Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №11 за 2011 рік

16 s. · 39 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 11 (596), 17–23 marca 2011, Proświtiańska Szewczenkiana. Rzeka na stepie

Zdjęcie: Oleś Dmytrenko FELIETON REDAKTORA Lubow Hołota 14 marca Wiktor Janukowycz polecił urzędnikom regulować ceny mąki i benzyny w Ukrainie. Jeśli uprościć to „polecenie dla dobra narodu”, oznacza ono, że każdy z nas może jeszcze liczyć na kawałek chleba i na możliwość przemieszczania się po kraju, choć nie na długie dystanse. Na tle japońskiej katastrofy, przyrodniczo-żywiołowej i technogenicznej, to nie tak mało. Ale kiedy wsłuchujemy się w komentarze zagranicznych specjalistów, którzy coraz częściej porównują japońską tragedię z Czarnobylem, który po dwudziestu pięciu latach w żaden sposób nie stał się mniejszym zagrożeniem nie tylko dla Ukraińców, ale i dla wspólnoty światowej, to nawet dynamiczna wiosna nie dodaje optymizmu: żyjemy w biednym, niepomyślnym kraju. I nasz Czarnobyl jest straszniejszy niż awarie na japońskich elektrowniach atomowych. Japoński premier zwrócił się do swoich obywateli z wezwaniem do zjednoczenia się i godnego przeciwstawienia się nieszczęściu, które spadło na nich i ich kraj, aby w ciągu kilku trudnych lat usunąć jego skutki, przywrócić Japonii pozycje, które utrzymywała jeszcze kilka dni wcześniej, zanim fale tsunami i wstrząsy trzęsienia ziemi nie pozostawiły tysięcy tysięcy ludzi bez niczego z oznak dobrobytu i stabilności, budowanych przez Japończyków od czasów II wojny światowej… Bez niczego, prócz siły ducha. Prócz poczucia przynależności do narodowej i państwowej wspólnoty. Z uświadomienia sobie własnej odpowiedzialności za istnienie Japonii — wbrew żywiołom i tragicznym stratom we własnych rodzinach. Nie porównuję Ukrainy z Japonią. To byłoby zbyt daleko idące. Ale porównuję te kwietniowo-majowe dni 1986 roku, kiedy w Czarnobylu wybuchł reaktor, z dzisiejszymi, marcowymi dniami 2011-go, kiedy drugi i czwarty blok NASZ GOŚĆ ANATOLIJ HRYCENKO TEODOZYJ HUMENIUK I JEGO UKRAINA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Mówić dziś

Fukushimy-1 wyrzuciły pierwsze porcje radioaktywnego wodoru. Natychmiast ogłoszono utworzenie 20-kilometrowej strefy i ewakuację 500 tysięcy mieszkańców. Informacyjna otwartość japońskich władz sprawiła, że ich katastrofa nuklearna stała się w trybie online problemem całego świata. A my, Ukraińcy, wtedy, w maju 1986 roku! – oglądaliśmy w telewizji bodre reportaże o tym, jak w rejonie makarowskim kołchoźnicy zrywają zieloną cebulę dla kijowian, i słuchaliśmy zapewnień ministra zdrowia o naszym absolutnym bezpieczeństwie… Obecnie wiadomo, że właśnie w tych dniach od promieniowania zginęło 50 czarnobylców. Później dołączyło do nich jeszcze 200 tysięcy ludzi. To – skazańcy naszej katastrofy. Ilu cierpiących poszkodowanych żyło i żyje dziś w Ukrainie? – Liczby zmieniają się co roku. Wkrótce je usłyszymy – na dwudziestopięciolecie czarnobylskiej katastrofy technogenicznej przygotowuje się międzynarodową konferencję. Podejrzewam, że jednym z jej tematów będzie to, co zrobić z osłoną-sarkofagiem, która już prawie niczego nie osłania. Tam, przy schronie, promieniowanie wynosi 20 rentgenów na godzinę. Jakie wskazania liczników na dachu – wiedzą specjaliści. Ci, którzy pracują za dwa–trzy tysiące hrywien miesięcznej pensji, ci, którzy mogliby oświecić nasze społeczeństwo, że gry „z pokojowym atomem” i bezmyślny postęp techniczny jednoznacznie nie prowadzą do szczęścia i dobrobytu. Po naszej tragedii Japonia jako jedna z pierwszych pomagała Ukrainie, obecnie Ukraina zadeklarowała gotowość pomocy japońskim specjalistom, ale na razie, poza podziękowaniami ambasady, Japonia w ogóle nie zareagowała na zaproponowaną pomoc. Z całego serca pragnąc, by Japończycy pokonali swoją biedę, czytając komentarze uczonych, którzy przypuszczają, że trzęsienie ziemi w Japonii wywołało współdziałanie nagromadzonego w głębi Ziemi napięcia i siły przyciągania najbliższego obecnie naszej planecie Księżyca, a także krytycznej masy innych czynników, których sejsmolodzy dziś nie potrafią wyjaśnić, myślę – niech mi czytelnicy wybaczą pewną mistyczność – o tym, czy my, Ukraińcy, potrafimy równie stoicko i zorganizowanie stawić czoła naszej technogenicznej katastrofie, która nigdzie się nie podziała? Czy rozumiemy, że istnieje siła, która w jednej chwili zmiata zarozumiałe ludzkie zamiary przeciwstawiania się Bogu i Naturze, wbrew nim budowania – czy to nowych elektrowni atomowych, czy nowych państw – nie budując i nie umacniając ducha człowieka, nie wzmacniając boskości jego natury. Być może określenie „duchowy Czarnobyl” pojawiło się u nas właśnie dlatego, że „cywilizacja” i „kultura” są pojęciami tożsamymi? Coraz bardziej przekonuję się, że tradycja, silniejsza w swojej wiekami wypróbowanej prostocie, jest odporna na blask i grzmot awangardowych wybryków gwiazd-jednodniówek trzeciego tysiąclecia. „Chleba i igrzysk” są dobre dla niestabilnego, rozchwianego społeczeństwa, które stawia nasycenie towarami wyżej niż miłość i zdrowie duchowe. Ale dla wiecznych wartości są one nie więcej niż pyłem. Który, podobnie jak pył radioaktywny, niemiłosiernie niszczy ludzkie istnienie, przekształcając obecne pokolenie – przepraszam za określenie – w gąsienice, które objadają wieczne drzewo rodu, narodu, ludu. Zakończenie na str. 4 TRAGEDIA KURENIWSKA 12–13 POTRAWY POSTNE Z CZERNIHOWA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

prostir: „Ważne, aby mieliśmy ukraińskie kino, ukraińską telewizję, a na ukraińskim ekranie telewizyjnym był obecny wizerunek Tarasa Szewczenki — nie zmyślony, lecz taki, jaki on naprawdę jest, który gromadzi nas tutaj”. Zgromadzenie słuchało występów kobzarzy, zespołu „Sad”, chóru „Homin”. Odbył się także wieczór literacko-artystyczny Proświty „Wieniec czci Kobziarzowi od młodzieży” w Miejskim Domu Nauczyciela w Kijowie. W święcie wzięły udział młodzieżowe i dziecięce zespoły artystyczne. „Zawsze będziemy przychodzić do Tarasa Szewczenki jak do studni duchowej, aby czerpać siły i ducha” — powitał wszystkich z okazji święta zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Mykoła Nesterczuk, wręczając w imieniu Towarzystwa nagrody uczestnikom uroczystości. Pieśń „Tarasowa wiosna” w wykonaniu Ludowego Kameralnego Chóru „Żajwir” ze Lwowa napełniła salę podniosłym nastrojem. W pamięci utkwiły też występy młodych śpiewaków Softijki Marysenko („Gdybym miała czerwone trzewiczki”), Romana Hrabowskiego („Rodzina”), wzorowego dziecięcego zespołu choreograficznego „Ziarenko” z kompozycją „Braciszek i siostrzyczka”. Pieśń „Ryczy i jęczy szeroki Dniepr” wykonał zespół fletniczków Szkoły Średniej nr 9 dzielnicy Obołoń miasta Kijowa. Szczególnie głębokiego nastroju dodała bandura — pieśń „Dumy moje” zabrzmiała w wykonaniu proświtianina Witalija Moroza. Zamykającym akordem wieczoru zabrzmiał Chór pieśni ludowej „Nadzieja”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

DUCHOWA KRYNYCA

Uliana WOŁIKOWSKA Zdjęcia Natalii ANTONIUK 9 marca organizacje społeczne, związki twórcze i partie zorganizowały liczne imprezy upamiętniające Tarasa Szewczenkę z okazji 197. rocznicy urodzin. Narodowo-patriotyczne siły Kijowa zebrały się w południe przy pomniku Kobzarza. „Dziś idziemy do miejsc świętych dla każdego Ukraińca, związanych z pamięcią wielkiego syna narodu ukraińskiego Tarasa Szewczenki, bo Ukraina zaczyna się od słowa Tarasa” — zwrócił się do szanownej społeczności poeta, deputowany ludowy Rady Najwyższej pierwszej kadencji, prowadzący wiec przy pomniku Kobzarza w Kijowie Wołodymyr Szowkoszytnyj. Delegacje Ukraińskiej Partii Ludowej, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów złożyły kwiaty w wieńcu pamięci Tarasowi. Przewodniczący Ukraińskiej Partii Ludowej Jurij Kostenko: „Szewczenko dla każdego Ukraińca jest duchowym ojcem i naszym odwiecznym przewodnikiem, do którego przychodzimy z pytaniem, kiedy wreszcie we własnym domu, na własnej ziemi będzie własna prawda i siła, i wola. W Ukrainie, na nasz wielki żal, po 20 latach niepodległości nie ma prawdziwego ukraińskiego gospodarza, z roku na rok coraz więcej problemów wokół języka ukraińskiego, kultury, historii. I tak będzie dopóty, dopóki ukraińska władza nie będzie opierać się na ukraińskich interesach narodowych. Według sposobu Tarasa można być silnymi, wolnymi i dumnymi na świecie. W Ukrainie można zaprowadzić porządek, opierając się na jego proroczych słowach”. Na wiecu swoje stanowisko przedstawił przewodniczący Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Stepan Braciun: „Dziś widzimy, że między narodem a władzą istnieje wielka przepaść. Musimy, uzbrojeni w słowa Szewczenki, iść do narodu, pomagać mu zrozumieć czyn bojowników o wolność, krok po kroku bronić języka ukraińskiego i państwowości”. Kinematograf, laureat Państwowej Nagrody im. T. Szewczenki Leonid Mużuk podkreślił, że obecnie najważniejszym zadaniem jest zwrócenie Ukrainie informacyjnego i kulturalnego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Czerniowieckie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki informuje

* * * Z okazji 150. rocznicy śmierci Tarasa Szewczenki Bukowina przyjęła wydarzenie kulturalne wyjątkowej wagi: reprintowe wznowienie unikatowej książki „Na pamiątkę 50. rocznicy śmierci Tarasa Szewczenki”. Ta publikacja ma 100 lat. Została ona wydana przez Komitet do spraw organizacji szewczenkowskich świąt w Moskwie. Prezentacja wznowienia odbyła się w księgarni „Художня книга” z udziałem kolekcjonera, zasłużonego mistrza ludowej twórczości Ukrainy, laureata obwodowej nagrody imienia Heorhija Harasa, właściciela znacznej kolekcji rzadkich książek i przedmiotów związanych z Wielkim Kobzarzem Iwanem Snihurem. Rozmowę przeprowadzili z udziałem przewodniczącego zarządu obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Ostapa Sawczuka, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Tadeusza Sulatyckiego, profesora, doktora nauk filologicznych, kierownika Katedry Literatury Ukraińskiej Czernowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedʹkowycza, autora przedmowy do wznowionej książki Wołodymyra Antofijczuka, poetki, członkini Narodowej Spółki Pisarzy i Dziennikarzy Ukrainy, zasłużonej działaczki sztuk Ukrainy, laureatki wielu literackich, artystycznych i dziennikarskich nagród Tamary Siewerniuk oraz naczelnik Zarządu ds. polityki wewnętrznej i kontaktów z opinią publiczną Hanny Malonii, która poruszyła problemy ważne nie tylko dla Bukowiny, w szczególności wydawnictwa książkowego. Naczelnik Zarządu ds. polityki wewnętrznej i kontaktów z opinią publiczną obwodowej administracji państwowej przekazała studentom wydziału filologicznego Czernowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedʹkowycza książki wydane przy wsparciu finansowym władz obwodowych, zaznaczając, że od 2005 roku funkcjonuje kompleksowy Program rozwoju branż informacyjnej i wydawniczej obwodu, w ramach którego udziela się wsparcia finansowego na wydanie utworów miejscowych autorów. W szczególności w ciągu ostatnich pięciu lat udzielono wsparcia finansowego na wydanie utworów 180 miejscowym autorom na kwotę 1223,1 tys. hrywien. Placówkom bibliotecznym, oświatowym i kulturalnym obwodu przekazano nieodpłatnie na uzupełnienie zasobów książki o wartości około 770 tys. hrywien. W minionym roku wsparto finansowo 14 wydań na kwotę prawie 180 tys. hrywien. Władze krajowe, jak podkreśliła, będą nadal sprzyjać wydawaniu książek społecznie istotnych. * * * Spośród szeregu imprez, które odbyły się z okazji obchodów Dni Szewczenkowskich, wyraźnie wyróżnił się wieczór literacko-artystyczny pod tytułem „Na drodze do Szewczenki”, który odbył się w Czerniowieckiej Obwodowej Filharmonii. Jest to wspólny projekt Czerniowieckiej Obwodowej Filharmonii oraz Czerniowieckiego Akademickiego Obwodowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. Olhy Kobylanskiej. Aktorzy teatru, soliści i muzycy filharmonii zinscenizowali fragmenty najsłynniejszych utworów Kobzarza. Wiersze Tarasa Szewczenki w połączeniu z muzyką brzmiały szczególnie i przejmująco. Na scenie rozbrzmiewały fragmenty najsłynniejszych utworów Szewczenki. Aktorzy odtworzyli także najważniejsze etapy życia poety. Na wydarzeniu obecnych było wielu gości. Większość z nich zaznacza, że twórczość Szewczenki odgrywa znaczącą rolę w ich życiu. Organizatorzy uważają, że twórczy eksperyment z udziałem aktorów teatru i muzyków filharmonii w jednym wieczorze artystycznym się udał, dlatego i nadal będą organizować podobne wydarzenia. * * * 150 lat od dnia śmierci Tarasa Hryhorowicza Szewczenki uczczono w stolicy Bukowiny pamiątkowym mityngiem-requiem. W wydarzeniu wzięli udział pierwszy zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Heorhij Halyts, kierownicy władzy przedstawicielskiej i wykonawczej obwodu oraz miasta Czerniowce. W przedstawieniu teatralnym utwory Kobzarza wykonały znane bukowińskie zespoły i wykonawcy. „Nie można wyobrazić sobie Ukrainy bez sławnego imienia Kobzarza, a kultury ukraińskiej bez słowa Tarasa. Całe życie Szewczenko żył myślą o Ukrainie. Dla poety jego własny los, osobiste szczęście były w losie i szczęściu rodzinnego narodu”, — powiedział w swoim wystąpieniu Heorhij Halyts. Według jego słów poezja Tarasa Szewczenki ukończyła kształtowanie narodu ukraińskiego, a dziś Słowo Kobzarza stoi na straży ukraińskiej duszy, jednocząc nasz naród w szlachetnym dziele zachowania rdzenia ukraińskości i budowy własnego państwa. * * * Przy pomniku Kobzarza w Wyżnicy odbył się wiec. Kierownicy Wyżnickiej Rejonowej Administracji Państwowej i Rejonowej Rady, deputowani, przedstawiciele instytucji i organizacji, narodowo-kulturalnych towarzystw, organizacji społecznych i politycznych, wspólnot religijnych regionu złożyli kwiaty i wieńce pod pomnikiem. Artyści Rejonowego Domu Ludowej Twórczości i Rozrywki wspólnie z uczniami Wyżnickiej szkoły im. Jurija Fedʹkowycza przygotowali kompozycję literacko-artystyczną, w której wspomniano zarówno o dzieciństwie, jak i o testamencie Tarasa Szewczenki. W placówkach oświatowych i bibliotekach rejonu odbywają się czytania szewczenkowskie, konkursy twórcze, festiwale artystyczne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

REZOLUCJA ZEBRANIA SPOŁECZEŃSTWA m. SUMY Z OKAZJI 150. ROCZNICY ŚMIERCI TARASA HRYHOROWICZA SZEWCZENKI

10 marca 2011 r. 300 osób. Miejsce zebrania: Skwer Tarasa Szewczenki, m. Sumy Obchodząc smutną 150. rocznicę śmierci Tarasa Szewczenki, my, przedstawiciele partii politycznych, organizacji społecznych, szerokich kręgów społeczeństwa Sumszczyzny, zwracamy się do Rady Najwyższej Ukrainy z żądaniem ustanowienia 9 marca państwowym świętem narodowym — Dniem Tarasa Szewczenki. Do Laureatów Nagrody im. Szewczenki wszystkich lat: poprzeć stanowisko laureata Nagrody im. Szewczenki 2011 roku w dziedzinie literatury Wasyla Szkliara w sprawie natychmiastowej dymisji znanego ukrainofoba D. Tabacznyka ze stanowiska ministra oświaty. Domagamy się od władz miejskich wreszcie rozstrzygnięcia kwestii losu pomnika Tarasa — dzieła Iwana Kawaleridze, który został zniszczony w Sumach jeszcze w 1956 roku. Od Sumskiej Rady Obwodowej i obwodowej administracji państwowej: W miastach i osiedlach Sumszczyzny, gdzie w latach 1845—1859 przebywał Taras Szewczenko — upamiętnić jego imię w miejscowej toponimice, a także poprzez tablice pamiątkowe oraz inne formy pamiątkowe, architektoniczne, artystyczne i rzeźbiarskie. W imieniu uczestników zebrania: Przewodniczący Kongresu Inteligencji Ukraińskiej Sumszczyzny W. KAZBAN; Przewodniczący Krajowej Organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy S. BUTENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

ZA „ŚWIĘTĄ PRAWDĘ-WOLNOŚĆ...”

Jak i całe ukraiństwo „w Ukrainie i nie w Ukrainie”, patriotyczna społeczność Ługańska 9 marca uroczyście obchodziła 197. rocznicę urodzin wielkiego poety narodowego, malarza, myśliciela Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Inicjatorem i głównym motorem napędowym uroczystości stało się obwodowe zjednoczenie towarzystwa „Proświta”, a rozpoczęły się one na ponad tydzień przed pamiętną datą. Tak oto już 1 marca w murach Ługańskiego Uniwersytetu Narodowego, który od ponad siedemdziesięciu lat nosi zaszczytne imię Szewczenki, w ramach jubileuszowych obchodów 90-lecia uczelni uroczyście odsłonięto pomnik Kobziarza, mistrzowsko wykonany z białego marmuru przez znanego ukraińskiego rzeźbiarza Mykołę Szmatka. A już dwa dni później proświcianie uniwersytetu wspólnie z katedrą literatury ukraińskiej i metodyki jej nauczania (kierownik — doktor nauk filologicznych, profesor Wira Fomenko) zorganizowali i przeprowadzili koncert świąteczny z udziałem studentów tego wydziału. Następnego dnia w tym samym uniwersytecie im. Szewczenki staraniem wydziału filologii ukraińskiej oraz Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” przeprowadzono V Regionalną Studencką Konferencję Naukowo-Praktyczną „Twórczość Tarasa Szewczenki w kontekście epoki”, podczas której przyszli filolodzy-ukrainoznawcy nie tylko z Ługańska, ale także z Doniecka, Połtawy, a także studenci innych specjalności (wśród nich kursanci Ługańskiego Państwowego Uniwersytetu Spraw Wewnętrznych) przedstawili swoją wizję najróżniejszych aspektów twórczości Tarasa Szewczenki, problemów badań szewczenkowskich końca XIX — początku XXI wieku oraz znaczenia postaci i poezji Kobziarza w podnoszeniu narodowo-wyzwoleńczych dążeń Ukraińców i ich dzisiejszej walki o utrwalenie państwowości narodowej i duchowości. 5 marca w pomieszczeniu Ługańskiego Obwodowego Instytutu Kształcenia Podyplomowego Nauczycieli odbyła się ceremonia nagrodzenia zwycięzców i laureatów obwodowego etapu ogólnoukraińskiego konkursu uczniowskiego na najlepszą znajomość języka ukraińskiego, w której udział wzięli czołowi proświcianie regionu — doktor nauk pedagogicznych, profesor, kierownik katedry języka ukraińskiego Ługańskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki Ołena Horoszkin oraz członek Zarządu obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, kandydat nauk geograficznych, docent Jurij Kyselow. Jednym z centralnych wydarzeń szewczenkowskich był obwodowy konkurs uczniowsko-studencki „Idę od dzieciństwa do Tarasa”, który zgromadził wielu uczestników. Zaprawdę, do naszych najmłodszych rodaków Taras Szewczenko przychodzi, według ich własnych utworów poetyckich i prozatorskich, z rodzinnego „Kobzaryka”, który w dzieciństwie czytają rodzice, babcie czy dziadkowie, z pierwszych dni nauki w szkole, kiedy nauczyciele opowiadają o wielkim ukraińskim poecie i artyście Tarasie Szewczence, i już wtedy, gdy gdzieś w starszych klasach uświadamiają go sobie jako filozofa, obywatela, proroka narodu. Wołodymyr Słowkoszytnyj i Wołodymyr Semystiaha pod kierownictwem prośwician, przeprowadzając akcję społeczno-polityczną — około 50 osób (a to niemało, zważywszy na daleki wschód Ukrainy i czas pracy), reprezentujących różne partie i organizacje społeczne (oprócz „Proświty” były to: „Batkiwszczyna”, KUN, „Swoboda”, Partia Ukraińska, UNP, a także OUN (d), „Łuhanci” i inne) zebrało się na wiecu, aby wyrazić swój protest przeciwko antynarodowej, antypaństwowej polityce obecnej władzy. Głos na wiecu zabrali: przewodniczący Ługańskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Jurij Pryń, przedstawiciele WS „Swoboda” Serhij Kowalenko, Ołeksandr Kobziew, Mykoła Łysenko i Denys Szułka, proświcianie Jurij Kyselow oraz Andrij Slusarenko, którzy, prowadząc podyktowane „Kobzarzem” Szewczenki historyczne paralele, dowodzili jego aktualności w naszych czasach i nieśmiertelności wezwań Tarasa do walki o „świętą prawdę-wolność”. Niestety, nie obyło się bez prowokacji: jacyś młodzieńcy właśnie podczas świętowania na placu próbowali rozdawać ludziom brudny paszkwil na Tarasa Szewczenkę, ułożony kilka lat temu przez ługańskich ukrainofobów, wśród których był także były deputowany Rady Miejskiej Ługańska, a obecnie mer jednego z miast obwodu. Swoją „łyżkę dziegciu” dodał też obecny deputowany rady obwodowej (przewodniczący profilowej komisji oświatowej!!!), rektor Ługańskiego Państwowego Instytutu Kultury i Sztuki Wałerij Filipow, któremu już dawno nie dają spokoju herostratowe laury Buzyny i Tabacznyka. Ten były komsomolski przywódca, a teraz marny pedagog, w państwowej telewizji „LOT” zaprzeczał ogólnonarodowej miłości i czci dla Tarasa Hryhorowycza, nazywając go „przeciętnością”, „małomiasteczkowym poetą”, zapewniał, jakoby na Ukrainie nie było własnej literatury wysokiej jakości, wzywał do zmiany symboli państwowych Ukrainy, proponując uczynienie flagą państwową trójkoloru, podobnego do rosyjskiego. W istocie wystąpienie to było jawnie antypaństwowe i w każdym cywilizowanym kraju taki „mówca” zostałby zignorowany przez społeczeństwo. Znamienne, że uroczystości poświęcone Wielkiemu Kobziarzowi, konkurs twórczy „Idę od dzieciństwa do Tarasa” dzięki staraniom prośwician obwodu odbywa się na terenach Ługańszczyzny już piętnaście lat. W tym roku przeprowadzono go w sześciu kategoriach: swoje prace — poetyckie i prozatorskie — o Wielkim Kobziarzu nadesłali z piętnastu miast i rejonów uczniowie szkół w różnych kategoriach wiekowych od ośmiu do siedemnastu lat. Swoje zdolności twórcze ujawnili młodzi malarze, amatorzy sztuki dekoracyjno-użytkowej. A już bezpośrednio 9 marca swoje talenty pokazywali recytatorzy poezji Kobziarza, kompozytorzy i wykonawcy utworów muzycznych do słów Tarasa Szewczenki. Udział w konkursie wzięli także studenci Ługańskiego Kolegium Politechnicznego oraz Ługańskiego Kolegium Budownictwa, Ekonomii i Prawa. A ogółem udział tylko w części finałowej zmagań twórczych wzięło do dwustu uczestników — przedstawicieli młodego pokolenia ługańców. Jednak bardzo przykro, że niewystarczającą aktywność wykazały lokalne państwowe organy oświaty: tylko w połowie rejonów i miast Ługańszczyzny zarządy oświatowe skutecznie wsparły przeprowadzenie konkursu na miejscu. W rezultacie słabej organizacji na konkurs napływały prace niedostatecznie twórcze, kompilacyjno-epigońskie, zdarzał się nawet jawny plagiat. Cały szereg akcji szewczenkowskich odbył się 9 marca przy pomniku Wielkiego Kobziarza, który znajduje się w centrum Ługańska. Już dawno przyjęło się smutną tradycją, że pierwsi kierownicy regionu i centrum obwodowego, od których wyjścia zaczynają się uroczystości pod gołym niebem, pospiesznie, w milczeniu składają wieniec u podnóża pomnika i natychmiast odchodzą. Niestety, nie stał się wyjątkiem także ten rok: „ojcowie” Ługańska i obwodu, którzy wszędzie tak wiele mówią o „Ukrainie dla ludzi”, nie znaleźli czasu na rozmowę z ludźmi, którzy przyszli w tym pamiętnym dniu na plac, jak na pielgrzymkę, do Tarasa Hryhorowycza. Przykro również, że nie było w tym dniu przy pomniku Kobziarza studentów innych uniwersytetów Ługańska na czele ze swoimi zwierzchnikami, poza tym prawdziwie narodowym, który nosi dumne imię Wielkiego Kobziarza. Po oficjalnej (złożenie kwiatów przez wysokich rangą urzędników Ługańszczyzny) i półoficjalnej (występ studentów-szewczenkowców) części święta inicjatywę przejęła patriotyczna społeczność regionu. Zwycięzcy konkursu nie skończyli się po 9-10 marca. Ługański miejski szkolny konkurs-festiwal zespołów uczniowskich centrum obwodowego „Idę z dzieciństwa do Tarasa”, zainicjowany przez dyrektorkę średniej szkoły specjalistycznej-gimnazjum nr 42 w Ługańsku Oleksandrę Szewczenko i prowadzony na bazie kierowanej przez nią szkoły w czterech kategoriach, potrwa do 17 marca. Znaczące wsparcie w organizacji i przeprowadzeniu konkursu-festiwalu zapewnia obwodowe zjednoczenie Proświty, a jego przewodniczący Wołodymyr Semystiaha tradycyjnie otworzył to wydarzenie. Osobne wydarzenie, poświęcone rocznicy Szewczenki, przeprowadziła ługańska organizacja obwodowa jednej z partii politycznych o kierunku narodowo-demokratycznym. Przykro pisać o tej kolejnej próbie rozdzielenia ukraińskich patriotów (których jest tak niewielu na Ługańszczyźnie!). Zresztą sposób obchodzenia święta Wielkiego Kobziarza — palenie kukły przedstawiającej dzisiejszego prezydenta W. Janukowycza — raczej trudno uznać za udany. Tym bardziej, że to „na równym miejscu” zrodziło pytania ze strony milicji, których można było uniknąć nawet przy całkowicie otwartym wyrażaniu przez protestujących w zwyczajny sposób własnej opinii o istocie współczesnych wydarzeń na Ukrainie. Nic dziwnego, że obserwować to „autodafé” przyszło zaledwie półtora tuzina ludzi. Proświcianie Ługańszczyzny są przekonani, że nie drobne ambicje poszczególnych liderów partyjnych, a ogólne zjednoczenie społeczeństwa wokół ukraińskiej idei narodowej jest zdolne zmobilizować naród do zdecydowanych działań, które skłoniłyby najwyższe władze państwa do zmiany kursu politycznego w stronę ukraińską, a w razie jej niezrozumienia i odmowy — do usunięcia takiej władzy i ustanowienia nowych patriotycznych przywódców, za którymi idzie „prawda… sława i wola święta”. Pres-centrum Ługańskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Laureaci Nagrody Szewczenkowskiej nalegają na spotkanie z Janukowyczem

Laureaci Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki proszą Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza o spotkanie z nimi z okazji 50-lecia ustanowienia najwyższej nagrody artystycznej — Narodowej Nagrody Szewczenkowskiej. Informuje o tym list, który w ostatnich dniach przekazano do kancelarii prezydenckiej. „My, ukraińscy pisarze, malarze, kompozytorzy, działacze teatralnej i operowej sztuki — laureaci Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, żyjący obecnie na Ukrainie, prosimy Pana o spotkanie z nami z okazji 50-lecia ustanowienia najwyższej nagrody artystycznej — Nagrody Szewczenkowskiej”, — napisano w liście. Laureaci Nagrody Szewczenkowskiej są przekonani, że ten jubileusz jest dobrą okazją do omówienia pilnych spraw. „Jesteśmy przekonani, że w tym jubileuszowym czasie Panu, Wiktorze Fedorowiczu, jest co nam powiedzieć, tak jak i nam jest czym podzielić się z Panem. Po raz pierwszy zwracamy się do Pana, Panie Prezydencie, z taką prośbą i mocno wierzymy, że przyjmie Pan to ze zrozumieniem. Dlatego czekamy na wyznaczony przez Pana dzień spotkania”, — czytamy w liście. Spotkanie z Głową Państwa inicjują laureaci Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, w tym w szczególności Bohaterowie Ukrainy: Łewko Łukjanenko, Iwan Drach, Nina Matwijenko, Dmytro Pawłyczko, Maria Stefiuk, Roman Iwanyczuk, Jurij Muszketyk, Wiaczesław Briuchowecki. Pisarze: Wołodymyr Bazylewski, Iwan Bilyk, Wasyl Herasymiuk, Ljubow Hołota, Hryhorij Husejnow, Anatolij Dimarow, Witalij Dończyk, Mykoła Żulynski, Wasyl Zacharczenko, Dmytro Iwanow, Ihor Kalynec, Anato …lij KYCZYNSKI, Dmytro KREMIN, Roman LUBKIWSKI, Ołesj ŁUPIJ, Marija MATIOS, Pawło MOWCZAN, Wołodymyr MORYNEC, Mychajło NAJENKO, Halyna PAHUTIAK, Petro PEREBYJNIS, Stepan PUSZYK, Stepan SAPEŁAK, Mychajło SŁABOSZPYCKI, Wasyl SŁAPCZUK, Leonid TAŁAŁAJ, Roman TURKONIAK, Taras FEDJUK, Wołodymyr JAWORIWSKI. Malarze: Anatolij HAJDAMAKA, Teodozij HUMENIUK, Ołeksandr IWACHNENKO, Wasyl ŁOPATA, Iwan MARCZUK, Mykoła STOROŻENKO, Walerij FRANCZUK, Andrij CZEBYKIN, Wołodymyr CZEPELYK, Serhij JAKUTOWYCZ. Działacze sztuki muzycznej: Anatolij AWDIJEWSKI, Anatolij MOKRENKO, Myrosław SKORYK, Jewhen STANKOWYCZ, a także aktorzy: Bohdan BENJUK, Larysa KADYROWA, Natałka SUMSKA, Anatolij CHOSTIKOJEW.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

czekać na lepsze czasy? Czy zmusić władzę do mówienia o problemach narodowych już dziś i jednoczyć naród dla ich rozwiązania niezwłocznie? Dane nam jest myślenie asocjacyjne, możemy porównywać rzeczy, których, zdawałoby się, porównywać nie można: dokonało się to tektoniczne przesunięcie, to odchylenie duchowej osi, które postawiło każdego z Ukraińców na granicy duchowego przetrwania. Wartości duchowych nie ograniczy się tak, jak ceny chleba czy benzyny. Dlatego są one dewaluowane. Laureaci Nagrody im. Tarasa Szewczenki zwrócili się do Prezydenta z prośbą o spotkanie. Nie jestem pewna, czy odbędzie się ono w formacie, który jest potrzebny dla teatru narodowego, kinematografii, wydawnictw książkowych, muzealnictwa, ukrainoznawstwa. Nie da się ominąć kwestii rozłamu cerkiewnego i ofensywy „ruskiego miru”. Trudno byłoby przemilczeć sprawę Narodowego Muzeum-Rezerwatu w Kaniowie oraz narzucany przez najpopularniejsze kanały telewizyjne stosunek do Tarasa Szewczenki. Wreszcie, o braku ukraińskiej telewizji i wegetacji kanałów telewizyjnych i radiowych „Kultura”. O dwujęzyczności, która wcielana jest z szybkością pożaru. To musi być szczera i bolesna rozmowa, w której nie ma niczego poza prawdą. I nie wypada odkładać jej „na lepsze czasy”. Mówić i działać trzeba dzisiaj. Lubow HOŁOTA czy rodzinność, ciepło płynące z autentyczności nie mogą już pomóc w poznawaniu Szewczenki? Trzeba zdigitalizować artystę, zrobić liczne kopie, które będą migotać przed oczami zwiedzających chaotycznie i bezmyślnie? A czy u Szewczenki istnieje bezmyślność jako kategoria światopoglądowa lub jakakolwiek inna? Szewczenko jest krańcowo precyzyjny i prawdziwy. Najnowsza wystawa, korzystając z ultranowoczesnych instalacji, zupełnie zapomniała o tym, że miejsce pamięci jest nie do pomyślenia bez autentyków. W ekspozycji naruszono zasadę historyczną, nie odzwierciedlono wszystkich okresów z życia Szewczenki. W żadnej sali nie ma niczego tak naturalnego, co pomogłoby zrozumieć kobziarską istotę poety. Czy można wyobrazić sobie Paryż bez wieży Eiffla? Czy można wyobrazić sobie światopogląd Szekspira bez pobytu w tym domku, w którym się urodził, nie mając wiedzy o miejscu narodzin i jego rodzicach? A u nas, w Kaniowie, ekspozycja Szewczenki jawi się jako makieta, za którą nie ma treści merytorycznej. Przed nami migoczą obrazki bez podpisów, nie widzimy autentycznych przedmiotów z czasów samego Szewczenki. A księga wpisów zamieniła się w księgę skarg, jak w taniej jadłodajni. Zwiedzający zostawiają nie słowa wdzięczności, a energię rozpaczy i niezrozumienia. Po co tworzyć atmosferę niechęci? Czy Szewczenko ma być symbolem rozłamu? Oczywiście, człowieka XXI wieku w filozofii określa się jako podmiot bez historii i bez własnego domu. Ale czy warto, by Ukraina dołączała do tej smutnej statystyki? W domku Burnsa można poczuć rodzinną, ciepłą atmosferę. Taką samą ciepłą atmosferę w „Chacie Szewczenki” w Kaniowie można było poczuć kiedyś... A teraz patrzeć na was będą ogromne autoportrety i portrety bez podpisów, ale mogą one tak i pozostać po prostu monumentalnymi gigantami, za którymi zwiedzającym nie uda się dostrzec specyfiki duszy Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Mówić dziś», s. 1

MÓWIĆ DZISIAJ

Zakończenie. Początek na str. 1. I jeśli społeczeństwo jest pozbawione ludzi, którzy potrafią dostrzec i nazwać cywilizacyjne zagrożenia, które nad nim wiszą, to powoli staje się ono skazane na zagładę. W swoim wystąpieniu na wieczorze autorskim w kijowskim teatrze im. Franki Lina Kostenko mówiła o tym, że Ukraina traci — czy już straciła? — swoją humanistyczną aurę. Oklaskiwano ją szczodrze, wśród obecnych było niemało polityków, którzy pozycjonują się jako ukraińska władza na Ukrainie. Ale czy usłyszeli? Żadna z sił politycznych na Ukrainie nie opiera się w swojej działalności na cywilizacyjnych osiągnięciach ukraińskich. W ich programach są szczodre obietnice zwycięstw gospodarczych dzisiaj, jutro, zawsze, a kultura i edukacja to tylko bieżący pasek informacyjny, mówiący, że niby istnieją one na Ukrainie, gdzie na jednego obywatela ćwierć wieku temu przypadało prawie dwadzieścia wydanych książek, a dzisiaj — zaledwie półtorej, i to przy tym, że populacja zmniejszyła się o siedem milionów! Edukacja zaś dzisiaj — to minister Tabacznyk i jego, delikatnie mówiąc, ryzykowne reformy, dalekie od głównych szlaków światowej oświaty. Studenckie pikiety i demonstracje, oświadczenia, miażdżące badania jego pism i karierowiczowsko-politycznych dryfowań — to już nie wołanie na puszczy, lecz bicie czołem o drwiący mur władzy, który ich nie usłyszy, bo nie słucha. Co więcej, zdajemy się wzmacniać tę odrażającą postać, mitologizujemy ją: niby kto jest przeciwko Tabacznykowi — ten jest przeciwko władzy, przeciwko Janukowyczowi. Tymczasem my jesteśmy za wykształceniem własnych dzieci i profesjonalnym przygotowaniem specjalistów, za ukraińską nauką, która również straciła swoje pozycje. Czyż ukraińska władza powinna sprzeciwiać się tym dążeniom zarówno studentów, jak i akademików? Czyż nic nie znaczy głos akademika Iwana Dziuby, jego doświadczenie i jego intelekt w naszym społeczeństwie? Czyż zdewaluowano to, co przejawia się jako kod genetyczny, kwiat narodu w tej Postaci? Czyż uszy władzy są szczelnie zalepione woskiem, czy władzy po prostu opłaca się mieć takiego oto Tabacznyka, na którego można spisywać wszystko, co ma antyukraińskie przejawy rządowe dzisiaj, a Prezydent u nas jest dobry i miły? Ostatnim potwierdzeniem jest list pisarza Wasyla Szklara, autora powieści „Zalyszeneć. Czornyj woron”, którego Komitet Szewczenkowski 17 głosami uznał za laureata Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki w bieżącym roku. Nagrodę i decyzję Komitetu miał legitymizować Dekret Prezydenta. Zamiast tego w sieci niemal jednocześnie pojawiły się Dekret, w którym imię nominata z literatury jest nieobecne, oraz jego list, który może przeczytać, oprócz Prezydenta, każdy chętny: „Chcę wyrazić Panu swój szacunek i proszę Pana o uwzględnienie w Dekrecie z okazji nagrodzenia laureatów Nagrody Szewczenkowskiej przeniesienia wręczenia nagrody do czasu zwolnienia z zajmowanego stanowiska D. Tabacznyka…”. Najwyraźniej, myśli naiwnie opinia publiczna, Prezydent między Szklarem a Tabacznykiem wybrał Tabacznyka. Tymczasem problem wyboru nawet nie istniał, o czym świadczy brak imienia W. Szklara w Dekrecie oraz milczenie Przewodniczącego Komitetu Borysa Olijnyka. Nie ma w tym dokumencie ani słowa o tym, że „Otrzyma on tę nagrodę, kiedy nadejdzie na to czas”, jak uspokajała wzburzoną opinię publiczną Hanna Herman. Czyż można być laureatem „domyślnie” i czy może być pokój po operacjach bojowych „przymuszania do pokoju”? Dlaczego pojawienie się wartościowego dzieła artystycznego na Ukrainie towarzyszy czemuś w rodzaju operacji bojowych z politycznymi oskarżeniami i wyrokami samozwańczych trybunałów? Dlaczego czytelnikowi, widzowi, wyborcy, w końcu, „wpycha się” to, co przychodzi w przestrzeń humanistyczną ze skandalem, wyskakuje na deski półprzyzwoitych prezentacji czy z telewizyjnych show, z których połowa uczestników od dawna wymaga pomocy psychiatrycznej? Dlaczego najemni prowadzący, przebiegle błyskając oczkami zza okularów i podgryzając wąsy, pozwalają sobie drwić z narodowych świętości? Czyż ukraińscy prowadzący nie są w stanie wyodrębnić aktualnych problemów naszego społeczeństwa, nazwać i odkryć ich bez drwin, podłych skandali i leksyki, która została wprowadzona do słowników slangu i żargonu? Obcojęzyczni i obcoduszni, są oni powołani po to, aby niszczyć ową humanistyczną aurę, która każdy naród chroni przed katastrofami państwowymi. Dawno straciliśmy swoją przestrzeń informacyjną, nasza przestrzeń duchowa jest ciężko chora, a społeczeństwo jest siłą podzielone i rozdarte, rozłączone przed tymi wyzwaniami i nieszczęściami, które stawia przed nim natura, socjum, wspólnota światowa. Czyż nie są to czynniki, które prowadzą do przesunięcia kontynentalnych płyt kultury? Ukraińcy poza własną cywilizacją, społeczeństwo poza kulturą. Czy usłyszy ono ów apel „zjednoczyć się i zwyciężyć duchowy Czarnobyl”? Czy nie wybiła jeszcze godzina dla obywateli Ukrainy, którzy nie są obojętni na własną ziemię, los, państwo, u których wszystko jest w porządku z samoidentyfikacją i ukraińskością? Znowu. Dmytro DROZDOWSKYJ, Instytut Literatury im. T. Szewczenki. W każdym cywilizowanym kraju (a pod cywilizacją należy rozumieć orientację polityki państwowej na utwierdzenie historii narodowej, sztuki, jednym słowem „humanitarnej aury narodu”) miejsce pochówku najwybitniejszych pisarzy jest miejscem duchowej pielgrzymki. Duchowość w tym kontekście oznacza możliwość odczucia momentu emocjonalnego uniesienia ponad rzeczywistość absurdu, uwolnienia od psychologicznego zmęczenia i katharsis, oczyszczenia poprzez dotknięcie czegoś wyższego. Miejsce pamięci — to kulturowo-historyczna świętość, która daje możliwość narodowi poznać siebie. Dla Ukraińców takim miejscem, bez wątpienia, jest Kaniów. Szewczenkowski Kaniów. Muzeum-rezerwat „Mogiła T. H. Szewczenki”. Powrót do siebie odbywa się tutaj właśnie poprzez włączenie się w dialog z historią narodową, poprzez utwierdzenie w sobie godności narodowej. T. Szewczenko — to nie tylko „wielki poeta, rewolucjonista-demokrata”, jak zaznaczono na płycie przy miejscu pochówku, ale także człowiek, który stworzył Ukrainę w słowie. Przed Szewczenką Ukraina jako przestrzeń polityczna nie istniała. Dzieła artystyczne stały się przestrzenią narodowej samoidentyfikacji dla wielu przyszłych pokoleń. W takim razie jakim powinien być państwowy, narodowy rezerwat, który chroni serce jednego z najwybitniejszych ukraińskich myślicieli? Miałem okazję bywać w Stratford-upon-Avon w Kościele Świętej Trójcy, gdzie spoczywa W. Szekspir. Miało mi również dane bywać w ostatnim schronieniu wybitnego szkockiego poety R. Burnsa. Jakimi są te miejsca pamięci w Wielkiej Brytanii? Co dzisiaj dają one Brytyjczykom i milionom odwiedzających z całego świata? Dlaczego miliony „kulturowych pielgrzymów” pragną za wszelką cenę dostać się tutaj?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

CZY ADEKWATNIE DO SAMEGO SZEWCZENKI?

Zrozumiałe, że miejsce pamięci to pewna przestrzeń geograficzna, w której skoncentrowano to, co może pomóc uświadomić sobie historię i czas artysty, jego życie i światopogląd, uświadomić sobie, w jaki sposób słowo artystyczne stało się impulsem do odnowy narodowej, odrodzenia, do utwierdzenia godności narodowej. W rzeczywistości droga do wielkiego zaczyna się od zrozumienia małych i prostych rzeczy. Miejsce pamięci to autentyczny kalejdoskop życia człowieka, któremu pisane było być reformatorem, twórcą narodowej tożsamości. Szewczenko wybrał język ukraiński, identyfikując się z Ukrainą (Ukrainą, Wkrainą). W tamtym czasie trudno było mówić o Ukraińcach, ponieważ przede wszystkim trzeba było wyznaczyć granice „swojej” przestrzeni narodowej. Było imperium, ale tożsamość imperialna dla Szewczenki stała się nieakceptowalną, pustą ideologią, w której dławiła się wolność narodowa wyboru historycznego. Jaka dzisiaj powinna być droga do Szewczenki? Chyba adekwatna do samego Szewczenki. A co można obecnie zobaczyć w rezerwacie w Kaniowie? Jaka jest ekspozycja w Muzeum, która ma pomóc nam odnaleźć Wkrainę Szewczenki? Nowy format „Szewczenki” w Kaniowie uderza technologiczną pirotechniką, ale stało się tu bardzo mało Szewczenki. Na czym polega prawdziwa wielkość artysty? Na zdolności widzenia drobiazgów wzrokiem rentgenowskim. Szewczenko widział świat w unikalny sposób i, jak dzisiaj przekonują historycy sztuki, ta unikalność przejawia się w szczególności w jego pracach malarskich. Małe „portrety-medaliony”, które malował T. Szewczenko, to mistrzowskie odtworzenie Zdjęcie Olesia Dmytrenki Fragment ekspozycji w muzeum T. Szewczenki w Kaniowie życia wewnętrznego człowieka w całej palecie psychologicznej (w miniaturowych pracach Szewczenki – dziesiątki odcieni). Geniusz widział drobiazgi, a dlatego świat jego fantazji jest niezgłębiony, różnorodny. Czy można oddać tę antykwaryczną precyzję oka artystycznego, jeśli powiększy się pierwotnie miniaturowe prace dziesiątki razy? Od razu wyłania się inny Szewczenko, nieogarniony, monumentalny, nie tak dokładny w drobiazgach. W końcu obecna ekspozycja nawet nie wskazuje, jaka jest skala powiększenia. Co więcej: na obecnej ekspozycji w ogóle można znaleźć minimalną liczbę wyjaśnień do eksponatów. Albo zwiedzający mają wiedzieć absolutnie wszystko, albo ta ekspozycja nie pomaga zwiedzającym zbliżyć się do Szewczenki. Raczej poeta ma być postrzegany jako kanonizowany, przerośnięty symbol, monumentalna ikona. Czyż to nie kontynuacja tradycji radzieckiego monumentalizmu? Technologie komputerowe, oczywiście, są nowoczesne. Różnorodne instalacje, powiedzmy, zdobią Brytyjskie Muzeum Narodowe w Londynie. Jednak instalacje powinny być nie tylko wytworem technologii, ale także zawierać koncepcję współmierną z twórczym geniuszem Szewczenki. Czy można w jednej sali wystawiać obok grafiki fotoprace? I w końcu, czy organizatorzy nowego „formatu” dla Szewczenki stawiali sobie pytanie, co chcą powiedzieć swoim zwiedzającym, którzy przyszli w gości do Szewczenki? Że Szewczenko też może być symulakrem? Że autentycz-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

głowę człowieka, który winny jest tylko tym, że sto lat temu się urodził. Mnisi nietolerancja, polityczne faryzeusze idą w parze z beznadziejnym tępactwem — i każdego dnia Bożego rzucają gromadnie potwarz na człowieka, którego paznokcia nie warci są ci wszyscy, przyozdobieni najbardziej patriotycznymi cnotami ludzie. „…Zapomnienie — taki los tego ludzkiego śmiecia…”. W takich charakterystykach wszystko jest na tyle zrozumiałe i oczywiste, że nawet nie warto komentować. Tym bardziej, że sam S. Jefremow w tym samym „jubileuszowym” artykule zaznaczył: „…I powiem, że triumf Szewczenki byłby niepełny, gdyby za jego triumfalnym czczeniem nie biegła ta dzika zgraja brudnych, przygłupich i obdartych ludzi, którzy swoim wstrętnym wyglądem i bezsensownym bełkotem tylko podnoszą tę powszechną cześć, którą bez rozkazu przełożonych otoczyło imię genialnego Kobziarza ukraińskiego”. Rocznice Szewczenki obchodzono różnie, w zależności od atmosfery społecznej. Były i takie, o których S. Jefremow pisze — „nieme jubileusze”. Były to przeważnie jubileusze zakazane przez władzę. Dzięki Bogu, obecnie o zakazach mowy nie ma, a oto o „niemocie”, przynajmniej względnej, warto się zastanowić. Jeśli w szerokim znaczeniu oceniać tegoroczną „obecność” jubileuszowej tematyki szewczenkowskiej w przestrzeni informacyjnej Ukrainy, słowa „niemy jubileusz” nie wydadzą się zbyt przesadzone. Do „niemego jubileuszu” skłania także praktyczna bezczynność w ramach państwa jubileuszowego komitetu organizacyjnego ds. Szewczenki, faktyczny brak jasnego, pragmatycznego kompleksu działań jubileuszowych, w szczególności na 200-lecie urodzin Szewczenki, które już prawie niebawem. O czym tu mówić, skoro 10 marca, akurat w 150. rocznicę śmierci Szewczenki, narodowe (!?) radio, rozpoczynając nadawanie o 5.30 i zapowiadając tematy serwisu informacyjnego, nawet nie wspomniało, że ten dzień jest szczególny, dniem pamięci ukraińskiego Geniusza. Za to zaraz po krótkim przeglądzie wiadomości „wcięli” wesołe, dynamiczne piosenki… Zresztą później tego samego dnia przestrzeń radiowa i telewizyjna Ukrainy była wyraźnie nieprzeciążona tematyką szewczenkowską i słowem Szewczenki. Jak nieco figuralnie opowiadają naoczni świadkowie, w latach przygotowań do 200-lecia A. Puszkina niemal wszystkie słupy w Rosji były obklejone materiałami, które przypominały Rosjanom o ich wielkim poecie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

LEKCJE WIELKICH ROCZNIC

Na kilka dni przed wielkim jubileuszem Szewczenki — 150. rocznicą jego śmierci — zaproponowano mi wystąpienie podczas uroczystości żałobnych, które miały się odbyć w dniu pamięci Geniusza, 10 marca, na Górze Tarasowej. Przyjąwszy propozycję, przemyśliwałem tezy przyszłego wystąpienia, przeglądałem książki Szewczenki i o Szewczence. Wtedy też dokonałem pewnego odkrycia — znalazłem w niedawno wydanym zbiorze „Studiów szewczenkowskich” Serhija Jefremowa, wybitnego naukowca-literaturoznawcy, akademika, około 20 publikacji na temat obchodów rocznic Tarasa Szewczenki — zarówno dnia urodzin, jak i dnia pamięci — na początku ubiegłego wieku, w latach 1900–1917. Czytając ponownie te artykuły S. Jefremowa, zauważyłem, jak ostro współbrzmią liczne spostrzeżenia i sądy akademika z naszymi czasami, ze sprawą czczenia Tarasa Hryhorowycza zarówno w dniu jego urodzin, jak i w dniu jego śmierci. Przyznam, że otwarcie skompilowałem swoje wystąpienie z cytatów z prac Serhija Jefremowa, a także jeszcze jednego dostojnika — Wasyla Domanickiego, oczywiście mówiąc o tym i wplatając między cytaty własne uwagi „na czasie”. Poniżej zamieszczam wszystkie te cytaty, ale nieco rozszerzam własną „ingerencję” między nimi, korzystając z wrażeń z tegorocznego, jubileuszowego dnia pamięci Szewczenki na Górze Tarasowej. Zatem — wystąpienie, cytaty i uwagi… Wołodymyr POLISZCZUK, doktor nauk filologicznych, profesor Czerkaskiego Uniwersytetu Narodowego im. B. Chmielnickiego, m. Czerkasy Szanowna uroczyście-żałobna społeczności! Właśnie dziś mija 150 lat od czasu, gdy zakończył swoją ziemską drogę Geniusz Ukrainy Taras Szewczenko. I całkiem niedługo minie tyle samo, odkąd jego prochy spoczywają na tej, zapewne najwyższej dla całego światowego ukraiństwa, górze. Od 1861 roku 10 marca jest dla Ukraińców dniem pamięci Szewczenki i dzień ten przez półtora wieku, można powiedzieć, nabrał prawdziwej historycznej wagi, złożył bardzo ciekawą i wymowną kartę różnorodnej szewczenkiany. Ja w swoim wystąpieniu zatrzymam się na sądach dwóch wysoce autorytatywnych szewczenkoznawców, bliskich ziomków Tarasa Hryhorowycza, urodzonych w dawnym powiecie zwinogródzkim — Serhija Jefremowa i Wasyla Domanickiego. Pierwszy z nich jest autorem ponad 100 prac i artykułów szewczenkoznawczych, w tym fundamentalnych, a Domanicki — pierwszym głębokim szewczenkoznawcą-tekstologiem i redaktorem pierwszego naukowo opracowanego „Kobziarza”. Będę mówił o konkretach, aktualnych właśnie tutaj i dzisiaj: jak ci dwaj wielcy dostojnicy pisali o „wielkich rocznicach” — o dniu pamięci Szewczenki. Zbuduję swoje wystąpienie głównie w formie cytatów z Jefremowa i Domanickiego, proponując Wam, szanowna społeczności, prowadzenie paraleli i myślenie asocjacyjne na temat „kiedyś” i „teraz”, oczywiście dokonując niezbędnych korekt na ponad sto lat, które minęły od czasu pism wspomnianych ziomków Szewczenki. 28 lutego 1907 roku Wasyl Domanicki w artykule „Nasze obowiązki wobec pamięci wielkiego poety” (gazeta „Rada”) napisał: „Kulturalność narodu w znacznej mierze przejawia się w tym, jak naród szanuje swoich najlepszych synów, apostołów prawdy i nauki, działaczy odrodzenia narodowego. Jeśli przyłożyć tę miarę do nas, to niewielki zaszczyt i pochwała nam przypadnie…”. Dziesięć lat po słowach W. Domanickiego Serhij Jefremow podsumował, że „rocznica śmierci Szewczenki jest corocznym podsumowaniem pracy narodowej, świętem kulturalnym, które daje powód, by obejrzeć się na przebytą drogę, podliczyć osiągnięte wyniki i podzielić się nadziejami co do przyszłości. Szereg „rocznic”, zaczynając od roku, który nastąpił po roku śmierci poety, stanowi jakby szereg etapów przebytych przez ruch ukraiński, a ich krzywa, być może, posłuży w swoim czasie ciekawą historią ukraińskiego odrodzenia”. Choćby uwaga do powiedzianego: czyż nie są znamienne faktyczne zakazy w czasach komunistycznych obchodzenia dnia powtórnego pochówku T. Szewczenki na Górze Czernieczej? A zakazy kościelno-wyznaniowe i milicyjne pobojowisko w maju 1991 roku? Na innym biegunie znaczeniowym — coroczne wielotysięczne manifestacje 10 marca i 22 maja w latach niepodległości, których organizacja coraz bardziej budzi niepokój, smutek, oburzenie… „26 lutego, dzień śmierci Szewczenki (według starego stylu — W. P.), — pisze w innym artykule S. Jefremow, — od dawna był wielkim dniem dla nas, symbolem naszego odrodzenia narodowego. W tym dniu przychylni narodowi Ukraińcy wspominali pierwszego wielkiego bojownika o prawa ludowe „niezłym, cichym słowem”, znajdując w tym święcie narodowym i wiarę w żywą siłę idei poety, i nadzieję na lepszą przyszłość pośród ciężkich okoliczności współczesnego życia”. Przykuwają uwagę także te wersy z artykułu S. Jefremowa „Noże w mogile Szewczenki” (1908), w których opowiedziano o narodzinach tradycji „wielkich rocznic”: „Nadzwyczajny i huczny pogrzeb Szewczenki, owe uroczyste odprowadzenie go najpierw z Petersburga na Ukrainę, a dalej z Kijowa do Kaniowa, gdzie na Górze Czernieczej nasz Kobziarz znalazł zaciszny kącik wiecznego spoczynku, — wywołały w swoim czasie, jak wiadomo, wielkie poruszenie w narodzie. …Nawet samą mogiłę uczyniono świętym miejscem, a prości ludzie rozbierali z niej ziemię na lekarstwo od wszelkiej słabości …”. Ale jeszcze większą motywacją uwagi do rocznic Szewczenki w historii jest to, że coraz głębiej „wyjaśnia się wielka waga Szewczenki w historii ludzkości, jego bezmierna zasługa przed tym światem: stał się jednym z przewodników do lepszych dni wielkiego narodu, który powoli ożywa i zapewne jeszcze powie swoje słowo, położy swoją „wdowi grosz” do skarbca ogólnoludzkiej kultury”. Zdumiewająco aktualnymi, zapewne uniwersalnymi, są też inne lekcje rocznic Szewczenki, choć mają one już ponad wiekową historię. Ich płaszczyzna treściowa jest zarówno moralna, jak i organizacyjna. W artykule „Dni Szewczenki i „nieprzerwane tańce” (1908) S. Jefremow pisze jakby i o naszych czasach: „Rocznice… stały się teraz jawnymi manifestacjami naszego życia narodowego, w których bierze udział siła narodu. I razem z tym straciły wiele na szczerości i bezpośredniości. Na publicznych, często wystawnie urządzonych wieczorkach i koncertach nie ma już tego pobożnego stosunku do pamięci Szewczenki, za to wiele jest takiego, czego nie chciałoby się na tym świecie widzieć. Ale to i nie dziwi: biorą w święcie udział nie tylko tacy ludzie, dla których Szewczenko służy za sztandar narodowy, ale i tacy, którzy chłodno i obojętnie odnoszą się i do samego poety, i do tych idei, które są mocno związane z jego imieniem… Stąd też powstają takie wypadki, które głęboko oburzają ludzi o pobożnych uczuciach do Szewczenki”. Czy trzeba coś tutaj tłumaczyć? Przykłady każdy dobierze sam, przebywając na tej wysokiej górze i przeglądając ekspozycje muzeum, z których niemal wyziębiono ducha narodowego. Prawie co roku brałem udział w obchodach rocznic Szewczenki w tych czy innych „wariacjach”, i na wsi, i w mieście. W Czerkasach — to już ponad ćwierć wieku. Wcale nie mam nostalgii za czasami komunistycznymi, ale pod wrażeniem trwałej tendencji do oczywistego treściowego i formalnego zwyrodnienia szewczenkowskich uroczystości (i to w Czerkasach, stolicy kraju Szewczenki!) w latach niepodległości, do wyziębienia z nich szczerości, naturalności, samego ducha Szewczenki i ducha jego poezji, muszę przyznać, że „wtedy” wszystko było znacznie bardziej odpowiedzialne, zorganizowane, podniosłe (oczywiście w kontekście panującej ideologii). A w latach państwowości, przez jakiś straszny paradoks, obserwuje się tę degradację. Niezależnie od tego, jaka (czyja) była władza. Mnie, szczeremu zwolennikowi ideałów Pomarańczowej Rewolucji (ale nie osób, które skompromitowały lub zdradziły te ideały), bardzo przykro przyznawać, że zwyrodnienia w „pomarańczowe” lata tylko przyspieszyły. Wszędzie. W tym także na naszej najwyższej wierzchołku — Górze Tarasowej. Spójrzmy i pomyślmy, kogo my tam czcimy? Komu poświęca się największą uwagę? Szewczence? Ależ nie, przede wszystkim najwyższemu urzędnikowi (lub kilku) ze stolicy. Powszechna hierarchiczna urzędnicza krzątanina: gdzie i jak przywitać? Kogo i gdzie ustawić? Co, gdzie, komu powiedzieć? itd. Bo jeśli gdzieś w czasie i przestrzeni „wpadka”, to czekaj „generalnego mordobicia” (czytaj „Sen” Szewczenki). A Szewczenko w tej krzątaninie czeka i poczeka, jak i zebrani zewsząd, zwiezieni ludzie. Niezależnie od pogody. Zapewne Taras Szewczenko powinien być szczęśliwy z tego, że wysokopostawiony imć przyszedł na jego dzień urodzin lub na jego mogiłę. Oto i tego 10 marca, w 150. roku pamięci poety, Hanna Herman na Górze Tarasowej powiedziała, że Taras Szewczenko jest „rad” i „szczęśliwy”, oglądając z wysokości Dniepr, Kaniów i całą Ukrainę. Zapewne „cieszył się” z rosyjskojęzycznej panichidy na jego mogile, z niemal całkowitego braku mediów, z tego, że w tym dniu na jego mogile nie rozbrzmiał jego wiersz, czy z tej „programu koncertowego” przy mogile, dalekiej od bycia adekwatną do miejsca i wydarzenia… I jeszcze o jednym z tej samej płaszczyzny moralno-etycznej. Kiedy wszyscy gniewnie oburzaliśmy się na całą brutalną „buzynowszczyznę” wobec Szewczenki, to zapewne nie wiedzieliśmy, że „odkrycia” nowoobjawionego kijowskiego „szewczenkoznawcy” dawno przesiąkły naftalinowym duchem i otrzymały całkiem adekwatne oceny tego samego Serhija Jefremowa ponad sto lat temu. Oceny te mają głęboki, historycznie uniwersalny sens. „Raz po raz, — pisze uczony, — koło każdego wielkiego człowieka porusza się mnóstwo wszelkiej drobnoty, czepiając się głośnego imienia, żeby razem, choćby kontrabandą, prześlizgnąć się do „świątyni sławy”. Ale oprócz tej nieszkodliwej, choć i bardzo czasem nieprzyjemnej drobnoty, pełza tutaj niemało i zwykłego ludzkiego gadostwa, które już nie o sławie myśli, a tylko wykorzystuje wielkie imię dla swojej nędznej korzyści…” Co więcej, w artykule „Niesłychany jubileusz” S. Jefremow jeszcze konkretniej pisze o bluźniercach Szewczenki: „I oto brudni ludzie, nie rozumiejąc swojej prawdziwej roli w jubileuszowym pociągu, z całej siły kłopoczą się… Nie ma tej głupoty, której w te dni (chodzi o 1914 rok — W. P.) nie wylaliby oni na Szewczenkę. Rozpustnik, „bluźnierca”, pijak, niepiśmienny, wymyślony, podrobiony itd., itd. — takie epitety sypią się na” Zdjęcie Olesia Dmytrenki. U nas natomiast czuję i widzę trwałą (głuchą, martwą) tendencję do przemilczania, do wyobcowania Szewczenki i jego słowa od narodu. Zatem pytanie: co robić? Nieco korygując w czasie słowa W. Domanickiego, zaznaczę: „Całe społeczeństwo ogółem powinno przyłożyć ręce do tego, aby należycie przeprowadzić wielkie jubileusze Szewczenki, żeby ciężkim wstydem nie spadły na nas słowa poety, które wyrwały się z bólem z jego umęczonego serca: Dla kogo ja piszę, po co, Za co ja Ukrainę kocham, Czy warta ona ognia świętego?”. I jeszcze z S. Jefremowa: „Mijają lata, dziesięciolecia, odchodzą pokolenia za pokoleniami, a Wielkie Rocznice śmierci człowieka, genialnego poety i nieodżałowanego męczennika – wciąż tak samo poruszają serca ludzi, wciąż tak samo przyciągają do siebie uwagę wszystkiego, co najlepsze w naszych czasach… …Wielkie Rocznice – to nasze święto życia narodu ukraińskiego. Dlatego też przyciąga ono do siebie wszystko, co żywe na Ukrainie, dlatego też ani śmierć, ani inna ciemnota nie mają nad nim władzy… Wielkie Rocznice – symbol naszego odrodzenia, życia i przyszłości”. Z takimi słowami trudno się nie zgodzić. Ale tak samo trudno zaprzeczyć innemu: czy pseudo-ukraińska, czy otwarcie antyukraińska władza coraz bardziej cynicznie i wyraźniej dewaluuje te symbole Wielkich Rocznic, wyłuszcza z nich żywego ducha i żywe słowo Szewczenki. I nie tylko, zauważmy, Szewczenki. Bo takimi samymi oczywistymi symbolami ukraińskości są i Iwan Franko, którego 150-letni jubileusz minął bez należytej uwagi państwowej, i Łesia Ukrainka, której 140-lecie ta sama władza (cała „wertykala”) zauważyła chyba „kątem oka” na szczeblu państwowym… A 140-lecie unikalnego Ahatanhela Krymskiego, a 170-letnie jubileusze Neczuja-Łewyckiego i Mychajła Staryckiego… Za to spójrzmy, jak na ogólnonarodowych kanałach winszują obcym i swoim „gwiazdom współczesności”, które raz po raz „mają zaszczyt zaprosić” z okazji jedno-, trzy-, pięcioletniego jakiegoś „jubileuszu”… Oto i prawdziwa skala wartości władzy na Ukrainie. Oto i bardzo bolesne lekcje Wielkich Rocznic, które należy głęboko uświadomić wszystkim nam, Ukraińcom, i aktywnie zabrać się za gruntowną naprawę sytuacji, zabrać się całą świadomą społecznością. A 200-letni jubileusz Szewczenki musi stać się dla nas wszystkich bodźcem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dla zwiększenia uposażeń służbowych dla oficerów. I wszystko to również nie jest realizowane. I żadnej odpowiedzialności. To przykłady tylko z profilu naszego parlamentarnego Komitetu. — Co można powiedzieć o realizacji programu wyborczego ówczesnego kandydata, a obecnie prezydenta? — Czy obywatele Ukrainy zobaczyli w prezydencie człowieka słowa? Minął rok — nie zobaczyli. Jego prezydencki program wyborczy (oficjalny dokument, zarejestrowany przez CKW, każdy może sprawdzić, kto się nie zapoznał) — to dokument, z którym Janukowycz szedł na wybory. To jest to, co obiecywał, a zatem powinien był zrobić. Ludzie pamiętają billboardy w całym kraju, gdzie również w imieniu Janukowycza było wiele obietnic. Nie zostały one spełnione. Oto przykłady. Janukowycz obiecywał status urzędnika państwowego dla lekarzy i nauczycieli. Kiedy ten projekt ustawy był poddawany pod głosowanie w parlamencie, jego własna pro-rządowa większość tej ustawy nie poparła. Oszustwo. Janukowycz obiecywał 5 lat wakacji podatkowych dla małego biznesu. Kiedy i ten projekt ustawy wniesiono do parlamentu, większość również go nie poparła. Oszustwo. Janukowycz obiecywał od 2011 roku (a minęły już dwa miesiące) profesjonalną armię kontraktową na Ukrainie. Nie ma jej, oszustwo. Można kontynuować… To się nawarstwia i pogłębia nieufność, co odbiło się na spadku osobistych rankingów Janukowycza. Oszustwa zaczęły się niedługo po inauguracji prezydenta. Przypomnijmy skandalicznie zdradziecką ratyfikację osławionego paktu charkowskiego. Eksperci nazwali go tak: flota w zamian za suwerenność. Kiedy parlament był w „dymie”, kiedy kraj „pękł” na pół, wtedy, aby uspokoić (tak myślał), Janukowycz obiecał publicznie, i usłyszały to dziesiątki milionów naszych obywateli, że ratyfikacja umowy charkowskiej pozwoli nie podnosić ceny gazu dla ludności. Minęło kilka miesięcy i wszyscy zobaczyli, że to oszustwo. Cenę gazu pod-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«POLEPSZENIE ŻYCIA» KIEDYŚ TAM BĘDZIE…

Rok działalności nowej władzy, zdaje się, stał się jednym z najbardziej nasyconych okresów w latach niepodległości. W krótkim czasie sformowano pion władzy, od Administracji Prezydenta po organy samorządu terytorialnego. Dość wątpliwie z punktu widzenia prawa „przeformatowano parlament”, praktycznie rewidując wyniki ostatnich wyborów parlamentarnych, utworzono nową rządzącą koalicję i rząd. Władza zadeklarowała i częściowo zaczęła wdrażać kilka zakrojonych na szeroką skalę reform — administracyjną, budżetową, podatkową, emerytalną. Być może przyczynią się one do realizacji głównych haseł wyborczych zwycięzcy wyścigu prezydenckiego: „Ukraina — dla ludzi” oraz „Polepszenie życia — już dziś”, bo póki co do ich realizacji jest dość daleko. Na pytania gazety odpowiada lider partii „Pozycja Obywatelska”, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej do spraw bezpieczeństwa narodowego i obrony Anatolij HRYCYNKO. — Panie Anatoliju, prasa szeroko omawia rok prezydentury Wiktora Janukowycza. Spróbujmy i my przeanalizować działalność prezydenta, a w ogóle władzy. W jakim kierunku zmierza Ukraina? — Z pewnością nie w europejskim. Raczej, nie obrażając żadnego z państw, w kierunku Afryki minionego tysiąclecia. Formalnie państwo Janukowycza jest silne, monolityczne, gdzie brak skandali między pierwszymi osobami, co było charakterystyczne dla władzy w ciągu ostatnich lat. Niby „plus”. Ale jeśli się zastanowić, to ten „plus” zamienia się w „minus”. Dlaczego? Chyba nikt nie oczekiwał od Wiktora Janukowycza jakiegoś nadzwyczajnego intelektualnego przełomu, generowania jakichś nowatorskich kierunków rozwoju, poważnych wysiłków na rzecz konsolidacji społeczeństwa. Ale wielu ludzi, którzy obserwowali kształtowanie się Janukowycza i jego pracę w obwodzie donieckim, w Rządzie, parlamencie, miało nadzieję, że będzie on swoistym silnym gospodarzem, człowiekiem słowa. Który „poobija ręce” (jak sam mówi) urzędnikom, którzy nie będą wykonywać jego decyzji. Teraz widzimy, że nawet to się nie wydarzyło. Janukowycz wydaje Ukazy, obowiązkowe do wykonania przez wszystkie struktury wykonawcze, ale… Te Ukazy nie są wykonywane. I za to nie ma żadnej odpowiedzialności w środowisku jego własnej ekipy. Na przykład w zeszłym roku Janukowycz wydał dwa Ukazy dotyczące ważnych kwestii bezpieczeństwa narodowego, w czerwcu i grudniu. Określił terminy przygotowania i przyjęcia Strategii bezpieczeństwa narodowego, Doktryny wojennej, Państwowego programu rozwoju Sił Zbrojnych. I oto wszystkie terminy zostały zerwane, zadania nie zostały wykonane, do odpowiedzialności nikogo nie pociągnięto. W czerwcu prezydent wydaje Ukaz, którym jasno określa terminy przejścia na bezpłatne wyżywienie dla kontraktowców, określa liczbę mieszkań, które mają zostać wybudowane dla rodzin wojskowych, terminy i procenty o 50 procent! Nie o 0,5, nie o 5, a o 50! Czyli absolutnie trafną ocenę w kwietniu (kiedy podpisywano to porozumienie charkowskie) dali przedstawiciele opozycji i ja włącznie: to — zdrada interesów narodowych i to — oszustwo. Powiem więcej. Teraz Rząd uzgadnia z MFW dalszą podwyżkę cen gazu dla ludności o kolejne 50 procent. Niech nie od razu, ale etapami, w ciągu roku cenę gazu podniosą. O tym publicznie mówili i Azarow, i Tihipko, i inni członkowie rządu. Dlatego, niestety, pierwszy rok okazał się rokiem oszustwa i dalszych rozczarowań. — Nowa władza głośno zadeklarowała kurs na przeprowadzenie reform. Idą one czy nie? — W imię obiektywizmu przyznajmy, że kraj potrzebuje systemowych reform. Dlatego że jest wiele problemów, które gromadziły się latami, a niektóre — dziesięcioleciami. I ta władza, jak każda inna, jest skazana na to, by przeprowadzać systemowe reformy. Czy robi to Janukowycz? Deklaruje? Tak! Ogłasza plany? Tak! A oto realnych kroków na razie nie ma. Wszystko kończy się albo słowami, albo niezdarnymi działaniami, które rodzą dalszą nieufność. Janukowycz ogłosił, że przeprowadzi 21 reform. U specjalistów, którzy znają się na kwestiach budowy państwa, mają możliwość obiektywnie ocenić intelektualny i menedżerski potencjał ekipy Janukowycza, takie oświadczenia, powiem szczerze, wywołują po prostu ironię. Żadnemu, nawet najbardziej utalentowanemu władcy w jakimkolwiek kraju świata, jeszcze nie udało się w ciągu 5 lat przeprowadzić 21 reform. Moim zdaniem, trzeba było skupić się na 2—3 kluczowych, systemowych reformach, które byłyby skierowane na przeciwdziałanie korupcji, na podniesienie gospodarki i podwyższenie standardów socjalnych. I to dałoby wynik dla 46 milionów obywateli i dodało kapitału politycznego ekipie zarządzającej, która z sukcesem przeprowadziłaby te reformy. Zamiast tego idzie się drogą ekstensywną. Niemal co tydzień ogłaszana jest nowa reforma, niepoparta ani intelektualnie, ani organizacyjnie, ani zasobami. Już się przekonałem i, myślę, że nie tylko ja, że (niech to brutalnie brzmi) żadnej reformy Janukowycz nie przeprowadzi. I kluczową przyczyną jest to, że nie ma zaufania do tych reform w społeczeństwie, nie ma wsparcia. Ci zagraniczni doradcy, którzy pracują na Bankową i przygotowują Janukowyczowi plany reform, jasno, w formie pisemnej zaznaczali mu, że każda reforma ma szansę na sukces tylko wtedy, gdy popiera ją większość społeczeństwa. Czy popiera większość społeczeństwa reformę podatkową, reformę emerytalną, reformę sądownictwa, jakąkolwiek inną? Nie! Dlaczego? A dlatego, że władza może odnowić zaufanie rozczarowanych ludzi i przekonać obywateli do przeprowadzenia reformy tylko wtedy, gdy tej władzy właściwa jest moralność i jej składowa — ascetyzm. Kiedy nawet podejrzenie nie powstaje u ludzi, że władza będzie robić reformę kosztem milionów biednych, a sama w tym samym czasie będzie żyrować. Teraz, niestety, właśnie taka jest sytuacja. Ekipa Janukowycza absolutnie bezkarnie, demonstracyjnie, z wyzwaniem wzbogaca się: skupuje wszystko, co jeszcze nie zostało skupione, albo odbiera to, co do kogoś należało. Maksymalnie wykorzystuje zasoby budżetowe w swoich celach. Nawet nie ukrywa pańskich manier, które przejawiają się czy to w bardzo drogich helikopterach, czy w nieprzyzwoicie drogich dla tak biednego kraju willach, zamkach, samolotach... Wszystko to podważa zaufanie do władzy i zaufanie do reform. Stąd wniosek: nie uda się Janukowyczowi przeprowadzić żadnej reformy z pozytywnym wynikiem. I od tego robi się smutno. Dlatego że, będąc w opozycji, nie cieszę się z tego, że ekipie Janukowycza nie wychodzi. Gdyby im wyszło, to byłoby to pozytywne dla 46 milionów ludzi, wliczając moją rodzinę, kolegów i przyjaciół. Jeśli nie wychodzi, to znaczy, że nie wychodzi całemu krajowi. Wtedy traci się szansę, traci się czas, traci się zasoby i jeszcze większa staje się przepaść między władzą — „nimi” a narodem — „nami”. — Może reformom, ożywieniu gospodarki pomogą, jak niektórzy deklarują, zagraniczne kredyty? — W sensie ekonomicznym rząd Janukowycza pokazał, że nie jest zdolny kontrolować gospodarki kraju nawet w jej obecnym stanie. Tym bardziej nie jest zdolny natchnąć jej do modernizacji. Dlaczego? Dlatego że, jak w poprzednich latach, kiedy rozwijał się światowy kryzys, w takim samym tempie, jeśli nie większym, kontynuują branie kredytów, gromadzenie zobowiązań dłużnych. One już, nawet według ocen samych członków rządu, tegoż Tihipki i innych, wychodzą poza granice krytycznie niebezpiecznych. I tylko na obsługę długów, które są zaciągane, już teraz wydajemy jedną trzecią budżetu państwa. A od tego cierpią wszyscy, którzy są finansowani ze sfery budżetowej, począwszy od edukacji, medycyny, struktur siłowych, aż po emerytów. Przy tak dużym długu nie pozostaje zasobów na rozwój w interesie przyszłych pokoleń. My faktycznie „dojadamy” to, co zostało stworzone za czasów Związku Radzieckiego. Ale z każdym rokiem starzeje się infrastruktura, zasoby mieszkaniowe, rośnie niebezpieczeństwo awarii technogennych. I wtedy możemy dojść do sytuacji, kiedy, jak to mówią, skąpy płaci dwa razy: będziemy wydawać środki zamiast na rozwój gospodarki i zapobieganie sytuacjom nadzwyczajnym na likwidację ich skutków, a to zawsze jest droższe, według ocen ekspertów, minimum dziesięciokrotnie. — Jak skomentuje Pan sytuację w sferze humanitarnej? A także oświadczenia władzy o zamiarach „konsolidacji społeczeństwa”? — Jeśli spojrzeć na te niszczycielskie zamiary i działania, które ekipa Janukowycza prowadzi w sferze humanitarnej, w dziedzinie edukacji, kultury, to widzimy dalszy podział społeczeństwa. Zamiast jednoczenia narodu ukraińską historię, kulturę, edukację, język spycha się do swoistej rezerwacji w granicach kilku zachodnich obwodów. Wszystko, co ukraińskie, jest wypychane siłą z różnych sfer życia. Począwszy od języka, w którym prowadzone są posiedzenia rządu, przez państwowe kanały telewizyjne i radiowe, aż po demonstracyjny rosyjski wariant przeprowadzania jakichkolwiek imprez świątecznych, włącznie z noworocznymi programami telewizyjnymi i dość atrakcyjnymi różnorodnymi show. Wszystko coraz bardziej tutaj rosyjskie i coraz mniej — ukraińskie. — Jako przewodniczący komisji parlamentarnej, jakie widzi Pan zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego państwa? — Za kluczowe zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego, które stały się jeszcze bardziej aktualne w pierwszym roku rządów Janukowycza, uważam takie zjawiska: po pierwsze, totalna korupcja, łapówkarstwo; po drugie, bezrobocie, które rośnie nawet według danych oficjalnej statystyki, a nieoficjalnie — każdy z nas odczuwa, w jakim stanie jest gospodarka; po trzecie, dalszy spadek standardów socjalnych, który mierzony jest w rzeczywistości ludzkimi życiami. Dlatego że kiedy środki kierowane są nie zgodnie z przeznaczeniem lub nieefektywnie, jak teraz, to brak tych środków w sferze socjalnej — to, bez przesady, śmierć ludzi. I kiedy w tym samym czasie ludzie widzą, jak demonstracyjnie żyruje władza, tutaj jest największa nieufność. I to — największe niebezpieczeństwo. — Władza wymaga, aby opozycja była „konstruktywna”. Pan, jeden z przedstawicieli opozycji politycznej, może coś konstruktywnie doradzić prezydentowi państwa? — Radziłbym Janukowyczowi radykalnie zmienić skład Rządu, jeśli naprawdę wierzy w to, że chce przeprowadzić jakieś reformy, dlatego że z tym Rządem on dobrej sprawy nie zrobi. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

CZARDASZ Do 50. rocznicy powstania węgierskiego 1956 roku

Bronisław HRYSZCZUK, m. Chmielnicki I dlaczego tak jest? To, co przydarzyło ci się wczoraj czy przedwczoraj, już zapomniałeś, a oto wydarzenia sprzed pół wieku żyją i pulsują w twoim wnętrzu. …I skąd wziął się w moich Narkiewiczach ten śniady przystojniak Lonia Biłyj? W lekkiej niebiesko-szarej „boboczce”, szykownym ciemnym kapeluszu i w rozszerzanych, modnych w powojennych czasach sukiennych spodniach. A może ten Lonia właśnie odbył służbę we flocie i postanowił rzucić kotwicę w naszym robotniczym osiedlu, gdzie tyle urodziwych studentek-praktykantek zjechało się na Narkiewicki cukrownię ze wszystkich stron: Połtawszczyzny, Polesia, Galicji, Białorusi, a nawet ze słonecznej Kuby (zakończywszy przerób własnego krajowego surowca, czyli buraków, nasza cukrownia brała się za doprowadzanie do kondycji kubańskiego żółtego „piasku” z trzciny cukrowej — swoją drogą, świetny samogon z tego zamorskiego naturalnego produktu!). Więc znany łamacz serc Lonia Biłyj miał z kogo wybierać sobie parę — tak podejdzie do dziewczęcej grupy na tańcach w zakładowym domu kultury, błysnie złotem koronki spod cienkiego wąsa, powie coś galanterno-dwuznacznego i… gotowe! Wszystkie dziewczęta już są jego. Śpiewał na scenie zakładowego klubu przyjemnym tenorkiem przy moim akompaniamencie na bajanie jakąś piosenkę ze swojego ukraińskiego („Czornyji browy, kariji oczi”, „Oj zijdy, zijdy, jasen misiaciu”) lub rosyjskiego repertuaru. Albo jakieś węgierskie kuplety niezdarnego wiejskiego chłopaka, nieudolnego zalotnika do młodych dziewcząt-wieśniaczek… Hm… a co to za melodia? Kładę na kolana swój luksusowy guzikowy akordeon „Weltmeister”, rozciągam miechy i… I, jak w przedwojennej młodości, gram pierwszy kuplet ze wszystkimi jego synkopami, żwawym tempem czardasza… Jesienią 1959 roku poszedłem do wojska i od tamtej pory o Loni nic nie słyszałem. Za to w pułku lotniczym, w którym przyszło mi służyć, był jeszcze jeden fan węgierskich czardaszy — dniepropietrowski tancerz Ilja Bloch, średniego wzrostu, chudy i zwinny Żyd, nawet przywiózł dla czardasza z „cywila” lekkie buciki z miniaturowymi dzwoneczkami na cholewach, białe spodnie w obcisku, paradną kamizelkę ze złotem guzików, galonów i srebrem jedwabnych wzorów na piersiach. Oczywiście wykonanie czardasza przewidywało udział kobiety (lub dziewczyny), ubranej w tradycyjną spódnicę ognistego koloru. Ach, jak te spódniczki powiewają, jak klaszczą cholewka o cholewkę, dokładnie tak, jakby ostrogą o ostrogę! Ponieważ w wojsku nie zawsze można natrafić na kobietę zdolną do węgierskiego tańca, to Ilja Bloch wytańcowywał czardasza Montiego w dumnej samotności. Wtedy, oczywiście, wiedziałem, że czardasz to węgierski taniec ludowy, jednak nie domyślałem się, że nazwa jego pochodzi od węgierskiego csardas — karczma, zajazd i że, po raz pierwszy pojawiwszy się na Węgrzech, z czasem rozpowszechnił się przez cygańskie zespoły muzyczne po sąsiadujących z Węgrami krajach — Słowacji, Słowenii, Chorwacji, Morawach. Ani ja, ani tancerz Bloch wtedy nic nie wiedzieliśmy o pochodzeniu tego tańca. Tym bardziej, że i na samych Węgrzech owo pochodzenie wiąże się to z węgierskim stylem muzycznym werbunkošem, rozpowszechnionym w węgierskim wojsku w XVIII w., więc niby bierze swój początek czardasz od tańca hajduków (mam nadzieję, że czytelnicy wiedzą, kim są owi zdesperowani hajducy — w Bułgarii, Chorwacji, Serbii i, właściwie, na Węgrzech XV—XIX w.). A jeśli do tej pory spierają się węgierscy specjaliści, to co już mówić o Izie Blochu, prostym radzieckim żołnierzyku, który zapamiętale wytańcowywał węgierski taniec ludowy, ani na chwilę nie zastanawiając się nad jego pochodzeniem lub nad tym faktem, że jego, Ilję Blocha, powołano do wojska w 1959-tym, a nie kilka lat wcześniej — więc nie stał się zdobywcą, agresorem, jak tysiące radzieckich żołnierzy w 1956-tym — wtedy czołgami stłumiono węgierskie powstanie ludowe i wsparto bagnetami świeżo skrojoną proradziecką władzę Janosa Kadara (ogólnie mądrego człowieka, któremu też nie były obce idee wolności, ale musiał stanąć na czele państwa, żeby nie dopuścić do masowego rozlewu krwi)… Co by nie mówić, a jednak ochraniał nas Pan, mnie i Blocha, i wszystkich naszych rówieśników, oficerów-lotników, nie dopuścił do ciężkiego grzechu — nieść swoją „prawdę”, narzucać swój sposób życia Węgrom, Czechom, Polakom, Angolczykom, a później — Afgańczykom (nie ma, chyba, kontynentu, poszczególnym narodom którego nie nieślibyśmy swojej prawdy, brutalnej siły oraz swojej wizji społecznego szczęścia i dobrobytu — na krwi i zgliszczach). A bylibyśmy, żołnierzyki, o kilka lat starsi, niechybnie wtargnęlibyśmy do tych samych Węgier, żeby zaprowadzić tam porządek, żeby postawić na miejscu zarozumiałych Madziarów. Los nas oszczędził, jednak nie oszczędził naszych starszych braci. I młodszych także — w Czechosłowacji, na przykład (ja wtedy już byłem korespondentem wojskowym, na własne oczy widziałem, jak czołgowa Żelazna dywizja, która stacjonowała wtedy we Lwowie, w ciągu kilku godzin została załadowana na platformy kolejowe, aby po kilku godzinach znaleźć się w Czechosłowacji; śladem za nimi wyruszyli na służbę do „bratniego kraju” także dziennikarze wojskowi, a z nimi — mój przyjaciel major Arkadij Pinczuk). I dzieci naszych nie oszczędził los — w Afganistanie, Czeczenii, na Bałkanach… Zatrzymam się pobieżnie tylko na Węgrzech. Jeszcze do tej pory przed moimi oczami wybrzuszają się niebiesko-różowe blizny na brzuchu i piersiach chłopaka z sąsiedniej z Narkiewiczami wsi Juchymiwci — ślady ran odłamkowych, otrzymanych przez niego w Budapeszcie w 1956-tym. Chłopak zdemobilizował się, wrócił do domu, od tamtej pory każdego lata smażył się pod słoneczkiem na narkiewickim stawie. Mówił, te ślady odłamkowe jeszcze do tej pory ćmią, zwłaszcza przed deszczem, dobrze, że żywy do domu wrócił — byli i tacy, którzy nie wrócili, chociaż o tym zabraniano mówić (!) Wtedy, w 1956 roku, na Węgrzech toczyła się prawdziwa wojna między radzieckimi wojskami (można nie wątpić, że Ukraińców w radzieckich wojskach było najwięcej) i wolnościowymi Węgrami. Wtedy w ciągu 23 października — 31 grudnia 1956-go zginęło 2652 węgierskich patriotów i zostało rannych 19 226. A oto straty Armii Radzieckiej, według oficjalnych danych: 660 zabitych, 51 zaginionych bez wieści, 1540 rannych. Jeśli, oczywiście, można wierzyć tym radzieckim oficjalnym danym. Marszałek G. Żukow „za stłumienie węgierskiego kontrrewolucyjnego buntu” otrzymał czwartą gwiazdę Bohatera Związku Radzieckiego, przewodniczący Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR Iwan Sierow — order Kutuzowa I-go stopnia. Po 10 listopada do połowy grudnia powstańcze rady robotnicze kontynuowały swoją pracę, nierzadko wychodziły na bezpośrednie negocjacje z dowództwem radzieckich jednostek. Ale już 19 grudnia 1956 roku organy bezpieczeństwa państwowego rozpędziły rady robotnicze i aresztowały ich liderów. Służby specjalne Węgier i ich radzieccy koledzy aresztowali około 5000 Węgrów (846 wysłano do radzieckich więzień, a one, jak wiadomo, są najbardziej humanitarne, najlepsze na świecie). Premiera Imre Nagya i członków jego rządu wywabiono z ambasady Jugosławii, gdzie się ukrywali, i oddano pod straż na terytorium Rumunii. Odbył się nad nimi sąd. Imre Nagy i były minister obrony Pal Maleter zostali skazani na karę śmierci pod zarzutem zdrady stanu. Imre Nagya powieszono 16 czerwca 1958 roku. Ogółem stracono około 350 osób, dziesiątki tysięcy skazano. Jednak do 1963 roku wszystkich uczestników powstania amnestionował i zwolnił rząd Janosa Kadara. A po upadku reżimu socjalistycznego Imre Nagy i Pal Maleter zostali uroczyście pochowani w lipcu 1989 roku. Od tego czasu Imre Nagy jest bohaterem narodowym Węgier. I, zauważcie, na Węgrzech ani byłym komunistom (członkom partii robotniczej), ani liberałom do głowy nie przyjdzie pozbawić człowieka tego wysokiego tytułu. Jak to stało się ze Stepanem Banderą u nas… Panie, oświeć ludzi, żeby wreszcie zrozumieli: z historii niegodziwie jest wyrywać strony. Tak jak niegodziwie jest stawiać pomniki swoim wczorajszym katom. Oczywiście, stłumienie przez obce wojska węgierskiego powstania ludowego 1956 roku wcale nie jest jedynym w historii „braterskiej przyjaźni” dwóch narodów. Wystarczy tylko przypomnieć wydarzenia rewolucyjne w Paryżu 1848 roku. Płomień francuskiej rewolucji błyskawicznie przerzucił się na Węgry, które wchodziły w skład Imperium Austro-Węgierskiego. Powstanie Madziarów wtedy poprowadził słynny poeta narodowy Sandor Petofi, który dla Węgier oznaczał to samo, co Szewczenko dla Ukrainy. „Sowiecki słownik encyklopedyczny” podaje artykuł o tym poecie, ale ani słowa o jego śmierci w boju węgierskich powstańców z rosyjskimi kozakami carskiej armii generała Paskiewicza. Więc o Czardaszu. Stworzył go włoski skrzypek, kompozytor i dyrygent Vittorio Monti. Wśród utworów Montiego były balety, operetki, utwory instrumentalne i wokalne. Jednak do naszych czasów z powodzeniem dożył tylko jeden jego utwór — „Czardasz”, niewielka miniatura salonowa, stworzona na podstawie węgierskich melodii tanecznych. W naszym eklektycznym czasie na jakich tylko instrumentach nie wykonują tego tańca — na skrzypcach, mandolinie, akordeonie, fortepianie, rosyjskiej bałałajce, murzyńskim bandżo, domrze, kornecie, saksofonie, klarnecie, puzonie… A teraz o narodzie, który podarował światu czardasza. Narodzie, niepodobnym do żadnego innego etnosu Europy. Jeśli jarzmo osmańskie przez setki lat zostawiło głęboki ślad w kulturze Bułgarii, Serbii, Chorwacji, Rumunii, to Węgier ten wpływ prawie nie dotknął. Na mój, oczywiście, dyletancki pogląd. Więc skąd on się tu wziął, w centrum Europy Zachodniej, na granicy z Bałkanami, Włochami, zakarpacką Ukrainą, Rumunią?.. Przodkowie Węgrów — wojowniczy półkoczownicy-hodowcy bydła, za których praojczyznę uważa się ziemie na wschód od Uralu. Trudno mi uwierzyć, że dawni azjatyccy koczownicy zdołali podarować światu europejskiego czardasza. Choć rozumiem, jaką karkołomną drogę przeszli ci koczownicy przez tysiąclecia, jakiej to krwi nie wymieszano w ciągu tego czasu (może właśnie dlatego tak naturalnie ludzie różnych narodowości przyjęli melodię czardasza jako swoją, własną). A ile tej krwi zostało przelanej w azjatyckich stepach i pustyniach, na przestrzeniach słowiańskich, siedmiogrodzkich, niemieckich… Mniej więcej w I tysiącleciu n.e. Węgrzy przekoczowali w dorzecze Kamy, później — w czarnomorskie i azowskie stepy i przebywali pod władzą Chazarów i protobułgarów. Związek madziarski stanowiło siedem właściwie węgierskich plemion i trzy sojusznicze etniczne rody chazarskie, które odłączyły się od Chazarii, pod nazwą kawarów. W 896 roku pod wodzą Arpada i Kursana Węgrzy zawładnęli Panonią i z czasem zajęli obecne ziemie wschodniej Austrii oraz południowej Słowacji. Dokonywali najazdów na Europę Zachodnią. Najbardziej zdolnymi do walki i najokrutniejszymi wśród wrogów w madziarskich wojskach były chazarskie oddziały kawarów. W związku z nimi, jako echo ówczesnych czasów, w legendach i baśniach wielu europejskich narodów opisywane są straszne ogry — ludożercy, olbrzymy, okrutne i bezlitosne. Z biegiem czasu (X—XI wiek) przybyli Węgrzy zasymilowali miejscową ludność (w szczególności Słowian) i, zapożyczywszy niemało z ich kultury, przeszli na osiadły tryb życia. Powstało państwo węgierskie, które w swojej historii miało różne rozmiary. Zatem powoli uformował się naród węgierski. Spójrzcie, czytelniku, na tę fotografię. Czy zauważycie w twarzach tancerzy choć jakieś azjatyckie rysy? A ileż to tej terytorium we współczesnych Węgrzech? Mniej więcej obwody tarnopolski, chmielnicki, winnicki i żytomierski razem wzięte. No jeszcze, może, odrobinę Bukowiny. Oto i całe Węgry. A jej muzykę, literaturę, jej tokajskie wino zna cały świat. Jeszcze jest wspaniałe czerwone wino, które zwie się „Czardasz”. Kiedyś, jeszcze w młodości, we lwowskich kawiarniach piłem go niemało. A co z językiem węgierskim? Należy on do grupy fińsko-ugryjskiej uralskiej rodziny językowej i ma jedenaście dialektów! Ależ ten język wchłonął w siebie tyle słowiańskich słów, tyle turcyzmów, tyle łacińskich, niemieckich zapożyczeń, że porozumiewanie się przedstawicieli współczesnych narodów węgierskich językami ojczystymi jest całkowicie niemożliwe? Och, co ja wygaduję, doprawdy! Próbuję podważyć taką bryłę! Jeszcze, czego dobrego, nadwerężę się. Nigdy, ku wielkiemu mojemu żalowi, nie byłem na Węgrzech. Jedynie przejeżdżałem przez nie pociągiem, w drodze z Belgradu do Czopu. W nocy jechałem, więc nie mogłem podziwiać węgierskich krajobrazów. Nie bywałem na Węgrzech. A tu przypomnę sobie melodię czardasza Montiego… I wydaje mi się: byłem tam, byłem! Gram na swoim „Weltmeistrze” powolną wstępną część słynnego „Czardasza” Vittoria Montiego. I przywiduje mi się Lonia Biłyj, który macha swoim kapeluszem, i Ilia Bloch klaszcze cholewami tanecznych bucików i palcami wzniesionych ku górze rąk… Oto tak: środkowym do kciuka — klask, klask, klask…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

ZIEMIA I MOWA WIKTORA CZABANNENKI

“Miałem szczęście. Urodziłem się i przez długi czas mieszkałem w pobliżu Wielkiego Ługu, przeszedłem wieloma jego drogami i ścieżkami, kąpałem się w jego czystych wodach, brodziłem w jego rosistych trawach, zachwycałem się jego dziwną pięknością — i wszystko, co widziałem, czułem i przeżyłem, mocno wyryło się w mojej pamięci i do dziś porusza duszę. Szczególnie — w snach, kiedy znów staję się dziecinnie młody i znajduję się w objęciach na wieki utraconego raju, na świętej ziemi moich przodków”. Kostiantyn SUSZKO, członek NSPU, laureat nagrody imienia Iwana Franki, m. Zaporoże Oczywiście chodzi o łęgi w dolnym biegu Dniepru — słynną Hileę — zniszczoną przez bolszewickich przekształcaczy przyrody w latach 1952—1955, ale do kogo należą te wersy? Coś niby-dowżenkowskiego pobrzmiewa w nich, ale przecież Ołeksandr Petrowycz pochodzi z ziemi sumskiej… Czytamy dalej: „Przeczuwając zagrożenie, na kilka dni przed wylewem z łęgów do przybrzeżnych parowów, jarów i belek zaczynało uciekać wszelkie zwierzę (wilki, lisy, tchórze, dzikie koty, szczury i inne stworzenia), a dla ryb nadchodziła błoga pora: z wodą z Dniepru, Kińskiej i Bazawłuku wychodziła na szerokie przestrzenie masa karpi, szczupaków, sumów, wzdręg, leszczy, okoni, płoci. Cieszyły się ze świeżego przypływu także liny i karasie, które rozkoszowały się w jeziorach i limanach”. Kto to taki? Swoją rozległością opowieść zbliża się do maniery Adriana Kuszczenki, ale tutaj jest ona, jakby po nowoczesnemu, bardziej smukła, a w wielu miejscach nawet bardziej ekspresyjna, jak na przykład w tym akapicie: „Strasznie lubiłem słuchać płaczu bajanu i dziewczęcych pieśni, które docierały z dalekiego wodnego podniebienia do naszych jelizawetyńskich urwisk. Jakąś tęsknotą, czy to za dawnym szczęściem, czy to w przeczuciu bliskiej klęski brzmiały one i zmuszały do zastanowienia się nad ludzkim losem, nad przemijającą marnością życia i wiecznym spokojem”. To Wiktor Antonowycz Czabanenko, nasz współczesny, który urodził się czterdzieści cztery lata po przyjściu na świat naszego genialnego reżysera i pisarza, i siedemdziesiąt dziewięć — po narodzinach wybitnego ukraińskiego etnografa. A swoją opowieść zacząłem od zacytowania właśnie szkicu „Wielki Ług w mojej pamięci” (Niezapomniane i niezapomniani. — Zaporoże, 2009. — 153 s.) dlatego, że w przebogatym dorobku literacko-badawczym W. Czabanenki temat łęgów Bazawłuckich i Kińskich zajmuje, moim zdaniem, szczególne, jeśli nie główne miejsce. Świadectwem tego jest słownik historyczno-toponimiczny „Wielki Ług Zaporoski” (1999), a zwłaszcza fundamentalna opowieść naukowo-publicystyczna „Ukraińska Atlantyda” (2006), nie mówiąc już o znacznym wyborze utworów poetyckich na ten temat. Cały leśny kraj, o powierzchni ponad tysiąca kilometrów kwadratowych w połowie XX wieku stał się dnem sztucznego morza, czyli faktycznie zniknął z powierzchni Ziemi, więc jedynie Wiktorowi Czabanence cały świat musi być wdzięczny za to, że pamięć o okrutnie zniszczonym unikalnym ośrodku przyrodniczym przetrwała. I nie tylko w emocjonalnych zarysach-obrazach, a przede wszystkim w utrwalonym wykazie i w opisach ponad dwóch tysięcy(!) obiektów topograficznych, które kiedyś stanowiły samo sedno Ługu. A na dodatek badacz wydał jeszcze jeden słownik historyczno-toponimiczny — „Porzysty Dniepr” (2008), którym utrwalił pamięć o znikłych porohach dnieprzańskich. Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że krajoznawcze ekskursy doktora nauk filologicznych, profesora, wieloletniego kierownika katedry językoznawstwa ogólnego i słowiańskiego Zaporoskiego Uniwersytetu Narodowego — to takie sobie prywatne hobby, spowodowane dziecięcymi i młodzieńczymi wspomnieniami, ale to zupełnie nie tak. Nostalgiczne zrywy całkiem mogłyby wyczerpać się na tym samym cyklu wierszy, albo, powiedzmy, kilkoma lirycznymi szkicami, a tutaj — kolosalny dorobek badawczy. Przekonuje się o tym, sięgając do słownika historyczno-toponimicznego „Wielki Ług Zaporoski”, gdzie informacje o znikłych obiektach topograficznych nie kończą się na dwóch-trzech zdaniach, a nierzadko rozwijają się niemal w całe szkice, z których każdy jest maksymalnie nasycony faktami historycznymi, lingwistycznymi, botanicznymi, zoologicznymi i, oczywiście, etnograficznymi. Prawdopodobnie, pracując nad słownikiem, autor czuł, jak ciasno mu w ramach czysto naukowego gatunku, wszak tyle wszystkiego — i czysto zmysłowego, i faktologicznego — związanego z zagładą bajkowej Hilei, prosiło się do ludzi, więc nieprzypadkowo wkrótce zabrał się za publicystyczne przemyślenie i rozszerzenie tematu Ługu, w wyniku pięciu lat wytężonej pracy, ukazując już wspomnianą „Ukraińską Atlantydę”! I mimo wszystko, pomimo bezsprzecznej, przede wszystkim naukowej, orientacji wspomnianych wydań, ktoś może zauważyć, że profesor-lingwista, zdaje się, zajmuje się nie do końca swoją sprawą. Mówiąc, jakkolwiek zauważalna nie byłaby warstwa językoznawcza w „ługowych” dociekaniach W. Czabanenki, nie jest ona w stanie stać się decydującą, podstawową w tym kierunku, bo kierunek ten jest obszerniejszy, a treść jego — i głębsza, i szersza. Bo tak? Żadnych sprzeciwów. I tutaj, myślę, nadszedł czas powiedzieć o tym, po co ja w ogóle sięgnąłem po te notatki. Wcale nie ignorując systemu sufiksów-prefiksów-fleksji wraz z homonimami-synonimami-antonimami, zaznaczę, że pierwsza znacząca dla profesora Czabanenki praca miała postać eleganckiego zbioru legend i podań. Nazywała się ona „Sawur-mogiła” i, dzięki wydawnictwu „Dnipro”, ukazała się drukiem w 1990 roku, a dlatego jej nakład wyniósł dawno zapomniane 150 000 egzemplarzy! Autorzy ówczesnych recenzji całkiem słusznie odnotowywali wydarzeniowy charakter pojawienia się na rodzimych horyzontach książkowych wspomnianego wydania, i podstaw ku temu było wystarczająco. Mimo wszystko, zważając na znaczną objętość zebranych ludowych pereł, ich wyraźną klasyfikację tematyczną i wysoki poziom opracowania, bez należytej uwagi pozostało to, co nazwałbym czynnikiem geograficznym: miejscem powstania legend i podań, podanych w „Sawur-mogile”, jest Dolne Naddnieprze. A jak dla mnie, właśnie to stanowi niemal główną zaletę wydania, ponieważ dotąd zbieracze tamtejszego folkloru ograniczali się do zapisów jedynie pieśni, dum, bajek, zagadek, przysłów i powiedzeń. Mówiono nawet, że legendy i podania pochodzenia dolnonaddnieprzańskiego w ogóle niby nie istnieją. Aż tu — „Sawur-mogiła”, która pomieściła między swoimi sztywnymi okładkami niemal trzy setki utworów folklorystycznych, które narodziły się w granicach współczesnych obwodów dniepropetrowskiego, zaporoskiego, chersońskiego i częściowo donieckiego. Tymczasem doktor filologii posuwa się dalej drogą poszukiwań folklorystycznych, w wyniku czego jedna po drugiej wychodzą książki „Siostra orłów” (1991), „Mądre słowo” (1992), „Hartowane słowo” (1995), w których do podań i legend dodają się przysłowia i powiedzenia, a także stałe porównania w gwarach wciąż tego samego Dolnego Naddnieprza. Tutaj, według czysto, że tak powiem, fachowej tematyki, należy dodać słownik „Przezwisk Dolnego Naddnieprza” w dwóch księgach z serii „Zabytki kultury językowej Dolnego Naddnieprza” (2005). Żadnych wątpliwości: wszystko to najlepiej świadczy o znacznych osiągnięciach W. Czabanenki właśnie na głównej, profilowej niwie jego zajęć, jeśli nie zwracać uwagi na to, co dzieje się na kierunku towarzyszącym. A tutaj… Kiedy rozpatrywać jedynie niewielkie zbiorki oryginalnych poezji i przekładów „Sobór duszy mojej” (1998) oraz „W wiecznym pojedynku” (2000), nawet wespół z wyborną książką poetycką „Sicz duchowa” (2007), to umownej równowagi w twórczych upodobaniach profesora filologii wszystko to niby nie narusza, ale przecież dalej… „Studia slawistyczne” (2003), „Współbrzmienie” (2004), „Na wezwanie sumienia” (2008), „Niezapomniane i niezapomniani” (2009), „Próby literaturoznawcze i literacko-krytyczne” (2009), „Prace ludoznawcze” (2010) — artykuły, szkice, recenzje, opinie, adnotacje, nowy wybór przekładów poetyckich, dociekania literaturoznawcze — wszystko to zawzięcie przeszkadza wyciągnąć wniosek o jednoznacznym charakterze twórczych upodobań Wiktora Czabanenki. Tak, broniąc dysertację „Gwary doliny rzeki Kińskiej”, najpierw został kandydatem nauk filologicznych, a z czasem, badając „ekspresję wypowiedzi i aktualne pytania ukraińskiej stylistyki lingwistycznej” — doktorem tychże nauk, jednak manowcami gabinetowego uczonego nie poszedł, bo nigdy nimi nie chodził! Przygotowując jeden po drugim, najpierw dziesiątki, potem setki, czysto językoznawczych artykułów, czyli przebywając w służbie u jego królewskiej mości Słowa, u Języka, naukowiec nigdy nie zapominał o praźródle, na którym powstało Słowo, o Ziemi. Ziemia i Język — żywy, nierozerwalny związek tych dwóch hipostaz, na których opiera się Naród — i jest wyjaśnieniem wcale nie rozdwojenia, a wręcz przeciwnie — płodnej wielowektorowości twórczych upodobań doktora nauk filologicznych, profesora Wiktora Czabanenki. Osobiście mnie (chętnie przyznam!) to bardzo się podoba, ponieważ jestem przekonany: jakikolwiek naukowiec, ktokolwiek by to nie był — matematyk, chemik, cybernetyk, historyk sztuki itd. — dopiero wtedy ma prawo uważać się za prawdziwego sługę nauki, kiedy równolegle z pielęgnowaniem swojej, że tak powiem, podstawowej specjalności, nie tylko pobieżnie interesuje się, ale i głęboko przejmuje losem rodzinnej Ziemi: jej historią i zdrowiem. Oto skąd u Czabanenki aktywna, działająca pamięć o Wielkim Ługu Zaporoskim, o porohach dnieprzańskich; oto skąd jego niezwykle wyostrzona ciekawość do całej różnorodności językowej (folkloru, ludzkich imion i przezwisk, nazw rzek, jezior, belek, jarów, uroczysk, gajów, mogił itd.), co jest uwarunkowane osobliwościami rodzinnego kraju; oto skąd głębia i przenikliwość w słowach, którymi profesjonalny, akademicki uczony, wcale nie akademicko, a po prostu, szczerze, przenikliwie i wzruszająco opowiada nam o pięknie, które zniszczyła ludzka nieostrożność. Wczytajmy się, i może razem z żalem, który ogarnie nasze serca z powodu utraty piękna, którego nie wrócisz, poczujemy zdecydowaną gotowość obronić to piękno, które jeszcze żyje: „Kiedy spojrzysz, bywało, na siana z wysokiego brzegu, duszę ogarniała jakaś uspokojenie, radość z ludzkiej pracy i Bożej szczodrości. Gdzie nie rzucisz okiem, wszędzie po łęgach stoją, niczym pradawne bohaterskie hełmy, wysokie kopice, a między nimi zieleni się-jarzy się odrost. Gasnące słońce późnego lata dosusza ostatnie pokosy — i od nich pachnie miodem, wiatrami i umarłymi kwiatami, wieje tęsknotą za minionym bujaniem wiosny. I dotąd przed moim wzrokiem stoi ten czarujący obraz, i dotąd ja czuję te przejmujące zapachy rodzinnej ziemi, i dotąd tęsknię za utraconym na wieki pięknem…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Obecnie nie jest czas ani miejsce na analizę nostalgicznych wpływów na świadomość i twórczą duszę artysty. Jedno jest niezaprzeczalne: pole siłowe pamięci genetycznej nawet tam, na “bagnie” (tak nazywał Petersburg nie jeden T. Szewczenko), podwoiło się, potroiło liniami siłowymi setek tysięcy cierpiących kozackich dusz, które znalazły się w Leningradzie. Sprzyjało temu to, że w Leningradzie, jakkolwiek dziwnie by to nie brzmiało, Ukraińcy nieco słabiej odczuwali uwagę ze strony wszechobecnego oka służb specjalnych. Dlatego z ukrainiką zapoznawał się dzięki pracom D. Jawornyckiego, M. Hruszewskiego, H. Konyskiego bez szczególnych problemów. Nawet nieliczna periodyka początku XX wieku była dostępna. W muzeach, galeriach obrazów nieustannie natrafiał na ukraińskie “ślady” — historyczne relikwie, niegdyś wywiezione tutaj, obrazy i książki, poruszyło go “Skąd przychodzimy? Kim jesteśmy? Dokąd zmierzamy?” Claude’a Moneta. Ale już w 1974 roku na pierwszej leningradzkiej, a później moskiewskiej wystawie nonkonformistów Humeniuk deklaruje swoją nieprzeciętność — jego interpretacja kozackiej starożytności i początki ukraińskiego neobaroku wywołują niekłamane zainteresowanie. Dalsze poszukiwania twórcze Teodozjusza zwróciły na siebie uwagę. I nie tylko koneserów piękna. Trzeba było pakować walizki i wraz z rodziną wybierać się do miasta młodości — Dniepropetrowska. W rodzinnym mieście, niestety, swobodniej oddychać się nie dało. Co więcej, milicja, esbecy nie spuszczali z niego oka (“nacjonalista!”, “tylko maluje swoją Ukrainę!”). Ledwo pracę znalazł. Zajmował się głównie monumentalistyką — robił szkice witraży. Do dziś zachowały się dzieła jego rąk. Co ciekawe, w tym okresie swojego życia przechodzi na tak zwany styl bizantyjski. Jest to dominacja na palecie głównych kolorów — białego, żółtego, niebieskiego, zielonego itp. na płaszczyznowym obrazowaniu. Prześladowany przez “ziomków”, po sześcioletniej przerwie znów znajduje się na brzegach Newy. W tym czasie wabią go tematy ludowych zwyczajów i obrzędów — “Boże Narodzenie”, “Wielkanoc”, “Zielone Świątki” i inne. Jego malarstwo to symbioza oryginalnych rozwiązań kolorystycznych, wysokiej techniki, głębokiej narodowej duchowości i rozluźnionej emocjonalności. Tematyka i duch jego obrazów są bliskie i zrozumiałe każdemu Ukraińcowi (“Marusia Czuraj”, “Hetman Doroszenko”, “Hetman Iwan Mazepa”, “Święta Ławra” itd.). Jeden z historyków sztuki zauważył, że autor “unika zmysłowości, naturalizmu, koncentrując się na śpiewności linii, wyrazistości rytmu, koloru, fakturze”. Każdy obraz jest semantycznie wieloznaczny. Nawet każdy symbol, czy to będzie mak (nieograniczona płodność), czy wół (siła, wytrwałość i wierność), czy jajko (zmartwychwstanie, miłość), czy ryba (symboliczne przedstawienie Chrystusa) są odbierane łatwo i zrozumiale. Czołowe miejsce w jego twórczości zajmuje Szewczenkiana, co potwierdziła obecna wystawa. Nie pod względem liczby płócien, lecz głęboką, tylko jemu właściwą interpretacją twórczości Kobziarza. Jego “Honta”, “Kateryna”, dyptyk “Los”, “Sen” (“Na pańszczyźnie…”) itp. są niezwykle wyraziste i poetyckie. To nie są obrazy — to zakodowany dialog przeszłości ze współczesnymi. Na tym tle poraża “Mnich” (2007) Humeniuka. Na kolanach stoi starzec, niezwykle podobny rysami twarzy do autora (czy do Szewczenki?) i wyciąga do nas książkę (“Kobziarz” — naszą Biblię?). On może właśnie położył ostatni znak krzyża i pokłon. A z tyłu, w okienku, kopuły Świętej Zofii — symbol uniwersalnego ducha mądrości. Rozejrzyjmy się, wpatrzmy się w tę dal… …Sierpień 2004 r. Pierwsza podróż Teodozjusza Humeniuka z żoną do Włoch. Rzym, Watykan, Asyż. Sobory świętego Marka, Piotra, Kaplica Sykstyńska, Palazzo Medici. Dzieła rąk Tintoretta, Veronesego, Tycjana, Michała Anioła, Leonarda, Rubensa. Artysta jest po prostu oszołomiony wielkością i geniuszem sztuki oraz artystów. “Jak pracować po tym, co przemknęło przed oczami we Włoszech? — dzieli się z nami swoimi przemyśleniami Teodozjusz Humeniuk w świeżo wydanym albumie. I czy pyta, czy stwierdza, jak słowa modlitwy, — zacząć wszystko od początku, nie zwracać uwagi na to, co wokół, tworzyć na wysokim poziomie, nie na tym, który był wcześniej, a znacznie wyżej. Już są punkty odniesienia, już zobaczyłem to, co zawsze wzywało do wysokiego malarstwa…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

M O D L I T W A P E N D Z L E M

Mykoła CYMBALUK T Sen (“Na pańszczyźnie...”) Muza pisana przez utalentowanych Ukraińców. Na przykład w muzeum etnograficznym narodów związku natrafiłem na unikalne ikony, pisane na… wysuszonej rybie. W tamtych dawnych czasach były one zwyczajną rzeczą dla czumaka. Dziś zaś na Ukrainie takich ze świecą nie znajdziesz. Wszystko to pomagało kształtowaniu świadomości narodowej, podnosiło światopoglądowy horyzont, odbiło się na poszukiwaniach swojego miejsca w sztuce. Jak zdecydowana większość ówczesnych młodych artystów, przechorował i on na awangardę. Był okres, kiedy chciało się malować coś na wzór impresjonistów (Monet, Cézanne, Gauguin, Renoir), o których słyszał i wcześniej. Niestety, z ich oryginalnymi płótnami zapoznał się później w Paryżu. Zwłaszcza Mnich “Moja Ukraina” — taką nazwę ma wystawa ludowego artysty Ukrainy, profesora Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Teodozjusza HUMENIUKA, która miesiąc temu otworzyła się w Czernihowie. A niedawno w Kijowie, 1 marca, w Narodowym Muzeum Literatury otworzyła się jeszcze jedna jego wystawa — “Żywa dusza poety święta…”, gdzie zaprezentowano płótna artysty według motywów Kobziarza. Tego dnia sala była wypełniona po brzegi: pisarze, dziennikarze, koledzy-artyści, wykładowcy, urzędnicy i po prostu wielbiciele jego talentu. Na otwarciu zabrali głos przyjaciele artysty, historycy sztuki. Do głębi duszy poruszyły gości pieśni, w szczególności do słów Szewczenki, w wykonaniu Tarasa Kompaniczenki. Przy tej okazji nie powstrzymał się od wspomnień i Teodozjusz Humeniuk. Kiedyś on też uczył się grać na bandurze. Jak tylko zaczynał — “Wziąłbym ja bandurę…”, córka Ulianka łagodnie prosiła: — Tato, odłóż, skąd wziąłeś… I wtedy on znów brał się za pędzel. Któż wie, jakiego bandurzystę straciliśmy, ale to, że ludowa duma, ukraińska melodyka i pieśń wywarły magiczny wpływ na talent i oryginalność artysty, to jest poza wątpliwością. Oto prawie pół wieku, jak on jątrzy, rozbudza, pieści nie tylko swoje, ale i dusze ludzkie jaskrawo-barwnymi, niepowtarzalnymi obrazami swojej, naszej Ukrainy. Dla niego, jak i dla nas, jest ona najpiękniejsza, najdroższa, ona — święta. Teodozjusz (z greckiego — Bogiem dany), jak i jego imiennik-święty — Pieczerski, każdego bożego dnia modli się za jej los swoim pędzlem. Wiele z jego wczesnych płócien ma nazwy modlitw: “Wierność Ukrainie” (1972), “Święty kraj” (1974), “Moja Ukraina” (1976), “Mój kraj” (1980). Z reguły klucz do zrozumienia twórczości artysty leży w jego życiu. Ono zaś u Teodozjusza było nieproste. Kanwa jego pisała się przeważnie czerwonymi i czarnymi pociągnięciami: urodził się w rozkwicie II wojny światowej (1941) na Winnicczyźnie; młodość spędził i podstawy nauki zdobywał w Dniepropietrowsku; następnie poszedł w świat szeroki: nauka w Leningradzkim Instytucie Malarstwa, Rzeźby i Architektury im. I. Riepina, a potem — praca w Rosji. Dość długi czas przyszło mu mieszkać poza granicami Ukrainy. Będąc nieprzeciętną osobowością, mając talent od Boga, Teodozjusz mógłby zostać rosyjskim artystą (nawiasem mówiąc, jest członkiem Związku Artystów FR) i, czego tu ukrywać, nie tułać się i żyć dostatnio. Z otwartymi ramionami przyjęliby go w USA, Kanadzie, Francji i też mógłby… Mógłby, ale nie został… znaleźli swoje schronienie w fundamentach wspaniałych pałaców miasta Piotra. Znalazłszy się w obcojęzycznym środowisku, w atmosferze panującej kultury, prawdziwa osobowość nie zostaje pochłonięta, nie asymiluje się — ona wywyższa się swoją twórczością i utwierdza. Tego jasnym dowodem jest sam Teodozjusz Humeniuk. Po pewnym czasie tam, na obczyźnie, “obrósł” rodakami-Ukraińcami. Początkowo zbierali się na prywatne spotkania, z czasem stworzyli i bractwo. Ciekawy z natury i z ciągłym niezaspokojonym pragnieniem wiedzy, Teodozjusz stał się stałym bywalcem jednego z najbogatszych księgozbiorów — biblioteki im. Sałtykowa-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

OJCZYSTY ZNAK KSIĄŻKOWY

Dmytro STEPOWYK, doktor nauk o sztuce, profesor Ukraiński znak książkowy (biblioteczny) — ekslibris — to swoisty świat dziedzictwa duchowego i materialnego, ciekawe zjawisko kultury narodowej związane z dawną tradycją. Adresowany do osoby lub biblioteki użytku publicznego, ekslibris pomaga określić skład kolekcji, zebrać rozproszone biblioteki, uzyskać wyobrażenie o osobowości zbieracza, prześledzić rozwój gustów artystycznych różnych epok. Jako symboliczny znak właściciela książek ekslibris świadczy o przynależności człowieka nie tylko do cywilizowanego społeczeństwa, ale także do wybranego środowiska — intelektualnego. Osoba książkowa w tym środowisku zawsze była w szacunku i właściwie z tego szacunku zrodziło się pragnienie poświadczenia swojego zamiłowania do książek odpowiednim symbolicznym znakiem. Ale symbolika jest wieloraka; to polifoniczny język wielu rodzajów sztuki. Osobliwość zaś ekslibrisu jako symbolu polega na jego wysokiej próbie estetycznej, wyrafinowanej manierze wykonania, właściwej sztuce miniatury. Wszak jedna z definicji ekslibrisu to wysokiej klasy artystycznej etykietka lub winieta z imieniem właściciela i wizerunkiem czegoś, co charakteryzuje osobę tego właściciela, jego zainteresowania, ulubione zajęcie. Właśnie takie zapoznanie z osobą właściciela książek, obecność „symbolicznego portretu” właściciela czyni badanie ekslibrisu pasjonującym zajęciem naukowym. Chociaż ukraiński ekslibris jest niemal rówieśnikiem ukraińskiej książki — zarówno rękopiśmiennej, jak i później drukowanej — jednak ta swoista sztuka miniaturowa u nas praktycznie nie była badana na poziomie naukowo-artystycznym. Nie przypadkiem napisałem „naukowo”, ponieważ niewielkich artykułów w gazetach i czasopismach o ekslibrisie w ostatnich latach było wiele. Ale nie było całościowej pracy o tak ciekawym zjawisku artystycznym w jego historycznym rozwoju na Ukrainie. I oto praca mojego byłego aspiranta, obecnie kandydata nauk Petra Nesterenki, wypełnia tę białą plamę. Ukazanie się gruntownej monografii P. Nesterenki „Historia ukraińskiego ekslibrisu” (Kijów: Tempora, 2010, 328 s.) to wybitne wydarzenie w życiu kulturalnym Ukrainy. Jest to wynik 25-letnich badań autora, który wykonał znaczącą pracę analityczną w kierunkach chronologii, stylistyki, obrazowości, typologii i innych „przekrojów” sztuki ekslibrisu. Wydanie naukowe odkrywa przed czytelnikiem historię rozwoju znaku książkowego, który bierze początek od zamierzchłej starożytności, kiedy dawne cywilizacje przechowywały informacje na glinianych tabliczkach. Badając starożytne ekslibrisy, naukowiec nie tylko starannie je zbadał i opisał, ale także zebrał informacje o ich właścicielach. Równolegle odbywało się zbieranie współczesnych ekslibrisów, korespondencja z artystami i kolekcjonerami Ukrainy oraz dalekiej i bliskiej zagranicy. Postawiony cel wymagał od badacza nie tylko wielkiej erudycji i szerokości horyzontów, ale także głębokiej wiedzy fundamentalnej w wielu dziedzinach nauk humanistycznych, w szczególności w bibliotekoznawstwie, dokumentoznawstwie, heraldyce, falerystyce, paleografii itp. I trzeba zaznaczyć, że to mu się udało, Petra Nesterenkę można uważać za uczonego-encyklopedystę, co już mówić o jego poświęceniu — zorganizował ponad 20 międzynarodowych, ogólnoukraińskich i innych wystaw ukraińskiego ekslibrisu — zarówno w ojczyźnie, jak i za granicą (Niemcy, Wielka Brytania, Dania, Szwajcaria, Kanada), opublikował wiele badań z historii ekslibrisu, poświęconych twórczości artystów. Ważna praca, wyłożona na 328 stronach i hojnie ilustrowana (około 700 ekslibrisów), daje jasne wizualne wyobrażenie o przedmiocie opowieści. To, co kiedyś było pod zakazem, to, co było ukryte w specjalnych zbiorach lub znajdowało się w prywatnych kolekcjach, co było rozproszone po nielicznych kolekcjach muzealnych Ukrainy i innych państw, teraz stało się dostępne dla oglądania i dalszego badania szerokiemu ogółowi. Materiał ilustracyjny jest organicznie związany z tekstem i naświetla rozwój ekslibrisu — od glinianych tabliczek faraonów, rękopiśmiennych zapisów na stronach dawnych książek do powstania drukowanych europejskich ekslibrisów, opowiada o historii ukraińskiego ekslibrisu. Książkę przyjemnie wziąć do rąk. Przyciąga wspaniałą okładką, designem makiety. Od razu czujesz wartość i znaczenie tej pracy. Imponuje swoją informacyjną nasyconością, spójnym systemem i całościowością koncepcji teoretycznej. Ekslibris przyciąga uwagę miłośników książki już od ponad wieku, jednak dopiero w latach niepodległości stało się możliwe obiektywne naświetlenie, jak się okazało, niemal półtysiącletniej historii ukraińskiego znaku książkowego. Ważne jest naświetlenie twórczości mistrzów ekslibrisu, o których milczano w czasach radzieckich lub którzy znaleźli się na emigracji. Obecnie zajęli godne miejsce w ogólnym obrazie rodzimego znaku książkowego i poświadczyli artystyczną różnorodność. Znaczną uwagę poświęcono kwestiom klasyfikacji, cechom artystyczno-stylowym, uzasadnieniu przynależności ekslibrisów do ukraińskiego dorobku. Pod względem liczby przedstawionych w wydaniu ekslibrisów, naświetlenia twórczości wielu pokoleń artystów, gruntowności opracowania materiału monografia nie ma analogów. Wielka część znaków książkowych przedstawiona jest po raz pierwszy. W rozdziale „Z historii badania ukraińskiego ekslibrisu”, oprócz tradycyjnego przeglądu specjalistycznej rodzimej literatury naukowej oraz wielu zagranicznych wydań, które dotyczyły przedmiotu badania, przeanalizowano także znaczące biblioteczne i muzealne prywatne kolekcje Kijowa, Lwowa, Odessy, Charkowa, Dniepropietrowska, Łucka i innych miast Ukrainy. Ukraińskie ekslibrisy rozpatrzono w nurcie rozwoju sztuki graficznej na tle ogólnego obrazu historii ukraińskiej książki. Autor po raz pierwszy stawia zadanie wyjaśnienia artystycznej aktualności znaku książkowego, odtworzenia całościowego obrazu ewolucji jego tendencji artystycznych, śledzi typologię. Ważne znaczenie ma argumentacja przynależności rozpatrywanych ekslibrisów do kultury ukraińskiej, naświetlenie postaci właścicieli majątków na naszych terenach. Badacz konsekwentnie przeanalizował rozwój ekslibrisów, zaczynając od rękopiśmiennej i dawnej drukowanej książki. Na uwagę zasługuje struktura pracy naukowej. Wchodzą do niej takie ważne rozdziały jak „Ekslibris w ukraińskiej rękopiśmiennej i dawnej drukowanej książce”, „Protoekslibris — oznaka kultury rękopiśmiennej książki”, „Superekslibris jako środek indywidualnego zdobienia książki”, „Powstanie ukraińskiego ekslibrisu w XVII w. i dalszy rozwój w XVIII w.”, „Osobliwości rozwoju ekslibrisu XIX w.”, „Ukraiński ekslibris XX w.: fenomen tworzenia” oraz „Typologia ukraińskiego ekslibrisu”. Do każdego rozdziału można dodać słowo „po raz pierwszy”, szczególnie dotyczy to terminu „protoekslibris”, który nie był przedstawiony nawet w tak autorytatywnym wydaniu, jak „Słownik wyrazów obcych”, opracowanym przez Ukraińskojęzyczno-Informacyjny Fundusz NAN Ukrainy przy Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki, oraz w „Wielkim słowniku wyjaśniającym współczesnego języka ukraińskiego”. Teraz protoekslibris po raz pierwszy został należycie naświetlony w „Historii ukraińskiego ekslibrisu”. Wyżej wymienione rozdziały odkrywają transformację znaku książkowego w czasie, określają okresy jego rozwoju. Swoją wieloletnią pracę historyczno-badawczą P. Nesterenko z powodzeniem łączy z działalnością pedagogiczną, z twórczością krytyka sztuki. Począwszy od 1994 roku, od czasu rejestracji w Międzynarodowej Federacji Towarzystw Miłośników Ekslibrisu, podczas przeprowadzania XV Międzynarodowego Kongresu Ekslibrisów w Mediolanie (Włochy), prezydent Ukraińskiego Klubu Ekslibrisu P. Nesterenko zorganizował także ekspozycję trzech dziesiątek różnorodnych wystaw ekslibrisu i małej grafiki. Na ukazanie się „Historii ukraińskiego ekslibrisu” czekano długo, dlatego jej pojawienie się od razu otrzymało należny rezonans. Zauważono ją i oceniono w Europie: sekretarz wykonawczy Międzynarodowej Federacji Towa- Członek Międzynarodowej Federacji Towarzystw Miłośników Ekslibrisu (F.I.S.A.E.) William E. Butler z Londynu, który koordynuje i wspiera działalność organizacji, wręczył P. Nesterence za wieloletnią owocną działalność w światowym ekslibrisie oraz za wybitny wkład w ruch ekslibrisowy współczesności medal „Pamięci Udo Ivaska”. Stał się on pierwszym naukowcem uhonorowanym tą nagrodą na Ukrainie. Zaznaczmy, że Udo Ivask to jeden z pierwszych badaczy rosyjskiego (a wraz z nim i ukraińskiego) ekslibrisu początku XX wieku. Liczne pełne wdzięczności opinie napływają również z Kijowa oraz różnych regionów Ukrainy. Jest to świadectwo tego, że Petro Nesterenko błyskotliwie wywiązał się z postawionego zadania, choć w trakcie pracy napotykał niemałe trudności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

SUMSZCZYZNO, MIŁOŚCI MOJA!

Walentyna JEFREMOWA, historyk sztuki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Pod takim tytułem odbyła się wystawa-konkurs malarstwa, poświęcona Mykole Omelanowyczowi MAKARENKOWI (1877–1938). Wdzięczni rodacy uczcili pamięć wybitnego badacza w dziedzinie archeologii, historyka sztuki, naukowca, malarza, muzeologa, działacza społecznego, wiernego syna Ukrainy. Zrzeszenie rodaków z Sumszczyzny w Kijowie, Romeński oddział Ukraińskiego Funduszu Kultury oraz Ogólnoukraiński Fundusz im. P. Kalnyszewskiego wykonują dobrą, pełną poświęcenia pracę, przerzucając pomost między historyczną przeszłością a teraźniejszością. Wdzięczni rodacy składają pokłon czcigodnemu imieniu Mykoły Omelianowycza Makarenki, czczą jego życiową, naukową i twórczą drogę, encyklopedyczną wiedzę, szeroką działalność społeczną. 4 lutego podczas porannego nabożeństwa wdzięczne duchowieństwo Soboru Michajłowskiego Złotokopulastego odprawiło modlitwę za spokój duszy Mykoły Makarenki, który zakończył swoją ziemską drogę w sowieckich łagrach. W 1938 roku ten skromny, szlachetny obywatel Ukrainy został zamordowany za wysokie ideały. Odważny czyn patrioty, który wystąpił w obronie soboru przed zniszczeniem, kosztował go życie. Biografia Mykoły Omelianowycza jest złożona, pełna dramatycznych wydarzeń, lecz dzięki wolnościowemu duchowi, niezwykłej pracowitości i konsekwencji pozostaje dla nas wzorem bezkompromisowej służby nauce. Erudycji Mykoły Makarenki można Mu pozazdrościć. Władał kilkoma językami, co pozwalało mu pracować z pierwodrukami i wydaniami epistolarnymi. Mykoła Omelianowycz pozostawił potomnym 150 prac naukowych z historii kultury, obyczajowości, starożytności, ponad 3 tysiące rysunków, ekslibrisów, motywów do kafli, a także spuściznę epistolarną. Jego badania kultury trypilskiej na Kijowszczyźnie i Sumszczyźnie wraz z późniejszymi naukowymi uzasadnieniami są bezcennym skarbem dla dalszego studiowania historii kultury ukraińskiej. M. Makarenko stale wzywał do ochrony zabytków historycznych i budownictwa sakralnego w warunkach reżimu totalitarnego, najazdu propagandy ateistycznej, zasadniczo bronił własnej wizji kształtowania niezależnego społeczeństwa. Dzięki jego staraniom ocalona została Sofia Kijowska. W konkursie malarstwa jego imienia „Sumszczyzno, miłości moja!” wzięło udział 25 artystów. Swoje prace przedstawili twórcy z Sum, Romen, Szostki, Konotopu, Głuchowa, Trościanca, Wielkiej Pysarówki. Uczestnicy w swoich obrazach ukazali niepowtarzalne piękno Sumszczyzny z jej swoistymi, malowniczymi krajobrazami, architektonicznymi perłami, postaciami historycznymi. Laureatami zostali sumianie Iwan Szapowal („Moje rodzinne miasto”), Wiktor Mychajłyczenko („Jesień w Sumach”) oraz Nadija Poluian-Wnukowa („Bzowy kwiat”) z miasta Romny. Występ pedagogów i uczniów Kijowskiej Szkoły Muzycznej nr 5 stał się ozdobą otwarcia wystawy. Repertuar z utworów wysokiej klasyki poruszył serca obecnych. Atmosfera wytworności i szlachetności bardzo odpowiadała wybitnej postaci samego Mykoły Makarenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„Trędowaty” należy do okresu z Mougins — bardzo trudnego pod względem psychologicznym dla pisarza. Mougins to niewielkie miasteczko na południu Francji. Tutaj, do starej posiadłości z dużą działką ziemi, po utracie pracy w Paryżu, napiętnowany jako „stary wilk ukraińskiej kontrrewolucji”, przeprowadził się Wynnyczenko z żoną Rozalią Jakiwną. Ostre poczucie nostalgii, izolacji stało się dla niego nie do zniesienia męką. Tutaj przeżywał dojście do władzy fa-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Malarska spuścizna ukraińskiego Van Gogha

Jewhen BUKET Za całe swoje życie sprzedał tylko jeden obraz, a dziś wystawy jego obrazów gromadzą pełne sale miłośników. Na początku marca wystawa „Szczery wobec siebie” z okazji smutnej 60. rocznicy śmierci wybitnego ukraińskiego literata, działacza społecznego i malarza otwarta została w Muzeum Historyczno-Memorialnym Michała Hruszewskiego. W ten nieoczekiwany sposób Wołodymyr Winniczenko po kilkudziesięciu latach odwiedził dom swojego współtowarzysza — Michała Hruszewskiego. Pracownicy muzeum postanowili otworzyć tą wystawą cykl projektów poświęconych 20-leciu niepodległości Ukrainy. W historii kultury narodowej W. Winniczenko zapisał się jako jeden z najbardziej utalentowanych ukraińskich pisarzy. Jego spuścizna twórcza jest obszerna i różnorodna: 14 powieści, ponad 100 opowiadań, 23 utwory dramatyczne, szereg artykułów publicystycznych, dziennik za lata 1911–1951. Przez całe świadome życie starał się łączyć działalność literacką z polityką. Był członkiem Ukraińskiej Partii Rewolucyjnej. Jeden z przywódców ukraińskiej rewolucji narodowej, lider USDRP, redaktor naczelny „Gazety Robotniczej”. Na lata 1917–1919 przypada najwyższy szczyt kariery Winniczenki-polityka. Kierował Generalnym Sekretariatem Ukraińskiej Centralnej Rady, a później Dyrektoriatem, a także był autorem niemal wszystkich aktów prawnych Ukraińskiej Republiki Ludowej. Ostatecznie opuściwszy Ojczyznę wiosną 1920 roku, mieszkał w Czechach, Niemczech, a w 1925 roku przeniósł się do Francji. Spuścizna artystyczna twórcy obejmuje gatunki pejzażu, portretu, martwej natury. Winniczenko posługuje się różnymi technikami: olejem, akwarelą, ołówkiem, węglem, techniką mieszaną — akwarelą i piórem. Charakterystyczny dla niego jest impresjonistyczno-realistyczny kierunek kolorystyczny. Winniczenko-malarz stopniowo zdobył uznanie w kręgu profesjonalnych artystów Henriego Signaca, Pabla Picassa, Fernanda Légera; jego prace wystawiano w paryskich galeriach i otrzymały wysoką ocenę jako takie, które mogłyby przynieść honor nawet zawodowemu malarzowi. Po etapowym powrocie na Ukrainę (2000–2002) spuścizna malarska Wołodymyra Winniczenki przechowywana jest w Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy oraz na depozycie Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy. Dzieła zostały należycie odrestaurowane i naciągnięte na blejty. Pracę tę wykonał malarz Wasyl Korczynski. Pomocy finansowej udzielił Fundusz Wspierania Rozwoju Sztuk, którym kieruje Wołodymyr Tołstouchow. „Znamienne jest to, — powiedział podczas otwarcia wystawy w Muzeum Michała Hruszewskiego zastępca dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy Serhij Halczenko — że dziś mamy wystawę w Domu-Muzeum Michała Hruszewskiego, pierwszego Prezydenta Ukraińskiej Republiki Ludowej. Właśnie w tym domu dziś eksponowana jest spuścizna malarska pierwszego przewodniczącego rządu URL. I chciałbym wierzyć, że w Kijowie powstanie muzeum W. Winniczenki. Dziś bowiem mamy ponad setkę jego obrazów, archiwum i program maksimum — powrót na Ukrainę całej jego spuścizny, którą zapisano przekazać Ukrainie”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

NIEZNANY WYNNYCZENKO

— Halyno Mykołajiwno, jako redaktorka tych książek — powieści Wołodymyra Wynnyczenki „Nowe przykazanie” oraz „Leprozorium” — proszę opowiedzieć, jaka była ich droga do czytelnika? — Zacznę od tego, że powieść Wołodymyra Wynnyczenki „Nowe przykazanie” jest już znana ukraińskim czytelnikom, ponieważ ukazała się w czasopiśmie „Witchyzna”, natomiast powieść „Leprozorium” przeczytają oni po raz pierwszy, gdyż utwór ten został wydrukowany jeszcze w czasach niemieckich obozów dla osób przemieszczonych. Z woli Rozalii Jakiwny, żony Wynnyczenki, oraz z inicjatywy profesora Hryhorija Kostiuka i Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w USA, wszystkie rękopisy zostały przekazane do archiwum historii Rosji i Europy Wschodniej, tak zwanego Archiwum Bachmatiewskiego, Uniwersytetu Columbia. Zgodnie z testamentem miały być tam przechowywane do czasu, aż na Ukrainie zostanie przywrócony ustrój demokratyczny i dopóki nie uzyska ona realnej niepodległości. Tylko pod takim warunkiem można mówić o obiektywnym naukowym badaniu spuścizny twórczej pisarza. Zatem w 1995 roku, po ogłoszeniu Ukrainy suwerennym państwem, otrzymałam delegację na Uniwersytet Columbia — miałam odebrać te maszynopisy. Znalazłam je i przywiozłam na Ukrainę. — A jak potoczyły się losy reszty spuścizny twórczej Wynnyczenki? — Nie znalazłam wtedy na Uniwersytecie Columbia maszynopisu „Wiecznego imperatywu” — utworu z okresu mougińskiego pisarza. Inny utwór — „Pokłady złota” został wydany tylko w USA. Znaczna część spuścizny rękopiśmiennej przechowywana była u Hryhorija Kostiuka, znanego badacza twórczości Wynnyczenki, kronikarza życia literackiego i artystycznego ukraińskiej diaspory. Po jego śmierci wszystkie materiały trafiły do działu zbiorów rękopiśmiennych i tekstologii Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Akademii Nauk Ukrainy. Jeśli chodzi o prace malarskie Wynnyczenki: w przededniu II wojny światowej pisarz miał zamiar przenieść się do Detroit, więc wysłał tam część swojego archiwum obrazów. Po śmierci artysty Hryhorij Kostiuk przewiózł te prace z Detroit (50 obrazów) i Mougins (60 obrazów) do Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w USA, do czasu, aż Ukraina stanie się niepodległa. W istocie tak uformowano spuściznę Wynnyczenki jako malarza — ponad sto obrazów olejnych i cztery albumy ze szkicami. 8 maja 2000 roku tę kolekcję przekazano do działu zbiorów rękopiśmiennych i tekstologii Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki. Były też straty na drodze formowania kolekcji. Tak, swego czasu w Niemczech znany ukraiński malarz Mykoła Hłuszczenko, który, nawiasem mówiąc, uczył Wynnyczenkę malarstwa, po prostu ukradł swojemu byłemu uczniowi album z akwarelami i wywiózł go na Ukrainę, gdzie przekazał go ówczesnej minister kultury Oldze Czornobrywcewej. Jednak „wielki ideolog” Małanczuk, jak to mówią, przyrobił nogi temu bezcennemu albumowi. Najwyraźniej straciliśmy go na zawsze. — W jakim stopniu powieści „Nowe przykazanie” i „Leprozorium” są interesujące dla współczesnego czytelnika? Czy są one dziś aktualne? — To niemal powieści detektywistyczne, z elementami intrygi. Bez wątpienia są one interesujące również dla współczesnego czytelnika. Zarówno „Nowe przykazanie”, jak i „Leprozorium” odzwierciedlają tragiczne losy pisarza, który przeszedł przez rewolucję, faszyzm, II wojnę światową. Tutaj stał się więźniem obozu koncentracyjnego za odmowę współpracy z okupantami. Był to okres ciężkich rozmyślań nad globalnymi problemami świata, w których narodziła się doktryna społeczno-filozoficzna — konkordyzm. Znalazła ona swoje odzwierciedlenie w powieści „Leprozorium”. Konkordyzm to teoria tworzenia nowego, harmonijnego społeczeństwa, opartego na uzgodnieniu sił fizycznych i psychicznych. Nie jest ona wcale tak utopijna, jak mogłoby się na początku wydawać. Istnieje opinia, że konkordyzm w wielu kwestiach wyprzedził ideę konwergencji, wysuniętą w latach 50. XX wieku przez uczonych światowej sławy, w szczególności Sacharowa. Wynnyczenko tą koncepcją przewidział m.in. utworzenie Parlamentu Europejskiego. Przez ćwierć wieku żyjąc daleko poza granicami Ojczyzny, pozostawał z nią w swoich myślach, opracowywał plan wyprowadzenia Ukrainy ze składu ZSRR drogą plebiscytu. Jak widzimy, Ukraina uzyskała niepodległość. Inna sprawa — jaka to niepodległość. Przez 60 lat powieść „Leprozorium” nie tylko się nie zestarzała, a wręcz przeciwnie, stała się jeszcze bardziej aktualna. W szczególności teoria pisarza o naruszeniu równowagi między człowiekiem a przyrodą, niewłaściwym odżywianiu, co prowadzi, zdaniem jednej z postaci, profesora Matura, do ciężkiej choroby dyskordyzmu — duchowego trądu ludzkości. — Sądzę, że ta koncepcja jest jak nigdy na czasie. I to powinno być szczególnie interesujące dla współczesnego czytelnika. — Tak, oczywiście. Wynnyczenko miał głębokie przekonanie: głoś tylko to, w czym sam jesteś przekonany, co sam wypróbowałeś. Zaczął przebudowę własnego życia od systemu odżywiania, który opierał się na idei naturfilozofii szwajcarskiego lekarza-dietetyka M. Birchera-Bennera. Uczony uważał, że energia, którą dają roślinom słońce, ma właściwości lecznicze dla organizmu ludzkiego, a przetwarzanie produktów zabija tę siłę. Wynnyczenko wykazywał niemałą siłę woli, graniczącą z masochizmem, zajmując się własnym samoleczeniem. Miał w tej sprawie wspaniałą bratnią duszę i inspiratorkę — Rozalię Jakiwnę, która była lekarką z zawodu. Wołodymyr Kyryłowycz zrezygnował z palenia, alkoholu, spożywania mięsa, gotowanej żywności — tylko warzywa, owoce, wyhodowane na własnej działce. I taki sposób życia bez wątpienia przynosił dobre rezultaty. Swoje przemyślenia z zakresu naturfilozofii pisarz skumulował w głównej bohaterce powieści „Leprozorium”, która odżywiała się tylko surową żywnością roślinną, w związku z czym i jej myśli były czyste. Takim Wołodymyr Wynnyczenko widział człowieka przyszłego harmonijnego społeczeństwa. — Na ile skomplikowana i sprzeczna wydaje się Pani postać Wołodymyra Wynnyczenki z perspektywy czasu? — Wynnyczenko to postać paradygmatyczna. Tworzył na przełomie wieków, na ostrzu różnych kierunków w literaturze, łapczywie chłonąc w siebie wszystkie zdobycze duchowe. Jako człowiek wysoce wykształcony znał wiele języków, był głęboko obeznany ze światową kulturą. Tak, politykiem jest niesystematycznym, jednak nie sprzedał się, żył i działał tylko zgodnie z przekonaniami, do tego głębokimi. Wierzył w socjalizm, jednak socjalizm ukraiński. Niesprawiedliwie jest zarzucać mu w wieczność — jakoby wbił nóż w plecy ukraińskiej rewolucji. Musimy szanować Wynnyczenkę jako wybitny talent i nieprzeciętną osobowość w jego najgorętszym dążeniu do widzenia narodu ukraińskiego, utwierdzonego politycznie i kulturowo. — Zatem można powiedzieć, że tymi dwiema książkami — „Nowe przykazanie” oraz „Leprozorium”, — które ujrzały światło dzienne w wydawnictwie „Znannia”, zrobiono jeszcze jeden krok do powrotu Wołodymyra Wynnyczenki na Ukrainę… — Tak, oczywiście. Naszym celem jest zwrócenie czytelnikowi Wynnyczenki-artysty w całości. Przykro, że do tej pory pozostają niewydane dzienniki pisarza — tysiąc sto stron niezwykle interesującego materiału. Czyta się je ciekawiej niż utwór artystyczny. Systematyczne notatki pisarza jak najlepiej odtwarzają atmosferę ówczesnego życia politycznego oraz laboratorium twórczości. Są tu i wizje polityczne, i rozważania filozoficzno-publicystyczne, i uwagi natury psychologicznej. A czasem są to głęboko intymne przeżycia, skryte myśli. Połowę dzienników, o objętości 500 stron, w 2000 roku opublikowało już czasopismo „Kyjiwśka starowyna”… — Jednak to tylko połowa dzienników, zapisków… Zresztą, najwyraźniej zasługują one na osobne wydanie. Czyż nie? — Bez wątpienia. Byłoby to unikalne wydanie, tylko że, jak zawsze, problemem jest brak funduszy. Szkoda, że takie wydanie jest na razie tylko marzeniem. Notatki z drugiej połowy życia Wołodymyra Wynnyczenki to etap głębokiego przemyślenia, przepuszczonego przez serce, i powinny one otworzyć nam nowego Wynnyczenkę, pozwoliłyby głębiej zrozumieć go jako artystę i osobowość. Rozmawiała Maria KUCZERENKO. “Nacjonalista”, “agent imperialistycznych państw”, “wróg młodego państwa socjalistycznego” — jak tylko go nie piętnowano, jednego z najbardziej utalentowanych, najjaśniejszych mistrzów słowa, bez którego niemożliwe jest wyobrażenie sobie nie tylko ukraińskiego procesu literackiego, ale i całej ukraińskiej historii… tej, którą można czytać tylko z bromem. “Cała historia stosunków między Moskwą a Ukrainą w ciągu ponad 250 lat, od momentu zjednoczenia tych dwóch państw, jest planowym, bezwzględnym, bezwstydnym, bezczelnym niszczeniem narodu ukraińskiego wszelkimi sposobami, do cna, do starcia wszelkiego śladu po nim, żeby nawet imię jego nie pozostało” — podsumuje tragicznie ukraiński byt artysta, jakby kreśląc kreskę pod własnym... Co myślał tam, na gorzkim skraju swojego życia? Czym się dręczył daleko poza granicami Ukrainy, w małym francuskim miasteczku Mougins koło Cannes? Jak tłumił przez 25 lat swoje napady nostalgii? Tak mało o tym wiemy… Sądzę, że jego powieści “Nowe przykazanie” oraz “Leprozorium”, które właśnie ujrzały światło dzienne w wydawnictwie “Znannia”, rzucą światło na ten skomplikowany odcinek życia pisarza i w wyobraźni czytelników Винниченко (Wynnyczenko) pojawi się inny, nie taki, jakiego dotąd znaliśmy. Podzielić się swoimi przemyśleniami na ten temat poprosiłam znaną badaczkę twórczości Wynnyczenki, doktora nauk filologicznych, głównego pracownika naukowego działu komparatystyki Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Akademii Nauk Ukrainy, Halynę SYWACZENKO.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

WSPOMINAJĄC PONIEDZIAŁEK 13 MARCA (w 50. rocznicę katastrofy kureniowskiej)

Z nieprzewidzianego zbiegu okoliczności na rok 2011 przypada szereg smutnych dla kijowian „jubileuszy”: 13 marca — 50 lat od katastrofy technogennej w Kureniówce, 26 kwietnia — 25 lat od katastrofy technogennej w Czarnobylu; a dalej — same 70-lecia: 22 czerwca — początek wojny, 11 lipca — początek heroiczno-tragicznej obrony Kijowa, 19 września — początek nazistowskiej okupacji, 24 września — początek wybuchów i pożarów na Chreszczatyku, 29 września — początek masowych rozstrzeliwań w Babim Jarze, 3 listopada — wybuch Soboru Uspieńskiego. Zatem „jest co i nam wspominać”, jak śpiewa się, co prawda, przy innej okazji… Dmytro MAŁAKOW, starszy pracownik naukowy Muzeum Historii Kijowa. W niedzielę 12 marca 1961 roku jasno świeciło wiosenne słoneczko. Razem z krewnym wracaliśmy z kureniowskiego targu ptaków. Trolejbusy były przepełnione, więc postanowiliśmy przespacerować się, pooddychać świeżym wiosennym powietrzem do stadionu „Spartak” pieszo. Kiedy przechodziliśmy obok ujścia Babiego Jaru, zwróciliśmy uwagę na strumyk, który spływał pod mostkiem do podziemnego kolektora. Rosły tu ogromne topole, a mostek miał ogrodzenie z kilku żeliwnych przęseł — takich samych, jak na bulwarze Tarasa Szewczenki. Tego niedzielnego dnia zamiast cicho płynącego strumienia, którym zazwyczaj był strumyk o tej samej nazwie co Jar, zobaczyliśmy burzliwą górską rzekę, która bulgotała, znikając w rurze pod torami tramwajowymi i jezdnią ulicy Frunzego — dawnej Cyrylowskiej (nawiasem mówiąc, frunze po mołdawsku i rumuńsku — liście). Przemknęła myśl: topnieje śnieg w górnych partiach jaru, dlatego tak dużo wody płynie. Ale już potem, na drugi dzień, pojawiła się inna myśl: byliśmy w tym miejscu, gdzie za 16 godzin już by nas nie było… Wtedy pracowałem jako starszy inżynier wydziału produkcyjno-technicznego Zarządu Sieci Cieplnych „Kijówenergo”, który znajdował się przy placu Franki 5. Rano w poniedziałek 13 marca usłyszałem w pracy: na Kureniówce wydarzyła się awaria — „wybiło” podstację trakcyjną tramwaju, zalało ulicę i zajezdnię tramwajową… O przyczynie i szczegółach nikt nic nie wiedział. W przerwie obiadowej wyszedłem z Zarządu i zobaczyłem na obecnym Majdanie Niepodległości wojskową amfibię BAV. Przypomnę: to radziecka kopia amerykańskich „duck” (kaczka), na których alianci lądowali w czerwcu 1944 roku w Normandii, otwierając Drugi Front. Tak więc tego dnia BAV szybko poruszał się w stronę ulicy Instytuckiej. Dolna część korpusu maszyny była żółtawego koloru gliny — do linii wodnej. Zrozumiałem: jadą do KC na Bankową „na dywanik” — składać raport kierownictwu republiki osobiście. Po pracy pojechałem do domu na Panorama Babiego Jaru. 1931 rok Obserwatorską, na szybko coś przekąsiłem, zawiesiłem pod płaszczem aparat fotograficzny i ruszyłem „osiemnastką” trolejbusem na Kureniówkę. O tej wieczornej porze 13 marca po mieście krążyło już tyle plotek i fantastycznych wymysłów, że ludzie pragnęli na własne oczy przekonać się o tym, co się stało. Ale trolejbusy tam już nie jeździły, a zawracały na przystanku końcowym linii nr 4 — na obecnej ulicy Jakira. Ta końcówka nazywała się wtedy: Zakład „Ukrkabel”, chociaż do niego jest dość daleko. Nowym kijowianom podpowiemy, gdzie to jest: w głównym budynku byłego zakładu mieszczą się teraz supermarkety „Furszet” oraz „PROMENADA-CENTER”. Któż by pomyślał, że w niepodległej Ukrainie nie jest potrzebny kabel własnej produkcji! Tak więc, tamtego poniedziałkowego wieczoru pasażerowie wysiadali na tej końcówce i milcząc szli w stronę Podolskiego Zjazdu (nie sposób nie zauważyć, że nazwa ta jest błędna: zjazd łączy Łukianówkę nie z Podolem, a z Kureniówką). Jedni szli do domu, jeszcze nie wiedząc, że ruch na dole jest całkowicie zablokowany; inni szli zobaczyć, co się stało. W dolnej części zjazdu stało się widać, że ulica i boisko stadionu „Spartak” są zalane gliną. Wyżej, pod krawężnikiem zjazdu stał sznur amfibii BAV, ale na ich burtach nie było śladów gliny, a więc te maszyny nie pojechały dalej, ponieważ w gęstym mule śruba napędowa amfibii jest bezsilna — tak wtedy to sobie wyobrażano po zobaczeniu w dzień na Chreszczatyku takiej maszyny. Nikt nikogo nie zatrzymywał, nawet nie pamiętam, żeby stała tam jakaś ochrona czy milicja. Wszystko było zrozumiałe i tak. Ludzie w milczeniu przechodzili przez pustą jezdnię zjazdu i kierowali się do uliczki, która wznosi się na teren Szpitala Klinicznego imienia Pawłowa. Pierwsze, co tam zobaczyłem — dwóch mężczyzn szło z noszami, na których leżało ciało przykryte brezentem. Ludzie kierowali się za cerkiew Cyrylicką, w stronę Jaru. Tutaj naprzeciw szło jeszcze dwóch, którzy prowadzili pod ręce bladego trzeciego, na szyi wisiał mu aparat fotograficzny, a w rękach jednego z „towarzyszy towarzyszących” motała się szaro-zielonkawa naświetlona klisza fotograficzna. Mnie pozostawało tylko zsunąć, nie rozpinając płaszcza, swój aparat na bok, żeby nawet nie wystawał. O żadnym fotografowaniu nie mogło być mowy. Na skraju zbocza stali ludzie, podchodząc po zwiędłych zeszłorocznych chwastach do bezkresnego rozlewiska surowej gliny tak blisko, że zostawał jeden krok. Milczeli, rozmyślali, próbowali zrozumieć, co i jak się stało. Oczywiście, przez dziesięciolecia istnienia władzy radzieckiej ludzie byli nauczeni trzymać język za zębami, intuicyjnie domyślając się, że o nieszczęściu, które się stało, nie należy zbytnio paplać. Niektórzy też widzieli owego śmiałka z naświetloną kliszą, którego „wzięli”, jasna sprawa, właśnie za to. Oczywiście, ci, którzy poszli z nim, nie byli jedynymi w tłumie. Wtedy uważano, że w ZSRR nie bywa katastrof, awarii, masowej śmierci ludzi — te zjawiska miały miejsce tylko tam, „gdzie rządzi kapitał”. Pamiętam groźne napisy na żelbetowych bunkrach nad rzeką Irpień: „Za fotografowanie — pod sąd!”. Tak samo pisano i na magazynach: „Za palenie — pod sąd!”. I wszyscy radzieccy ludzie wiedzieli, że usprawiedliwienia za popełnione czyny być nie może, i w ogóle, nikt nigdy nie słyszał, żeby sąd kogoś uniewinnił! Wszyscy wiedzieli, że nasze niepowodzenia — walący się domek, śmietnik, uliczną kolejkę, bazarowy tłum itp. — fotografują inturyści i zachodni korespondenci, żeby potem złośliwie opublikować te zdjęcia w swojej „żółtej” prasie, aby w ten sposób „oczernić naszą wspaniałą radziecką rzeczywistość”. Z przyzwyczajenia, wpojonego w świadomość tłumu jeszcze wtedy, a teraz już na mentalnym poziomie, zaciekle nienawidzą dziennikarzy niektórzy współcześni „dostojnicy”, zasłaniając obiektywy kamer telewizyjnych lub uciekając się do otwarcie chuligańskich wybryków… Wtedy nad jarem, z którego rano tak błyskawicznie wylały się tysiące ton płynnego lessu, ludzie wieczorem stali, na głos rozmyślając o tym, co się stało, nie wyciągając daleko idących wniosków. Kto wiedział więcej, mówił, że przerwało tamę, usypaną w poprzek Babiego Jaru, za którą dziesięć lat gromadziła się lessowa pulpa, którą wtłaczano tutaj rurami z cegielni Pietrowskich nad rzeką Syrec. To znaczy, rozmywali górną, zbędną warstwę lessu, żeby dostać się do niższych pokładów zielonej gliny spondylowej — najlepszego surowca do produkcji wspaniałej kijowskiej żółtej cegły. Rozrzedzony less miał osiąść w jarze, a woda spłynąć na dolinę i dalej — do Dniepru. Ale woda nie przesiąkała w głąb, a gromadziła się coraz bardziej i bardziej, aż dopóki nie przerwała tamy tamtego nieszczęsnego ranka. Tak to właśnie było. Tylko jedna kobietka nie przysłuchiwała się tym męskim rozważaniom i cicho rzekła, wskazując na znane tylko jej miejsce w glinie: „Tam leży Petro”. Ich chata stała na dnie jaru, ją zniosło potokiem, Petro nie zdążył odbiec daleko w górę, a ona uratowała się, bo w tamtej chwili poszła do wychodka… Z góry było widać, że te osiki, które jeszcze wczoraj rosły na skraju mostka przez strumyk, teraz sterczały daleko dalej. Jeszcze dalej widniały dachy i resztki chat, płotów i różnego rupiecia, który znalazł się na powierzchni. Z żółtawej masy sterczał ukośnie rufą, jak spławik z wody, trolejbus „Skoda” osiemnastej linii. (Te trolejbusy dotarły do Kijowa całkiem niedawno i spodobały się kijowianom płynnością i miękkością ruchu, jasnym oświetleniem fluorescencyjnym, a zwłaszcza — brakiem strasznego brzęku okien, jak w krajowych). Teraz ludzie rozmyślali: czy trolejbus dostał nosem dna, czy został na powierzchni, czy zostali w nim pasażerowie i kierowca — raczej nie… W takiej samej pozycji daleko z tyłu leżał wagon tramwajowy. Rano na ulicy był żywy ruch pieszych, uczniów, transportu — ludzie spieszyli do pracy, do szkoły. Była ósma trzydzieści, kiedy z górnych partii jaru dobiegł głuchy, groźny łoskot. Z plotek już wiedzieli, że kiedy upadły słupy sieci trakcyjnej transportu elektrycznego, drutem pod wysokim napięciem przykryło przepełniony pasażerami autobus „LAZ”, który jechał z Dymera. Maszyna w mgnieniu oka zapłonęła — nikt przez ścisk i wąskie czteroskrzydłowe drzwiczki nie zdążył się uratować. Mówiono, że jedna kobieta rozpoznała potem ciało swojego męża, który jechał tym autobusem, po guziku na bieliźnie… Mówiono, że ludzi rano zdejmowano z dachów i drzew helikopterami Mi-4 — o tym już wieczorem opowiadali miejscowi mieszkańcy — naoczni świadkowie. I o wozie strażackim, którego załoga zginęła, ratując ludzi… Po śladach od pulpy na drzewach i ścianach budynków, które ocalały, było widać: fala toczyła się znacznie wyżej, niż widzieliśmy poziom zastygłej żółtawej masy, która do wieczora zdążyła osiąść, rozlewając się wszerz. Wtedy z góry było widać, że całkowicie zrujnowano zajezdnię tramwajową, że poziom pulpy sięgnął połowy wysokości okien pierwszego piętra budynku szpitalnego pod Nad Babim Jarem po katastrofie kureniowskiej — grupa zagranicznych specjalistów w towarzystwie pracowników Państwowego Komitetu Budownictwa Ukraińskiej SRR. W oddali — zabudowa ulicy Pietropawłowskiej. Na pierwszym planie — „towarzysz w cywilu”. Marzec 1961 roku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

W CZERNIOWCACH ODSŁONIĘTO TABLICĘ PAMIĄTKOWĄ WOŁODYMYRA IWASIUKA — CZŁOWIEKA, POETY I KOMPOZYTORA

górą Kiriłowską. Dalej, przy ulicy Troicko-Kiriłowskiej (od 1963 roku — Ołeksija Teriochina) 4, gdzie obecnie mieści się Ambasada Republiki Indii, pulpa sięgnęła okien pierwszego piętra, ale wtedy, nie mając w pobliżu innych punktów orientacyjnych, obserwatorzy z wysokości jeszcze zastanawiali się, czy ten budynek przypadkiem nie jest pięciopiętrowy i widzimy tylko trzy najwyższe piętra… Od razu rozpoczęły się prace ratunkowo-odbudowawcze. Trwały one także w nocy — przy świetle dziesiątek reflektorów ustawionych na słupach i dachach sąsiednich budynków. Ludzi znajdowano w różnych miejscach. Najpierw obmywano z prądownic twarze, aby rozpoznać zamulone ciało. Kostnic brakowało, trupy składano w piwnicach szpitali, wyłączywszy ogrzewanie. Dziesiątki kijowian dyżurowały przy wykopach, mając nadzieję zobaczyć bliską osobę, która zaginęła tego dnia. Zdarzały się straszne sytuacje, gdy łyżka koparki lub nóż buldożera szarpały niechcący czyjeś ciało i wtedy tłum wybuchał szaleńczym krzykiem… Tak trwało nie jeden dzień. Oficjalna i bardzo krótka informacja o tym, co się stało, nadeszła dopiero 16 marca przez kijowskie miejskie radio przewodowe (bez wyjścia na antenę!). Tymczasem tak zwane „wrogie głosy” — brytyjskie BBC, „Głos Ameryki” oraz „Deutsche Welle” natychmiast poinformowały o kijowskiej katastrofie. Mimo zakazu słuchania „głosów”, tysiące kijowian dowiedziały się o awarii tego samego wieczora z własnych radioodbiorników — przez jednostajne monotonne buczenie „zagłuszarki”. Ale w rodzimej prasie pierwsza publikacja na ten temat pojawiła się dopiero 21 marca w gazecie „Wiecziirnij Kyjiw” jako krótkie wyrażenie współczucia władz dla rodzin ofiar, a dokładniej, w tym samym miejscu — 31 marca jako „komunikat Komisji Rządowej o zakończeniu dochodzenia w sprawie przyczyn awarii naniesionych mas ziemnych w Babim Jarze”. Do tego czasu kijowianie już dzięki opowieściom naocznych świadków, a zwłaszcza dzięki „agencji OBS” (jedna baba powiedziała), nasłuchali się wszystkiego. Dzwonili do kijowian krewni i znajomi z innych miast, do których docierały niewiarygodne plotki o dziesiątkach tysięcy ofiar, o zatopieniu Podola itp. Przypomnijmy: Internetu i „komórek” wtedy nie było! Rozpełzły się różne złośliwe plotki: kościelne dewotki szeptały, że do nieszczęścia doprowadziło zamknięcie przez bezbożną władzę radziecką klasztoru w Ławrze właśnie 11 marca, rzekomo pozbawiło to miasto niebiańskiej ochrony; wspomniano też „nieszczęśliwą” liczbę 13 i „ciężki” dzień poniedziałek; przypomniano, że stało się to w roku dwudziestej rocznicy tragedii Babiego Jaru — rzekomo pomścił on władzę za próby zatarcia pamięci o rozstrzeliwaniach Żydów w 1941 roku. Jak nie paradoksalnie, ale zachowanie i milczenie władzy były największą antyradziecką propagandą. Rzeczywiście: jeszcze w 1951 roku rozpoczęto wypełnianie zagrodzonych w kilku miejscach pierwszego, drugiego, a potem trzeciego odgałęzienia Babiego Jaru w celu późniejszego zrównania z górnym poziomem brzegów całego jaru i zabudowania tej części Syrca, aby na zawsze pozbyć się ideologicznie szkodliwego, z punktu widzenia władzy, miejsca w Kijowie. Uważano, że na tym temacie grają „nasi wrogowie”… Z czasem uznano przyczynę awarii, która nastąpiła w wyniku kilku rażących naruszeń: błędy w projekcie opracowanym przez instytut branżowy w Moskwie, niedbalstwo przy budowie i eksploatacji osadnika oraz zwłaszcza — niedopuszczalna obojętność władz miejskich, które ostrzegano o niebezpieczeństwie z wyprzedzeniem, a nawet w przeddzień, kiedy jeszcze można było zapobiec przynajmniej ofiarom w ludziach. Ale górę wziął ów strach władzy przed odpowiedzialnością, przed zdecydowanymi, niechby nawet ideologicznie niebezpiecznymi działaniami — strach powtórzony po 25 latach, kiedy też można było nie świętować 1 maja i uniknąć ogromnych szkód oraz strat od awarii czarnobylskiej… Liczba ludzkich istnień, które zabrał „drugi Babi Jar”, prawdopodobnie nikt już wiarygodnie nie pozna, tym bardziej, że w oficjalną wersję o 145 ofiarach trudno uwierzyć tym, którzy widzieli to miejsce wtedy, którzy pracowali przy likwidacji skutków awarii… I potem w szpitalach oraz w domach umierali ranni i poszkodowani, których przyczyny śmierci już nie zaliczano do liczby ofiar: jak pracowała radziecka statystyka medyczna, dobrze wiadomo. Przecież u nas nigdy nie było epidemii grypy, którą ukrywano pod dobrze wszystkim znanym skrótem „ORZ” (ostroje riespiratornoje zabolewanije) — to po to, byśmy wyglądali lepiej niż „gnijący Zachód”. Przypomnijmy o innych stratach: według oficjalnych dokumentów, podczas awarii zniszczono 68 budynków mieszkalnych i 13 administracyjno-produkcyjnych. Za niezdatne do zamieszkania uznano 298 mieszkań, w tym 163 — w domach prywatnych, gdzie mieszkały 353 rodziny o łącznej liczbie 1228 osób. A równo trzydzieści dni po „kureniwce” starszy porucznik lotnictwa Jurij Gagarin odbył pierwszy na świecie lot kosmiczny wokół Ziemi i szczęśliwie wylądował tego samego dnia już jako major i Bohater Związku Radzieckiego. Świat wstrząsnęła ta doprawdy sensacyjna wiadomość, wobec której wszystko inne stało się mniej ważne… Potem teren awarii oczyszczono, rozplanowano i na nowo wybudowano zajezdnię tramwajową, wiadukt, wytyczono i zabudowano obecną ulicę Ołeny Telihy, urządzono park, ustawiono pomnik poległych pracowników transportu elektrycznego itp. Życie trwa! Nowe życie. Maria WYSZNEWŚKA, m. Czerniowce Pomnik stworzył znany czerniowiecki rzeźbiarz Iwan Salewycz. Witając obecnych, rektor BDSM Taras Mykołajowycz Bojczuk zaznaczył, że jest dumny z tego, iż to właśnie w Bukowińskim Państwowym Uniwersytecie Medycznym studiował genialny kompozytor Wołodymyr Iwasjuk, który stał się najwyższym artystycznym osiągnięciem ukraińskiej kultury muzycznej XX wieku. Pierwszy zastępca przewodniczącego Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Heorhij Hałyć, zastępczyni mera miasta Inna Onacka, doktor nauk medycznych, profesor, zasłużony lekarz Ukrainy, kolega z roku Wołodymyra Iwasjuka — Wasyl Kornacki podkreślali, że twórczość Wołodymyra Iwasjuka dawno zajęła swoje należne wysokie miejsce w sercu naszego narodu, na Ukrainie i daleko poza jej granicami. W uroczystościach wzięły udział: siostry Oksana i Hałyna, koledzy z roku Wołodymyra Iwasjuka, wśród których była także kierowniczka oddziału Czerniowieckiego Obwodowego Klinicznego Przychodni Kardiologicznej Marija Feodosijiwna Staroszynowa. — Wołodja był moim kolegą z roku. Jak my wszyscy, którzy przyszliśmy z powołania do instytutu medycznego, był gorliwy w nauce. Wyróżniał się jedynie miłością do muzyki. W kontaktach był szczery i prosty. Niejednokrotnie zapraszał mnie do śpiewania. Ale mając pewne kompleksy dotyczące występów publicznych, tak i nie odważyłam się przyjąć jego zaproszenia. Pozostaliśmy dobrymi kolegami z roku. Wołodja kończył instytut medyczny już we Lwowie, równolegle studiując w tamtejszym konserwatorium. Wiem, że pomimo jego łagodnego usposobienia, nie układały mu się relacje z jego kierownikiem kursu w konserwatorium. A pewnego razu na seminarium we Lwowie, już po tragicznej śmierci Wołodji, lwowscy medycy opowiedzieli mi o pewnych szczegółach tego tragicznego wydarzenia. — Jeśli można, proszę o tym opowiedzieć? — Pewnego dnia do lwowskiego szpitala w ciężkim stanie został dostarczony patomorfolog, który przeprowadzał ekspertyzę medyczną, aby ustalić przyczynę śmierci Iwasjuka. Najwyraźniej ów ciężar przysięgi milczenia, który wisiał nad nim przez lata jak miecz Damoklesa, dręczył jego duszę. I po operacji, dosłownie na kilka dni przed swoim odejściem na tamten świat, lekarz opowiedział kolegom prawdę o śmierci Wołodymyra Iwasjuka. Według jego słów, Wołodję zatłuczono na śmierć w jakiejś piwnicy. Wszystkie narządy wewnętrzne były uszkodzone. A kiedy młodzieńcy zrozumieli, że zabili swoją ofiarę, wtedy, najwyraźniej, wywieźli go do Brzuchowic i powiesili w lesie. — Czy były w tamtym czasie wersje dotyczące przyczyn takiej rozprawy i dlaczego ich nie ujawniano? — Według słów moich lwowskich kolegów, przyczyną była rzekomo dziewczyna, z którą Wołodja w tamtym czasie się spotykał. A zbrodni dokonał wraz ze swoimi przyjaciółmi jej były chłopak. Ale ponieważ były to dzieci wysokich rangą urzędników Lwowa, to, zrozumiałe, szczegóły zbrodni nie były ujawniane, a winni tragicznej śmierci Wołodji do dziś nie zostali nazwani. — Była Pani znajomą ojca Wołodji… — Tak, ale znacznie później, już po tych tragicznych wydarzeniach. Było to, kiedy leczył się u nas. Dowiedziawszy się, że z Wołodją razem studiowaliśmy, Mychajło Hryhorowycz dużo wypytywał mnie o wszystko, sam opowiadał niemało ciekawych rzeczy, a pewnego dnia podpisał i podarował mi swoje książki. Na uroczystościach, ze słowami wdzięczności za dobrą pamięć i uhonorowanie imienia brata do czerniowczan zwróciła się siostra kompozytora Hałyna Iwasjuk-Krysa. Do tablicy pamiątkowej Wołodymyra Iwasjuka złożono żywe kwiaty. Uroczystości zakończyły się improwizacją „Ja kocham Iwasjuka”, którą wykonali studenci Bukowińskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego. I znów, jak wtedy, ponad 40 lat temu, brzmiały na placu znajome, do bólu bliskie melodie i słowa: Wyznaj mi, skąd u ciebie te czary? Ja bez ciebie wszystkie dni w niewoli smutku… Może gdzieś w lasach ty czar-ziela szukałaś, Słońce-rutę znalazłaś i mnie oczarowałaś… Te słowa z piosenki „Czerwona ruta”, która stała się wisienką na torcie improwizacji, żyją ponad 30 lat. Dłużej, niż przeżył poeta i kompozytor Wołodymyr Iwasjuk… Odszedł z życia w wieku 30 lat. Trzydzieści lat. Ale przez nie zrobiono o wiele więcej, niż większość z nas robi przez całe życie. 30 lat… Młodość, dojrzałość? Jak świadczy twórczość Wołodymyra Iwasjuka — dla talentu nie ma granic czasowych. Talent mało zależy od wieku. Potwierdza to również wdzięczna pamięć bukowińczyków o swoim ziomku. 4 marca 1999 roku w Czerniowcach otwarto Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka, na fasadzie którego ustanowiono mu tablicę pamiątkową. W Kicmaniu, przy wsparciu ówczesnego gubernatora Heorhija Filipczuka, Wołodymyrowi Iwasjukowi postawiono pomnik. W tym roku ustanowiono i otwarto tablicę pamiątkową na budynku Bukowińskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego. Talent żyje w dziedzictwie — w naszych duszach, naszych sercach. W piosenkach… Inicjatywa ustanowienia pamiątkowej tablicy należy do kierownictwa Bukowińskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego, ponieważ swoją ścieżkę w dorosłe życie Wołodymyr Iwasjuk zaczął wytyczać właśnie tutaj, w Czerniowieckim Instytucie Medycznym. Tutaj narodziły się jego znane piosenki „Czerwona ruta”, „Wodohraj”, „Pójdę w dalekie góry”, „Malwy”, „Ballada o dwóch skrzypcach”, „Piosenka będzie między nami”. I naturalne jest, że na tablicy zaznaczono właśnie ten okres w jego życiu: „W tej placówce od 1967 r. do 1972 r. studiował wybitny ukraiński kompozytor Wołodymyr Iwasjuk”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Jurija Tiutiunnyka (generała-chorążego armii URL) oraz Majki Johansena, scenografa i dekoratora profesora Wasyla Kryczewskiego. Opowiedzieć ten film jest niemal niemożliwe: tutaj współczesność przeplata się z mitologią. “Arsenał” (1929 r.) — film o walce o Kijów w styczniu 1918 roku. Na sali było nie więcej niż 20 osób. Czy ten obraz w jednej z kluczowych scen — głosu zza kadru. Co więcej, podczas oglądania filmu “Iwan” w pomieszczeniu kina trwała głośna próba dziewczęcego zespołu rockowego, poświęcona prezentacji almanachu romantycznych krótkometrażówek. Ale wróćmy do seansu z filmem “Iwan”. Od czasu do czasu ktoś z widzów rozmawiał przez telefon. W filmie jest scena, gdzie kierownik budowy wyjaśnia przyczynę zranienia robotnika: “Zabił go brak uwagi!” A czy nie “zabija” seansu filmowego takie zachowanie widzów? Stało się normą przyjść z opóźnieniem, paplać przez telefon, szeleścić papierkami od cukierków… Gdzie nie spojrzeć, elementarne niewychowanie, jeśli nie powiedzieć ostrzej. O filmach “Szczors” (1939 r.) i “Miczurin” (1948 r., kolorowy). Pomimo Stalinowskiej nagrody dla Dowżenki za “Szczorsa”, film stał się satyrą na wszystkich: i na bolszewików, i na Petlurę… Odnotuję jedynie transparenty z napisem “Niech żyje wojna domowa!”, frazę Szczorsa “Da zdrawstwujet krasnyj terror”, bogacza z monetami w ustach. Na sali wokół mnie siedziały cztery dziewczyny, które ciągle chichotały… Nawet wtedy, gdy “czerwony” dowódca Bożenko wymieniał miasta i liczbę “położonych” tam przeciwników (czemuś szczególnie bawiło dziewczyny usłyszane o poległych w Browarach!). “Miczurin” może wydać się niemal agitką za Stalinem i ówczesnym sposobem życia (internetowa encyklopedia nazywa go “kanonicznym opusem”). Ale film ten pokazuje niepodrobiony entuzjazm tamtych czasów. Wartość takich dokumentów epoki, myślę, tylko rośnie. Na koniec chcę życzyć czytelnikom zobaczenia także innych filmów Ołeksandra Dowżenki, w tym “Wyzwolenia” — o “przyłączeniu” Galicji w 1939 roku. Poprzedni jego pokaz był w Kijowie w 2009 roku (przy wsparciu Instytutu Polskiego w Kijowie). miliona hrywien. Taka sytuacja zmusza kierownictwo Akademii do oszczędzania, w tym na energii elektrycznej. Właśnie z tym związany jest zakaz przeprowadzania w Akademii jakichkolwiek wydarzeń po siódmej wieczorem. Życie studenckie w budynkach “Mohylanki” właśnie w tych godzinach zaczyna wrzeć. Oczekiwane skrócenie w czasie licznych studenckich wieczornych inicjatyw, na które zbiera się uzdolniona młodzież z całego miasta, może znacząco osłabić aktywność. Niestety, stronnicze podejście kierownictwa Ministerstwa Oświaty po raz kolejny uderza w interesy studentów i nie tylko Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Niedbale czytają nasi włodarze klasykę ukraińskiej literatury, tak by zwrócili uwagę na przestrogę Iwana Koczerhy w “Weselu ze świecą”. Pomimo dostępności wideo i tekstów w sieci Internet, kluby filmowe są potrzebne. Bo dają możliwość komunikowania się i studentom, i miłośnikom kina w różnym wieku. Nie chce się, aby sprawdziła się przestroga francuskiego reżysera filmowego Leosa Caraxa: współczesny człowiek urodził się, posiedział w Internecie i… umarł. P. S. Na 18 marca w klubie filmowym NaUKMA (ul. Nabereżno-Chreszczatyćka 27) zaplanowano pokaz filmu polskiego reżysera Marka Tomasza Pawłowskiego “Uciekinier” o Kazimierzu Piechowskim, organizatorze ucieczki z Oświęcimia. Kinoman i dziennikarz Taras KOWALSKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

GDZIE SĄ PŁYTY Z ARCYDZIEŁAMI DOWŻENKI?

Ołeksandra Dowżenkę — obok Serhija Ejzenstejna — uważa się za klasyka światowej kinematografii, ogląda się go w szkołach filmowych, klubach, na festiwalach. Dlatego pokaz dziewięciu odrestaurowanych dzieł reżysera — w lutym, w kinie „Kijów” — miał stać się świętem dla stołecznej publiczności. Musiałem (na własny koszt) obejrzeć wszystkie zaprezentowane obrazy w małej sali „Cinematheque” (na sto miejsc). Oprócz filmu dokumentalnego „Ołeksandr Dowżenko. Rozmyślania po życiu” (1992 r., 20 min). Odniosłem wrażenie, że nawet dla doświadczonego widza poziom twórczości Klasyka pozostaje tajemnicą. Po słowach wdzięczności dla Ministerstwa Kultury Ukrainy — zleceniodawcy renowacji tych filmów — oraz organizatorów, firm IBS i „Illenko Film” — chce się zapytać: czy będą takie same pokazy w innych miastach Ukrainy? Przecież obrazy filmowe zostały zdigitalizowane, a cyfrowe kopie kosztują nie więcej niż taśma filmowa. Następne pytanie: gdzie są płyty ze spuścizną Dowżenki? Przecież nie trafiły one do wolnej sprzedaży (poszczęściło się tylko przedstawicielstwom dyplomatycznym i niektórym placówkom naukowym). Jedyne wyjście — „pobrać” kopie tych płyt z sieci Internet? A teraz kilka słów o każdym filmie retrospektywy oraz atmosferze na sali i w kinie. „Jagódka miłości” (1926 r.) — czarująca komedia, łańcuszek śmiesznych sytuacji, chociaż mowa w niej o próbie pozbycia się nieślubnego niemowlęcia. Publiczność śmiała się i nawet kilka razy wspomniała Charliego Chaplina. „Torba kuriera dyplomatycznego” (1927 r.) jest ciekawa także aktorskim udziałem samego reżysera w roli palacza. Tutaj Dowżenko spiera się z inspektorem-szpiegiem. „Zwenigora” (1927 r.) stworzona przy udziale scenarzystów „bolszewicka”? Mimo wszystko jest tu spojrzenie reżysera-humanisty. Spójrzcie chociaż na Amwrosija Buczmę w roli niemieckiego żołnierza. Podczas seansu zdarzyło się „szczególne wydarzenie”: kobieta w wieku około sześćdziesięciu lat spóźniła się jakieś dwadzieścia minut i od razu… wyszła z sali wyjaśniać, gdzie jest dźwięk tego filmu. Niemego filmu. Następnego dnia ten jej rozmówca, pracownik kina, opowiedział mi: kobieta uważała, że przyszła właśnie na „wersję dźwiękową” filmu. Dodam, że spóźnienia widzów — nawet o piętnaście minut — były czymś zwyczajnym podczas Tygodnia Kina Dowżenki. Seanse w dni powszednie zaczynały się o 17 (lub 17:30) i 19 godzinie. „Ziemia” (1930 r.) wyświetlana była nawet kilka razy. Byłem na drugim planowym pokazie w małej sali (wolnych miejsc prawie nie było). Film, którego poetyckie kadry zapisują się w pamięci. Wśród jego widzów w sobotę był także poeta Iwan Dracz. Kilka krzeseł przed poetą siedział młodzieniec, który za każdym razem na dramatyczny moment reagował głośnym „Ha-ha-ha!”. Na przykład na frazę „Umierasz, Semenie!”. Sala oburzyła się i żartowniś sobie poszedł… Zaobserwowałem: oburzenie widzów też przeszkadza w oglądaniu, a głupkowaty śmiech młodzieńca — to informacja do zrozumienia współczesnej młodzieży. Wreszcie „Iwan” (1932 r.) — pierwszy dźwiękowy film Dowżenki. Wśród jego kompozytorów — Borys Latoszynski. Obraz odrestaurowany niezwykle niechlujnie: nawet z pierwszego rzędu niemożliwe było rozróżnienie słów ludowej pieśni, kiedy część chłopów poszła polem w proletariusze, oddzieliwszy się od gromady, a

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«POKAZANO JURIJA HORLISA-HORSKIEGO NA WIELKIM EKRANIE»

Niedawno w kijowskim Domu Kina odbyła się projekcja filmu dokumentalnego „Jurij Horlis-Horski”. W zeszłym roku, w grudniu, ten dwuodcinkowy film wyemitowano w telewizji kanału „Kultura”. Film o Bohaterze ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego i znanym pisarzu stworzyła grupa entuzjastów, wśród których byli Ołeksandr Dombrowski (reżyser), pisarz Roman Kowal (autor filmu), kapłan, zasłużony artysta Ukrainy Petro Bojko (lektor) oraz pisarz Wasyl Szkla. Pokaz wywołał ogromne poruszenie. We wstępnym słowie Wasyl Szkla nazwał Horlisa-Horskiego (Jurija Jurijowycza Horodianyna-Lisowskiego) „ojcem-hetmanem całych pokoleń”, a Romana Kowala z Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar” — mężczyzną, „który najbardziej zaorał tę chołodnojarską rolę”. Petro Bojko dodał, że zaorano „tę straszliwą niepamięć” o dziesiątkach lat walk wyzwoleńczych i ich bohaterach. Prawie godzinny dwuodcinkowy film zawiera zdjęcia i dokumenty filmowe o Armii UNR, historii powstania powieści „Chołodnyj Jar”, czasach pracy podziemnej w Kijowie i Winnicy, uwięzieniu oraz pobycie w szpitalu psychiatrycznym (dzięki symulowaniu choroby), ucieczce i dalszej trasie: Lwów—Zakarpacie—Rumunia—Jugosławia—Finlandia—Ukraina (powrócił w 1942 r.)—Austria—Niemcy… O śmierci bohatera powiedziano: wymieniono strony zainteresowane tym oraz osobę, która pozostawiła świadectwa-wspomnienia. To, co zostało sfilmowane, skłania widza do dalszego zapoznawania się z tematem. Na przykład przytoczono wspomnienie jednego z uczestników wydarzeń o idealnym stosunku armii niemieckiej do ludności okupowanej Ukrainy (chociaż bolszewicy też byli okupantami). Osobno zwrócę uwagę na to, że twórcy filmu nawiązali do współczesności: widzimy upamiętnienie pamięci chołodnojarców, opowieści świadków wydarzeń historycznych. Takie pokazy są bardzo potrzebne, a dodatkowo wywołują dyskusje. Musiałem zapytać o zdanie kilku widzów. Zwłaszcza o nieprofesjonalność zabiegu, gdy ktoś mówi lub śpiewa piosenkę na tle obrazu pejzażu. W odpowiedzi usłyszałem: — A pan jest operatorem? Nie, to czemu pan mówi, proszę wziąć kamerę do rąk i kręcić… Coś za dużo kagiebistów się namnożyło na drugim piętrze (prawdopodobnie aluzja do Domu Kina). Tak właśnie porozmawiano. Choć przed pokazem Wasyl Szkljar, autor powieści „Zaliszeniec”, ostrzegł: — Jeśli są jakieś niedoskonałości, nie oceniajcie surowo. Bo to wynik naszych ukraińskich biednych budżetów. Może to jeszcze „nie wieczór”? Przecież ludzie interesują się filmem. Wśród widzów było sporo inteligencji. I nie tylko twórczej. To cieszy i daje nadzieję. Czy razem pokonamy tę straszliwą niepamięć?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

MINISTERSTWO OŚWIATY ZAOSZCZĘDZIŁO NA KINOKLUBIE «MOHYLANKA»

Niedawno znany w Kijowie kinoklub „Kijowsko-Mohylańskiej Akademii” zamieścił w sieci Internet komunikat o ograniczeniu pokazów filmowych do jednego w tygodniu w ciągu pierwszego kwartału (zamiast dotychczasowych pięciu lub trzech). Przyczyną jest „nieodpowiedzialne ograniczenie finansowania edukacji przez rząd i zmuszona decyzja administracji uniwersytetu o przejściu na tryb wzmożonej oszczędności energii elektrycznej”. Kinoklub krytykuje cięcia w finansowaniu oświaty i wzywa nieobojętnych do udziału w akcjach protestacyjnych pod hasłem „Nie pozwolimy im oszczędzać na nas!”. Oto jak skomentował „obcięcie” pokazów filmowych w „Mohylance” Dmytro Kulibaba, który w latach 2008–2010 pracował na stanowisku doradcy ministra oświaty i nauki Ukrainy: — W tym roku „Mohylanka” rzeczywiście niedootrzymała około od-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

czasowy sos czosnkowy. W tym celu czosnek rozetrzeć z solą, dodać 2 łyżki oleju słonecznikowego i wymieszać. Podsmażone ziemniaki polać sosem czosnkowym. Ziemniaki po archijerejsku: 1,5 kg ziemniaków, 5 łyżek oleju, 2 łyżki mąki, sól. Ziemniaki ugotować, ostudzić, pokroić w grube plastry i podsmażyć na oleju. Pod koniec smażenia wsypać mąkę, energicznie wymieszać i pozwolić wytworzyć się chrupiącej skórce. Sałatka ziemniaczana Potrzeba: 4 ugotowane ziemniaki, 2 świeże lub kiszone ogórki, 1 szklanka zielonego groszku, 1,5 cebuli, zielenina, 1 ugotowana marchewka, dressing do sałatek (lub olej), konserwowane ryby. Ziemniaki, marchew i ogórki pokroić w kostkę, cebulę posiekać. Wszystko wymieszać z dressingiem, przełożyć do salaterki, a wzdłuż brzegów ułożyć rybę. Sałatka smakuje wyśmienicie, jeśli dodać do niej 2—3 łyżeczki żurawiny lub borówki brusznicy. Przekąska z kapusty Główkę kapusty rozebrać na liście, zanurzyć we wrzątku na kilka minut, odcedzić na durszlaku. Gdy liście stygną, przygotować nadzienie: obrać 5 marchewek i zetrzeć na tarce o grubych oczkach, dodać 2—3 posiekane ząbki czosnku, posiekaną zieleninę, sól. Wszystko dokładnie wymieszać. To nadzienie zawinąć w liście kapusty, ułożyć w garnku i pozostawić na dwa dni. Potrawa gotowa! Smacznego!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

POTRAWY NA POST

Zupa z kaszą pęczak Potrzeba: 0,5 szklanki kaszy pęczak, 400 g grzybów, 3 ziemniaki, 1 cebula, marchew, zielenina, sól, pieprz. Przygotowanie. Wlać do garnka 3 l wody. Wsypać do niej kaszę pęczak. Ugotować kaszę do półmiękkości. Dodać ziemniaki pokrojone w kostkę. Na patelni podsmażyć grzyby z cebulą i marchwią, a następnie wszystko wymieszać. Doprawić solą, pieprzem, zieleniną. Doprowadzić do gotowości. Zupa ziemniaczana z czosnkiem Niezbędne składniki (4 porcje): 1 główka czosnku, 4 ziemniaki (pokrojone w kostkę), 1,75 l bulionu warzywnego, sól, czarny mielony pieprz, pietruszka. Sposób przygotowania. Rozgrzać piekarnik do 190 stopni. Położyć nieobrany czosnek na blachę i zapiekać, dopóki nie stanie się miękki w środku. Ugotować ziemniaki do półmiękkości. Zagotować bulion i dodać do niego ziemniaki. Oczyszczony czosnek wycisnąć. Dodać do zupy i przyprawić do smaku. Gotować 15 minut i podawać, dekorując pietruszką. Grzyby duszone z ryżem Niezbędne składniki: 300 g solonych lub 50 g suszonych grzybów, 60 ml oleju roślinnego, 2 cebule, 1 łyżka koncentratu pomidorowego, sól, zielenina pietruszki, 2 szklanki ryżu. Sposób przygotowania. Pokroić Wasyl CZEPURNYJ, przewodniczący czernihowskiej „Proświty” Kołchozowa wieś lat 60.—70., wysławiana przez zastępy ukraińskich radzieckich literatów. Jeszcze nie wyszła z okowów stalinizmu i malenkowszczyzny, kiedy podatkiem obkładano każde drzewo owocowe, kiedy świńską skórę trzeba było oddać, kiedy ogród wytyczano tak, żeby wieśniak ani nie zdechł, ani się nie wzbogacił. Nauczycielom, powiedzmy, nie więcej niż 25 arów, a prostym wieśniakom można i więcej. Ale często tak, jak u moich rodziców — wytyczano po kilka arów w różnych miejscach. I każdej wiosny ojciec przeklinał i bił biednego konia, bo przecież trzeba było i ogród zaorać, i w sąsiedzki nie wjechać, a wszystko to na krótkich arach. Do dziś dziwię się cierpliwości ojca — przecież wiedział, że jego ojciec Andron miał ziemi znacznie więcej, że naszą własnością był i staw, gdzie konopie moczono, i brzozowy lasek obok niego. Nie na darmo lubił do Hwozdewa na grzyby chodzić — tam obok jest i rodowy las. Ale nie opowiedział — strach trzymał go za język. O tym dowiedziałem się od jego starszego brata, mojego wuja Mykoły, kiedy już ojca nie było. Opowiedział on i o naszej stodole, która wydawała mi się, małemu, ogromną, a w rzeczywistości była to już jej czwarta część w porównaniu z prawdziwą — kiedy komuniści zaczęli do kołchozu wszystko zagarniać, to mojemu dziadkowi Andronowi poradził dziadek Mychaliusza, z którym i ja przyjaźniłem się w dzieciństwie, rozebrać w nocy wielką stodołę i złożyć mniejszą. Co dziadek Andron i zrobił. Stodoła uratowała się przed kołchozem. I w niej tak słodko było słuchać deszczu po so-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Naleśniki — popisowe danie

Mychajło KURDIUK, kandydat nauk rolniczych, wieś Trostianec, rejon ichniański, Czernihowszczyzna W moim rodzinnym Stolnem, a jest to stara kozacka wieś w rejonie meńskim Czernihowszczyzny, od dawna umieją dobrze gotować. Przygotowują smaczny barszcz, pieką pierogi, pierogi ruskie robią z różnymi nadzieniami, a poza tym kisiele — mleczne i owocowe. Stolnianie mają też swoje popisowe danie. Rano zwykle piecze się naleśniki, które podaje się na stół raz, a dodatki do nich podaje się dwa razy: dzięki temu nie ma monotonii w jedzeniu i naleśniki stają się sytniejsze. Ciasto na naleśniki przygotowuje się z mąki gryczanej z domieszką żytniej lub pszennej oraz zaparzu, który nadaje im kwaskowatość i puszystość. Gorącą patelnię smaruje się kawałkiem słoniny, ciasto nalewa się drewnianą łyżką. Naleśniki układa się na talerzu w wysoki stos, dzięki czemu długo pozostają gorące. Dodatki do naleśników podaje się dwa razy: najpierw słoninowy, a potem śmietanowy. Na patelni smaży się słoninę, wytapia się tłuszcz, w który przed zjedzeniem maczają się kawałki naleśników. Najlepiej, gdy do naleśników podaje się zarumienione i aromatyczne mięso wieprzowe. Lecz najwyższym gatunkiem tego dania są naleśniki z domową kiełbasą, którą smaży się razem ze słoniną. Kiełbasa powinna być lekko zarumieniona. Po naleśnikach z kiełbasą lub słoniną robi się małą przerwę, a dopiero potem podaje się zimną śmietanę. Najlepsza śmietana to ta zebrana z glinianego dzbana, w którym mleko naturalnie zsiadło. Taka śmietana ma szczególny smak i zapach, jakiego nie ma śmietana kwaśna, chociaż naleśniki z nią też są bardzo smaczne. Tak smacznych naleśników nigdzie nie jadłem. O rytuale spożywania naleśników w moim rodzinnym selu przyszło mi przypomnieć sobie w Liechtensteinie, dokąd nas z I. Sподаренком zaprosił bratanek założyciela legendarnej Askanii, Eduard Aleksandrowicz Falz-Fein. Gościł nas dyrektor zakładu aparatury próżniowej w Balzers, uprzejmie zapraszając na kolację do restauracji w Vaduz — stolicy tego państwa. Jedliśmy smażonego pstrąga — rybę królewską, a po tym kucharz ponownie położył na nasze talerze kawałki pstrąga, a dyrektor (toastmistrz posiłku) zauważył, że w ich domu danie firmowe podaje się dwa razy. A nasi wieśniacy, nie znając wyrażenia „danie firmowe”, także podają naleśniki dwa razy. Dlatego właśnie one są daniem firmowym. Przypomniało mi się również gościnne przyjęcie u moskiewskiego metropolity Pitirima. Na uczcie podawano puszyste apetyczne naleśniki pod kloszem. Aby nie stygły, układano je następnie na specjalnych, dobrze podgrzanych talerzach. Do naleśników podawano nie słoninę smażoną z kiełbasą, lecz czarny i czerwony kawior oraz polewę z masła śmietankowego. Przed spożyciem polewano je wstępnie „Specjalną moskiewską”, co nadawało temu obiadowi pewnego rytuału, a potrawie przyjemniejszego smaku. Jednak ukraińskie naleśniki są smaczniejsze!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Czernihowska «Proświta» poleca potrawy Siwerszczyzny

pokrojone w kawałki grzyby i cebulę usmażyć na oleju. Następnie wsypać płukany ryż i wlać 2 szklanki gorącej wody. Dusić, aż ryż stanie się miękki. Potem dodać przecier pomidorowy i posolić. Podawać, udekorowane natką pietruszki. Zupa owsiana: 2,5 l wody, 2 ziemniaki, 1 marchew, 1 cebula, 1/2 szkl. płatków owsianych, zieleń, sól. Do wrzącej wody włożyć ziemniaki pokrojone w kostkę. Gdy ziemniaki prawie się ugotują, zaprawić zupę drobno pokrojoną cebulą, marchwią i suszoną zielenią. Dodać płatki owsiane, dobrze wymieszać i gotować jeszcze 5—10 minut. Kotleciki grochowe. Na masę do kotletów: ugotować do gotowości 400 g żółtego grochu. Na wywarze grochowym przygotować kaszkę manną, z rachunku 100 g kaszy manny na 250 g wywaru. Gotowy groch dobrze rozgnieść, dodać gorącą kaszkę mannę, trochę mąki, sól i mielony czarny pieprz według smaku, cebulę zeszkloną na oleju i wszystko dobrze wymieszać (masa powinna być dość gęsta). Uformować z masy grochowej owalne kotleciki, obtoczyć w bułce tartej, usmażyć z obu stron na oleju i lekko zapiec w piekarniku. Podawać gorące, polane olejem, z dużą ilością drobno pokrojonej smażonej cebuli. Ziemniaki w sosie czosnkowym. 10 małych ziemniaków, pół szklanki oleju słonecznikowego, 6 ząbków czosnku, 2 łyżeczki soli. Oczyszczone ziemniaki umyć i wytrzeć ręcznikiem. Każdy ziemniak przeciąć na pół. Większą połowę oleju roślinnego rozgrzać na patelni i usmażyć ziemniaki na złocisty kolor. Następnie przygotowa-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Pirogi z karmelkami

...łomianej strzesze, kiedy babcia Lisawetka wiązała wianki cebuli. Tak więc kuchnia wiejska była właśnie taka — wiele z niej dawno zapomniano, bo trzeba było biec na niekończącą się robotę w kołchozie. Kiedy tam było się zajmować wszelkimi pundykami, skoro brygadzista pod oknem wykrzykiwał przydział pracy! Prawda, babcia zawsze była w domu i kiedy pościła, to jej jedzenie było dla mnie najsmaczniejsze — gotowała sobie w małym garnuszku kaszę gryczaną (był wtedy deficyt, zresztą gryka była, tak jak za czasów Azarowa!), a ja, bywało, większą połowę wcinałem do końca. Choć był też suto zaprawiony zupą i na piecu stał barszcz na słoninie. Dopiero kiedy we wsi był odpust — wtedy się starano: i zimne, zwane holodcem albo chołodne, stężało w chłodnych sieniach (odpust u nas był ku czci Kazańskiej), i pieczono pirogi, i robiono gołąbki, i kotlety. Pirogi stały pod lnianym ręcznikiem na piecu, na leżance. Z różnym nadzieniem, ale mnie jakoś najbardziej utkwiły z karmelkami. Prawda, cukierki-karmelki nie były deficytem. A my z bratem czekoladowe masło ojciec mógł kupić tylko wtedy, gdy odbierał pensję. Zresztą tak ją właściwie nazywano — получка (wypłata). Bo zarplata — to coś innego, sprawiedliwszego i większego. A tak — получка... Więc gryczaną kaszę polubiłem jeść taką, jakiej nie wszędzie się spotka: dodaję oleju (u nas jest rodzaju męskiego — olej), nierafinowanego, żeby pachniał, i cukru. Próbowaliście? Albo kaszę ryżową — żółtą (do tego trzeba domowego masła i jajek z żółtopomarańczowymi żółtkami), rozsypistą, słodką. U nas nazywa się ją odpustową — pewnie dlatego, że tak bogatej nie zawsze było z czego gotować. Jadłem taką kaszę kiedyś, na początku lat 90., w Oleszni, dokąd jeździliśmy, by przywrócić pamięci imię Zofii Rusowej. Kasza była tak smaczna, że artystka — nie chcę podawać nazwiska — nałożyła ją sobie prosto na klejonkę, żeby nie wyjadło jej wszystkiego ze wspólnej dużej miski, dopóki nie przypnie swojego nieustannie gadającego języka. Więc myślę, że wiele wiejskich przepisów przepadło w czasach kołchozowych. Nie było kiedy i nikomu ich przechowywać. Choć głowa niedawno założonego w Czernihowie Awdijiwskiego Zemlaczestwa (nasza wieś to Sosnicki rejon) Wasyl Buhrowy twierdzi o jakichś szczególnych awdijiwskich wareniki — tu ja, jak wilk z bajki, powiem: „Nie wiem, nie próbowałem”. Podstawowe jedzenie naszych chłopów: rano — zupa, na obiad — barszcz i kasza. Wszystko popijano mlekiem. Na kolację mogło być coś takiego szybkiego, jak jajecznica albo smażone ziemniaki. A kiedy już mieszkałem w mieście, matka opowiadała, jak sąsiedzi robią adżikę: „To alkoholicy lubią tym zagryzać!”. Biedna wieś! Prawda, była u nas też jeszcze jedna potrawa, którą rodzice jakoś lubili — kawmy. To rozgnieciona gotowana ziemniaczana papka, którą dziś nazywa się purée. Ale jadło się ją z sirokwaszą. To też słowo niepowszechnie literackie, bo proszę, komputer je zaznacza. W innej Awdijiwce, w Kulikiwskim rejonie, nasze kawmy nazywa się jeszcze bardziej oryginalnie — hotska. To była częsta wiejska wieczorna strawa. A małemu zaś chciało się pundyków! Ale też dobrze, że prosta strawa wygrywała — zdrowiej! Jednak przysmakami, poza sklepowymi pierniczkami i cukierkami, były u nas kiszone jabłka, które matka wnosiła prosto z piwnicy, brała z beczki. Albo świeże jabłka wujka Wasyla, które trzymał zimą w trocinach — teraz wiem, że to były limonki. A u nas była taka jabłoń, że w wielką śnieżną zimę ojciec owijał ją słomą przed zającami — mieszkaliśmy na skraju pola aż do Ponornickiego traktu, a zające przecierały ścieżki. Jednak nigdy nawet nie myślało się, żeby łapać zające. Podobnie jak kuropatwy, które wzlatywały spod lodowej skorupy, spod śniegu. Jabłoni było kilka, ale smaczniejsze były sąsiedzkie, jak zawsze — u nas nazywały się funtówkami. Długo ich szukałem, opowiadano mi o gruszkach, aż w końcu z Koriukiwki dziennikarz Andrij Nawrodski przywiózł szczepki. Trzeba będzie spróbować je wyhodować. …Kiedy chwalą system komunistyczny, opowiadają, jak dobrze się żyło za Związku, boki mnie bolą. Bo tak się o nie ocierało, kiedy ja, nastolatek, stałem w kolejce wśród dziadków i bab za dwoma bochenkami chleba. Więcej niż dwa na jedne ręce nie dawali! I chleb przywożono raz na dwa dni. I to we wsi dużej, która leżała przy trasie! Więc nie trzeba mnie namawiać. Pirogi z karmelkami były smaczne, ale teraz chcę też inne — z wiśniami, z porzeczkami, z serem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

OGŁOSZENIE KONKURS LITERACKI

Jewhen Buket, zdjęcie autora. W tym roku przypada 265. rocznica urodzin hajdamackiego przywódcy, ostatniego pułkownika Koliszczyzny, Iwana Bondarenki. Stanął on na czele oddziału powstańców, który działał na kijowskim Polesiu, rozprawiając się z obszarnikami, polską szlachtą i dzierżawcami. Dzięki swojej odwadze Iwan Bondarenko cieszył się popularnością wśród ludzi. Podstępnie schwytany w Makarowie, stracony w Czarnobylu. Datę śmierci właśnie tego przywódcy – 8 sierpnia 1768 roku – przyjęło się uważać za zakończenie powstania hajdamackiego, czyli Koliszczyzny. A rok jego urodzenia udało się ustalić dzięki jednej z pieśni ludowych, których zachowało się niemało. Jedne z pierwszych znanych zapisów pieśni o Bondarence – „Chwaliła się Ukraina, że u nas dobrze żyć”, „W Makarowie, sławnym mieście, uroczyste święto” i „Oj chwalił się Bondarenko” zachowały się w albumach Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Dlatego nieprzypadkowo, właśnie w przededniu świąt szewczenkowskich, Kijowskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, obwodowa organizacja Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, redakcja Ogólnoukraińskiego tygodnika kulturologicznego „Słowo Proświty”, redakcja gazety „Makarivśki wisti” oraz Makarowski Rejonowy Ośrodek Twórczości Dzieci i Młodzieży im. Danyła Tuptała ogłosiły konkurs literacki z okazji 265. rocznicy urodzin Iwana Bondarenki. Jego celem jest poznawanie historii rodzinnego kraju oraz popularyzacja działalności hajdamackiego przywódcy Iwana Bondarenki, a także wykrywanie i wspieranie utalentowanych młodych literatów, wychowanie patriotyzmu i świadomości narodowej. Najbardziej znany i najpopularniejszy hajdamacki ataman w rejonie makarowskim obwodu kijowskiego, gdyż Iwan Bondarenko urodził się we wsi Hruzke na Makarowszczyźnie, a obecne centrum rejonowe było ośrodkiem działalności jego oddziału. Właśnie dlatego już od ponad miesiąca trwają prezentacje tego konkursu literackiego w rejonie. Odbyły się już spotkania z uczniami Makarowskiego Liceum Przyrodniczo-Matematycznego, Bysziwskiej i Hruzczanskiej szkół ogólnokształcących I–III stopnia, członkami studia literackiego „Suzirja” przy OTDiM im. D. Tuptała, pracownikami rejonowego systemu bibliotecznego. Uczestnicy każdego takiego spotkania z zainteresowaniem zapoznają się z naszym czasopismem. Konkurs literacki z okazji 265. rocznicy urodzin Iwana Bondarenki nie ma ograniczeń wiekowych ani terytorialnych, jednak szczególną uwagę poświęca się utworom uczniów szkół ogólnokształcących i studentów. Do udziału przyjmowane są prace poświęcone opiewanej przez Tarasa Szewczenkę epoce Koliszczyzny, o objętości do dwóch stron tekstu drukowanego czcionką 12 pkt. Osobno należy wskazać nazwisko, imię, imię ojca uczestnika konkursu, adres zwrotny, numer telefonu kontaktowego. Gatunek utworów – poezja i proza. Język – ukraiński. Jury, któremu przewodniczy redaktor naczelna „Słowa Proświty” Lubow Hołota, wyłoni zwycięzców konkursu, którzy otrzymają cenne nagrody. Utwory zwycięzców zostaną opublikowane na łamach gazet „Słowo Proświty”, „Makarivśki wisti”, w almanachach literackich studia „Suzirja” oraz w książce o życiu i działalności Iwana Bondarenki. Prace przyjmowane są do 1 maja 2011 roku na skrzynkę elektroniczną [kontakt ukryty] lub na nasz adres pocztowy – ul. Chreszczatyk 10-b, Kijów-1, 01001, redakcja tygodnika „Słowo Proświty”. Informacje pod numerem telefonu w Kijowie 279-39-55. Narodowe Muzeum im. Tarasa Szewczenki Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki ZAPROSZENIE

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Zapraszamy 23 marca 2011 roku do Narodowego Muzeum imienia Tarasa Szewczenki (bulwar Szewczenki 12) na prezentację książki laureata Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Anatolija POHRIBNEGO „POZEW MOCNEGO CZYNU”. Początek o 17.00

Wydział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Wydział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Wydział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Dyżurny redaktor Jewhen BUKET Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301211 Nakład w marcu — 26 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 1 1 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz redakcji Iryna SZEWCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn