcie się. Jest u nas na przechowaniu”. Jak wam się podoba taki pasaż niezależnej od narodu władzy? Tacy właśnie włodarze dają „zielone światło” niszczycielom, razem oni też wyznaczają nam miejsce duchowych nędzarzy przy rozbitym korycie. Niedawno odnowili znany wszystkim kijowianom budynek kina „Ukraina”. A już właściciel planuje zburzyć go i zbudować tu wieżowiec, bo, widzicie, „Ukraina” jest za mała i nie przynosi oczekiwanych nadzysków. Ależ, panowie, jakby nie było, to budynek historyczny. I dobrze byłoby zachować go i zaznaczyć tablicą pamiątkową niezapomniane wydarzenie naszej współczesnej historii, kiedy podczas premiery filmu S. Paradżanowa „Cienie zapomnianych przodków” ukraińscy działacze kultury W. Stus, I. Dziuba, W. Czornowił wystąpili przeciwko fali aresztowań patriotów Ukrainy, która zaczęła się w tamtych latach. Zburzenie tego budynku i, być może, Narodowej Akademii Muzycznej, która znajduje się obok i kłuje w oczy współczesnych nuworyszy, i o potrzebie budowy na jej miejscu nowej, „nowoczesnej” budowli już mówiono niemało. To ostatecznie oszpeci architektoniczne oblicze Majdanu Niepodległości i ulicy Horodeckiego. To może stać się niebezpiecznym precedensem, który zapoczątkuje zburzenie wielu dawnych budowli Kijowa. Wrzodem na pięknym obliczu Kijowa stała się reklama. Pewien człowiek z innego miasta, który niedawno odkrył dla siebie Kijów, powiedział, że jego pierwszym wrażeniem był nadmiar reklamy, a drugim — jej niska estetyczna i treściowa jakość. Jak nie zgodzić się z tym stwierdzeniem! Tablice reklamowe, większe i mniejsze, zalały całą kijowską przestrzeń. Prawie codziennie dodawane są nowe. Są takie miejsca, gdzie na dziesięciu metrach kwadratowych umieszczono trzy-cztery billboardy. W myślach nazywam to zjawisko bezczelnym polowaniem na portfel kijowianina. A co robią reklamodawcy w metrze! Tam nie spotkać się wzrokiem z reklamą można tylko zamykając oczy. Jest wszędzie — na ścianach tuneli, na schodach ruchomych, na kolumnach stacji, nią oblepiono wagony z zewnątrz i wewnątrz. Tego nie zobaczysz w żadnej europejskiej stolicy. Niestety, pieniądzomania stała się ideologią możnowładców, przyćmiwszy zdrowy rozsądek. Więc i rąbią gałąź, na której siedzą, nie dbając o przyszłość. Rąbią nie tylko w przenośnym znaczeniu, ale i w dosłownym. Padają, jak żołnierze w boju, „niemi bracia drzewa” pod złą siekierą. Odsłaniają się ulice i place, znikają place zabaw, jęczą okoliczne lasy pod najazdem domków letniskowych. Psychika normalnego człowieka ciężko „trawi” ten nieład i samowolę, na które, zdaje się, nie ma rady. Przezwyciężyć je może tylko wysoko zorganizowane społeczeństwo obywatelskie, do którego nam jeszcze oj jak daleko. Ale trzeba iść do niego. I jak najszybciej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Obrońcie historię, kulturę i kijowian

lanok i już (!) przydzielił je swoim bliskim pod prywatną zabudowę. Chcą też przechwycić kawałek Ogrodu Botanicznego (od ogrodzenia do lipowej alei) pod swoje działki. Dla nas to zguba: wzgórze zacznie się osuwać, woda spłynie pod nasze domy. A do tego ruszy potężny sprzęt budowlany tuż przy naszych domach, postawionych na fundamentach taśmowych, które nie wytrzymają jego wibracji. Dziwne i przerażające, że radni miejscy zagłosowali za tym. Przeciw było niewielu: drużyna W. Kliczki, radni z BJuT i dwaj radni z Bloku Katerynczuka. Dziękujemy im. Zwracaliśmy się do Peczerskiej Administracji Rejonowej m. Kijowa. W odpowiedzi dostaliśmy demagogiczne odpowiedzi pisemne. Opublikowaliśmy materiały w kilku gazetach o tej bezprecedensowej awanturze Czerniowieckiego. Zwróciliśmy się do prokuratury. Wszystko, co zrobiła, to skierowała protest do rady miejskiej, a ta, rzecz jasna, z protestem się nie zgodziła. Zaczarowane, a dokładniej skorumpowane koło. Nie chcemy być zakładnikami bezprawnych działań obecnych władz miejskich, skierowanych na niszczenie naszych domów, historycznych jaskiń, zagładę zielonych płuc Kijo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

PAMIĘĆ BEZ OCHRONY?

Petro ANTONENKO Niedawno na konferencji prasowej w Czernihowie zastępca przewodniczącego obwodowej państwowej administracji Wołodymyr Prychodko cytował dziennikarzom list od kierownictwa obwodowej milicji. W nim stróże porządku informują władze obwodu, że przestano im płacić za ochronę zabytków historii i kultury na terenie obwodu. Powstał znaczny dług za tę niełatwą pracę, którą wykonuje milicja. Rozumiejąc wagę sprawy, milicja na razie ochrania obiekty, że tak powiem, na kredyt, ale nie może to trwać bez końca i istnieje groźba, że nasze sanktuaria pozostaną bez ochrony. Od siebie zastępca przewodniczącego obwodowej administracji dodał, że władza centralna po prostu „obcięła” wśród innych cięć budżetu także finansowanie ochrony zabytków historii i kultury i że za miesiąc-dwa pozostaną one całkowicie bez dozoru. W szczególności, podkreślił, mowa jest nawet o Baturynie. Co się dzieje? Czy Ukrainie za mało jest zniszczenia tysięcy zabytków naszej duchowości, półprzestępczych szachrajstw wokół sanktuariów, grabieży ziem chronionych? Czy mało epidemii kradzieży i rabunków muzeów, galerii obrazów, archiwów? Na czym oszczędzamy — na naszej narodowej pamięci?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

POOT «PROŚWITA» INFORMUJE

Według stanu na 16 marca zebrano 445 382 hrywny. Zbiórka pieniędzy na wzniesienie pomnika Wielkiego Hetmana Ukrainy Iwana Mazepy trwa. Do listy ofiarodawców (zob. prosvi- ta.poltava.ua) dołączyli: Ołeh Wołodymyrowicz Bondarczuk, Kijów — 500 hrywien; Sydir Wasylowicz Kizin, Kijów — 500 hrywien; Ihor Ołeksandrowicz Czybisow, Kijów — 500 hrywien; Anatolij Walentynowicz Czerewyczny — 300 hrywien; A.Ju. Dmytrenko, Połtawa — 1000 hrywien; Ołeksandr Saienko, Połtawa — 50 hrywien; Korolczenko — 20 hrywien; imię niepodane — 100 hrywien; imię niepodane — 300 hrywien; imię niepodane — 500 hrywien; protoprezbiter Mykoła Chrapacz — 150 hrywien; kapłan Wiaczesław Rukas — 150 hrywien. Prosimy o przyłączenie się do tej świętej sprawy wszystkich nieobojętnych Ukraińców i jesteśmy bezgranicznie wdzięczni wszystkim, którzy odpowiedzieli. Nazwiska wszystkich ofiarodawców zostaną wyryte na specjalnej tablicy. UWAGA! W związku z reorganizacją „Ukrsocbanku” od 10 marca zmieniono dane bankowe POOT „Proświta”. Środki na pomnik Iwana Mazepy prosimy przesyłać na konto: nr rach. 26005710001231, Bank odbiorcy: Charkowski Obwodowy Oddział AKB „Ukrsocbank”, MFO 351016, kod EDRPOU Banku 09351014

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Otwarty list do Prezydenta Ukrainy W. A. Juszczenki

Wysoce szanowny Panie Prezydencie! Jesteśmy zmuszeni po raz kolejny zwracać się do Pana w krytycznej sytuacji, która zagraża życiu setek rodzin mieszkańców Kijowa, zamieszkujących wielopiętrowe budynki na ulicach Bastionnej, Miczurina i w zaułku Bastionnym, położonych tuż przy Zwierynieckich wzgórzach, na których znajduje się ogrodzenie Ogrodu Botanicznego im. akademika Hryszki. Zwierynieckie wzgórza są zabytkowe, ponieważ kryją w sobie jeszcze nieodkryte starożytne jaskinie, a niszczenie ich jest niedopuszczalne. Ponadto składają się z nasiąkniętych wodą gruntów lessowych, a nasze domy są chronione przed osuwiskami podczas powodzi lub silnych deszczów przez mur oporowy, który już prawie cztery dziesięciolecia daje nam możliwość spokojnego życia. Odległość od naszych domostw do ogrodzenia ogrodu wynosi 30–60 metrów. A kijowski mer Czernowecki podjął awanturniczy krok: podzielił wzdłuż obwodu te wąziutkie stoki Zwierynieckiej górki na dwanaście dział-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

POLEGLI NA PRZEŁĘCZY WIERECKA

Wołodymyr PIPASZ, przewodniczący zarządu Zakarpackiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, radny rady obwodowej. Przedstawiciele ukraińskiej społeczności Zakarpacia przez wiele lat domagali się przeprowadzenia na przełęczy Wierecka — swoistej granicy obwodów zakarpackiego i lwowskiego — wykopalisk, które umożliwią odnalezienie i pochowanie szczątków karpackich Siczo-strzelców, rozstrzelanych tutaj w marcu 1939 r. przez polskich i węgierskich okupantów. (Do października 1918 r. przez przełęcz przebiegała granica państwowa między węgierską a austriacką częścią Austro-Węgier, od 1919 r. do marca 1939 r. — między Czechosłowacją a Polską). Apel do władz obwodowych w tej sprawie przyjmowało pod koniec lat 90. i na początku lat 2000. kilka konferencji krajowych Ludowego Ruchu Ukrainy. Zgodnie z zeznaniami wielu osób żyjących jeszcze na początku lat dziewięćdziesiątych, które opublikował doktor nauk historycznych, profesor Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego Wasyl Chudanycz w książce „Światowe braterstwo Karpacka Sicz”, ogólna liczba ofiar okupantów wynosi prawie 600 osób. Dwa lata temu, rozpoczynając przygotowania do obchodów 70-lecia Karpackiej Ukrainy (wymaga to czasu), jako radny opracowałem projekt uchwały Zakarpackiej Rady Obwodowej, w którym znalazł się punkt o potrzebie przeprowadzenia wykopalisk na przełęczy, pochowania karpackich Siczo-strzelców i wzniesienia na mogile zbiorowej pomnika. Jednak rada obwodowa odrzuciła go jako „nieuzasadniony”. Na kolejną sesję złożyłem nowy projekt z „Notatką wyjaśniającą”, w której powoływałem się na badania profesora W. Chudanycza. Jednak i ten dokument nie uzyskał większości głosów. Ostatecznie wszystko stało się jasne wkrótce. Okazało się, że w czasie, gdy rada obwodowa odrzucała moje projekty, na przełęczy Wierecka potajemnie kończono wstrzymaną w 1996 roku budowę pomnika ku czci 1100-lecia zdobycia naszego kraju przez Węgrów. A to, że wznoszenie takiego pomnika na „kościach” rozstrzelanych przy udziale Węgrów karpackich Siczo-strzelców jest, delikatnie mówiąc, nieetyczne i ukrainofobiczne, było zrozumiałe nawet dla naszych wysokich rangą urzędników. Dlatego podjęli decyzję, by nie szukać pochówków, bo jeśli ich nie ma, to nie ma też dowodów na to, że była tu golgota setek ukraińskich patriotów. Po protestach społecznych, masowych akcjach zorganizowanych na przełęczy przez WS „Swoboda”, decyzjach rad obwodowych lwowskiej, tarnopolskiej i iwanofrankiwskiej o niedopuszczalności budowy upokarzającego dla Ukraińców, bo rewizjonistycznego pomnika, realizacja planów jego otwarcia z udziałem przywódców Ukrainy i Węgier (nawiasem mówiąc, 15 marca tego roku, czyli w święty dla Zakarpatczyków dzień) stała się niemożliwa. Inicjatorzy tej zniewagi Ukraińców ponieśli haniebną porażkę, bo okazało się, że „niemożliwe jest dla strony ukraińskiej zapewnienie porządku publicznego” podczas otwarcia pomnika. Kierownictwo obwodu, próbując osłabić napięcie społeczno-polityczne, które samo wywołało, wydało 11 stycznia 2008 r. zarządzenie przewodniczącego Obwodowej Administracji Państwowej w sprawie budowy na przełęczy Wierecka dwóch pomników: karpackim Siczo-strzelcom i Węgrom. Z budżetu obwodowego na budowę pierwszego przekazano prawie 300 tysięcy hrywien (węgierski budowany jest za środki zagraniczne). Znajdując się w trudnej sytuacji, próbując zadeklarować, że jest patriotyczna, władza obwodowa zainicjowała wydanie 12 marca 2008 roku dekretu prezydenckiego o szerokich obchodach 70-lecia Karpackiej Ukrainy. Wiosną od władz lokalnych do Gabinetu Ministrów wpłynęła również prośba o organizację i przeprowadzenie prac poszukiwawczych pochówków Siczo-strzelców. Czyli zmuszeni są do tego, czemu niedawno kategorycznie zaprzeczali. Jednak przez całe lato prace tak i nie rozpoczęły się — „z braku finansowania”. 25 października, ponieważ zwlekać już nie było można, na przełęcz przyjechała grupa poszukiwawcza z pracowników przedsiębiorstwa komunalnego Rady Obwodowej Lwowskiej ds. poszukiwania pochówków uczestników walk o niepodległość narodową oraz ofiar wojen, deportacji i represji politycznych „Dolja”, na czele której stoi kandydat nauk historycznych, archeolog Jarosław Onyszczuk. Poszukiwacze pracowali „na kredyt”, odpowiadając na prośbę Światosława Szeremety, sekretarza odpowiedzialnego Państwowej Komisji Międzyresortowej ds. upamiętnienia ofiar wojny i represji politycznych (kieruje nią wicepremier I. Wasiunyk, zastępcą jest dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej I. Juchnowski). Przy okazji, na podstawie dokumentów i świadectw współczesnych, przedstawiam krótką retrospektywę wydarzeń z marca 1939 r. w północno-zachodniej części Zakarpacia. 15 marca wojska węgierskie rozpoczęły ofensywę w celu podboju Karpackiej Ukrainy w trzech kierunkach: północno-zachodnim niepodległości Karpackiej Ukrainy i represje polityczne wobec kierownictwa Karpackiej Ukrainy — Auhustyna Wołoszyna i jego współpracowników. Również na konferencji prasowej zaprezentowano wydawnictwo społeczno-polityczne „Karpacka Ukraina”, wydane przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej z okazji znaczącej daty. Zdjęcie ze strony Prezydenta. *** Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko 14 marca złożył wizytę roboczą w obwodzie zakarpackim. Głowa państwa wzięła udział w uroczystościach z okazji 70-lecia wydarzeń związanych z proklamacją Karpackiej Ukrainy. Uroczystości odbyły się w Parku Pamięci „Krasne Pole” w pobliżu Chustu. Z okazji tej daty Prezydent wystąpił z przemówieniem okolicznościowym. Wiktor Juszczenko podczas podróży wziął udział w nabożeństwie ku czci bohaterów Karpackiej Ukrainy, które odbyło się w greckokatolickim soborze Wniebowstąpienia Pańskiego w Chuście z udziałem przedstawicieli władz lokalnych, duchowieństwa i lokalnej społeczności. Odwiedził również Chustską specjalistyczną szkołę ogólnokształcącą, której nadano imię Prezydenta. (Użhorod—Wielki Berezny), północnym (Czynadijowo—Wołowiec) oraz wschodnim (Berehowo—Chust—Jasinie). Najszerzej w literaturze opisano walki na Krasnym Polu oraz w okolicach Chustu, jednak miejsc walk było przynajmniej dwadzieścia. Dla przykładu, siczo-strzelcy z Szarkadu wzięli nawet grupę honwedów (honwedzi — siły zbrojne Węgier) do niewoli, ciężkie były walki 17 marca niedaleko Irszawy, Biłek i Dołhego. Nawet 18 marca, w wyniku walki z siczo-strzelcami między Myrczą a Małym Bereznym, wojska węgierskie, zgodnie z dokumentami dowództwa armii węgierskiej, były zmuszone do odwrotu. „Najłatwiej” Węgrom poszedł kierunek północny. Na Przełęcz Werecką ich wojska (cztery bataliony) po walkach w pobliżu Czynadijowa, Pasiki i Swalawy dotarły, prawdopodobnie, nie później niż rano 17 marca. Tutaj doszło do „bratania” z polskimi wojskowymi, które przerodziło się w hulankę (Polacy śpiewali: „Węgier, Polak — dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki!”). Następnego dnia honwedzi przypędzili na przełęcz setki karpackich siczo-strzelców, którzy dostali się do niewoli. Byli to ci, którzy zaświadczyli, że są Ukraińcami — obywatelami Polski i na wezwanie OUN przybyli jesienią — w marcu 1939 r. na pomoc Karpackiej Ukrainie. Siczo-strzelców, jak opowiadają naoczni świadkowie, zmuszono do rozsznurowania butów i zdjęcia pasków ze spodni. To po to, aby uniemożliwić ucieczkę w głębokim śniegu. Na przełęczy jeńców przekazano polskim wojskowym. Wina siczo-strzelców wobec państwa polskiego była co najwyżej nielegalnym przekroczeniem granicy, za co surowa kara nie była przewidziana. Jednak następnego dnia siczo-strzelców, wbrew prawu międzynarodowemu oraz ustawodawstwu Polski i Węgier, rozstrzelano. Podzielono ich na grupy po pięćdziesiąt osób, rozwieziono po obwodzie granicy, przepędzono na zakarpacką stronę i rozstrzelano z karabinów maszynowych. Tych, którzy próbowali uciec (ludzie rzucali się w różne strony), oraz rannych doganiano i dobijano z karabinków. Niezaprzeczalne jest współudział w zbrodni węgierskich oficerów, gdyż rozstrzeliwania odbywały się nie na polskim (lwowskim) terytorium, a na zakarpackim, a to już Węgry. Więc bez zgody i współudziału Węgrów Polacy nie mogliby tego robić na cudzej ziemi. Powstaje pytanie: dlaczego siczo-strzelców rozstrzelano (podobne rozstrzelania odbywały się także na innych przełęczach)? Rzecz w tym, że polscy okupanci ucieszyli się z możliwości tak „łatwego i prostego” zlikwidowania ogromnej masy młodych ukraińskich patriotów, niedopuszczenia ich do Galicji, gdyż

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

15 MARCA MINĘŁO 70 LAT OD DNIA OGŁOSZENIA NIEPODLEGŁOŚCI UKRAINY KARPACKIEJ

13 marca w „Ukrinformie” Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej przeprowadził konferencję prasową „Ukraina Karpacka — krok na drodze do ukraińskiej niepodległości”. Otworzył ją zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, doktor nauk historycznych Władysław Werstiuk, który zapoznał obecnych z przebiegiem realizacji ogólnopaństwowego planu działań związanych z obchodami 70-lecia wydarzeń związanych z ogłoszeniem Ukrainy Karpackiej. Sekretarz odpowiedzialny Państwowej komisji międzyresortowej ds. upamiętnienia ofiar wojny i represji politycznych Światosław Szeremeta zapoznał z działalnością organów władzy państwowej w sferze czczenia pamięci przywódców i obrońców Ukrainy Karpackiej. W szczególności opowiedział o planach budowy i otwarcia pomnika obrońców Ukrainy Karpackiej na Przełęczy Wereckiej, ustanowienia znaków pamięci i tablic pamiątkowych w miejscach związanych z życiem i działalnością działaczy Ukrainy Karpackiej, zagospodarowania Parku Pamięci „Krasne Pole”. Również dziennikarzy poinformowano o przebiegu prac poszukiwawczych i archeologicznych w miejscach masowych pochówków karpackich siczo-wików. Szczególne zainteresowanie, jak zawsze, wywołał referat dyrektora Departamentu zabezpieczenia archiwalnego Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, kandydata nauk historycznych Wołodymyra Wiatrowycza. Ujawnił on materiały z Branżowego państwowego archiwum SBU, w szczególności unikalne dokumenty Siczy Karpackiej, Rządu Ukrainy Karpackiej oraz radzieckich organów karnych, które odzwierciedlają stosunek władzy komunistycznej do Ukrainy Karpackiej Awhustyna Wołoszyna. Prezydent zapoznał się z wystawą dokumentów archiwalnych z czasów Ukrainy Karpackiej, znajdującą się w tej szkole. Materiał przygotował Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...ja Ostrokoniec... Hanna Karabynczuk, która wówczas miała 14 lat, z przerażeniem wspomina, jak jej krowa na pastwisku wpadła do dołu. Dół rozgrzebały zwierzęta… Łącznej liczby miejsc pochówków nie znamy, bo minęło już 70 lat. Na razie poszukiwaczom miejscowi mieszkańcy wskazali pięć. Pod koniec października – na początku listopada 2008 roku odkopano najmniejszy z grobów. Znaleziono w nim szczątki 12 osób. Odnaleziono skórzane obuwie – wojskowe (podeszwy z kolcami) i cywilne trzewiki bez sznurowadeł, strzępy zbutwiałej odzieży, przedwojenne czechosłowackie monety, zegarki itp. Z powodu nadchodzącej zimy prace wstrzymano. Wykopaliska mają zostać wznowione w kwietniu i zakończone do końca lata. Przewiduje to m.in. dekret Prezydenta Ukrainy oraz zarządzenie Gabinetu Ministrów w sprawie upamiętnienia 70. rocznicy wydarzeń związanych z proklamowaniem Karpackiej Ukrainy. Szczątki wszystkich odnalezionych karpackich siczowców uzgodniono przepochować w pięknym miejscu, obok „starej” drogi przez przełęcz. Zostanie tu urządzony cmentarz wojskowy, na którym ustawi się krzyże w liczbie odpowiadającej liczbie szczątków.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

MYCHAJŁO PETRYCZKA: «WIERZĘ W IDEĘ NARODOWĄ»

W marcu 2009 roku Prezydent Ukrainy odznaczył państwowymi nagrodami z okazji 70. rocznicy wydarzeń związanych z proklamowaniem Karpackiej Ukrainy całą grupę naszych rodaków, żyjących i pracujących na Zakarpaciu. W szczególności orderem Księżnej Olgi III stopnia odznaczono członkinię Chuskiego miejskorejonowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Marię Wasylivnę Petraszko, a orderem «Za zasługi» II stopnia — jednego z najstarszych proświtian obwodu, byłego karpackiego siczowca Mychajła Petrowycza Petryczkę. Serdecznie gratulujemy im wysokich odznaczeń państwowych, a Mychajło Petryczka jest naszym gościem, i swoją opowieść dla gazety nazwał spowiedzią bojownika o ideę narodową ukraińską i dodał, że takich jak on, dziś nieznanych, w tamtym czasie było tysiące i tysiące, i znacznie lepszych od niego. Zatem głos należy do p. Mychajła Petryczki. Mychajło PETRYCZKA, członek Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, wieś Czynadijewo, rejon mukaczewski obwodu zakarpackiego. — Urodziłem się w 1924 roku w rodzinie chłopskiej Petra i Marii. Miałem świadomych narodowo rodziców: ojciec w 1924 roku założył w swojej wsi Czynadijewo w powiecie mukaczewskim „Proświtę”. Było to kulturalno-oświatowe towarzystwo, być może jedno z pierwszych na Zakarpaciu. Utrzymywał kontakty z wybitnymi działaczami Zakarpacia — A. Wołoszynem, braćmi Fedorem i Julianem Rewajami, D. Klympuszem, S. Klocziurakiem, A. Sztefanem i innymi. W naszej rodzinie panowało i wrzało narodowo-patriotyczne środowisko, w którym dorastałem. Był to czas, gdy na Zakarpaciu rozgrywał się burzliwy proces politycznego i narodowego odrodzenia po wielowiekowym poniewieraniu kraju przez Węgry. Ze względu na moje patriotyczne wychowanie już w drugiej klasie szkoły podstawowej doznawałem prześladowań ze strony dyrektora, zagorzałego rusofila. W 1936 roku wstąpiłem do Mukaczewskiego Gimnazjum Realnego, które było bastionem antyukraińskości, i musiałem bronić godności i czci ukraińskich idei, co wywoływało wrogie nastawienie do mnie ze strony kierownictwa placówki. Jednak byłem aktywny we wszystkich działaniach państwotwórczych na Ukrainie Karpackiej — na ile pozwalał mi młodzieńczy wiek. Po okupacji Ukrainy Karpackiej przez wojska węgierskie w marcu 1939 roku mojej rodzinie groziła fizyczna zagłada. W 1942 roku za przynależność do podziemnej OUN, która walczyła o wyzwolenie Ukrainy Karpackiej spod węgierskich okupantów, przeszedłem przez śledczą katownię „Kownerkaszteil” („kasztil” w miejscowej gwarze oznacza „zamek, pałac”), więzienie oraz zakaz kształcenia. W październiku 1944 roku na miejsce węgierskiego okupanta przyszedł okupant komuno-moskiewski, jeszcze okrutniejszy i po szatańsku wyrafinowany. Za przynależność do OUN-UPA zostałem aresztowany i skazany na rozstrzelanie. Wyrok z czasem zamieniono na 20, a potem na 10 lat więzienia w obozach. W obozach razem z nacjonalistami-banderowcami podejmowałem wszelkie możliwe działania na rzecz podtrzymania ducha oporu i utwierdzania idei nacjonalistycznych — byliśmy gotowi kontynuować naszą sprawę. Po zwolnieniu z obozów i odbyciu rocznego zesłania, już jako inwalida z okaleczoną nogą, wróciłem do domu i zatrudniłem się jako sprzątacz w miejscowym kombinacie drzewnym. Przyjmowano mnie do pracy bardzo niechętnie, aby „nie mieć zbędnych kłopotów z banderowcem”. W 1958 roku wstąpiłem na zaoczny wydział Lwowskiego Instytutu Technologii Leśnej, który ukończyłem w 1963 roku z wyróżnieniem. Pracę dyplomową napisałem w języku ukraińskim, co w czasach szalonej rusyfikacji brieżniewowsko-susłowskiej było nietypowe. Ponadto, na apel rektora instytutu do dyplomantów, by napisali kilka akapitów pracy dyplomowej w języku obcym (była wtedy i taka kampania), napisałem jeden rozdział po niemiecku, a drugi po angielsku. Uczyniłem tak nie po to, by się wyróżnić, lecz by na tym językowym tle język ukraiński nabrał większej wagi. Mychajło Petrowycz Petryczka Pracując w zakładzie produkcyjnym jako inżynier, stale kontaktowałem się z kolektywem liczącym do trzech tysięcy pracowników. Nie mogłem nie wykorzystać tej sytuacji, by – ostrożnie, ale jednak – popularyzować sprawę ukraińską. W kolektywie wiedziano o mojej przeszłości. Aby sprawa moich rodziców i przyjaciół przez mnie docierała do ludzi, trzeba było się wyróżnić, być kimś innym niż większość. Starałem się to osiągnąć wzorowym zachowaniem: wyraźnie uprzejmie traktowałem każdego człowieka, lecz bez fałszu i artystycznej pozy; w sprawach służbowych zachowywałem się bez nadmiernej wylewności, bez przekleństw, które już wtedy były normą. Starałem się wysłuchać rozmówcy, szczególnie uważnie rozpatrywać propozycje produkcyjne, nawet jeśli były niewielkie. Lecz szacunek dla rozmówcy i rozsądne podejście do jego propozycji miały przynieść autorowi zrozumienie, że jego ludzkie i zawodowe cechy są mi bliskie. Trzeźwość i życie bez tytoniu także wiele dodawały mi do opinii „nie taki jak wszyscy”. Tak mimowolnie u ludzi pojawiała się myśl: „A taki siedział za Ukrainę!” Taka taktyka postępowania wymagała ode mnie pewnego napięcia, stałej samokontroli, co w rezultacie dawało mi wielki pożytek w samowychowaniu i wypracowywaniu optymistycznej dominanty. Zawsze pomagała mi żona Katarzyna, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej – natura szczera, wielka miłośniczka prawdy, która ma silne poczucie szacunku dla ludzi i miłości do przyrody. Jej ojca represjonowano, zginął w obozach kazachskich. A wujek żony, Jurij Biłej, był szefem policji Karpackiej Ukrainy. W 1963 roku wstąpiłem do konspiracyjnej organizacji UNF – Ukraiński Front Narodowy. Celem tej organizacji było tworzenie na całej Ukrainie punktów oparcia, niewielkich liczebnie, lecz złożonych z wiarygodnych ludzi. Jednym z organizatorów UNF był znany działacz ruchu nacjonalistycznego Zinowij Krasiwski. W owym czasie na Zakarpaciu działały trzy takie punkty oparcia, z którymi miałem związek w ramach linii konspiracyjnej. Jestem przekonany, że walka o ideę narodową ukraińską trwa. I będzie trwać, dopóki nie staniemy się dojrzałym narodem, wewnątrz którego nie będzie pytań o język, o podział na Wschód i Zachód. Wierzę, że moralność chrześcijańska pokona takie zbrodnicze zjawiska jak korupcja, przekupstwo, wykorzystywanie władzy dla własnej korzyści i stanie się podstawą kultury narodu. Niezachwianie wierzę w zwycięstwo dobra nad złem, prawdy nad kłamstwem w kontekście triumfu ukraińskiej idei narodowej. Sława Ukrainie! Sława bohaterom!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Przełęcze

uważali, że to pozwoli poradzić sobie z narastającą ogólnonarodową walką wyzwoleńczą Ukraińców na ich „wschodnich kresach”. Historia jednak okrutnie się zemściła. Kilka miesięcy później Polska straciła niepodległość. Jej terytorium podzielili Hitler i Stalin, a tysiące polskich oficerów (być może wśród nich byli ci, którzy kierowali egzekucjami siczowców), którzy poddali się do niewoli Armii Czerwonej, zostali w Katyniu w równie zbrodniczy sposób rozstrzelani przez enkawudzistów. Gdy w górach stopniał śnieg, według relacji mieszkańców wsi Nowa Rostoka i Werbiaż psy zaczęły przyciągać do wsi ogryzione kawałki ludzkich ciał: ręce, nogi, głowy i tak dalej. Chłopi poinformowali o tym miejscowego księdza z Werbiaża, o. D. Rewyckiego. Straszliwe wydarzenia skłoniły go do zwrócenia się do węgierskiego dowództwa. Był czerwiec. W lasach stał straszliwy smród, pojawiło się zagrożenie chorobami zakaźnymi. Zatem utworzono komisję, do której weszli węgierscy i polscy pogranicznicy, o. D. Rewycki oraz starostowie obu wsi. Komisja zorganizowała chłopów do pochowania ciał. Jednak zwłoki zakopywano na niewielkiej głębokości. Tak, mieszkanka No-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

135 lat od dnia urodzin Augustyna Wołoszyna

Augustyn Iwanowycz Wołoszyn urodził się 17 marca 1874 r. we wsi Kelećyn w powiecie Wołowskim (obecnie rejon Międzyhirski) na Zakarpaciu, w rodzinie wiejskiego księdza. Wykształcenie zdobył w seminarium oraz w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Budapeszcie, po czym aktywnie uczestniczył w kulturalnym ruchu tego kraju. W latach 1917–1938 był dyrektorem seminarium nauczycielskiego w Użhorodzie, autorem podręczników. Zaczął zajmować się aktywną działalnością polityczną w ukraińskich organizacjach społeczno-politycznych Zakarpacia, w szczególności w „Proświcie” (1920 r.). Założył i kierował Narodowo-Chrześcijańską Partią (1923–1939), z ramienia której był wybierany posłem (deputowanym) do czechosłowackiego parlamentu (1925–1929). 26 października 1938 r., po tym jak praska władza aresztowała premiera Andrija Brodija, ogłaszając go węgierskim szpiegiem, i rozwiązała rząd, Wołoszyna mianowano nowym premierem autonomicznego rządu Ukrainy Karpackiej, a 15 marca 1939 r. został prezydentem tego państwa. Podczas okupacji kraju przez Węgry emigrował wraz z rządem za granicę i osiadł w Pradze. W maju 1945 r. został aresztowany przez sowieckie służby specjalne. Zmarł w moskiewskim więzieniu Butyrka 19 lipca 1945 r. 15 marca 2002 r. Prezydent Ukrainy Leonid Kuczma podpisał dekret o pośmiertnym nadaniu Augustynowi Wołoszynowi tytułu Bohatera Ukrainy wraz z wręczeniem Orderu Państwa. Augustyn Wołoszyn na wiecu w Chuście z okazji Dnia Zjednoczenia. 22 stycznia 1939 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

LEKCJE JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO PRZYGOTOWANIE DO ZEWNĘTRZNEJ NIEZALEŻNEJ OCENY

Iwan JUSZCZUK, profesor Ciąg dalszy. Początek w nr 1, 2, 3, 5, 7, 9 za 2009 r. znaczeniach — wieloznacznością (polisemią). Większość powszechnie używanych słów języka ukraińskiego to słowa wieloznaczne. Na przykład w „Słowniku języka ukraińskiego” odnotowano dziesięć znaczeń słowa kryło: „narząd lotny ptaków”, „powierzchnia nośna samolotu”, „łopatka wiatraka”, „daszek nad kołem samochodu”, „boczna część budynku”, „ugrupowanie w organizacji politycznej” itd. Każde takie słowo nabiera swojego konkretnego znaczenia w połączeniu z innymi słowami. Wieloznaczności nie należy mylić z homonimią. W słowie wieloznacznym wszystkie jego znaczenia są tak czy inaczej ze sobą powiązane, mają coś wspólnego. Na przykład znaczenia wieloznacznego słowa wohnyszcze (ognisko): 1) „sterta płonącego drewna”; 2) „miejsce, gdzie rozpalano ogień”; 3) „własne domostwo, rodzina”; 4) „centrum, skupienie czegoś” — wynikają jedno z drugiego. Homonimy zaś (jak na przykład łuh „teren pod sianożęcie” i łuh „substancja chemiczna określonego składu”) — to zupełnie różne słowa, w ich znaczeniach nie ma nic wspólnego. Sprawdź siebie. Słowa wypisz w dwie kolumny: 1) jednoznaczne; 2) wieloznaczne. Oznak, aspiryn, sufiks, maska, zwjazok, oczeret, łatun, osmij, jiżak, ondatra, udar, wysota, czerwen. Klucz. Z drugich liter ma ułożyć się początek wypowiedzi O. Dowżenki: „…na drodze z przeszłości w przyszłość”. 3. Znaczenie dosłowne i przenośne słowa Słowo może mieć znaczenie dosłowne i przenośne oraz może być używane w znaczeniu dosłownym i przenośnym. Znaczenie dosłowne słowa — to jego podstawowe, z reguły pierwotne znaczenie. Na przykład znaczenie dosłowne słowa połotno (płótno) — „lniana, konopna, bawełniana tkanina o specjalnym splocie”. Przychodzi ono na myśl jako pierwsze, gdy słyszymy to słowo. Znaczenie przenośne słowa — to jedno ze znaczeń słowa wieloznacznego, które powstało i utrwaliło się w nim w wyniku przeniesienia nazwy z jednego przedmiotu lub zjawiska na inny przedmiot lub zjawisko na podstawie podobieństwa. Znaczenie przenośne jest zawsze wtórne i powiązane z podstawowym, dosłownym znaczeniem. Na przykład znaczenia słowa połotno „obraz malarza”, „jezdnia drogi”, „płaska cienka część narzędzia (piły, brzeszczotu)” — są przenośne. Słowo użyte w znaczeniu dosłownym oznacza zwykłą nazwę przedmiotu, czynności lub cechy. Na przykład słowo połotno w zdaniach: Za zielonymi wierzbami, na trawie bieliły się trzy kawałki płótna (I. Neczuj-Łewycki). Briułłow pracował do utraty sił i nie mógł oderwać się od swojego płótna (O. Iwanenko). Wkrótce olbrzymi szybki cień przemknął nad torowiskiem (O. Donczenko). Brzeszczot piły zawsze trzymają prostopadle do ciętej płaszczyzny (Z podręcznika) — użyto w znaczeniu dosłownym. Nazwane tu tym słowem rzeczy właśnie tak się nazywają, nie inaczej. Słowo użyte w znaczeniu przenośnym obrazowo charakteryzuje przedmiot, czynność lub cechę na podstawie podobieństwa. Przenośne użycie słowa pod względem treści jest indywidualne i wykorzystywane tylko w określonym kontekście. Na przykład w zdaniu: Zimowy wieczór wciąż tkał i tkał nad wsią swoje płótna, i one delikatnie spadały z niewidzialnych krosien na przychwyconą mrozem ziemię (M. Stelmach) — słowo połotno nabrało przenośnego znaczenia „pokrywa śnieżna”, choć samo w sobie takiego znaczenia nie ma — ani dosłownego, ani przenośnego. Sprawdź siebie. Zapisz związki wyrazowe w dwie kolumny w zależności od tego, w jakim znaczeniu występuje przymiotnik: 1) w dosłownym; 2) w przenośnym. Oszczadływyj (oszczędny) hospodar, wbywcza (zabójcza) ironija, korotka (krótka) pamjat, krywyj (krzywy) usmich, dowhyj (długi) szlach, czornyj (czarny) deń, stara (stara) istorija, wdalnyj (udany) poczatok, tmyanyj (mętny) pohlad, knyżna (książkowa) mowa, ubohyj (ubogi) rozum, rjasnyj (obfity) doszcz, ważkyj (ciężki) spohad. Klucz. Z drugich liter przymiotników ma ułożyć się zakończenie wypowiedzi P. Hrabowskiego: „Nie próbujmy przeżyć bezmyślnie, bo życie — to…” 4. Homonimy Słowa, jednakowe pod względem brzmienia, ale zupełnie różne pod względem znaczenia, nazywają się homonimami. Na przykład słowa: ława „rodzaj mebla do siedzenia”; ława „szyk bojowy”; ława „roztopiona masa, która wylewa się z wulkanów”; ława „duży przodek w kopalni” — to zupełnie różne pod względem znaczenia i pochodzenia homonimy. Znaczenia homonimów nie są ze sobą w żaden sposób powiązane. Homonimy bywają pełne i niepełne. Pełne homonimy pokrywają się we wszystkich formach gramatycznych: kran „rurka z zaworem” i kran „mechanizm do podnoszenia ciężarów” (oba rzeczowniki we wszystkich przypadkach liczby pojedynczej i mnogiej mają jednakowe formy); motornyj „szybki” i motornyj „związany z silnikiem” (oba przymiotniki jednakowo odmieniają się przez rodzaje, przypadki i liczby). Niepełne homonimy pokrywają się tylko w części form gramatycznych: baranci „młode barany” (ma wszystkie formy liczby pojedynczej i mnogiej) i baranci „piana na grzbietach fal” (ma tylko formy liczby mnogiej); żaty „ściskać” i żaty „ścinać” (mają one wszystkie inne formy, oprócz form czasu przeszłego i przyszłego oraz trybu przypuszczającego, różne). Do zjawisk homonimicznych w języku należą także: 1) homofony (czyli takie, które jednakowo brzmią) — przy jednakowej wymowie mają różną pisownię: kłenok — kłynok, hreby — hryby, mene — myne, Roman — roman, Moroz — moroz; tutaj należy zaliczyć także homonimy składniowe — jednakowe kompleksy dźwiękowe, z których jeden jest słowem, drugi — połączeniem słów: sonce — son ce, cehłyna — ce hłyna, dowoli — do woli, potry — po try, zho-ry — z hory; 2) homografy (czyli takie, które jednakowo się piszą) — przy jednakowej pisowni mają różną wymowę (różny akcent): zamok i zamok, doroha i doroha, obid i obid; 3) homoformy — mają jednakowy skład dźwiękowy tylko w określonej formie gramatycznej: szyju od szyty i szyju od szyja; pole „łan” i pole od połoty; warta „straż” i warta od wartyj. 5. Paronimy Paronimy — słowa, bardzo podobne pod względem brzmienia, nierzadko — i pod względem znaczenia, ale nie tożsame. Można je łatwo pomylić. Na przykład niewieloma dźwiękami różnią się paronimy adresat „ten, do kogo wysyła się” i adresant „ten, kto wysyła”; mymochity „niechcący” i mymochid „przechodząc obok”; wyje (od wyty) i wije (od wijaty); znehody „niedole” i nez-hody „brak zgody” itp. 6. Synonimy Słowa, różne pod względem brzmienia, ale jednakowe lub bliskie pod względem znaczenia, nazywane są synonimami. Na przykład jednakowe pod względem znaczenia słowa leleka, czornohuz, busel, buźko (bocian); bliskie pod względem znaczenia — harnyj, choroszyj, krasywyj, wrodływyj, hożyj, czudowyj, prekrasnyj (piękny, ładny, wspaniały). Dwa lub kilka synonimów tworzą szereg synonimiczny, w którym wyróżnia się słowo podstawowe — dominantę. Jest ono nośnikiem głównego znaczenia, wspólnego dla całego szeregu synonimicznego, stylistycznie neutralne, najczęściej używane i w słownikach synonimów stawiane jako pierwsze: kryczaty, horlaty, lementuwaty, hałasuwaty, repetuwaty, wereszczaty, wołaty (krzyczeć, wrzeszczeć, wołać). W skład szeregów synonimicznych mogą wchodzić także frazeologizmy: rano, na switanni, ni swit ni zoria, szcze j na zoriu ne zajmałosia, szcze j na swit ne błahosłowłosia, szcze treti piwni ne spiwały, szcze j czorty nawkułaczky ne byłyś (wcześnie, o świcie); zdywuwatyś, zczuduwatyś, zrobyty wełyki oczi, oczi wytryszczyty, skam’ianity wid dywa (zdziwić się, zdębieć). Synonimiczne bywają też nie frazeologiczne połączenia wyrazowe: sumniwatyś — braty pid sumniw (wątpić — poddawać w wątpliwość), poobiciaty — daty obicianku (obiecać — złożyć obietnicę), pomomytyś — zrobyty pomyłku (pomylić się — popełnić błąd), dopomohty — nadaty dopomohu (pomóc — udzielić pomocy), skrywdyty — wczynyty krywdu (skrzywdzić — wyrządzić krzywdę), zapysuwaty — westy zapysy (zapisywać — prowadzić zapisy). Oprócz stałych, istnieją także synonimy kontekstowe. Na przykład słowo tysza (cisza) jako synonimiczne określenie może łączyć się nie tylko ze stałymi synonimami bezhominna, bezzwuczna, bezhuczna, bezszełesna, nima (bezgłośna, bezdźwięczna, bezszelestna, niema), ale także ze słowami mertwa, hłyboka, powna, cilkowita, absolutna (martwa, głęboka, pełna, całkowita, absolutna). Bliskie synonimom kontekstowym pod względem roli w języku są peryfrazy. Peryfraza — opisowy zwrot językowy, użyty do nazwania przedmiotu poprzez jakąś jego charakterystyczną cechę: aby w tekście nie powtarzać raz za razem słowa Kijów, używa się peryfrazy stolica Ukrainy, miasto Kyja; lew — król zwierząt; wuhillia (węgiel) — czarne złoto, twarde paliwo; haz (gaz) — błękitne paliwo. Peryfraza często niesie w sobie ocenę zjawiska, może mieć znaczenie pozytywne, aprobujące lub negatywne, ironiczne. Synonimy i peryfrazy pomagają dokładniej wyrazić myśl, uniknąć powtarzania jednakowych lub współbrzmiących słów. Sprawdź siebie. Dobierz synonimy do słów: 1) żaha (pragnienie); 2) sumlinnia (sumienie); 3) wydnokołо (horyzont); 4) churtowyna (zamieć); 5) odurity (ogłupieć); 6) dołyna (dolina); 7) tużawity (twardnieć); 8) załyszok (pozostałość); 9) pospiszaty (śpieszyć się); 10) pazur (pazur); 11) krycia (stal). Obrij, zamitil, stal, kihot, spraha, ostacza, sowist, nyzyna, kwapytysia, oczmanity, twerdnuty. Klucz. Z drugich liter dobranych synonimów powinno złożyć się zakończenie wypowiedzi W. Sosiury: “Jake ce szczastia — jty zemleiu, de ty…” 7. Antonimy Słowa przeciwstawne pod względem znaczenia nazywane są antonimami. Antonimy występują parami i zawsze należą do jednej części mowy: switło — temriawa (światło — ciemność, rzeczowniki), switłyj — temnyj (jasny — ciemny, przymiotniki), zaswiczuwaty — hasyty (zapalać — gasić, czasowniki), wden — wnoczi (w dzień — w nocy, przysłówki). Wieloznaczne słowo może mieć nie jeden, a kilka różnych antonimów. Zależy to od tego, w połączeniu z jakimi słowami występuje: staryj kłen — mołodyj kłen (stary klon — młody klon); staryj zoszyt — nowyj zoszyt (stary zeszyt — nowy zeszyt); stara oliia — swiża oliia (stary olej — świeży olej). Antonimy bywają ogólnoużywane (stałe) i kontekstowe. Ogólnoużywane antonimy mają przeciwstawne znaczenie także poza kontekstem (sum — radist / smutek — radość); kontekstowe zaś nabierają przeciwstawnego znaczenia tylko w kontekście na skutek przenośnego użycia słowa. Na przykład w wypowiedzi M. Rylskiego Ne bijtes zahliadaty u słownyk: ce pysznyj jar, a ne sumne prowallia (Nie bójcie się zaglądać do słownika: to bujny jar, a nie smutna przepaść) dzięki kontekstowi odbierane są jako antonimy pary słów pysznyj — sumnyj (bujny — smutny), jar — prowallia (jar — przepaść). Sprawdź siebie. Dobierz antonimy do słów: 1) chworyj (chory); 2) twerdyj (twardy); 3) pasywnyj (pasywny); 4) nenawyst (nienawiść); 5) dowhyj (długi); 6) newdaczа (niepowodzenie). Lubow, uspih, zdorowyj, mia:kyj, aktywnyj, korotkyj. Klucz. Z pierwszych liter dobranych antonimów powinno złożyć się dwukrotnie pominięte słowo w wypowiedzi P. Hrabowskiego: “…kokajtes w oswiti, …rozszeriuite um”. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

LEKCJA 10.

LEKSYKA NASZEGO JĘZYKA POD WZGLĘDEM JEGO SKŁADU 1. Słowo i jego znaczenie leksykalne. 2. Słowa jednoznaczne i wieloznaczne. 3. Znaczenie dosłowne i przenośne słowa. 4. Homonimy. 5. Paronimy. 6. Synonimy. 7. Antonimy. 1. Słowo i jego znaczenie leksykalne Każde słowo ma jedno lub więcej znaczeń leksykalnych. Przez znaczenie leksykalne słowa rozumie się historycznie utrwaloną w świadomości narodu (kolektywu) korelację słowa z określonym zjawiskiem. Na przykład, kiedy Francuz słyszy słowo baton, w jego wyobraźni pojawia się kij, kiedy zaś my słyszymy słowo baton, wyobrażamy sobie biały chleb podłużnego kształtu. Znaczenie leksykalne słowa to ten uogólniony obraz przedmiotu (lub zjawiska), który wywołuje ono w naszej wyobraźni. A już za tym uogólnionym obrazem rozpoznajemy konkretne przedmioty (lub zjawiska) w rzeczywistości. Słowo nazywa konkretny przedmiot (lub zjawisko) i jednocześnie go uogólnia. Słowem książka możemy oznaczyć zarówno tę właśnie książkę (Podaj mi książkę), jak i książkę w ogóle (Książka — źródło wiedzy). 2. Słowa jednoznaczne i wieloznaczne Każde słowo ma jedno lub więcej znaczeń. Słowa, które mają jedno znaczenie, nazywane są jednoznacznymi. Jedno znaczenie mają przeważnie nazwy ludzi według różnych cech (Ukrainiec, kijowianin, ślusarz, lekarz, dyrektor, krewny, wdowiec), nazwy zwierząt (jeleń, lampart, nutria, delfin, okoń, krab, jerzyk, wróbel, komar), nazwy roślin (sosna, topola, wiśnia, porzeczka, pszenica, burak, dalia, rumianek, glistnik), nazwy konkretnych przedmiotów (budowla, szafa, krzesło, dłuto, łopata, torba, marynarka, płot), nazwy miesięcy i dni (styczeń, luty, poniedziałek, wtorek), większość przymiotników relacyjnych (miejski, mosiężny, klonowy, morski, tutejszy, wczorajszy, przelotny, podwójny, dziewięciopiętrowy), liczebniki (dwa, trzy, dziesięć) itd. Jednoznaczne są zawsze terminy (banknot, weksel, instrukcja, przyprostokątna, aorta, południk, tona, metr). Słowo, które ma kilka znaczeń, nazywa się wieloznacznym, a zdolność słowa do używania w kil-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

technologiami, zapewniły owocną współpracę nauczycieli różnych placówek edukacyjnych Ukrainy. Prawdziwy szok kulturowy przeżyli uczestnicy sympozjum, kiedy podczas rejestracji zaproponowano im wybór dialogów, w których chcieliby wziąć udział (know-how dyrektora UGŁ): „posiedzenie” Komitetu do spraw oświaty i nauki Rady Najwyższej Ukrainy „Edukacja w warunkach kryzysu gospodarczego” z udziałem absolwentki liceum, deputowanej Rady Najwyższej Ukrainy, członkini Komitetu L. Orobeć; „kolegium” Ministerstwa do spraw rodziny, młodzieży i sportu „2009 — Rok Młodzieży na Ukrainie” z udziałem ministra J. Pawlenki (absolwenta liceum); „kolegium” Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy „ZNO: ryzyka i zalety” z udziałem: zastępcy ministra P. Polańskiego, dyrektora Ogólnoukraińskiego Centrum Oceniania Jakości Edukacji I. Likarczuka. W dialogach młodzież uczniowska wykazała gotowość wzięcia odpowiedzialności za los Ukrainy. Ciekawy i bogaty był program kulturalny dla uczestników sympozjum: zarówno wizyta w Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu Ukrainy im. Tarasa Szewczenki („Zaporożec za Dunajem”), jak i wycieczki „Siwowłosy Kijowie…” z odwiedzinami muzeów itp. Ciepłe i przytulne były wieczory „W kręgu przyjaciół”. W rezolucji Międzynarodowego historyczno-geograficzno-artystycznego sympozjum „Ja i moja Ukraina” uczestnicy skupili uwagę na problemach, które pojawiły się przed współczesną edukacją, i zwracając się do Rady Najwyższej Ukrainy, Gabinetu Ministrów Ukrainy, Ministerstwa Oświaty i Nauki, podkreślili potrzebę przemyślenia na nowo roli składników historycznego, geograficznego oraz artystyczno-estetycznego w treściach edukacji szkolnej w wychowaniu patriotycznym młodzieży; określenia jako głównego celu rozwoju placówek oświatowych ich działalności innowacyjnej opartej na wykorzystaniu nowoczesnych technologii edukacyjnych w kształtowaniu kompetencji historycznych, geograficznych i artystycznych oraz kompetencji życiowych absolwenta szkoły; uznania za priorytetowe zadanie szkolnej edukacji historyczno-geograficznej i artystycznej wychowanie nowego pokolenia obywateli Ukrainy — bogatych duchowo, świadomych narodowo i wysoko inteligentnych osobowości, odpowiedzialnych za przyszłość własnego państwa, zdolnych do samorozwoju, takich, które kochają i potrafią cenić spuściznę przodków.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

TWOIM IMIENIEM, UKRAINO…

Ludmyła DONENKO, nauczycielka UGL, m. Kijów Na Międzynarodowe Historyczno-Geograficzno-Artystyczne Sympozjum „Ja i moja Ukraina” zjechali się z różnych zakątków Ukrainy zwycięzcy i laureaci ogólnoukraińskich olimpiad i konkursów MAN — wszyscy ci, którzy uświadamiają sobie odpowiedzialność za przyszłość Ukrainy, którzy pielęgnują w sobie nowe myślenie. Przybyli także przedstawiciele zakładów edukacyjnych Mołdawii, Naddniestrza, Federacji Rosyjskiej, Białorusi. Już po raz szósty Ukraiński Liceum Humanistyczne Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki gromadzi utalentowaną, świadomą narodowo młodzież (zwycięzcy olimpiad z pierwszych sympozjów kończą już naukę w najbardziej prestiżowych uczelniach wyższych Ukrainy). Każde sympozjum odkrywa nowe talenty, daje możliwość odczucia twórczego potencjału nauczyciela trzeciego tysiąclecia, świadczy o wspinaniu się zespołu pedagogicznego UGL na kolejny szczebel sukcesu. Zgódźcie się, że wcale nie jest łatwo dziś przyjąć sto sześćdziesiąt osób, zapewnić wysoki reprezentacyjny (L. Krawczuk — pierwszy Prezydent Ukrainy, W. Łytwyn — Przewodniczący Werchownej Rady Ukrainy, P. Poliański — zastępca ministra edukacji i nauki Ukrainy, L. Hrynewycz — szef Głównego Zarządu Edukacji i Nauki Kijowa), naukowy (D. Stepowyk — akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, J. Olijnyk — dziekan wydziału geograficznego, członek-korespondent APN Ukrainy, W. Kolesnyk — dziekan wydziału historycznego, członek-korespondent NAN Ukrainy), artystyczny (artyści ludowi Ukrainy N. Matwijenko, S. Ficiliteral, A. Matwijczuk, M. Burmaka) patronat nad sympozjum. Na coś takiego stać potężny zespół, jakim dziś jest zespół pedagogiczny UGL, kierowany przez H. Sazonenko, kandydatkę nauk pedagogicznych, zasłużoną nauczycielkę Ukrainy, prezeski Międzynarodowego Klubu Partnerskiego, który jednoczy dyrektorów-liderów ukraińskiej przestrzeni edukacyjnej. Każde z sympozjów jest unikalne pod względem treści i formy przeprowadzenia — świadczą o tym ankiety uczestników, którzy wielokrotnie brali udział w takich wydarzeniach. Tegoroczne sympozjum było równie innowacyjne zarówno pod względem technologii przeprowadzenia, jak i odwagi realizacji pedagogicznych idei dyrektor UGL z jej prognostycznym myśleniem. Leitmotivem sympozjum „Ja i moja Ukraina” była drżąca miłość młodego pokolenia do ojczystej ziemi, do małej Ojczyzny. „Niech milczą Ameryki i Rosje, kiedy ja z tobą rozmawiam” — te poetyckie wiersze Symonenki brzmiały podczas obrony projektów w sekcjach „Krajoznawstwo historyczne”, „Krajoznawstwo geograficzne”, „Perły kultury duchowej”. Większość projektów dopuszczonych do obrony wykazała, że wyrasta nowe pokolenie, które zna, kocha i szanuje dziedzictwo, piękno przyrody ojczystego kraju, dąży do zachowania tożsamości narodowej. A dziekani wydziałów historycznego i geograficznego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki mogli już poznać swoich przyszłych studentów. Mówi się, że pragmatyzm wyróżnia dzisiejszych uczniów i trudno się z tym nie zgodzić, lecz w niezależnym teście z historii i geografii wzięli udział wszyscy uczniowie, którzy przyjechali na sympozjum. Każdy z uczestników uważał za zaszczyt rywalizować w grach intelektualnych, mimo że nagrody miały wyłącznie charakter moralny. Lekcje mistrzowskie H. Karpiuk, zasłużonej nauczycielki Ukrainy „Sposoby rozwiązania problemu energetycznego na Ukrainie: podejście projektowe”; moderatorka — H. Sazonenko, kandydatka nauk pedagogicznych, zasłużona nauczycielka Ukrainy; J. Goldenberg, nauczyciela-metodyka, „Kijowoznawstwo: problemy badań. Technologie akmeologiczne”; moderatorka — L. Chaleckа, kandydatka nauk historycznych; H. Snitko, nauczyciela-metodyka, „Kultura Ukrainy końca XIX — początku XX wieku. Styl modern w kontekście koncepcji twórczej kultury liceum”; moderatorka — L. Donenko, nauczycielka UGL dały uczestnikom sympozjum możliwość zapoznania się z perspektywicznymi edukacyjnymi

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

A marzenia lecą za granicę

Anna AKATJEWA, m. Niżyn Studenckie lata! Niezapomniany i jaskrawy czas, ostatnia granica szalonego i prawie beztroskiego życia przed przyszłością pełną odpowiedzialności. A co wtedy? Bywa tak niezręcznie zaglądać przez zamkową szparkę w nieznane jutro. Strach i nadzieja, splątane ze sobą, rodzą się w duszy jak tajemnicza roślina, która w rozkwicie wiosennego kwiecia obiecuje wydać nieznane owoce. Tak od sesji do sesji pojawiają się i znów chowają surowo realne myśli. Czasem, błąkając się po sieciowych zakamarkach Internetu, nagle natrafiasz na oferty pracy, przewracasz kilka stron i z rozczarowaniem myślisz, że odpowiedniego miejsca dla ciebie, bez jakichś szczególnych znajomości i doświadczenia zawodowego, nie ma co się spodziewać; do tego czujesz w sobie niemały potencjał i ambicje, więc masz pretensje do godnego wynagrodzenia, które pracodawcy zręcznie sprowadzają do minimum. Wyobraźnia maluje obrazy szczęśliwego zagranicza, jaskrawe obrazki z życia państw zachodnich kuszą świadomość, a myśli już lecą tam, gdzie, zdaje się, czeka prawdziwy raj możliwości. Rozmyślając nad tym problemem, przypomniałam sobie, jak na jednej z imprez z przyjaciółmi zrobiliśmy coś w rodzaju konserwowania marzeń. Było wesoło, wszyscy podchwycili pomysł i zaczęli zapisywać swoje życzenia, tworząc własny obraz za 15 lat. Zanim wsunęliśmy kartkę do butelki, umówiliśmy się, że na głos przeczytamy to, co napisaliśmy. Bez namawiania, bo sprawa była dobrowolna, koledzy czytali: „Mam 33 lata, jestem biznesmenem, mam rodzinę, dom, dwoje dzieci, dostałem obywatelstwo USA. Wreszcie się udało! Andrij”; „Piękna, odnosząca sukcesy, wyszła za mąż za zamożnego Amerykanina, mam dziecko, jestem właścicielką sieci salonów piękności. Oksana”; „Ha-ha! Ludzie, pozdrowienia z Niderlandów! Zapraszam na parapetówkę do mojej własnej, super willi! Stiopka”. Za 15 lat znów się zbierzemy, by otworzyć „butelkę marzeń” i ustalić, kому co było przeznaczone. Dziwne, ale większość marzeń skierowano właśnie za granicę. Niestety, mamy sytuację, w której ten, kto chciałby połączyć życie z nauką, wnieść wkład w rozwój światowych doktryn, nie widzi możliwości samorealizacji na Ukrainie. Ten, kto stawia sobie za cel zysk, własny biznes, nie widzi sposobów, by wcielić swoje plany w ojczyźnie. Ktoś dąży do spokoju, stabilnej pracy, gwarantowanej terminowej wypłaty, socjalnego bezpieczeństwa, ale i on od dawna jest zrozpaczony, że ziemia pod niebiesko-żółtym sztandarem tego nie da. To myśli młodzieży, tych, na których czeka się jak na przebiśniegi wczesną wiosną, mając nadzieję, że właśnie im uda się zmienić stokrotnie zreformowany i zapewne przewlekle chory system. Jednak Ukraina po raz kolejny będzie musiała czekać bez nadziei. Wystarczy spojrzeć prawdzie w oczy: ukraiński rynek pracy jest przepełniony, bezrobocie sięga szczytu, a biednym studentom bez doświadczenia zawodowego bez przerwy miga czerwone światło. Są skazani na stanie na rozdrożu lub wybór innej drogi, co większość czyni. Taka oto jest — gorzka prawda. Bez jakichkolwiek podziałów na biednych i bogatych istnieje wielkie pragnienie opuszczenia Ukrainy. Dzieci oligarchów od dawna uczą się w zagranicznych placówkach, ojczystego języka, zapewne, zapomniały, a może też go nie znały. Dzieci robotników z całych sił gryzą w domu granit nauki, by później upodobnić się do trawy przebijającej się przez asfalt, wyrąbać sobie drogę do Europy. I to wcale nie cieszy. Smutno, przykro. Gdzież więc wyjście? Gdzie ta Ariadna, która podaruje czarodziejski kłębek, który wyprowadzi z labiryntu? Gdzie inwestować wiedzę? Komu poświęcać zwycięstwa? I znów pytania bez odpowiedzi…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„PIĄTEK, 13-GO” — DZIEŃ SPRZYJAJĄCY POETOM

Hanna Czetwerykt, Połtawa Księgarnia „Połtawska Knyha” znana jest z tego, że propaguje twórczość lokalnych autorów. „Na Połtawszczyźnie jest wielu utalentowanych pisarzy i poetów, zwłaszcza wśród młodzieży. Staramy się, aby byli znani i czytani, przede wszystkim przez swoich rodaków. Dlatego postanowiliśmy zorganizować taki wieczór” – mówi dyrektor wydawnictwa „Dywosświt” Hanna Hryban. Do organizacji imprezy przyłączyły się obwodowa organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz obwodowa organizacja społeczna „Młoda Proświta”. Młode proświtianki Halina Pustowhar i Tetiana Aleksandrowa realizują się w dziennikarstwie i poezji. Ich wiersze zapadły słuchaczom w pamięć ironiczną spostrzegawczością, obrazowością i bezpośredniością. Twórcy często mają kilka pasji, swoistych „niszy artystycznych”. Wśród takich osób jest także Halina Pustowhar. Różnorodność otaczającego świata odbija się w jej wierszach i zdjęciach. Otwarcie jej wystawy fotograficznej stało się „smaczkiem” wieczoru. Halina nie jest zawodowym fotografem, dlatego na ekspozycji trudno szukać kompozycji fotograficznych. Zamiast nich – życie, proste i skomplikowane, zwyczajne i zdumiewające, zatrzymane chwile, których nie zdąży uchwycić oko zwykłego przechodnia. Oto trzyletnia dziewczynka pochylona nad kwiatem: pierwszy wiosenny cud! W innej ramce – dzwonnica soboru Świętego Uspieńskiego w tej samej chwili, gdy na niej zawieszają dzwon. Wśród portretów znajduje się zdjęcie pisarza Serhija Żadana, muzyków zespołu „Hajdamaky”; wśród pejzaży – krajobrazy połtawskie, żytomierskie, wołyńskie. Podziwiać zdjęcia można także teraz, odwiedzając księgarnię. Piątek, 13-go, nazwano też symbolicznym dniem urodzin literackiej grupy „Znak czterech”. Jej uczestniczki – Olena Haran, Natalia Trykasz, Jewhenija Najczuk, Olena Zadorożna – są różne pod względem stylu i sposobu pisania. Ale łączy je siła talentu, szczerość wyrażona w słowie. Może dzięki nim Połtawa rzeczywiście stanie się literackim centrum Ukrainy?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

MUKACZEWIANIE I BEREŻANIANIE — W WIRZE „GOŁOSIJIWSKIEJ WIOSNY”

Tetiana BIDZIŁA, m. Bereżany, obwód tarnopolski Drugi etap 29. festiwalu twórczości artystycznej studentów „Gołosijiwska wiosna-2009”, który odbył się na terenie Bereżańskiego Instytutu Agrotechnicznego, to ważne wydarzenie w kulturalno-artystycznym życiu naszego kraju. W sprawozdaniu twórczym sztukę artystyczną prezentowali młodzi talenty Mukaczewskiego Kolegium Rolniczego oraz Bereżańskiego Instytutu Agrotechnicznego Narodowego Uniwersytetu Biozasobów i Przyrodokorzystania Ukrainy. Studenci z Mukaczewa uradowali widzów i jury tańcami ludowymi, balowymi i współczesnymi, piosenkami, humorem, sztuką cyrkową. W wirze koncertowego wydarzenia jaskrawe były występy zespołu tanecznego „Studenточka”, który zaprezentował techno-balet, „Suitę cygańską” oraz taniec ludowy w pokazie „Dziewczyna-wiosna”. Burzliwymi oklaskami publiczność nagradzała wykonawców „Tańca wschodniego”, tanga, solistów śpiewu oraz scenki humorystyczne. Równie bogaty był program twórczy bereżańczyków. Brzmiały piosenki, poezja i melodie w wykonaniu ludowego amatorskiego chóru studenckiego, zespołu instrumentów ludowych, duetów, pojedynczych wykonawców, zespołu wokalno-instrumentalnego „Suzir’ja”, orkiestry dętej. Ozdobą koncertu były także kompozycje choreograficzne, zwłaszcza w wykonaniu zespołu tanecznego „Switylen”. Miło, że festiwal „Gołosijiwska wiosna” co roku odkrywa nowe talenty wśród młodzieży studenckiej, która potrafi dobrze łączyć naukę z artystycznym wypoczynkiem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

MIĘDZYBÓŻ — MIASTO-ZAMEK Z ZAMIERZCHŁEJ PRZESZŁOŚCI

Starożytna twierdza w Międzybożu wznosi się nad doliną rzeki, nad kwitnącymi łęgami. W jej położeniu wykwintnie łączą się niezwykły krajobraz z tradycjami urbanistycznymi zamierzchłej przeszłości. Sam Międzybóż w rejonie latyczowskim obwodu chmielnickiego to jedno z dawnych malowniczych miasteczek Podola. Nazwa Międzybóż pochodzi od tego, że osada położona jest „między Bugami”: tutaj Boh Południowy łączy się ze swoim lewym dopływem, Bużkiem. Pierwsza wzmianka o Międzybożu w „Powieści minionych lat” datowana jest na 1146 rok: „Izjasław zaś, przywiódłszy Wsiewołodowicza Światosława do krzyża, dał mu Boźski i Międzybóż…”. Izjasław, wnuk Włodzimierza Monomacha, nadawał tej ziemi szczególne znaczenie. Była to granica ziem kijowskiej i wołyńskiej, przygraniczny forpoczt zarówno przeciwko zachodniej ekspansji, jak i przeciwko stepom połowieckim. Samo miasto znajdowało się niedaleko dwóch tatarskich szlaków, Czarnego i Kuczmańskiego, dlatego jego mieszkańcy często musieli odpierać ataki wrogów. Właśnie dlatego w Międzybożu zbudowano zamek. Leonid RUSYCZ Zdjęcia autora PERŁA ARCHITEKTURY Ogromna budowla na cyplu, który powstał z połączenia dwóch rzek, w planie przypomina wydłużony trójkąt zwrócony na wschód. Długość twierdzy wynosi 130 m, szerokość zachodniego boku — 85 m. Największe i najwyższe budynki oraz mury skupione są na wschodzie warowni. Wjazd do zamku urządzono w zachodniej ścianie, od strony miasta. Dziedziniec otoczony jest mocnymi murami i basztami. Mury w części wschodniej wznoszą się na 17 m, ich grubość w Baszcie Rycerskiej wynosi prawie 4 m. Wschodnia część zamku wraz z przyporami południowego muru nadaje budowli groźny wygląd. Wschodnia baszta ma swoistą kompozycję, jest to oryginalny przykład budownictwa obronnego XVI wieku. Do niej dołączono dwa korpusy mieszkalne, co stanowi zespół pałacowy. Od północnej strony zamku, gdzie linia murów tworzy rozwarty kąt, zbudowano ośmiokątną basztę, która wystaje na zewnątrz pięcioma ścianami. Od niej wzdłuż murów z obu stron rozmieszczone są budynki z koszarami. Do zachodniej ściany dobudowano dom, w którym mieszkała czeladź zamkowa, oraz stajnię. W południowej ścianie znajdują się trzy rzędy strzelnic. Od północno-zachodniej strony położona jest niewysoka pięciokątna wieża z otworami strzelniczymi zamiast okien. Wszystkie trzy wieże rozmieszczono zgodnie z potrzebami obrony: północno-zachodnia wystaje poza linię muru przy bramie wjazdowej, ośmiokątna wznosi się na północy, południowa strona, chroniona przez Boh, posiada wieżę narożną — wschodnią — o ogromnych rozmiarach, złożonej konfiguracji z części romboidalnej i czterech półokrągłych wież, które łączą się parami z każdej strony. Pośrodku dziedzińca zamkowego znajduje się budowla kultowa z 1564 r. — dawny kościół, a później cerkiew prawosławna, bardzo podobna do cerkwi w Subotowie. Groźny wygląd budowli zamkowych łagodzą proporcje cerkwi, delikatny barokowy fronton oraz wysoki dach, który wieńczy wieża ze szpicem. Przez stulecia zamek budowano i przebudowywano, niszczyli go i odnawiali wrogowie oraz mieszkańcy miasta. Zachowała się struktura planistyczna zamku w Międzybożu, którą nadał mu Mikołaj Sieniawski. Obecnie zamek jest zabytkiem architektury i historii, który przyciąga licznych turystów. 27 grudnia 2001 roku postanowieniem Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 1759 utworzono Państwowy Rezerwat Historyczno-Kulturowy „Międzybóż”. Niedawno w rezerwacie odbył się „okrągły stół” z udziałem specjalistów w dziedzinie historii, archeologii, architektury, konserwacji, turystyki, mediów, edukacji i sztuki. Jego celem było opracowanie koncepcji działalności i rozwoju oraz omówienie problemów ochrony, konserwacji i rekreacyjnego wykorzystania rezerwatu. W posiedzeniu wzięli udział: dyrektor rezerwatu Ołeh Pohoryłeć, przewodniczący rady osiedla Międzybóż Mykoła Błonski, główny architekt obwodu chmielnickiego Mykoła Rozora, proboszcz zamkowej świątyni świętego Mikołaja ksiądz Petro Leskiw, zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Humenczuk, kierownik Międzyboskiej stałej ekspedycji archeologicznej Jurij Tołkaczow, zastępca przewodniczącego Latyczowskiej rejonowej administracji państwowej Witalij Czerniachowycz, kierownik Latyczowskiego rejonowego wydziału kultury Mychajło Ostapyszyn, wiodący architekt „Ukrzachidprojektrestawracija” Ostap Wasyłyna, przewodnicząca rady wiejskiej w Trebuchowcach Nadija Ołeksiejewa, dyrektor generalny „Chmelnyckinfokom” Jurij Bojarczuk, redaktor naczelny latyczowskiej niezależnej gazety społeczno-politycznej „Prowincja” Anatolij Dimitrow, dyrektor państwowego rezerwatu historyczno-kulturowego we wsi Samczyki Bohdan Pażymski, przedstawiciele firm turystycznych Kateryna Poworozniuk oraz Natalija Strelbyćka. Każdy z mówców wyraził swoją wizję rozwoju rezerwatu. Podczas pracy „okrągłego stołu” opinia publiczna omówiła palące kwestie. Mówiono o koncepcjach rozwoju rezerwatu, jego strukturze, działalności naukowej, udziale w europejskim ruchu (przestrzeni) muzealnym, koncepcjach badań archeologicznych terytorium rezerwatu, koncepcjach renowacji twierdzy, odnowieniu środowiska historycznego Międzyboża, pracy z agencjami turystycznymi i tworzeniu infrastruktury turystycznej, działalności wydawniczej oraz współpracy z mediami. Ołeh Pohoriłeć złożył sprawozdanie na temat stanu i problemów ochrony oraz wykorzystania Państwowego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu w Międzybożu, które opracowała główna pracownik naukowy Hałyna Medwedczuk. Ołeh Pohoriłeć położył nacisk na to, aby do rezerwatu weszły inne obiekty Międzyboża i jego okolic: pozostałości kościoła Świętej Trójcy z początku XVIII w., pozostałości cel klasztoru dominikanów, rotunda z XVII w., pozostałości zamku Rakoczego z pierwszej połowy XVI w., którego umocnienia zbudował niemiecki fortyfikator Albrecht Dürer, paleolityczne stanowisko człowieka pierwotnego z okresu aszelskiego, dwa słupy-kapliczki, scytyjskie kurhany królewskie, osady trypolskie i inne. Stworzenie rezerwatu narodowego wraz z rozszerzeniem jego granic jest zadaniem strategicznym. Wszystkie wysiłki pracowników należy skierować na naukowe uzasadnienie palącej potrzeby stworzenia takiego rezerwatu. Umożliwi to uporządkowanie i zachowanie zabytków historycznych. Archeolog Jurij Tołkaczow poświęcił swoje wystąpienie badaniom archeologicznym Międzyboża, które rozpoczęła ekspedycja architektoniczno-archeologiczna Instytutu „Ukrprojektrestawracja” w połowie lat 80. i trwają one do dziś. Istnieją dane, że zabytek z epoki polsko-litewskiej wzniesiono na miejscu osady staroruskiej. Wykopaliska przy cerkwi zamkowej pozwoliły odkryć cmentarz chrześcijański. Oprócz pochówków znaleziono wiele fragmentów ceramiki, szklanych bransolet, pozostałości miedzianych kotłów, strzał, wyrobów z krzemienia, naczyń, kozackich fajek, monet i inne. Znaleziono unikalne przedmioty, takie jak dwustronna ołowiana pieczęć z XII–XIV w. z wizerunkiem archanioła, który w rękach trzyma atrybuty boskiego panowania – sferę-zwierciadło w lewej i berło labarum w prawej, oraz amulet, na którym przedstawiono tryzub, swastykę i nieznany zygzak. Obecnie na terenie zamku prowadzone są wykopaliska kamiennej budowli, przypominającej piwnicę, od której odchodzi podziemne przejście. Dalej pan Jurij zaznaczył, że dobrze byłoby wykorzystać europejskie doświadczenie, gdzie na takie badania pomoc finansową przekazują biznesmeni. W tym roku planują przeprowadzić wielką ekspedycję archeologiczną z udziałem kijowskich studentów i polskich archeologów. Wyniki wykopalisk archeologicznych odzwierciedla ekspozycja Muzeum w Międzybożu. Przedstawiciele władz lokalnych rozumieją, że w przypadku aktywnej promocji Zamku w Międzybożu do miasta przyjeżdżać będą turyści, pojawią się nowe miejsca pracy, być może także inwestycje. A póki co przykro patrzeć na zaniedbane budynki, które coraz bardziej niszczeją. Właśnie dlatego przewodniczący rady osiedla Międzyboż Mykoła Błonśkyj zaznaczył, że nie można oddzielać miasteczka Międzyboż od twierdzy, stanowią one jedną całość. Nawiasem mówiąc, w Międzybożu jest wiele niezbadanych miejsc, piwnic, o których wiedzą tylko przedstawiciele Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych. Okresowo w mieście zapada się ziemia nad podziemnymi przejściami, które bez badań po prostu zasypują. Prawdopodobnie nadejdzie czas, kiedy wszystkie te zapadliska będą czyszczone. Architekci Mykoła Rozora i Ostap Wasylyna zaznaczyli, że dla zachowania zabytków historycznych niezwykle ważne jest przeprowadzanie renowacji korpusów twierdzy i wszystkich budynków, ponieważ czas je niszczy. Zarząd Kultury obwodu chmielnickiego wraz z dyrekcją Rezerwatu w Międzybożu opracowują koncepcję jego ochrony i racjonalnego wykorzystania. BEZCENNE RUINY W niegdyś wspaniałym mieście zniekształcono szeregi handlowe i rozebrano ratusz, zniszczono stare cmentarze katolicki i żydowski, zniszczono cerkiew Zaśnięcia z freskami z XV wieku, która stała na wzgórzu z malowniczym widokiem i w przededniu II wojny światowej była jeszcze w zadowalającym stanie… Międzyboż znał po czasach ruskich czasy litewsko-polskie. Od 1148 roku władał nim książę Rościsław, syn założyciela Moskwy Jurija Dołgorukiego. Umocnił on twierdzę. W XIII w. Międzyboż należał do ziemi bołochowskiej i już wtedy prawdopodobnie posiadał drewnianą twierdzę z wałami ziemnymi. Twierdzę zniszczono w czasach walki księcia halickiego z Tatarami (1241). Wiadomo, że skutkiem tej wojny było zburzenie wszystkich umocnień ukraińskich miast (około 1255). Po tym kraj dostał się pod jarzmo tatarskie na prawie 100 lat. Po wygnaniu przez Olgierda w 1362 r. Tatarów z Podola miasto należało do ziemi łuckiej. Książę litewski przekazał Międzyboż (jak Kamieniec i Czerwonogród) swoim bratankom, braciom Koriatowiczom. Bracia odbudowali i rozszerzyli twierdzę. W XIV wieku na wzgórzu przed grodem wzniesiono cerkiew, przypominającą romańskie świątynie Europy. Mury twierdzy w tamtym czasie miały grubość 1,8 metra, posiadały prostokątne strzelnice i znacząco różniły się od dawnych (rozmiarem 33x28 centymetrów). Archaicznych strzelnic tego typu pozostało na Ukrainie niewiele, ponieważ wraz z rozwojem sztuki fortyfikacyjnej w drugiej połowie XV wieku struktura strzelnic zmienia się: mają one z zewnątrz, a często i wewnątrz, łukowe zwieńczenie. Te archaiczne strzelnice znajdowały się na murach, które otaczały kamienice z XV w. Jedną z nich, przypominającą trzypiętrową wieżę, dobudowano od zewnętrznej strony wschodniego przęsła muru twierdzy, druga, która służyła za mieszkanie i była tak samo trzypiętrowa, wżyna się w południowe przęsło. Piętra pierwszej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

i drugiej kamienicy zostały nakryte kamiennymi sklepieniami i dachem łamanym. Szerokie okna i drzwi kończyły się łukami odcinkowymi z kamienia. W komnatach były kominki, jeden z nich się zachował. W 1444 r. Polacy przyłączyli Międzybóż i Chmielnik do Polski, tworząc międzybórski okręg. W pierwszej ćwierci XVI w. miasto stało się prywatną własnością: od 1540 r. przez prawie 200 lat władali nim magnaci Sieniawscy. W 1593 r. A. Sieniawski wydał Międzybożowi przywilej na samorząd według prawa magdeburskiego i określił w nim prawa mieszczan. Inni właściciele wydawali przywileje miejscowym cechom rzemieślniczym: tkaczom, kuśnierzom, garncarzom, kowalom, szewcom, krawcom. Międzybiescy mieszczanie utrzymywali kontakty handlowe z Lwowem i jego bractwem, z Kijowem, z Polską. W mieście było kilka cerkwi z przy nich bractwami; jedna z nich, Uspieńska, jest wzorem obronnego budownictwa sakralnego XVII w. Właściciele twierdzy, Sieniawscy, przebudowali ją, urządzili w niej swoją rezydencję z pałacem, który ozdobili zewnątrz i wewnątrz. Do dziś jest on jedną z najokazalszych budowli miasteczka. Zachowały się białokamienne portale i okiennice, a także renesansowa arkada zwieńczająca fasadę. Właśnie podczas przekształcania twierdzy w pałac mistrzowie po raz pierwszy zastosowali cegłę; dotąd nie używano jej na zamku, chyba że do budowy świątyni. Z zastosowaniem cegły wiąże się romantyczna nazwa zamku, rozpowszechniona w XIX wieku, — „Biały Łabędź”. W XVI w. rozdrobnioną cegłę dodawano do zaprawy wapiennej, używanej do murowania ścian i w cienkiej warstwie tynku. Przez to zamek, który z zewnątrz był otynkowany tą zaprawą, nabrał koloru kwiatu jabłoni. W słoneczne dni, gdy twierdza odbijała się w wodach znacznie pełniejszego niż dziś Bugu Południowego, robiła niezwykłe wrażenie. Malowniczości dodawały jej także duże narożne bryły wapienia, z których wyrastał zamek. Wieżę bramną przeniesiono z południowo-wschodniego narożnika twierdzy na zachodnią stronę muru, gdzie znajduje się do dziś. Obok niej znajduje się tablica pamiątkowa o pobycie w Międzybożu 4 października 1846 r. podczas archeograficznej wyprawy Tarasa Szewczenki, który zakochał się w pięknie tego miasta. W czasie burzliwych wojen kozacko-polskich twierdza przechodziła z rąk do rąk: to do Kozaków, to do Polaków, to do Turków. Na samym początku powstania 1648 r. twierdzę zdobyli Kozacy, lecz w następnym roku odbiły ją wojska polskie. W 1650 r. Chmielnicki, idąc do Kamieńca, stał obozem pod Międzybożem; niewielka polska załoga twierdzy została zmuszona do opuszczenia zamku, który zajął hetman. W Wojnie Wyzwoleńczej narodu ukraińskiego w latach 1648–1654 Międzybóż zdobyły oddziały powstańcze Maksyma Krzywonosa i Danyły Niczaja. W 1657 r. Kozacy wciągnęli w wojnę węgierskiego księcia Rakoczego, który również przez pewien czas stał tutaj. Dziś przypomina o tym nazwa pozostałości grodziska Rakoczego, położonego kilometr od miasta. Głębokie fosy i wysokie wały ziemne, które przetrwały do dziś, świadczą o wojskowym przeznaczeniu tej budowli. * * * W latach 1924–1959 Miedźybiż był centrum powiatowym. W czasach radzieckich w zamku umieszczono zakład maślarski, co wyrządziło zabytkowi wielką szkodę. Następnie budynki przetrwały II wojnę światową. Jednak największe straty spowodowały lokalne władze, pozwalając mieszkańcom brać w zamku materiał budowlany do budowy rady wiejskiej, poszczególnych siedzib itp. Powoli kompleks przekształcał się w ruinę. Takim ukazał się specjalistom z instytutu „Ukrproektrestawracija” w 1967 roku, kiedy zaczęli badać tamtejsze zabytki, aby sporządzić dokumentację projektową do restauracji. W kolejnych dziesięcioleciach podjęto działania zapobiegające awariom na niebezpiecznych odcinkach, wzmocniono mury obronne. Zbadano i częściowo odrestaurowano cerkiew, pięciokątną wieżę, wschodni, karetniczy i administracyjny korpus. Zamek w Miedźybiżu — jeden z najstarszych i najwybitniejszych zespołów fortyfikacyjnych Zachodniego Podola, w którym harmonijnie łączą się ukształtowanie terenu oraz cechy planowania i budowy. Julia KARPACZOWA, m. Połtawa. Zdjęcia autorki Szczęśliwe dni podróży po Ukrainie wciąż stoją mi przed oczami. W myślach wracasz na Zakarpacie, do miasta Mukaczewo, gdzie iskrzył się festiwal wina, a zamki przyciągały swoją niepowtarzalnością. Zamek Schönborna, który widzimy dziś, wzniósł w 1890 roku w urocznisku Berehwar hrabia Buchheim Schönborn (drewniany zamek zbudowano tu już w 1840 roku jako letnią rezydencję rodziny Schönbornów). Oryginalność pałacu polega na tym, że ma 365 okien (liczba dni w roku), 52 kominy (tygodnie) i 12 drzwi wejściowych (miesiące). Drzwi i okna są ozdobione witrażami o motywach biblijnych. W pałacu zachowały się tylko kominek i zabytkowe drewniane schody, zegar na południowej wieży oraz herb w postaci lwa. Nad jego głową znajduje się korona z krzyżem, znak wysokiej godności kościelnej. Jesiony, sakury, sosny, tulipanowce i sumaki octowe rosną w parku założonym w 1848 roku. Pośrodku rozciąga się jezioro, po którym latem pływają łabędzie. W parku jest też zwierzyniec z sarnami, zającami i wiewiórkami. W 1945 roku ziemię i park znacjonalizowano, a myśliwski zamek Schönbornów stał się sanatorium „Karpaty”, gdzie leczy się chorych na choroby serca i naczyń. W mieście Berehowie chętni mogą kąpać się w termalnym basenie pod gołym niebem. Kiedy pływasz, zapominasz o wszystkim, bo ciepły, gęsty biały obłok pary otula jak koc, a rozglądając się dookoła, zauważasz W ramach narodowego programu prezentacyjno-rankingowego „Wizerunek biznesowy Ukrainy. Krajowe osiągnięcia”, którego celem jest wspieranie działalności krajowych przedsiębiorstw, organizacji, placówek i instytucji naszego kraju, pozyskiwanie zagranicznych inwestycji oraz nawiązywanie relacji biznesowych z partnerami, swoje dorobek prezentuje nominowana do złotego wyróżnienia „Uznanie Roku—2009” wieś Barachty, centrum rady wiejskiej rejonu wasylkowskiego obwodu kijowskiego. Pierwsza kronikarska wzmianka o malowniczej okolicy pochodzi z 1159 roku (zapis darowizny wielkiego księcia Andrija Jurijowycza, który przekazał Ławrze Kijowsko-Peczerskiej Wasyliw i jego okolice), o czym świadczą drzewa, pokryte białymi igiełkami szronu. Z wody nie chce się wychodzić, ale zgodnie z przepisami kąpać się można nie dłużej niż godzinę. Woda z mineralnego źródła jest lecznicza. Takie źródła znajdują się jeszcze w dwóch krajach świata: na Islandii i w Izraelu. Dlatego musimy zachować to dobro dla przyszłych pokoleń. Perłą Mukaczewa jest zamek „Palanok”, zabytek historii i architektury wojskowej. Z daleka zamek wygląda jak monolityczna kamienna budowla, a z bliska jest kaskadą tarasów ze ścianami, basztami i budynkami. Zajmuje powierzchnię 14 tys. metrów kwadratowych i podzielony jest na trzy części: Górny, Środkowy i Dolny zamek. Najstarszy jest Górny zamek (XIV–XVI w.), położony na szczycie góry; Środkowy (XVII w.) — na tarasie, sześć metrów niżej, a Dolny zamek (XVII w.) — jeszcze dziesięć metrów niżej. Budowle otaczają suche fosy o głębokości 10–12 metrów, i w „Opowieściach o zaludnionych miejscowościach guberni kijowskiej” Ławrentija Pochylewycza, wydanych w 1864 roku, o tym się mówi. Miejscowi mieszkańcy zachowali tradycje mistrzostwa tkaczy, haftujących kobiet i cieśli. Obecnie w miejscowości ułożono 24,8 km sieci gazowej, zgazyfikowano 547 domów, wyremontowano 18 km dróg, a zbudowano 2 km nowych. Rozpoczęto budowę cerkwi Archanioła Michała, działa placówka pocztowa, ambulatorium medyczne, biblioteka, zakłady handlowe: trzy sklepy, kawiarnia-bar, punkt skupu, centrala telefoniczna na 100 numerów, kiosk aptczny, Dom Kultury. Z powodzeniem rozwija się 17 przedsiębiorstw rolniczych: Spółka z o.o. „ZAT „Technologiczna Kompania Rolnicza”, która uprawia 1716 ha ziemi, gospodarstwa rolne „Galinka”, „Kedr”, „Ziemia i Wola”, „Mrija—2000”, „Kultury dekoracyjne”, „Sad”, „Wiśnia” oraz Spółka z o.o. „Ukraińska Grupa Wermikulitowa”. Sferę oświaty we wsi reprezentują przedszkole „Tęcza” oraz Barachcka szkoła ogólnokształcąca I–III stopnia. Od 2002 roku wójtem wsi jest utalentowany i zdolny […] kamiennymi ścianami. Na dziedzińcu Górnego zamku za czasów Fiodora Koriatowycza wykopano studnię o głębokości 85 metrów. Mówi się, że wcześniej istniał podziemny korytarz, który łączył zamek z miastem i zaczynał się właśnie w studni. Według jednej z legend kopano ją kilka lat, ale nikt nie zdołał dotrzeć do wody. Wtedy książę obiecał hojną nagrodę temu, kto wykopie studnię. I znalazł się zdolny rzemieślnik, który to zrobił. Był to diabeł… Wodę z tej studni czerpano do 1897 roku. Obecnie w zamku mukaczewskim mieści się muzeum historyczne, galeria obrazów, salon artystyczny, wystawy „Drewniane cerkwie Zakarpacia”, „Zwierzęta Zakarpacia” oraz przytulne kawiarnie. Mukaczewo to jedno z nielicznych ukraińskich miast, w którym zachowała się niepowtarzalna aura dawnych czasów. To wspaniałe miejsce do wypoczynku i poszerzania wiedzy o ojczystej ziemi. specjalistka, inicjatywna kobieta, zasłużona nauczycielka Ukrainy Lubow Łahuta, która dba nie tylko o uporządkowanie wsi, ale także o poziom kulturalny jej mieszkańców. Wiele udało się zrobić: na terenie szkoły i na centralnym cmentarzu ustawiono nowe betonowe ogrodzenia, przeprowadzono prace remontowe w wiejskim Domu Kultury, bibliotece, sali gimnastycznej z rekonstrukcją ogrzewania i budową autonomicznej kotłowni, kończy się remont ambulatorium medycznego, otwarto pomieszczenia przedszkola, urządzono dziecięcy plac zabaw w centrum wsi, w szkole ogólnokształcącej urządzono klasę komputerową z dostępem do Internetu, zapewniono wolny dojazd do obiektów usług socjalno-kulturalnych dla osób o szczególnych potrzebach. Dużą uwagę poświęca się kulturalno-artystycznemu wychowaniu młodego pokolenia. Z inicjatywy wiejskiego głowy przy Domu Kultury powstał folklorystyczno-etnograficzny zespół „Diadkowa rodzina”, dziecięce zespoły „Zironka”, „Kosariki”, „Zierniatko”. Za znaczący wkład w rozbudowę i wszechstronny rozwój Kijowszczyzny Lubow Łahutę odznaczono dyplomem laureatki Gospodarczej Agencji „Ділова Київщина”, honorowymi dyplomami Kijowskiej obwodowej administracji państwowej, Wasylkowskiej rejonowej administracji państwowej oraz Wasylkowskiej rejonowej rady.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

DMYTRO STUS: „W CIĄGU KILKU MIESIĘCY KONTAKTU Z OJCEM OSIĄGNĄŁEM WIĘCEJ NIŻ PRZEZ LATA NAUKI”

Mój kontakt z ojcem początkowo był bardzo trudny. Nasze prawdziwe poznanie nastąpiło między jego dwoma wyrokami więzienia — w latach 1979–80. I relacje między nami na początku wcale się nie układały. Dochodziło nawet do tego, że zamykałem drzwi do swojego pokoju i nie chciałem z nim rozmawiać. Kiedy zaś tata stanął na czele Grupy Helsińskiej, wezwał mnie do siebie dyrektor szkoły, w której wtedy się uczyłem, i długo opowiadał, jakim złym człowiekiem jest mój ojciec. Ta rozmowa wywołała odwrotny efekt. Od tamtej pory między nami pojawiło się zrozumienie. I było pięć miesięcy (do następnego aresztowania) kontaktu z tatą, podczas których osiągnąłem więcej niż przez lata nauki. Właśnie dzięki tym miesiącom zostałem filologiem. * * * Drugie aresztowanie miało miejsce gdzieś przed Olimpiadą-80. Właśnie przyszedłem ze szkoły i zobaczyłem, że stół w moim pokoju jest przewrócony, papiery rozrzucone, pogniecione. Tylko wszedłem, jak ktoś mnie chwycił za rękę i rozkazał: „Siedzieć cicho!”. Zamknięto mnie w pokoju, a ja na znak protestu włączyłem na pełną głośność telewizor. Wtedy były tylko dwa programy i kiedy jeden z nich nie działał, brzmiał przeciągły nieprzyjemny sygnał, podobny do syreny. Wbiegł ubek, wyłączył. Ja znów włączyłem. Znowu wbiegł ubek. Potem wszedł tata. Długo z nim siedzieliśmy, rozmawialiśmy. Napisał list pożegnalny do przyjaciół. Zabierali go już około 12 w nocy. Na koniec powiedział mi: „Synu, dobrze rozumiem, że przeżyłeś dziś upokorzenie, obrazę, rozpacz, ale bardzo cię proszę: spróbuj zrozumieć tych ludzi i wybaczyć, bo jeśli będziesz pielęgnował w sobie nienawiść, świat będzie odpowiadał ci tym samym. I nie będziesz miał ani prawdziwej przyjaźni, ani miłości, a będziesz miał tylko nienawiść”. * * * Chyba nie zawsze i nie do końca wierzymy, że nasze czyny, myśli później doganiają nas lub nasze dzieci. Kiedy podjęliśmy się pochowania Wasyla Stusa na ojczystej ziemi, nie pozwalano nam tego robić, grożono aresztowaniem za „bezczeszczenie grobów”. Więc obok nas zawsze przebywali milicjanci. Już wykopaliśmy grób, ale trzeba było czekać, kiedy przywiozą trumnę. Zmierzchało, miała podjechać ekipa filmowa Czernilewskiego i w żaden sposób nie mogliśmy obejść się bez światła. Wziąć go nie było skąd, poza tym, żeby poprowadzić od sąsiedniej wioski. Wsie tam głuche, duszne chaty, pijaństwo, beznadzieja. (Ludność, która tam mieszkała wcześniej, czciła matkę Jodłę, właśnie z jodły robili jakiś tajemniczy roztwór, którym pokrywali drewniane figurki swoich bożków. I nawet najstarsze z nich, które mają już po kilka wieków, kiedy bierzesz je do rąk, oddają dziwne żywe ciepło. Te figurki to, właściwie, wszystko, co zostało z ich kultury). Wtedy wsie tam istniały tylko po to, żeby obsługiwać obozy, których było wiele wzdłuż rzeki. Niczym innym się tam nie zajmowali — ani rzemiosłem, ani rolnictwem. Kiedy skierowaliśmy się do wsi, oczywiście milicjanci poszli za nami. Nasza prośba do miejscowych mieszkańców o podłączenie energii elektrycznej od razu spotkała się z krzykiem: „Tylko spróbuj, jutro nie będziesz pracował!”. Ale usłyszeliśmy: „Podłączaj!”. W tamtych warunkach to był cud. Takie cuda zdarzały się potem nie raz i podczas pochówku, i kiedy wydawaliśmy dziewięciotomowe dzieła Wasyla Stusa. * * * Adwokat Medwedczuk był trzecim, którego wyznaczył radziecki system, by „bronił” dysydenta Stusa. Dwaj pierwsi odmówili. On się zgodził i zrobił to, na co czekała prokuratura, czyli obrony faktycznie nie było. Ale nie można przerzucać na niego całej winy, bo i w Związku Pisarzy wtedy znajdowali się tacy recenzenci, którzy pisali, że cała twórczość Wasyla Stusa to jedno wielkie oszczerstwo na radziecką rzeczywistość. * * * Jakoś ojciec nie wytrzymał kolejnego znęcania się — ogłosił protest. Oczywiście zabroniono mu widzeń. A my z mamą właśnie przyjechaliśmy, dwie doby ciężko się dobieraliśmy, mama jeszcze była chora. I kiedy wreszcie dotarliśmy do tej długo wyczekiwanej sali widzeń, wchodzi gębaty strażnik i wesoło oświadcza: „Wasz ojciec i mąż zrezygnował z widzenia!”. Ja po tym do ojca pół roku nie pisałem. Dopiero później zrozumiałem. A mama tak go kochała, że nawet kiedy nie rozumiała, wiedziała — on wszystko robi dobrze. Miałem szczęście widzieć taką miłość. * * * Nie zależałem od nazwiska ojca. Byłem sam dla siebie. Nie zważałem na niczyją opinię. Dla mnie ważne jest to, co o mnie myślą moje dzieci, żona, mama, kilku przyjaciół. Wszystko. Wszyscy inni — myślcie, co chcecie. * * * Dla mnie białą plamą w ojcu pozostaje źródło niezłomności jego ducha, kiedy cały świat jest przeciwko tobie, a trzeba wytrwać. Takich w życiu znałem kilku. Oprócz ojca — Opanas Załywacha, Jarosław Łesiw, Iwan Switłyczny, Zinowij Krasiwśkyj. * * * Przeprowadzka rodu Stusów na Doniecczyznę związana jest z tym okresem, kiedy niszczono wiejski ustrój życia, niszczono ukraińskiego gospodarza. Teraz w tym kraju została jedna bliska osoba — siostra ojca, Maria. Całe życie przepracowała jako nauczycielka. Wykładała matematykę, zresztą także Rinatowi Achmetowowi. Kocham ten kraj i gdybym miał wybór, gdzie mieszkać — we Lwowie czy Doniecku, wybrałbym nie Lwów… * * * Inicjatywa nadania Uniwersytetowi Donieckiemu imienia Wasyla Stusa należy do grupy ukraińskojęzycznych studentów. Zaczęto na nich natychmiast wywierać nacisk. To bardzo symptomatyczne dla Doniecka, gdzie władza bardzo boi się jakiejkolwiek inicjatywy oddolnej. To, że imienia nie nadano, jest dobre, bo rektor uniwersytetu był przeciwny. Jeśli ludzie nie są gotowi, to może stać się formalnością. A nie chciałbym tego. Zapisała Switłana OREL, m. Kirowohrad. Wasyl URSUL, zastępca przewodniczącego oddziału sokiriańskiego WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, obwód czerniowiecki. Niski ukłon składam losowi za możliwość spotykania się z wieloma twórczymi i utalentowanymi osobistościami. Wśród nich — Iwan Semenowycz Nahirniak. Książek ma już ponad tuzin. Znajdują wdzięcznych czytelników nie tylko na Ukrainie, ale i daleko poza jej granicami. Spektakl według jego sztuki „Pastuszek na lato” został zwycięzcą Ogólnoukraińskiego konkursu w Oczakowie. Wysoką ocenę otrzymał także na Międzynarodowym festiwalu „Rampa przyjaźni-2007” w Eupatorii. Bez wątpienia Iwan Nahirniak z powodzeniem sprawdził się i jako utalentowany dziennikarz, poeta, prozaik, dramaturg, i jako działacz społeczny, fundator ruchu proświciarskiego na Sokiriańszczyźnie. Nasz rodak — członek Narodowych Związków Dziennikarzy i Pisarzy Ukrainy, laureat Ogólnoukraińskiej nagrody literackiej imienia pieśni do jego słów kompozytorów Mychajła Rożka, Mychajła Maftulaka, Iwana Honczara. Zapytałem Iwana Semenowycza: — Co skłania Pana do intensywnej pracy twórczej? Z jakich źródeł czerpie Pan siły do realizacji zamierzeń literackich? — Amuletem dla mnie jest rodzina. To moje uzdrawiające i niewyczerpane źródło. A jeszcze — przyjaciele, których mam wielu. A jeszcze — miłość do życia. Oto te życiodajne strumienie tego, co zrobiłem i co chciałbym jeszcze zrobić. Moja ukochana żona Jewhenija, synowie Ołeh i Łeonid, synowe Lina i Kateryna, wnuki Nastusia, Stefanczyk, Andrijko — to moja najbardziej niezawodna inspiracja, moje skrzydła, na których wzleciałbym do niebios. Wraz ze szczerymi życzeniami z okazji jubileuszu życzę tej ciekawej, utalentowanej i zawsze tolerancyjnej osobie dobrego zdrowia, szczęśliwego losu, natchnienia i twórczej długowieczności. Niech mu się zawsze i we wszystkim wiedzie! Swego czasu „Ukraiński Klub” w Kijowie przyczynił się do uformowania potężnego i pamiętnego nurtu w ukraińskości — szestdziesiatnyctwa, wchodząc do historii. Kirowohradzki „Ukraiński Klub”, który przy wsparciu obwodowego oddziału UNA działa już trzeci rok, gromadzi nieobojętnych na interesujące spotkania, dyskusje o gorących tematach, dysputy kulturologiczne. Spotkanie z Dmytrem Stusem, redaktorem czasopisma „Kyjiwśka Ruś”, synem wybitnego poety i bojownika o ukraińską niepodległość Wasyla Stusa, wzbudziło niemałe zainteresowanie. Być może w tej rozmowie nie ma szczególnych odkryć dla tych, którzy głęboko badali twórczość i życie Wasyla Stusa. Ale dla ogółu, jak i dla tych, którzy byli na posiedzeniu „Ukraińskiego Klubu” w Kirowohradzie, dotknięcie sercem zjawiska, w którym kipi niewykorzystana siła moralna narodu, jest i pouczające, i oczyszczające.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Świat Andrija Topaczewskiego

Jewhen BUKET Zdjęcia autora Siedemdziesiąt lat skończył aktywny współpracownik tygodnika „Słowo Proświty”, znany scenarzysta filmowy, pisarz i redaktor Andrij Topaczewski. Z tej okazji w Domu Kina odbył się wieczór twórczy jubilata. Na życzenia przyszli jego bliscy, przyjaciele i koledzy, wśród których było wielu filmowców, literatów, dziennikarzy i naukowców-biologów. Znając człowieka tylko z jego publikacji prasowych, nawet nie domyślasz się świata, w którym on żyje. Dla mnie ten wieczór stał się prawdziwym odkryciem Andrija Ołeksandrowicza. Oprócz pracy dziennikarskiej pracował jako redaktor w Ukraińskim Studiu Filmów Kronikalno-Dokumentalnych oraz w Kijowskim Studiu Filmów Popularnonaukowych. Wcześniej nie widziałem filmów fabularnych nakręconych na podstawie scenariuszy Topaczewskiego. I mogłem nigdy ich nie zobaczyć, bo nie są pokazywane w telewizji. Filmy już trafiły do archiwum, choć jestem przekonany, że ich obejrzenie byłoby pożyteczne dla każdego nieobojętnego człowieka. Tego wieczoru goście mogli obejrzeć tylko trzy filmy: „Uśmiechnij się, wilku”, „Zguba” i „Gwiezdna godzina Lybedi”. Dla młodzieży było to poznanie życia poprzednich pokoleń, a dla starszych – przyjemną podróżą w przeszłość. Ponadto Andrij Topaczewski jest autorem scenariuszy filmów „Ołeksandr Kopyłenko”, „Do czystej studni”, „Ci, którzy mieszkają obok”, „Korzenie trawy”, „Czy powróci czarny bocian”, „Idę do ciebie, ptaku”, „Warsztat Flory” i innych. Wszystkie mają tematykę ekologiczną i opowiadają o relacjach człowieka ze środowiskiem. I nie jest to przypadek. Rodzice Andrija Topaczewskiego to znani biologowie. Ojciec, Ołeksandr Wiktorowicz, jest akademikiem Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, dyrektorem Instytutu Hydrobiologii Akademii Nauk URSR, matka, Maria Florianiwna, jest doktorem nauk biologicznych, starszym pracownikiem naukowym Instytutu Botaniki. Andrij Topaczewski uczył się szanować i chronić przyrodę. Temu też poświęcił życie, kończąc wydział dziennikarstwa Kijowskiego Państwowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki. Obecnie jego imię znajduje się w gronie wybitnych Ukraińców, a jego dzień urodzin wpisano do kalendarza dat pamiętnych. Twórczość literacka członka Krajowego Związku Pisarzy Ukrainy Andrija Topaczewskiego nie pominęła tematu ochrony środowiska. Jest autorem książek „Jabłko w rzece”, „Symfonia życia”, „Warsztat Flory”, „Barwy ziemi”, „Kronika białych lilii wodnych”, „Z Bożego ogrodu”. Laureat nagród literackich „Błahowist” i im. Iwana Ohijenka. Pozostaje więc przyłączyć się do licznych życzeń dla jubilata i złożyć mu życzenia mocnego zdrowia i charakteru, aby także w przyszłości był obrońcą interesów naszej matki-przyrody.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

SKRZYDLATY LOS

hajła Czabanowskiego, literacko-artystycznej nagrody im. Sydora Worobkewycza, laureat Ogólnoukraińskiego konkursu słuchowisk radiowych „Odrodzimy zapomniany gatunek”. Jego imię widnieje wśród honorowych obywateli miasta Nowodniestrowska. Dzięki staranności, pracowitości i, oczywiście, talentowi Iwan Nahirniak hoduje literacko-artystyczny ogród, który pięknie kwitnie i co roku owocuje. Rok 2006 przyniósł dwie interesujące książki — „Echo niezapomnianych spotkań” i zbiór wierszy „Spowiedź”, dwiema książkami upamiętniono także miniony rok. Pasjonującą treścią przyciągają uwagę sztuki Iwana Nahirniaka „Dramat wieku”, „Hnat Perewesło”, „Melodia dawnej młodości”, „Kobieca dola”, „Bumerang”, „Ojcowski dom”. Kolejnym stopniem na drodze rozwoju pisarskiego talentu Iwana Semenowycza stały się nowele o napiętej akcji. Znaczne zainteresowanie budzą „Todor”, „Sanducha”, „Motocykl i Hanna”, „Nieszczęście”, „Zaćmienie serca”, „Wesele bez pana młodego”, „Tajemnica”, „Dokija dola”, „Nadmiarowa czarka” oraz inne. Robią wrażenie i urzekają interesującą treścią, umiejętnym wykorzystaniem środków artystycznych do podkreślenia indywidualnych cech bohaterów. Wysoko oceniają jego twórczość, a zwłaszcza nowele, recenzje dziennikarzy Inny Honczar, Mychajła Brozynskiego, pisarza, doktora nauk filologicznych, profesora Bohdana Melnyczuka. Zachwyca eleganckim wydaniem poligraficznym także najnowsza książka szkiców Iwana Nahirniaka „Skrzydlate losy” (Czerniowce: „Bukrek”, 2008). Jest w niej wiele ciekawego i pouczającego. Iwan Nahirniak objawił się także jako utalentowany poeta. Brzmi

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kowie wobec Ukrainy po ugodzie perejasławskiej. Dlatego naturalne jest, że Iwan Mazepa jeszcze na początku swojego hetmanowania, w latach 1689—1691, wraz ze współpracownikami szukał sposobu, jak wyrwać się spod rosyjskiego jarzma, by odnowić choć w jakiejś formie (o pełnej niepodległości mówić było niełatwo) państwo kozackie. I już wtedy hetman prowadził negocjacje z europejskimi monarchami. — Dotknijmy polityki społecznej, obalając przy okazji jeszcze jeden mit o Mazepie jako wielkim posiadaczu poddanych. — Na Ukrainie wtedy nie było poddaństwa, znacznie później narzuciła je właśnie Rosja. A mity pojawiają się tak: car Piotr, rozdając wolne ziemie możnym, nadał je także Mazepie — w pobliżu Rylska, na Korszczyźnie. Ale hetman stanowczo odmówił poddaństwa w swoich wsiach, prowadził humanitarną politykę, budował cerkwie. Chłopi z okolicznych ziem zaczęli przeprowadzać się do wsi, które posiadał hetman. Dlatego posypały się na niego skargi niezadowolonych rosyjskich ziemian. — Niektórzy rosyjscy historycy i nasi im wtórujący dopisali się do tego, że nawet szturmu Baturyna nie było. — Tymczasem niedawno jeden z rosyjskich badaczy, Artamonow, opublikował w swojej książce dane, że armia rosyjska pod Baturynem była nawet większa, niż dotąd sądzono. Mienszykow przyprowadził do miasta 25 tysięcy piechoty, a to, według ówczesnych norm, aż 25 pułków, a także 6 tysięcy dragonów. Jest to potwierdzone także w niedawno znalezionym przeze mnie zbiorze dokumentów historycznych o wojnie północnej. Garnizon miasta bronił się mężnie. I gdyby nie zdrada, Moskale Baturyna by nie zdobyli. — Między zdobyciem Baturyna a bitwą pod Połtawą minęło nieco ponad pół roku. Na ile realne było masowe powstanie Hetmańskiej Ukrainy przeciwko Moskwie w tamtym okresie? Pisze Pan, że mimo strasznej tragedii — zniszczenia stolicy, hetman Mazepa po ciężkich przemyśleniach jednak wezwał naród do walki o wolność. — Po Baturynie Mazepie niełatwo było zdecydować się na kontynuowanie walki z Moskwą. Przecież z 11 hetmańskich pułków na Ukrainie były tylko trzy. Trzy pułki zginęły w Baturynie. Resztę jeszcze przed tym car wysłał na różne wojny — do krajów nadbałtyckich, Polski. Jednak nie byłoby słuszne twierdzić, że wezwania Mazepy do walki nie poparto. Tu chodzi o co innego. Zimą niemożliwe było rozwinięcie wojny na szeroką skalę. Co więcej, trzeba było pomagać sojuszniczemu wojsku szwedzkiemu. Miało ono przezimować w Baturynie lub w Nowogrodzie Siewierskim. Warunki były skrajnie niekorzystne dla Mazepy i króla Karola. Ponadto, zapobiegając ogólnonarodowemu powstaniu na Ukrainie, rosyjski rząd podjął odpowiednie kroki. Pułki kozackie zostały zatrzymane na obczyźnie. Niedługo po Baturynie Moskwa zainspirowała w Głuchowie wybory nowego „hetmana”, którym został Skoropadski. Na tych tak zwanych wyborach było tylko dwóch pułkowników. Nawet pułku Skoropadskiego — starodubowskiego — nie było przy nim, i Skoropadski prosił Rosjan o zwrócenie mu tego pułku, wysłanego bez jego wiedzy aż do Starego Bychowa, na Białoruś. Jakie więc „pułki” wybierały nowego „hetmana”? Okazuje się, że rosyjskie pułki dragonów. Tak utworzono nową administrację Ukrainy. Zauważę, że nawet przed bitwą pod Połtawą Rosjanie, nie polegając na tym, że wojska nowego „hetmana” Skoropadskiego ich poprą, wysłali kilka jego pułków aż na Don. Albo oto list mirhorodzkiego pułkownika Danyła Apostoła. Pisze on, że Rosjanie odebrali mu jego Kozaków, a w zamian przysłali pod dowództwo Kałmuków. Oto taki „kałmucki pułk” ukraińskiego kozactwa. Tak imperium dzieliło i rządziło. Trwał też terror Rosji wobec Hetmańskiej Ukrainy. Baturyn stał się tylko pierwszą krwawą stroną. Nie wszyscy wiedzą, że potem Rosjanie doszczętnie spalili, wycięli Perewołoczną, zabijając tysiąc Ukraińców; zniszczono inne wsie i miasteczka. Udowodniłem, że wraz z 14 tysiącami ofiar Baturyna Moskale na Ukrainie w sumie zniszczyli w tamtym okresie 40 tysięcy ludzi. Ale wszystko nie było takie proste dla Rosjan. Po zniszczeniu Baturyna pod dowództwem hetmana pozostał początkowo tysiąc Kozaków, potem dołączyło jeszcze trochę. Lecz oto zaczyna się wiosna 1709 roku, ruch oporu rozszerza się. Pod Połtawą Mazepa miał już 11 tysięcy wojska. Armia szwedzka, wykrwawiona wojną, liczyła wtedy 19 tysięcy osób. — Tymczasem rosyjska historiografia rozdmuchała jeszcze jeden mit — o wojnie ludowej na Ukrainie przeciwko Szwedom. — Mnie zawsze dziwiło, jaka mogła być „ogólnonarodowa” wojna. Przecież Szwedzi nie zachowywali się na Ukrainie jak okupanci, w odróżnieniu od Rosjan. Król Karol postanowił przejść przez Ukrainę, aby właśnie z południa uderzyć na Moskwę. I w tej kampanii on, przeciwnie, słusznie liczył na poparcie Ukraińców. U nas na Czernihowszczyźnie armię szwedzką ludzie witali jako sojuszniczą. Wojska Mazepy i Karola przeszły trasą Baturyn—Romny—Hadziacz, dalej Opisznia, Połtawa. A jako „partyzantów” do prowadzenia „wojny ludowej” car nagnał tu Kałmuków, dońskich Kozaków. Oczywiście, wszystko to wykrwawiało wojsko ukraińsko-szwedzkie. A przeciwko niemu pod Połtawą stanęła 180-tysięczna armia cara. I choć ukraińscy Kozacy, armia szwedzka byli dobrze wyszkolonym wojskiem, a Karol XII — wybitnym dowódcą, bitwę przegrali. — Analiza tej tragicznej dla Ukrainy bitwy, której 300-lecie bez wątpienia wywoła w tym roku ostre dyskusje, to osobny temat. Ale dlaczego nieszczęśliwym okazał się dla zdobycia niepodległości przez Ukrainę ten 1709 rok? Jeszcze dlatego, że przedtem były dziesięciolecia waśni, tak zwana Ruina? — Tak. I niewielkiej Hetmanszczyźnie, która obejmowała Lewobrzeże, i to nie całe, kozackiej autonomii z jej półtoramilionową populacją przeciwstawiło się nowoczesne 14-milionowe Imperium Rosyjskie. Okoliczności historyczne były dla nas skrajnie niekorzystne. Ale hetman, starszyzna, Kozacy mimo wszystko stanęli do walki o wolność. Bitwę przegrali, ale dali przykład, który później naśladowali ich spadkobiercy, by w końcu powstała niepodległa Ukraina. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

W 370. rocznicę urodzin i 300. rocznicę śmierci wybitnego hetmana Ukrainy

Wokół tej postaci historycznej nagromadziła się ogromna liczba mitów, legend, a nawet jawnych kłamstw. Przedstawiamy zatem człowieka, który wniósł znaczący wkład w ustalenie prawdy historycznej, wydał już dziewięć książek o sławnym hetmanie, gdzie każdy wiersz poparty jest materiałem faktycznym, odnalezionym dzięki żmudnym poszukiwaniom naukowym. Serhij Pawłenko, zasłużony dziennikarz Ukrainy, członek zarządu Czernihowskiej Obwodowej „Proświty”, korespondent własny gazety „Hołos Ukrajiny” w obwodzie, redaktor naczelny czasopisma historyczno-krajoznawczego „Siwerjanśkyj litopys”, które od prawie półtorej dekady wydaje Czernihowska „Proświta”. Po wymienieniu tego wszystkiego wydaje się nieprawdopodobne, że znalazł czas na napisanie całej historycznej biblioteczki. Może sił dodaje nasza historia, potężna postać wybitnego hetmana, której poświęcił swoje poszukiwania naukowe Serhij Pawłenko. W roku podwójnego jubileuszu to właśnie do niego zwróciła się nasza gazeta. — Serhiju Ołehowyczu, doprecyzujmy datę urodzin Iwana Mazepy. Tak nas oduczono znać i pamiętać swoją historię, że długo nie mogliśmy się określić także z tym. — Obecnie naukowcy ustalili datę: 20 marca 1639 roku (według starego stylu). W najnowszym badaniu przytaczam siedem punktów na potwierdzenie tej daty, w szczególności zapis w Modlitewniku Krzemienieckim, świadectwo hetmana Pyłypa Orłyka. — Niedawno „Słowo Proświty” prezentowało Pańską nową książkę „Miłość hetmana Mazepy”, która ukazała się w czernihowskim wydawnictwie „Ruś”. Tam właśnie przygotowują do druku kolejną książkę Pańskiej mazepiany. — Jest ona swoista, ponieważ będzie pierwszą, którą wydaję w języku rosyjskim. To moja polemika z rosyjskimi historykami, publicystami, odpowiedź na ich fałszerstwa, ataki na Mazepę, zniszczenie Baturyna. Nazywa się „Powstanie mazepińców”. Chronologia — od zagłady Baturyna w listopadzie 1708 roku do bitwy pod Połtawą w czerwcu 1709 roku. Książka jest już gotowa do druku. Od dawna prowadzę polemikę z Rosjanami. Niedawno ukazała się tam książka o wojnie ze Szwecją i w tym badaniu nazywają mnie „najbardziej płodnym” ukraińskim badaczem epoki Mazepy. — Jakie są kolejne książki mazepiany? — Obecnie z ogromną przyjemnością pracuję nad książką „Wizerunki hetmana Iwana Mazepy i jego herb”. Zabrałem się za nią, ponieważ w Internecie, a nawet w publikacjach naukowych, jest bardzo wiele błędnych portretów hetmana. Weźmy choćby znany tak zwany „szwedzki” portret. Okazało się, że przedstawia on działacza państwowego Polski Jana Sapiehę. I takich przykładów jest niemało. Badając, odkryłem osiem mało znanych portretów Iwana Mazepy i poświęciłem sporo czasu, aby dowieść ich autentyczności. Za prawdziwy należy uważać portret hetmana z Kroniki Samijła Wełyczki. Dalej podaję odkryte przeze mnie ryciny. W szczególności rycinę Zacharii Samojłowicza, na której Mazepa przedstawiony jest obok Dunina-Borkowskiego. — Encyklopedyczność Pańskiej wiedzy imponuje. W ogromnym, uporządkowanym przez Pana tomie „Epoka hetmana Iwana Mazepy” jest około stu biografii jego współczesnych i do każdej mnóstwo odniesień do źródeł. Czy współpracuje Pan z kimś w poszukiwaniach naukowych? — Niedawno pisarz Wałerij Szewczuk został moim współautorem. Obecnie przygotowujemy jako redaktorzy (planujemy latem zakończyć) wydanie „Twórcze dziedzictwo epoki hetmana Iwana Mazepy” na ponad tysiąc stron. Mamy nadzieję, że wyjdzie bardzo ciekawe wydanie, wszak była to epoka nie tylko wojowników, ale i poetów. Głównym problemem jest to, że wtedy językami literackimi były polski i łacina. Pracujemy więc nad tłumaczeniami. Oczywiście, będą tu także utwory Iwana Mazepy, a ponadto literatów Hetmanatu, przede wszystkim Kijowszczyzny, Czernihowszczyzny. W XVII—XVIII wiekach w Czernihowie wydawano książki, tutaj tworzyli tytani ducha Joann Maksymowycz, Stefan Jaworski, Danyło Tuptało. Hetman Mazepa pomagał im, wspierał wydawnictwa książkowe, ogólnie duchowość. Kiedy wyjdzie ten tom, wielu będzie zdziwionych poziomem ówczesnej literatury. Wydawałoby się, tak dawne czasy, ale ukraińscy autorzy mieli encyklopedyczną wiedzę i byli zaznajomieni z antyczną mitologią, bardzo dobrze znali Biblię. — Powróćmy do historii. Nie raz Pan deklarował, że przyszedł Pan do hetmana Iwana Mazepy przez Baturyn. — Właśnie przez badanie tragedii Baturyna poczułem potrzebę studiowania życia hetmana Mazepy. W listopadzie 1991 roku przyjechałem tutaj jako dziennikarz, aby dowiedzieć się o historii miasta. Niestety, wtedy nikt nie potrafił mi nic wyjaśnić. Rozpoczęły się poszukiwania naukowe, zagłębiłem się w biblioteki, archiwa. Tak narodziła się moja pierwsza książka „Zagłada Baturyna 2 listopada 1708 roku”. — Przez lata badań obalił Pan niemało mitów dotyczących postaci hetmana Mazepy. — Mitów, zmyśleń na jego temat jest tyle, że trzeba je obalać wciąż na nowo. Nawet znani badacze często byli w niewoli stereotypów, w szczególności Mykoła Kostomarow, Ołeksandr Ohłobłyn. W 1998 roku wyszła moja książka „Mit o Mazepie”, gdzie dyskutuję z wieloma autorami. Oto jeden z przykładów takich mitów, czy po prostu kłamstwa. Niektórzy twierdzą, że kiedy w 1708 roku Iwan Mazepa przeszedł na stronę Szwecji, to podpisał tajny układ z namiestnikiem Szwedów, polskim królem Stanisławem Leszczyńskim. Zgodnie z nim, rzekomo, o niepodległość Ukrainy nie chodziło, wracała ona w skład Rzeczypospolitej, a Mazepa zostawał księciem i otrzymywał w zarząd pewne ziemie. Przeprowadziłem badania. Tekst tak zwanego układu rzekomo odkryto w dzienniku szambelana (dworskiego kancelisty) króla Karola XII. Autor dziennika zginął pod Połtawą. Jakieś 30 lat po jego śmierci dziennik opublikowano. Ale okazuje się, że ten „układ” był „dołączony” do dziennika jako „notatki anonimowego majora”, który służył w rosyjskiej armii. Plotki o „układzie” rozpuszczał jeszcze przed zdobyciem Baturyna car Piotr I. A dopiero później wypłynął sam „układ”. Tak właśnie fałszują historię. — Jeszcze jeden mit — Mazepa, rzekomo, aż do 1708 roku wiernie służył moskiewskiemu carowi, a potem niespodziewanie od niego odszedł. — To wszystko wcale nie było nagłe. Rosja czasów Mazepy była krajem niewolników i chłopów. Oto typowe zwrócenie się do cara: „Ja, niewolnik twój, Borys Szeremietiew”. A oto zwrócenie się do możnowładcy: „Ja, chłop twój…”. To był niewolniczy system. — I to w żaden sposób nie współgrało z filozofią ukraińskiej republiki kozackiej. — Dlatego Mazepa wystąpił przeciwko temu systemowi, a nie przeciwko konkretnemu carowi: „Nam niewolnictwa nie trzeba”. Natomiast Moskwa co roku wykorzystywała Kozaków w wojnach jako mięso armatnie i to doskwierało zarówno Kozakom, jak i starszyźnie. A w 1707 roku car Piotr postanowił z Hetmanatu utworzyć gubernię kijowską, czyli ostatecznie zlikwidować pozostałości kozackiej autonomii. Pyłyp Orłyk pisze o głębokim oburzeniu kozackiej starszyzny polityką Moskwy. Oto słowa jednego z pułkowników: „Trzeba coś robić, bo nas i kury zagrzebią”. To był finał polityki Mos-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Taras Szewczenko. „Spotkanie Tarasa Bulby z synami”. Ilustracja do powieści M. Gogola. 1842 r.

z góry, kiedy wyobrazi sobie, jak zawrą jego trudy w Kijowie… Tam Gogol marzył o ukończeniu historii Ukrainy i Południa Rosji, o napisaniu historii „w jej prawdziwym wyglądzie”, której do dziś, niestety, nie tylko na Rusi, ale nawet i w Europie nie ma”. Gogol wierzył, że Kijów przekształci się w „ruskie Ateny, miasto nasze przez Boga ocalone”. Zarówno Szewczenko, jak i Gogol — to ci, o których powiedziano: „gdzie was dwoje, tam i cerkiew moja”. Obaj oni byli głęboko wierzący i ponad wszystko stawiali humanistyczną istotę chrześcijaństwa. Głęboka wiara w miłosierdzie Pańskie, w wyższą sprawiedliwość pomogła Szewczence przezwyciężyć drapieżną samowolę dwugłowego orła, który szarpał duszę i ciało ukraińskiego Prometeusza. Jeszcze od dzieciństwa Taras Szewczenko zachwycał się niezrównanie wysoką poetyką psalmów i sam później stworzył wysokiej klasy artystycznej „Naśladowania psalmów”, w których sławił duchowość, sprawiedliwość, wycierpianą prawdę, która zawsze świeci w wierze. Chrześcijańska wiara Szewczenki zakładała, podobnie jak u Skoworody, którego on od małego „przepisywał”, suwerenność duszy, obronę swoich przekonań, wolność myślenia i tworzenia. „I ja z głębi duszy dziękuję mojemu wszechmogącemu Stwórcy, że nie dopuścił, by straszne doświadczenie dotknęło swoimi żelaznymi pazurami moich przekonań, moich dziecinnie jasnych wierzeń” („Dziennik”). Wiara Gogola, który pod koniec życia odbył podróż do Grobu Pańskiego, była pozbawiona fanatyzmu i ortodoksji, właściwych rosyjskiej cerkwi prawosławnej. W „Wybranych miejscach z korespondencji z przyjaciółmi” znajduje się list „Chrześcijanin idzie naprzód”, gdzie autor podkreśla, że wiara wzmacnia człowieka przez całe życie. Wieczny silnik — dusza ludzka — oto pierwsza przesłanka postępowego ruchu ku prawdzie, podczas gdy rozum sprawuje w człowieku „funkcję policyjną”, może on tylko uporządkować i rozstawić na miejsca to, co już jest w człowieku. Do wysokiej chrześcijańskiej wiary Szewczenki i Gogola dołącza Pantełejmon Kulisz, jeden z pierwszych tłumaczy Biblii na język ukraiński. Kulisz, być może jak nikt inny, rozumiał potencjał i znaczenie Szewczenki-poety i Szewczenki-proroka. Jego trafne rady i uwagi Szewczenko cenił. Charakterystyczne, że i Mykoła Gogol zwraca uwagę na osobowość Kulisza: „Widzę też wiele zalet u pisarza, który podpisuje pod swoimi utworami imię: Kulisz. Kwiecisty styl i wielka znajomość obyczajów Małej Rosji mówią o tym, że mógłby on pięknie napisać historię tej ziemi”. Taką historię Kulisz napisał i nazywała się ona „Zapiski o Południowej Rusi”. Szewczenko był zachwycony tą książką, która stała się dla niego życiodajnym źródłem na zesłaniu. Szewczenko pisze do swojego przyjaciela J. Kucharenki: „Przysłał mi z Petersburga kureńny Pańko Kulisz książkę swojej roboty, nazwaną „Zapiski o Południowej Rusi”, pisaną naszym językiem. Nie wiem, czy dotarła do Czarnomorii ta bardzo mądra i szczera książka. Jeśli nie dotarła, to wypisz, nie będziesz żałował. Takiej dobrej książki w naszym języku jeszcze nie drukowano. Tutaj żywo wyłania się i kobziarz, i hetman, i zaporoziec, i hajdamaka, i cała starożytna nasza Ukraina jak na dłoni pokazana”. Różnie potoczyły się losy Szewczenki i Gogola. Niepokorny buntownik Szewczenko, który napisał satyrę na samego cara, i dość ostrożny Gogol, który rozumiał, czym może zakończyć się bezpośrednie starcie z dwugłowym orłem. Gogol wybrał inną drogę — dobrowolnie opuścił Rosję, aby pod niebem Italii, które przypominało mu ukraińskie niebiosa „od wewnątrz”, niszczyć obojętność i okrucieństwo imperium. Szewczenko stanął do walki z drapieżnym ptakiem rosyjskiego caratu. Ale obaj oni zdołali odnieść moralne zwycięstwo nad nim, zapalić serca, które pragnęły wolności. „Gdzie dwoje zebrało się w imię moje”… — tak powiedziałaby Ukraina, mając na myśli dwóch wielkich swoich synów — Szewczenkę i Gogola.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

GDZIE DWÓCH ZEBRAŁO SIĘ W IMIĘ MOJE…

Leonid TOMA, m. Charków Opalona piorunem, czerniała nad szlakiem narodów topola-Ukraina. I już czarne wrony zleciały się na jej martwe, suche gałęzie, i już z wysokości Drogi Mlecznej nie było jej widać, aż tu jakby sam Pan Bóg sypnął nad nią złotym makiem gwiazd — może coś jednak wyrośnie? I jak wizja niepojęta, pojawiły się dwa zielone pędy na topoli i tak zielono zatrzepotały listkami, że i topola ożyła. Spojrzała na siebie w wysokie lustro wiecznych niebios, powiała wiatrami, wygięła się giętkim ciałem nad ziemią i niebem, nad losem i niedolą. Dwa pędy — i ożyła Ukraina Szewczenką i Gogolem, zapłakała i zaśmiała się, zebrała w białej chacie nad Dnieprem cały swój ród i zrodziła się pieśń, w której jest dusza Ukrainy. Symbol Moskiewskiego imperium — dwugłowy orzeł jak najlepiej charakteryzuje jego imperialistyczną istotę. Po pierwsze, sam orzeł, który niegdyś symbolizował Zachodnie i Wschodnie Cesarstwo Rzymskie, jest zapożyczony, a ściślej mówiąc, „przywłaszczony” od Bizancjum. Z czasem moskale „przywłaszczyli” sobie także nazwę Ruś-Rosja. Po drugie, „podwójna” gra, podwójna moralność stały się wizytówką Moskiewskiego imperium. Po trzecie, „ordański” początek Moskowii, o którym Karamzin wyraził się, że Moskwa zawdzięcza swą wielkość chanom, spowodował taki genetyczny konglomerat, który wytworzył potworną dwoistość jako styl życia. Szewczenko i Gogol — dwaj wielcy Ukraińcy, którzy wyszli na arenę dziejową właśnie wtedy, gdy drapieżny dwugłowy ptak Imperium Rosyjskiego szarpał Ukrainę. Nie było w niej już prawie żadnych oznak życia państwowego, narodowego i kulturalnego. Według słów Szewczenki, „Pierwszy”, który krzyżował naszą Ukrainę, i „Druga”, która dobiła wdowę-sierotę, byli pewni zwycięstwa dwugłowego orła, tego, że Ukraina na wieki utonie w głębinach historii. Jednak pojawienie się Szewczenki i Gogola zaświadczyło o czymś przeciwnym: Ukraina otrzymała „drugi oddech”. Zarówno Szewczenko, jak i Gogol, a przed nimi Skoworoda — to wieczni wędrowcy. Skoworoda szukał swojej „górnej republiki”, Szewczenko wędrował ze złej woli „Nieudobozabywajemowo Tormoza”, jak nazywał cara Mikołaja I w „Dzienniku”, Gogol wędrował, bo rozumiał, że Ukraina nie może obronić talentu pisarza. „August-poganin, wysyłając na wygnanie Nazona do dzikich Getów, nie zabronił mu pisać i malować. A chrześcijanin Mikołaj zabronił mi i jednego, i drugiego. Obaj kaci. Ale jeden z nich to kat-chrześcijanin dziewiętnastego wieku” („Dziennik”). Mikołaj Gogol w „Autorskiej spowiedzi” zaznaczał: „W życiu moim przewiduje się jakaś wielka ofiara i właśnie dla służby mojej ojczyźnie będę musiał wychować się daleko od niej”. Cierpiał w Petersburgu i opowiadając o Włoszech, które przypominały mu rodzinną Ukrainę, pisał: „Urodziłem się tutaj. Rosja, Petersburg, śniegi, łajdaki, departament, katedra, teatr — wszystko to mi się śniło”. Gogol przyrównywał pełną poświęcenia pracę pisarską do duchowego wyczynu — „nie ma wyższego powołania, jak godność mnicha”. Zarówno Gogol, jak i Szewczenko marzyli o życiu rodzinnym. I o ile dla Gogola ziściło się ono w rodzinnej Wasylówce, gdzie mieszkała jego matka, o tyle Szewczenkowe marzenie o „chacie nad Dnieprem” towarzyszyło mu przez całe życie. Obaj dobrze znali prawdziwą historię Ukrainy i sami byli rodem kozackim. Świadczą o tym rodowody pisarzy, wśród przodków których spotykamy Kozaków. Jeszcze do niedawna przed szerokim ogółem ukrywano rodowód Mikołaja Gogola, wśród przodków którego był Ostap (Ewstafij) Gogol. W 1648 roku był on rotmistrzem „pancernych” Kozaków w wojsku polskim w Humaniu. Jednak gdy tylko rozpoczęły się działania wojenne między armią kozacką a polską, rotmistrz Gogol wraz z podległym oddziałem ciężkiej kawalerii przechodzi na stronę powstańców. Ostapa Gogola potem wielokrotnie wybierano hetmanem nakazowym Wojska Zaporoskiego i dowodził on wieloma formacjami kozackimi. W 1675 roku pułkownik Ostap Gogol został hetmanem Prawobrzeżnej Ukrainy w imieniu króla Jana III Sobieskiego. Mikołaj Gogol jeszcze z dzieciństwa z ust ojca — ukraińskiego dramaturga Wasyla Gogola wiedział o kozackiej przeszłości rodu. Taras Szewczenko również z ust dziadka słyszał o heroizmie narodu ukraińskiego. Pisze o tym w przedmowie do „Hajdamaków”: „O tym, co działo się na Ukrainie w 1768 roku, opowiadam tak, jak słyszałem od starych ludzi”. Pamiętamy, jak namiętnie brzmi motyw braterstwa w „Tarasie Bulbie” — „nie ma więzi świętszych niż towarzystwo”, pamiętamy zarżniętych synów Gonty, którzy zdradzili swoją wiarę, i zabitego przez Tarasa Andrija, który zlekceważył „więzi towarzystwa”. „Hajdamacy” i „Taras Bulba” — to szczytowe wzloty ukraińskiego ducha, w nich napiętnowano zdradę jako grzech śmiertelny. Szewczenko znał i cenił utwory Gogola i widział w nim wielkiego Ukraińca. Szewczenko uświadamiał sobie, że on i Gogol to dwa skrzydła ukraińskiej kultury. W „Dzienniku” zaznacza: „W epilogu do „Czarnej rady” P. Kulisz, mówiąc o Gogolu, Kwitce i o mnie, grzesznym, wskazuje na mnie jako na wielkiego, samodzielnego poetę”. Wielki Kobziarz widział w Gogolu sojusznika w walce o wyzwoloną ludzką duszę. „O, Gogolu, nasz nieśmiertelny Gogolu! Z jaką radością radowałaby się szlachetna dusza twoja, widząc wokół siebie takich genialnych uczniów swoich. Przyjaciele moi, szczerzy moi! Piszcie, podajcie głos za tę biedną, brudną, upodloną czerń! Za tego znieważonego bezsłownego śmierdzącego chłopa!”. W liście do gubernatora czernihowskiego P. Hessego Szewczenko podkreśla, że historia Południowej Rosji zadziwia każdego swoimi wydarzeniami i półbaśniowymi bohaterami, naród jest zdumiewająco oryginalny, ziemia cudowna. I wszystko to dotąd przez nikogo nie zostało przedstawione oczom oświeconego świata, podczas gdy Małorosja od dawna ma własnych kompozytorów, malarzy, poetów. Szewczenko rozumiał, że właśnie Gogol zrobił dla tego najwięcej, bronił jego twórczości przed powierzchownymi sądami. W liście do W. Riepninej pisze: „Przypadkiem jakoś zeszła mowa u mnie z panią o „Martwych duszach”. I pani odrzekła niezwykle sucho. Mnie to dotknęło nieprzyjemnie, dlatego że ja zawsze czytałem Gogola z rozkoszą. Mnie czaruje pani teraźniejsze wrażenie — i o Gogolu, i o jego nieśmiertelnym utworze! Jestem w zachwycie, że pani zrozumiała prawdziwie chrześcijański cel jego! Tak!.. Przed Gogolem trzeba korzyć się jak przed człowiekiem obdarzonym najgłębszym rozumem i najdelikatniejszą miłością do ludzi! Gogol — to prawdziwy wieszcz serca ludzkiego! Najmądrzejszy filozof! I najbardziej wzniosły poeta powinien korzyć się przed nim jak przed miłującym ludzi! Nigdy nie przestanę żałować, że nie udało mi się poznać Gogola”. Są świadectwa i Gogola: „Znam i kocham Szewczenkę jako ziomka i obdarzonego artystę; udało mi się i samemu nieco pomóc w pierwszym ułożeniu jego losu”. Wiemy, że Gogol pozostawał w towarzyskich stosunkach z Żukowskim, który zorganizował loterię dla wykupu Szewczenki. Najwyraźniej dołączył się do tego i Gogol, który nigdy nie upubliczniał swoich czynów, nawet w testamencie przekazywał znaczną część pieniędzy dla zachęty utalentowanych studentów, jednak imię mecenasa miało pozostać w tajemnicy. W osobie Gogola Szewczenko widział kronikarza ludzkiego ducha, ukraińskiej historii, jej pieśni, które on sam wzniósł na szczyt poezji klasycznej. Gogol, charakteryzując ukraińskie pieśni, podkreślał ich dialektyczną istotę, zdumiewającą wielostronność: „...kiedy myśli niepojęcie dziwnie w wielogłosie brzmią wewnętrzną zgodnością...”. Dla narodu ukraińskiego pieśni stały się „ustną Biblią” historii. O tym Gogol napisał w „Spojrzeniu na składanie Małorosji”: „Naród, który stanowi jedno z zauważalnych zjawisk europejskiej historii, który być może jako jedyny powstrzymał ten pustoszący rozwój dwóch mahometańskich narodów, które zagrażały pochłonięciem Europy”. O narodzie, który mało kogo interesował w tamtym czasie w Europie Zachodniej, Gogol mówi tak, jak mówiono o wkładzie w światową historię, powiedzmy, dawnych Greków czy Rzymian. Gogol profesjonalnie studiował historię i planował napisać historię Ukrainy. Wśród jego nauczycieli był prekursor niemieckiego romantyzmu Herder, który w swoim „Dzienniku mojej podróży w 1769 roku” pisał: „Ukraina stanie się nową Grecją. Piękne niebo, które rozpościera się nad tym narodem, jego wesołe usposobienie, muzykalność, szczodre niwy itd. kiedyś się przebudzą”. Powstawanie tego narodu, wyodrębnienie z ogółu światowego niepowtarzalnego oblicza było w centrum uwagi Szewczenki i Gogola. Ale dwugłowy ptak imperium nie drzemał. Wszędzie, na wszystkim był odcisk jego potwornych pazurów. Świadczy o tym Szewczenko w „Dzienniku”: „Gdzież przyczyna tej nędzy? W ormiańsko-tatarsko-kałmuckim zaludnieniu (chodzi o Astrachań — przyp. aut.), czy w innej jakiejś polityczno-ekonomicznej sprężynie? To ostatnie bardziej prawdopodobne”. Szewczenko widzi w historycznej ciągłości „orłowo-dwugłowe” krwawe sprawy państwowego rosyjskiego orła. Zaczynały się one jeszcze w ordańskiej historii Moskowii, kontynuował je Iwan Groźny (tak nazywali mieszkańcy splądrowanego przez moskiewskie wojska Nowogrodu Iwana IV). Tak nazywa go w „Dzienniku” i Taras Szewczenko: „Wracając na parowiec, zobaczyłem po prawej stronie drogi pomnik, wzniesiony nad kośćmi zabitych przy zdobyciu Kazania przez cara Iwana Groźnego”. Czołowi ludzie Rosji, w szczególności rodzina Aksakowów, z troską opiekowali się losem dwóch wielkich Ukraińców. U Aksakowów mieszkał Gogol i bywał Szewczenko, o czym wspomina w „Dzienniku”: „Cała rodzina Aksakowów nieudawanie serdecznie współczuje Małorosji, jej pieśniom i w ogóle jej poezji”. T. Szewczenkę szczerze powitał wybitny matematyk ukraińskiego pochodzenia M. Ostrogradski, który „przyjął mnie z otwartymi ramionami”. Jeszcze wcześniej talent wielkiego ukraińskiego poety zauważył i wsparł wybitny rosyjski malarz Karol Briułłow. Jednak rapsod i artysta Szewczenko ani na chwilę nie zapominał o swoim przeznaczeniu, o czym szczerze wyznawał: „W cieniu jego (Briułłowa — przyp. aut.) wyrafinowanie-luksusowej pracowni, jak i w gorącym dzikim stepie naddnieprzańskim, przede mną majaczyły cienie męczenników, naszych biednych hetmanów... Przede mną jaśniała moja piękna, moja biedna Ukraina”. Na początku twórczości literackiej Gogol, który jeszcze nie wybrał maski ochronnej, z zachwytem wyznawał uczonemu-etnografowi M. Maksymowyczowi: „Tam, tam! Do Kijowa! Do starożytnego pięknego Kijowa! On jest nasz, on nie jest ich, nieprawda. Tam, czy wokół niego, działy się sprawy starożytności naszej”. W liście do A. Puszkina Gogol kontynuował rozwijanie swojego marzenia o napisaniu historii Ukrainy, podkreślał, że zachwyca się

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

We wszystkich gabinetach i salach odbywały się różne posiedzenia, przychodzili ludzie z Kijowa i obwodów ze swoimi problemami, a Jurij Mychajłowycz dla każdego znajdował czas i wiedział, co powiedzieć, jak zaradzić sprawie. A jak opiekował się młodymi literatami, czytał rękopisy uczestników konkursu „Hranosłow”, a i do dziś jako członek jury konkursu „Koronacja słowa” czyta wielostronicowe rękopisy i cieszy się, natrafiwszy na naprawdę utalentowane utwory. Wśród licznych zasług Jurija Muszhetyka jako działacza kulturalno-społecznego jest założenie wraz z profesorem Mychajłem Najenkiem oddziału twórczości literackiej na Uniwersytecie Kijowskim, gdzie uczą się najzdolniejsi młodzieńcy i dziewczęta. Osobne badanie można napisać o działalności J. Muszhetyka na niwie proświtańskiej. Tylko on wie, w ilu szkołach, gimnazjach i uniwersytetach przyszło mu występować, ile książek podarował czytelnikom, bibliotekom. Wielu na całe życie zapamiętało jego pełne pasji wystąpienia na wieczorach szewczenkowskich w Operze Kijowskiej, kiedy to dotkliwie krytykował ministrów, a nawet prezydentów za niepaństwową politykę wobec odrodzenia ukraińskiej kultury, utwierdzania języka ukraińskiego, obojętny stosunek do dziedzictwa wybitnych twórców. Tutaj wspominają się także jego liczne wystąpienia na Międzynarodowym Święcie Szewczenkowskim w różnych obwodach Ukrainy. Wyjątkowy erudyta, encyklopedysta, zawsze mówi coś nowego i ciekawego o ukraińskim geniuszu i o młodych talentach, o zadaniach każdego, kto odważa się pracować ze słowem, tworzyć świat, który przyciągałby i oczarowywał. Na wielu z tych wystąpień bywałem, widziałem, jak szczerze witają naszego starszego kolegę liczni wielbiciele pięknego pisarstwa. Dopiero co ujrzał światło dzienne nowy romans Jurija Muszhetyka, wierzy się, że już napisano pierwsze strony jeszcze jednego utworu, bo nie może taki mistrz zadowalać się zrobionym, nie może nie przejmować się tym, co obecnie dzieje się w państwie ukraińskim, które tak kocha, dla którego pracował przez całe życie. Daj Boże Panu, wielce szanowny Juriju Mychajłowyczu, z rosy i wody na wiele lat mocnego zdrowia, twórczego nastroju i nowych książek!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Szkice do portretu Jurija Muszhetyka

Oles ŁUPIJ, m. Kijów. Pewnego wrześniowego, hojnie nasłonecznionego dnia 2006 roku, wraz z Orestem Slywynśkym, odpowiadając na zaproszenie Jurija Mychajłowycza Muszhetyka, przybyliśmy do jego domu w zacisznej Konczy-Ozernej. Niskie bramy łatwo się otworzyły, co dzisiaj jest rzadkością, a sam gospodarz przywitał nas, zaprosił do budynku, gdzie powitała nas uśmiechnięta Lina Serhijiwna, ich córka Oksana oraz wnuk Hlib. Nam z Orestem ciekawie było obejrzeć gabinet twórczy żywego klasyka literatury ukraińskiej i byłego przewodniczącego Związku Pisarzy, z którym pracowaliśmy przez całe dziesięciolecie. Było o czym porozmawiać, co wspomnieć. A po smacznym obiedzie na jakiś czas odosobniliśmy się w głębi ogrodu, skąd dobrze było widać gęsto zarośnięte brzegi rzeki Konki, szarawą z wybojami drogę, która wiła się za niskimi ogrodzeniami, chowając się między rozłożystymi drzewami. Jurij Mychajłowycz, niezwykle oryginalny gawędziarz, odkrywał przed nami ciekawe historie słynnej Konczy-Zaspy, opowiedział o dawnych sąsiadach-pisarzach, którzy już odeszli w zaświaty: Olesiu Honczarze, Mykole Bażanie, Andriju Malyszku, Lubow Zabasztcie, Wasylu Szweciu, dzielił się wrażeniami z ostatnich wydarzeń, a to nagle machnąwszy ręką w stronę dnieprzańskich rozlewisk, z pasją zaczął mówić o zuchwalstwie współczesnych nowobogackich, którzy, pomimo protestów społeczeństwa, zagarniają ostatnie hektary niegdyś wolnych, dostępnych dla wszystkich ziem. Często powtarzał: „Gdybyście widzieli, to prawdziwe dzikusy”, a w końcu zaproponował przejść się tą drogą, którą, nawiasem mówiąc, on sam chodzi niemal codziennie do ulubionego brzegu, gdzie nie tyle spodziewa się złowić rybę, co kontynuować linię fabularną, znaleźć ciekawostki dla charakterów bohaterów nowej powieści czy opowiadania. Idąc powoli, ale pewnym krokiem, Jurij Mychajłowycz kontynuował opowiadanie historii z Konczy-Zaspy, jednocześnie bacznie śledząc swojego wnuka Hlibczyka, któremu ciągle chciało się wyprzedzić nas i to nie drogą, a koniecznie w gęstwinie między wierzbami, gdzie mogły być głębokie wyboje i wszelkie gady. A kiedy przed nami otworzyła się polana, która aż lśniła złocistymi piaskami pod słońcem, on z bólem powiedział: „Oto spójrzcie, co oni zrobili…”. Jeszcze niedawno cała ta przestrzeń była zielona, pokryta gęstą murawą, krzewami, aż tutaj sięgało rozlewisko, tutaj gnieździły się rzadkie ptaki, była ryba, a obecnie wszystko zasypane piaskami… Tak, przed nami był smutny obraz, którego nie można opisać zwykłymi słowami, nie można przekazać przejmujących uczuć, które przepełniły nasze serca. W oddali stały koparki, ciężarówki i inny sprzęt, gdzie, jak można było się domyślać, nowi właściciele tej przestrzeni przygotowywali się do rozpoczęcia prac budowlanych, aby wznosić dacze, pałace i gmachy dla współczesnych magnatów. Przykre było i to, że nikt z wysokich urzędników, do których pisemnie zwracali się członkowie spółdzielni pisarskiej, nawet nie odpowiedział. Długo staliśmy na tej polanie, myślało się o podobnym losie innych rozlewisk i samej rzeki Konki, o losie naszej literatury, w końcu o losie Ukrainy. Bo jeśli z obojętnością i dalej patrzeć na to, na co pozwalają sobie zuchwali bandyci, to wkrótce może stać się i najgorsze — możemy stracić niepodległe państwo i znów znaleźć się w niewoli. W drodze powrotnej Jurij Mychajłowycz powiedział, że ma jeszcze nadzieję na Prezydenta, do którego zwrócił się z kolegami-pisarzami — wszak wystarczy jego jedno rozporządzenie, aby zatrzymać tę wakanalię. Tak też pożegnaliśmy się tego pogodnego popołudnia z naszym starszym kolegą, pełni uczucia wdzięczności za gościnność i pozytywną energię, która się nam udzieliła. Obecnie, w dniu osiemdziesięciolecia Jurija Muszhetyka, myśląc o jego życiu i twórczości, nie przypadkowo wspomniałem tamto spotkanie. Tak, jak on przejmował się zniszczonymi dnieprzańskimi rozlewiskami, przejmował się i przejmuje każdą swoją powieścią czy opowiadaniem, dokładniej mówiąc, że wszystkie jego utwory pojawiły się z przejmowania się czymś szczególnie drogim mu. Tak pojawiła się jego pierwsza powieść historyczna „Hajdamacy”. I choć badacz twórczości pisarza I. Semenczuk twierdził, że autor poszedł za jednoimiennym poematem Tarasa Szewczenki, wydaje się, że taka powieść została napisana przez przejmowanie się klęską ludowych mścicieli, którym udało się po stuleciach od czasów Chmielniczyzny podnieść dziesiątki tysięcy niegdyś wolnych, a wtedy poddanych pańszczyźnie Ukraińców na niesłychany zryw dla ochrony godności narodowej i honoru… Jak pisarz przejmował się swoją powieścią i jej bohaterami, świadczy i to, że on po czterdziestu latach znów powrócił do tego tematu w powieści „Przyjdźmy, pokłońmy się”, nawiasem mówiąc, jednym z najlepszych jego utworów. Pojawienie się tej powieści spowodowały nowe dokumenty, wcześniej utajnione, oraz podania ludowe, fragmenty utraconego kronikarstwa hajdamackiego. Topniał, ale nie splamił siebie i Ukrainy. Powieść „Na brata brat” — to drżące przejmowanie się hetmanem Iwanem Wyhowśkym — wielkim patriotą i dyplomatą, któremu niemal codziennie przychodziło zmagać się z pretendentami do hetmańskiej buławy, i który zdołał wraz z tatarską pomocą rozgromić wielotysięczne rosyjskie wojsko pod Konotopem, choć w końcu i nie skorzystał z tak błyskotliwego zwycięstwa, nie skierował swoich pułków na Moskwę (może od tamtego czasu Ukraina stałaby się prawdziwie niepodległa). Wszystkie utwory J. Muszhetyka — to swoista historia Ukrainy w obrazach artystycznych: tutaj państwo Bohdana Chmielnickiego, państwo Iwana Mazepy, carska niewola, bolszewicka niewola, walka z faszystowską nawałą, narodziny niepokoju w sercach młodych Ukraińców i zdobycie niepodległości. Historia głęboka, tragiczna, ale i heroiczna. Utworom Jurija Muszhetyka sprzyjają czytelnicy, liczne recenzje w gazetach i czasopismach, żadnej jego książki nie ominęła uwaga krytyki, i to zrozumiałe, bo każda jego powieść, opowiadanie czy nowela stawały się swoistym wydarzeniem w literaturze, ciekawym materiałem do badań i przemyśleń. Już nie mówię o tym, że J. Muszhetyk — to jeden z niewielu mistrzów fabuły i tych niewielu autorów, których obecnie chętnie czytają na Ukrainie. Wypracował własny styl, manierę tworzenia charakteru, ma własne tajemnice językowo-składniowe. W każdym jego obrazie jest coś niepowtarzalnego, i tutaj autor przypo- Oles Łupij i Jurij Muszhetyk z wnukiem Hlibem przypominają artystę, który dopóki nie znajdzie czegoś ciekawego, swoistego w rysach i manierach człowieka, nie zacznie malować portretu. Oto tylko poszczególne kreski, od których zaczynało się tworzenie wizerunku koszowego atamana zaporoskiego Iwana Sirki z powieści „Jasa”: „Jego twarz wydawała się wyciosana z ciemnego kamienia i cały on był jakby wykuty z jednej kamiennej bryły… Siedział zamyślony, surowy, patrzył na step…” Wiele może zaciekawić w artystycznej manierze pisarza, czego nie znajdziecie u innych mistrzów słowa. O tym dość trafnie napisał M. Żułynśkyj w przedmowie do książki opowiadań „Sąd”: „Jurij Muszhetyk często wykorzystuje chwyt artystyczny, który można by nazwać »ideowo-moralnym turniejem wieków na poligonie historii«. On wypuszcza naprzeciw czasu problem i napięciem myśli oraz wyobraźni ładuje go konfliktową energią”. Właśnie taki chwyt został zastosowany podczas tworzenia opowiadania „Sąd nad Seneką” oraz w nowej, właśnie opublikowanej w czasopiśmie „Kijów”, powieści „Przyczółek”, gdzie odtworzono wydarzenia XVIII i XX wieku na Kijowszczyźnie, których uczestnikami byli prapradziadowie i praprawnukowie. Nie będę opowiadał fabuły tego ciekawego utworu, tylko zaznaczę, że wizerunki zaporoskiego kozaka Kyryła Czepihy i byłego frontowca, uczestnika wyzwolenia Ukrainy od faszystowskich najeźdźców Rodiona Czepihy należą do najlepszych w twórczym dorobku pisarza. A jeszcze warto powiedzieć o wielostronności talentu Jurija Muszhetyka, wszak jest on nie tylko wybitnym prozaikiem i publicystą, ale także działaczem kulturalno-społecznym, organizatorem, który brał udział w zakładaniu towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Ludowego Ruchu Ukrainy, Kongresu Ukraińskiej Inteligencji, ponad piętnaście lat kierował Związkiem Pisarzy. Obecnie miło mi wspomnieć, że przez długi czas (1991—2001) miałem zaszczyt być w zespole Muszhetyka, o czym można napisać całą książkę, gdyż niemal codziennie trzeba było z nim rozwiązywać ważne kwestie, które dotyczyły samej organizacji, organów prasowych, wydawnictwa, domów pracy twórczej, Funduszu Literackiego, spraw osobistych wielu pisarzy. Nigdy nie widziałem, żeby Jurij Mychajłowycz pozostawał obojętny, zawsze szukał wyjścia, nawet z najtrudniejszych sytuacji. Pamiętam, jak się niepokoił, dowiedziawszy się, że moskiewski Fundusz Literacki po ogłoszeniu niepodległości zaprzestał finansowania budowy nowego budynku Związku w Kijowie, który planowano wznieść na ulicy Wołodymyrskiej i projekt był już zatwierdzony. Pamiętam, jak mnie pouczał, wysyłając do Moskwy na wspólne posiedzenie sekretariatu Związku ZSRR oraz Funduszu Literackiego, gdzie trzeba było bronić naszego prawa do domów pracy twórczej w Jałcie i Koktebelu, do wypłaty pomocy materialnej dla ukraińskich pisarzy-weteranów wojny. Cóż tu mówić, niełatwo było w tamtych latach, gdyż Związek był wtedy jednym ze sztabów narodowo-demokratycznego oporu, codziennie w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

KOBZAROWA

195. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki działacze Proświty obchodzili aktywnie i na wszystkich szczeblach — od małej wsi po rejon, obwód i wydarzenia ogólnopaństwowe. Oczywiście przesadą byłoby stwierdzenie, że wszyscy Ukraińcy przejęli się myślami geniusza, niektórzy ograniczyli się do formalnego złożenia kwiatów. Jednak wielu rodaków wykazało się kreatywnym podejściem i spróbowało „przerosnąć poprzez poezję Szewczenki w siebie”. Szkoły, muzea, biblioteki, teatry, uczelnie wyższe — nikt nie pozostał na uboczu. ŁUGAŃSZCZYZNA Działacze Proświty, cała ukraińska patriotyczna społeczność Ługańszczyzny wraz ze wszystkimi rodakami uroczyście obchodzili 195. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki. Program wydarzeń upamiętniających Kobzarza na Ługańszczyźnie został opracowany i zatwierdzony na posiedzeniu obwodowego komitetu szewczenkowskiego, działającego pod kierownictwem przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Ołeksandra Antipowa. Uroczystości rozpoczęły się złożeniem kwiatów u stóp pomnika Tarasa Szewczenki w Ługańsku. Wśród pierwszych, którzy tego dnia pokłonili się geniuszowi, byli działacze Proświty oraz członkowie innych patriotycznych organizacji społecznych. Na centralny plac Ługańska przyszło ponad półtora tysiąca studentów i wykładowców Uniwersytetu Szewczenkowskiego, dla których ten dzień był szczególnie znamienny, gdyż wkrótce minie 70 lat, odkąd ówczesnemu instytutowi pedagogicznemu nadano to imię. Świąteczne wydarzenia na głównym placu centrum obwodowego kontynuowano występami studenckich zespołów artystycznych wydziału filologii ukraińskiej oraz instytutu kultury i sztuki bazowego, proświtańskiego ŁNU imienia Tarasa Szewczenki. Młodzi wykonawcy z natchnieniem czytali poezje Wielkiego Kobzarza, przeplatając je stronami biografii znanego na całym świecie Ukraińca. Bajanista, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, wykładowca instytutu kultury i sztuki ŁNU Jurij Kałasznykow zaprezentował utwór muzyczny „Preludium pamięci Szewczenki” oraz „Potpourri z ukraińskich pieśni ludowych”. Studentka instytutu kultury i sztuki Tetiana Manujłowa zaśpiewała romans do wiersza Tarasa Szewczenki „Po co mi czarne brwi”. Zwieńczeniem świątecznego koncertu był potężny śpiew „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”, który w ten słoneczny dzień uroczyście poniósł się nad przebudzonym wiosną ukraińskim Ługańskiem. Długo nie ustawał strumień ługańców do pomnika Szewczenki. Nieformalne wydarzenia prowadziły liczne organizacje społeczne obwodu, ludzie składali kwiaty, czytali wiersze Tarasa Szewczenki, śpiewali pieśni do jego poezji. Niestety, nie obyło się bez łyżki dziegciu. Obok placu młodzieńcy od ługańskiej „buzyny” bezpłatnie rozdawali obywatelom słynny już na całą Ukrainę paszkwil „Taras Szewczenko — ojciec chrzestny ukraińskiego nacjonalizmu”. Zdaniem uczestników uroczystości, nie każdy, kto składał kwiaty pod pomnikiem, przyszedł tam z poczuciem szczerego szacunku i miłości do Kobzarza. Szczególnie dotyczyło to odrażających „biało-niebieskich” aktywistów miejscowego chowu i „najwyższego” szczebla. Ci ludzie już od kilku lat niebieskimi wstążkami, rozwieszonymi na drzewach wokół pomnika, próbują udowodnić swoją wyższość nad samym państwem ukraińskim, jego kursem politycznym. Dlatego nie dziwi, że tacy działacze, zaledwie złożywszy kwiaty, natychmiast odchodzili. Jednocześnie w proświtańskim pomieszczeniu Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum „Odrodzenie” w Ługańsku odbywał się finałowy etap obwodowego konkursu dziecięcych recytatorów „Idę z dzieciństwa do Tarasa” (wspólny projekt Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty”, Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki oraz zarządu edukacji i nauki Ługańskiej obwodowej administracji państwowej). W konkursie wzięło udział półtorej setki laureatów rejonowych i miejskich etapów eliminacyjnych. Zwycięzcami zostali: w czytaniu poezji T. Szewczenki — Maksym Buczek (starsza kategoria wiekowa, m. Stachanow, 10 klasa) za recytację poematu „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym…” oraz Andrij Szaporenko (młodsza kategoria wiekowa, m. Swierdłowsk, 5 klasa) za czytanie wiersza „Izajasz, rozdział 35”; w nominacji „kompozycja literacko-muzyczna” — Ksenija Dełehej (10 klasa) i Nadija Szaptałowa (8 klasa) ze szkoły ogólnokształcącej w Nyżnoduwance, w rejonie swatowskim — pieśni do wiersza T. Szewczenki „W niedzielę nie spacerowałam…” oraz misterium „Wielki loch”, a także Olha Dowład (10 klasa) i Tetiana Kostenko (8 klasa) z miasta Swierdłowska; za czytanie własnych utworów poświęconych Kobzarzowi — Antonina Makarenko (8 klasa szkoły ogólnokształcącej nr 48 w Ługańsku, opiekun — członek zarządu Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Proświty Nina Pokryszka). Muzyczne pozdrowienia uczestnikom konkursu i ich opiekunom adresowali zasłużony artysta Ukrainy, członek zarządu Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta”, który wykonał własną pieśń do wiersza Ołeha Orłenka „Wola Ukrainy”; studencki duet bandurzystek w składzie Jana i Daryna Fałalijewy pod kierownictwem Wałentyny Fałalijewej oraz uczniowie szkoły ogólnokształcącej nr 21 centrum obwodowego Kateryna Sypunowa i Alina Kozłowa (opiekun — przewodnicząca szkolnej komórki Proświty Iryna Masiutka). Zwycięzcy i laureaci, a także nauczyciele, którzy przygotowywali ich do udziału w konkursie, otrzymali w prezencie od Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty” rzadkie egzemplarze „Kobzarzy”, wydrukowane w dalekiej Kanadzie, a także „Kobzarze” i inne utwory T. Szewczenki (wraz z wersjami elektronicznymi), wydane przez Centrum Wydawnicze „Proświta”. Działacze Proświty Ługańszczyzny przeprowadzili także inne jubileuszowe wydarzenia. Centrum Prasowe Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki ODESZCZYZNA W mieście Ananiw w obwodzie odeskim z inicjatywy organizacji narodowo-demokratycznych rejonu 9 marca 2009 roku odbyły się uroczystości poświęcone 195. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Na głównej ulicy, przy pomniku Wielkiego Kobzarza, zebrali się przedstawiciele partii politycznych „Ludowy Związek Nasza Ukraina”, Ludowy Ruch Ukrainy, WS „Swoboda”, kozactwa, obywatele miasta. Mówcy wzywali do bycia godnymi pamięci wielkiego poety i malarza Tarasa Szewczenki, brania z niego przykładu w walce o sprawiedliwość społeczną i duchowe wyzwolenie ludzi, łączenia pracy społecznej i partyjnej z walką społeczną o prawa i wolności Ukraińców. Po zakończeniu wiecu przedstawiciele partii i organizacji społecznych rejonu ananiwskiego złożyli kwiaty i gałązki kaliny pod pomnikiem ukraińskiego geniusza. Wołodymyr SIEDOW, m. Ananiw RIWNENSZCZYZNA Osobliwą „atrakcją” corocznych świąt szewczenkowskich na Rówieńszczyźnie są sztafety Kobziarza, które przekazywane są z rejonu do rejonu. Tegoroczna sztafeta przeszła z rejonu hoszczańskiego do koreckiego. To wydarzenie jest hołdem pamięci o pobycie w 1846 roku geniusza narodu ukraińskiego na terenach Wielkiej Wołynia, gdzie młody malarz i etnograf na zlecenie Kijowskiej Komisji Archeograficznej wykonywał szkice zabytków kulturowo-historycznych regionu. W ubiegłym roku sztafeta do Hoszczy przeszła ze Zdołbunowa. Zwieńczeniem hoszczańskiej szewczenkiady było święto literacko-artystyczne w rejonowym domu kultury, które zgromadziło miłośników historii i kultury rodzinnego kraju. W święcie wzięła udział delegacja Rówieńskiej organizacji obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, w skład której weszli Lidia Rybenko, Rostysław Sołoneśkyj, Jewhen Szmorhun, Stepan Babij, Julia Bondjuczna, Mykoła Tymczak, Wasyl Basaraba. Z ich ust płynęły refleksje o istocie słowa Szewczenki oraz jego pouczającym wpływie na obecną rzeczywistość. Ze szczególnym uniesieniem zabrzmiały utwory Kobziarza w wykonaniu zasłużonego artysty Ukrainy Ołeksija Zaworotniego, jednego z najaktywniejszych popularyzatorów poezji Szewczenki. Różnorodność talentów zaprezentowali na święcie gospodarze-hoszczanie. Apogeum uroczystości stało się przekazanie szewczenkowskiej sztafety, w tym albumu — swoistego kronikarskiego zapisu wydarzeń literacko-artystycznych poświęconych Kobziarzowi. Misję tę wypełnili przewodniczący Hoszczańskiej i Koreckiej rejonowych administracji państwowych Wasyl Charkoweć i Rusłan Sywyj, przewodnicząca Koreckiej rady rejonowej Alina Kowalenko, zastępczyni przewodniczącego Hoszczańskiej rady rejonowej Lidia Zenkina. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. POŁTAWSZCZYZNA. W Połtawskim obwodowym teatrze lalek odbyła się runda eliminacyjna obwodowego konkursu recytatorskiego „Szewczenko w moim sercu”. Wydarzenie przeprowadziło zarząd kultury Połtawskiej obwodowej administracji państwowej wspólnie z Połtawskim obwodowym zjednoczeniem WUT „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Z powitalnym słowem wystąpili naczelnik zarządu kultury Wołodymyr Hodzenko oraz zastępczyni przewodniczącego „Proświty” Marija Hryń. Pomysł przeprowadzenia konkursu należy do przewodniczącego obwodowego zjednoczenia „Proświty”, deputowanego ludowego Ukrainy Mykoły Kulczynśkiego. W rundzie eliminacyjnej konkursu wzięli udział uczniowie ze wszystkich zakątków Połtawszczyzny. Zaskoczył ośmioletni uczeń Połtawskiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 6 Artem Nikipełow, który przeczytał wiersz Tarasa Szewczenki „Mnie wszystko jedno…”. Jury, w skład którego weszli zasłużona artystka Ukrainy, artystka obwodowego teatru lalek Anżelika Ostapenko, poetka-autorka piosenek, dziennikarka studia „Misto” Marija Bojko oraz wykładowca Połtawskiej szkoły muzycznej im. Mykoły Łysenki, proświcianka Iryna Babjak, miało niełatwe zadanie — wyłonić najlepszych. Zatem I miejsce zajęła Lubow Chwostyk, uczennica Łochwyckiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 1, która czytała fragment misterium „Wielki loch”. II miejsce — Mykoła Toczilkin, uczeń Wielkobahaczanskiej szkoły ogólnokształcącej, utwór „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym…”; III miejsce — Władysława Kałasznyk, uczennica Połtawskiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 9, fragment z misterium „Wielki loch”. A grand prix otrzymała Julia Dejneha z Karliwki. Zatem gratulujemy zwycięzcom i życzymy zapału oraz pewności we własne siły. Julia KARPACZOWA, m. Połtawa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

SZTAFETA

OBWÓD IWANO-FRANKIWSKI W ciągu niedługich lat życia Taras Szewczenko zaorał swoją niwę i zasiał ją słowem dobra, miłości, prawdy i wolności. Więc i my, proświcianie, rzuciliśmy czyste ziarna wielkiej wdzięczności na Szewczenkową niwę, której siła jest potężna, głęboka, nieprzemijająca. Pokłonić się Kobzarowi przyszli wszyscy: od najmniejszego dziecka do najstarszego człowieka. Do organizacji i przeprowadzenia jubileuszowych uroczystości proświcianie obwodu iwano-frankiwskiego wykorzystali najnowocześniejsze środki techniczne. Bardzo wyraziste okazały się wystawy prośwician „Szewczenkiana w hafcie” N. Synyci, „Szewczenkiana w numizmatyce” I. Zahranowskiego oraz „Szewczenko i Przykarpackie” P. Arsenycza. Ze świątecznym słowem na wieczorze wystąpił doktor nauk historycznych, akademik, honorowy członek „Proświty”, autor trylogii „Szewczenkiana i Szaszkewycziana” Wołodymyr Hrabowecki. Artystyczne dary w wieniec Kobzarowi złożyli uczniowie Stepan Bełej, Maksym Stasiuk, Mariczka Słobodian, Inna Kałuhina, wychowankowie placówek przedszkolnych, w szczególności szkoły-przedszkola nr 7 (kierownik Natalia Bardiuk), studenci wyższych uczelni Iryna Stećka i Mariana Bidoczka. W drugiej części wydarzenia wystąpili wykładowcy Wioleta Dutschak i Lubow Łytwynczuk, chóry Związku Ukrainek i „Czerwona kalina”, wokalny zespół „Diwczata” i solistka Nina Bakaj. Szacunek Kobzarowi oddali uczestnicy amatorskiej ludowej męskiej kapeli chóralnej „Surma” akademii medycznej (kierownik — zasłużony pracownik kultury, kandydat nauk medycznych, docent Bohdan Wołosianko). Następnego dnia w Domu Ludowym „Proświta” do Szewczenkiany dołączyły zespoły i wykonawcy szkoły muzycznej imienia Denysa Siczynskiego: chór akademicki (kierownik artystyczny i dyrygent Hryhorij Kernycia), orkiestra dęta (kierownik artystyczny i dyrygent Petro Hunder), kapela bandurzystów (kierownik artystyczny i dyrygent Maria Łachniak), orkiestra instrumentów ludowych (kierownik artystyczny i dyrygent Roman Sycz), zespół wokalny (kierownik Wołodymyr Sydorak), kwintet bandurzystów (kierownik Maria Łachniak), zespół skrzypków (kierownik Lubow Łytwynczuk), zespół muzyki ludowej (kierownik Wasyl Rowenko) oraz kwartet saksofonistów pod kierownictwem Ihora Picjury. Kończymy Szewczenkianę 29 marca w Domu Ludowym „Proświta”: wystąpi niepowtarzalny zespół „Czerwona kalina” (kierownik W. Zwarun) iwano-frankiwskiego miejskiego zrzeszenia „Proświty”. Mychajłyna BODNAR, kierownik pracy kulturalno-oświatowej i redakcyjnej obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, miasto Iwano-Frankiwsk OBWÓD TERNOPOLSKI „Taras Szewczenko i ziemia bereżańska” — tak nazwał swoją książkę pisarz i dziennikarz Wasyl Szewczuk. Wydanie, które ujrzało światło dzienne pod koniec 2008 roku, od razu przyciągnęło uwagę krajoznawców i wielbicieli wielkiego syna Ukrainy. Kontynuując historyczno-memuarowy trzytomnik „Ziemia Bereżańska”, autor postawił sobie za cel pokazanie duchowej obecności Kobzara w naszym kraju. Jednocześnie wspomniano też najnowsze wydania na temat Szewczenkiany, w szczególności „T. Szewczenko i Zaporoże” (Petro Rebro), „Taras Szewczenko na ziemi tarnopolskiej” (Ihor Duda, Bohdan Melnyczuk). W rozdziale „Słowami prawdy i miłości…” podano wybór wierszowanych i prozatorskich fragmentów utworów znanych ukraińskich pisarzy O. Afanasjewa-Czużbynskiego, O. Nawrockiego, Oleny Pcziłki, B. Hrinczenki, W. Stefanyka, I. Franki, M. Rylskiego i innych. Rozdział „Z jego imieniem (zamiast przedmowy)” przedstawia W. Prysliak — kandydat nauk historycznych, docent Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego im. Łesi Ukrainki. W siedmiu rozdziałach wydania W. Sawczuk opisuje drogę poznawania wielkości Szewczenki przez mieszkańców kraju, zakochanych w wysokim poetyckim słowie Kobzara, współbrzmiącym z pieśniarską ukraińską duszą. Wielką zasługą autora jest to, że zebrał ważne fakty świadectw miłości do słowa i imienia Szewczenki na naszych terenach. Powiedzmy, w pierwszym tomie wydania „Ziemia Bereżańska” (Nowy Jork, 1970) zamieszczono wspomnienia byłych gimnazjalistów o czczeniu Szewczenki w gimnazjum bereżańskim, w kręgach proświtańskich. Uwagę czytelników przyciągną tekst przemówienia Bohdana Łepkiego w Wiedniu w 1917 roku na cześć Wielkiego Kobzara, krótkie biografie pierwszych członków Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki — I. Dżydżory, Z. Kuzeli; materiały o wzniesieniu pierwszego pomnika T. Szewczenki w Żukowie, w innych miejscowościach; opowieści o artystach, rzeźbiarzach, architektach, działaczach społecznych kraju. Szkice i fotografie poświęcono odsłonięciu pomnika T. Szewczenki w Bereżanach 30 sierpnia 1992 roku — w pierwszą rocznicę ogłoszenia niepodległości Ukrainy. Wydanie opowiada też o Szewczenkianie Łepkiego, zbiorach filatelistów O. Karanewycza i O. Poływki, podaje wspomnienia krajan o czczeniu Szewczenki w różnych latach przez organizacje kulturalno-oświatowe, społeczno-polityczne, w szczególności przez komórkę towarzystwa „Proświta”. „Słowo Tarasa żyje, działa, świeci w nasze losy jak słońce” — te słowa Wasyla Sawczuka to dewiza wszystkich, którzy są zakochani w słowie Kobzara. Tetiana BUDAR, miasto Bereżany, obwód tarnopolski KONKURS W Kijowie konkurs recytatorów utworów Szewczenki przeprowadzany jest po raz ósmy. Organizatorzy — Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia T. Szewczenki wspólnie z Głównym zarządem edukacji i nauki miasta. W tym roku, według słów zastępcy naczelnika zarządu Wasyla Herasymenki, w konkursie brały udział dziesiątki tysięcy uczniów. Do finału weszło 28 uczniów. Finaliści występowali w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. Nie byłoby źle pomyśleć o większej sali dla uczestników kolejnych konkursów — ta dla takich wydarzeń jest za mała. Członek jury Anatolij Kaczan, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat nagrody literackiej im. Łesi Ukrainki, podzielił się przemyśleniami, propozycjami: „Wśród dzieci są utalentowani recytatorzy, a miejskiej szkoły takiego kierunku, gdzie wykładaliby specjaliści, nie ma. Kiedyś przy radiu republikańskim była szkoła młodych lektorów, ale ona Iryna Omelianczuk Dmytro Smaha i Ałła Myronczyk KOMPOZYCJA LITERACKO-MUZYCZNA Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy realizowało program „Czcimy Tarasa Szewczenkę” od 2 do 13 marca. Wchodziły do niego wycieczki tematyczne, kompozycje literacko-muzyczne, spektakle. Wzięli w nich udział studenci Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, lektor i pianistka tarnopolskiego oddziału Narodowego Związku Muzycznego Myrosława Zajko, uczestnicy teatru literackiego „Z Ust Ricz” szkoły zawodowej nr 22 z Perejasławia Chmielnickiego, inne zespoły. Szczególnie poruszyła kompozycja według poematu T. Szewczenki „Sen” w wykonaniu studentów Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. I. Karpenki-Karego oraz teatru „Kut” z Perejasławia Chmielnickiego (autor pomysłu L. Doroszko, wspólny projekt z Ministerstwem Kultury i Turystyki Ukrainy). Wydaje się, że znasz każdy wiersz poematu Szewczenki, a takie odczytanie — po raz pierwszy. Zakończył go aktor teatru „Kut”, który przewrócił najstraszniejsze strony ukraińskiej historii przez tragiczne losy poetów Jewhena Płużnyka, Jurija Klena, Wasyla Stusa, Tarasa Melnyczuka. I zakończył słowami Kobzara, powiedzianymi prawie półtora wieku temu: „Objmijcie się, bracia moi. Błagam was, proszę!” przestała istnieć. Dobrze byłoby zorganizować takie kółka przy NSPU, Domu Nauczyciela, miejskim Pałacu Szkolnym, Teatrze Młodego Widza i tym podobnych”. Tymczasem recytatorzy zadziwiali szerokim zakresem doboru utworów, kunsztem i swoistością interpretacji poezji Tarasa. To jak wyhaftowany ręcznik czy koszula — styl ten sam, a każdy wzór szczególny, niepowtarzalny. „Lilia” Marii Kasjanowycz z 315. gimnazjum oraz Jelizawety Nazareć z Państwowego Profesjonalno-Technicznego Zakładu „Międzyregionalne Centrum Sztuki Jubilerskiej m. Kijowa” — zupełnie niepodobne. Zresztą to chyba jedyny przypadek czytania tego samego utworu. Popularnością wśród dziewcząt cieszyły się motywy zniszczonego życia dziewczęcego, zdeptanego kwiatu, tych nieszczęśliwych młodych kobiet, które okrutnie karało pogardą ówczesne społeczeństwo. Tak przejmowały się swoimi rolami, że wyraźnie odczuwało się obecność Ukrainy sprzed dwóch stuleci. I aż serce ściskało się z współczucia dla tych „najemnic”, „Maryn”, „utopionych”, „wiedźm”... A chłopcy dawali pierwszeństwo poezjom patriotycznym, satyrycznym, filozoficznym. Godnych reprezentantów wyznaczyły wszystkie dzielnice Kijowa. Jury nie od razu doszło do wspólnego zdania w kwestii zwycięzców. W kompozycjach (występy grupowe) pierwsze miejsce zajęli Dmytro Smaha i Ałła Myronczyk ze specjalistycznej szkoły nr 152 dzielnicy Desniańskiej, drugie — Ołeksij Wertyporoch, Kostiantyn Kyryczenko i Maksym Mychalczuk z Kijowskiego Liceum Wojskowego imienia Iwana Bohuna, a trzecie — Janina Skorobahatko i Ołena Petrosiuk ze szkoły nr 196 dzielnicy Swiatoszyńskiej. Wśród recytatorów pierwsze miejsce zajęła Anna Zacharczenko z gimnazjum nr 48, która zachwyciła nie tylko czytaniem fragmentu poematu „Wielki loch”, ale także wspaniałym kostiumem Anioła; drugie — Anna Snihur ze szkoły nr 41 dzielnicy Szewczenkowskiej za czytanie poematu „Utopiona”; trzecie podzieliły Madina Mamedowa oraz Switłana Biłobrow. Ta ostatnia zaprezentowała własne wiersze, poświęcone Kobzarowi. To święto przekonało, że młode pokolenie wreszcie wsłuchuje się w Szewczenkę „I zapomni się haniebna Dawna godzina, I ożyje dobra sława, Sława Ukrainy”. Nadija KYRIAN Zdjęcie Ksenii HŁADYSZEWEJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Serhij KLYMKO, zdjęcia Ksenii HLADYSZEWEJ W Domu Ukraińskim zaprezentowano kolekcję obrazów Halyny Horiun-Lewyckiej, żony wybitnego malarza Myrona Lewyckiego. Pani Halyna, urodzona na Ukrainie, w wieku osiemnastu lat została zmuszona do emigracji. Osiadłszy w Kanadzie, zachowała obraz ojczystej ziemi; pasjonując się malarstwem, zdołała zbliżyć się do niego dzięki sztuce. Obrazy, wycenione przez ekspertów na 800 tysięcy dolarów amerykańskich, pani Halyna podarowała Narodowemu Muzeum im. Andrzeja Szeptyckiego we Lwowie. Dyrektor muzeum Ihor Kożan oświadczył, że jest to największy dar dla muzeum od 100 lat. Zaprezentowana kolekcja liczy 119 obrazów, wśród których płótna męża pani Halyny, Myrona Lewyckiego, w tym „Bogarodzica” i „Woły o zachodzie słońca”, które przyniosły artyście szerokie uznanie. Droga Mykoły Lewyckiego rozpoczęła się we Lwowie, gdzie urodził się artysta, prowadziła przez Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie, poprzez obóz dla uchodźców w Austrii, do brzegów Kanady, jego drugiego domu, i zawędrowała do stolicy sztuki, Paryża. Liczne podróże odbiły się w jego pejzażach i szkicach wędrowca — Hiszpania, Irlandia, Australia, Indie, Meksyk. Jednak motywy ukraińskie nigdy nie opuszczały jego serca i za każdym razem powracał do ludowych początków. Wśród innych artystów reprezentowanych w zbiorze — znakomici Kryczewscy, Oleksa Hryszczenko, Wasyl Chmeluk, Edward Kozak, Michał Kmit, Halina Mazepa i inni. Przez dziesięciolecia pani Halina gromadziła dzieła wybitnych Ukraińców… Najstarszy obraz kolekcji — „Aluszta, Krym” (1924) — należy do pędzla Wasyla Kryczewskiego. Architekt, naukowiec, pedagog Kryczewski to jedna z najwybitniejszych postaci w historii ukraińskiej sztuki. Autor „ukraińskiego stylu narodowego” w architekturze, wniósł znaczący wkład w rodzimą scenografię i projektowanie teatralne, pracował w kijowskim i odeskim studiu filmowym, był autorem idei filmu „Zwenyhora” Dowżenki. Profesor Wasyl Kryczewski — jeden z głównych organizatorów Ukraińskiej Akademii Sztuk, otwartej w 1917 roku, odegrał znaczącą rolę w kształceniu nowego pokolenia ukraińskich architektów. Jedno z najcenniejszych dzieł w kolekcji — praca Wasyla Chmelyuka „Kobieta w bieli”. Od 1928 roku artysta mieszkał w Paryżu, gdzie aktywnie uczestniczył w procesie artystycznym, poruszając się w nurcie ówczesnego stylu. Jego prace wystawiano w znanych galeriach; dzięki Ambroise’owi Vollardowi Chmelyuk wszedł w paryski beau monde. Dzieła artysty znajdują się w muzeach Londynu, Nowego Jorku, Monachium, Toronto. Odtąd do tej listy dołączył Lwów. Z tak zwanego kręgu Chmelyuka w zbiorze są reprezentowane prace urodzonego na terenie dzisiejszej Sumszczyzny Oleksy Hryszczenki. Studiował w Moskwie i Petersburgu, gdzie przez długi czas mieszkał. W 1919 roku przeniósł się do Stambułu, a w 1921 roku wyruszył podbijać Francję. Dzięki Fernandowi Légerowi, począwszy od „Jesiennego Salonu” 1922 roku, prace Hryszczenki wystawiano w czołowych galeriach. Zdobył sławę „ukraińskiego zbója”. Oleksa Hryszczenko zapisał się w pamięci świata jako wybitny pejzażysta. Niektóre z jego prac, przechowywane w Lwowskim Muzeum Sztuki, zniszczyła w latach 60. XX wieku władza radziecka wraz z pracami O. Archipenki, M. Bojczuka i H. Narbuta, których oskarżono o „burżuazyjny formalizm”. W kolekcji znajduje się także praca Jakowa Hniazdowskiego „Kwiatek”, wykonana olejem. Wybitny malarz i grafik otrzymał wykształcenie artystyczne we Lwowie, gdzie zauważył go metropolita Andrzej Szeptycki, który ufundował młodemu artyście osobiste stypendium na dalszą naukę w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Następnie Jakiw studiował w Zagrzebiu, zaczął zajmować się ksylografią. W latach 50. Hniazdowski wyjechał do Ameryki, gdzie zdobył uznanie w Minneapolis, a następnie wyruszył do Nowego Jorku. W kolejnych latach jego prace były już szeroko eksponowane na całym świecie. Trudno zatem ocenić wkład pani Haliny w pieniądzach: jej dar to ogromny pласт historii ukraińskiej, dzieła wybitnych i oryginalnych malarzy. Warto wspomnieć o Orderze Księżnej Olgi III stopnia, którym odznaczono Halinę Horiun-Lewycką za działalność dobroczynną na polu ochrony narodowego dziedzictwa kulturalnego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

POŁTAWSKA «PROŚWITA» ZAPRASZA „okrągły stół” „Hetman Ukrainy Iwan Mazepa: usprawiedliwiony przez historię”, który odbędzie się w Połtawskim Uniwersytecie Pedagogicznym im. W. Korolenki; 16.00 — wieczór pamięci z udziałem bandurzysty T. Kompaniczenki w Szkole Muzycznej im. M. Łysenki. 19 marca w Połtawie odbędą się uroczystości z okazji 370. rocznicy urodzin Iwana Mazepy, które przeprowadza obwodowa „Proświta” wspólnie z Głównym Zarządem Polityki Wewnętrznej i Informacji Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej. W programie uroczystości: 11.00 —

Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZOŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Dyżurny redaktor Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 EGmail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301211 Nakład w marcu — 46 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny na 3 miesiące — 12,36 hrywny na 6 miesięcy — 23,42 hrywny 09011 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDZI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji – Paweł MOWCZAN Redaktor główny – Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Paweł MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwsza zastępczyni redaktora głównego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora głównego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora głównego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn