Zdjęcie Olgi Zoriniej
„Proświta” wita kobzarza
Antologia poetycka „Strzała”
Tłumaczenie maszynowe
Takiego Szewczenki — uczłowieczonego, żywego, pełnego sporów i energii twórczej — scena ukraińska jeszcze nie widziała. Wołodymyr Owsijczuk, 1989 r.
Iryna OLIJNYK
Na progu każdej wiosny zaczynamy usilnie szukać w sobie i dla siebie Szewczenki, starając się w dniu jego rocznicy śmierci przemyśleć rzeczywistość, nabrać tchu jego nieugiętości i stałości, napić się energii słowa, po raz kolejny poczuć dumę z ukraińskości, wypuszczając na zewnątrz ducha wolności, który zimą nieco przysnął. Jednak tej wiosny odnalezienie śladów Kobzarza, jak mi się wydaje, było dość trudne. Do swojego pomnika w Kijowie on chyba nie odważył się podejść. Pewnie trudno mu z wysoka rozeznać się w sztandarach i hasłach własnych „potomków”, którzy wyzywająco, w osobnych grupach, starali się mu coś słabo zameldować, w czymś zapewnić, coś obiecać, a przecież on marzył o „uwielbieniu”, wzywał do „obejmowania się”, pragnął postawić słowo „na straży”, a nie troszczyć się o przedwyborczy wizerunek zawodowych patriotów. Nie było jego śladów także na tradycyjnych uroczystościach operowych. Choć spoglądał surowo ze znanego portretu w nieoczekiwanych czarnobylskich błyskach jądrowych, nie dostrzegając swoim przenikliwym okiem laureatów szewczenkowskich nagród, słuchając na swoją cześć P. Tyczyny, W. Sosiury, B. Olijnyka i własnego przerobionego „Testamentu”, w którym „łany” przekształciły się w „stepy”. Trudno dziś odnaleźć jego ślady także na Czernieczej Górze w Kaniowie, która jeszcze niedawno była ukraińską Mekką, dokąd szło się pielgrzymkowym marszem, gdzie do dziś nie wzniesiono cerkwi Kobzarza. Mówią, że nawet premier Ukrainy Mykoła Azarow kilka lat temu, głęboko poruszony losem Szewczenki w ekspozycji Muzeum Kijowskiego, gdzie unosi się duch Szewczenki, był przykro zdziwiony jego nieobecnością na Tarasowej Górze, wśród rytualnie czarnych sal, portretowych prześcieradeł, przezroczystych stołów i audiostrefy alarmu przeciwpożarowego. Jednak, na szczęście, Taras Hryhorowycz nieoczekiwanie (a zawsze był niedościgłym mistrzem przeobrażeń) pojawił się na swojej rodzinnej Czerkaszczyźnie. Właśnie w tych dniach w Czerkaskim Akademickim Obwodowym Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. Tarasa Szewczenki odbyła się premiera trzeciej części dramatycznego poematu-tetralogii Bohdana Stelmacha „Taras” w reżyserii Serhija Proskurni „Taras. Słowa”. Bohdan Stelmach i Serhij Proskurnia — „szewczenkolodzy” z doświadczeniem, współpracują już od dawna, stopniowo materializując swoje marzenia o „uczłowieczeniu” postaci Szewczenki. Ponadto właśnie wiersz Bohdana Stelmacha „Pomnik Szewczenki we Lwowie” spowodował swego czasu pojawienie się w mieście tak zwanej „klumby” — gigantycznego hyde parku, który stał się ośrodkiem mityngów i ruchu obywatelskiego w walce o niepodległość. Obecny długoterminowy projekt jest niezwykłym zjawiskiem w artystycznej, czasem wręcz nazbyt przewidywalnie zaangażowanej szewczenkiane. To przedstawienie nierepertuarowe, choć, moim zdaniem, ozdobiłoby przestrzeń repertuarową każdego teatru, chociaż przeznaczone dla przygotowanego, myślącego widza. Na dziś jest to spektakl-szkic, spektakl-poszukiwanie, spektakl-próba. Można uznać go za generalną próbę kulminacji projektu teatralnego — multimedialnego epickiego widowiska na tle animowanych rękopisów i rysunków Szewczenki, gdzie postacie w dalszym ciągu będą występować jako ilustratorzy realnych faktów, budując symboliczne kompozycyjne schematy trudnego życia GENIUSZA w jego poszukiwaniach, rozczarowaniach, wzlotach, relacjach i samotności. Właśnie w tej przestrzeni naprawdę poczułam Szewczenkę: uczłowieczonego z bzowej fujarki, nieco zmieszanie rozchełstanego, gorąco zakochanego, ale niezdecydowanego i niekonsekwentnego, a jednak pociągającego, nawet imponującego, a nie zasuszonego, podręcznikowego dziadka (do 47 lat!!!). Jego wizerunek prawdziwie i poruszająco ucieleśnił na czerkaskiej scenie stołeczny aktor, zasłużony artysta Ukrainy Jewhen Nyszczuk. Serhij Proskurnia zauważył, że uważa próby za bezcelowe, jeśli aktor nie czuje swojego bohatera, nie wciela się w niego, nie buduje samodzielnie architektoniki fabuły, a jedynie wykonuje polecenia reżysera. Właśnie w taki sposób powstał, poprzez wzajemne przenikanie się, Szewczenko Jewhena Nyszczuka: z jego bólu, z jego miłości, jego patriotyzmu, zwątpienia i zdolności do samoodrodzenia, z jego dobroci i przyzwoitości. Najbardziej poruszające sceny to jego własne twórcze odkrycia, jak choćby gra z krolewieckim ręcznikiem, który był znakiem szczególnym w życiu Szewczenki, atrybutem jego niespełnionego marzenia i końcem jego życia. Wielką siłę emocjonalną ma nietradycyjne rozwiązanie sceny „Testamentu”, które w pył kruszy utarte stereotypy. To życie na granicy, życie z rozdarciem, nieustanne poszukiwania kobiecej energii i w rezultacie — jej całkowity brak, odbiór i nieodbiór przez współczesnych, uznanie i tragiczna samotność wśród wszechświatowego bazaru, słowa w obrazach dzieci — to wszystko kontur życia PROROKA, do którego tak trudno nam sięgnąć, bo nie każdego do siebie dopuszcza, chociaż od dawna jest nieodłączną częścią ukraińskiego wszechświata. Istnieje nadzieja, że projekt zostanie zrealizowany w pełnym zakresie do 200-lecia Kobzarza i stanie się jego ozdobą, bo, jak zauważył mer Czerkas Serhij Odarycz, gdy mu zarzucono, że zbyt wiele uwagi poświęca kulturze, a trzeba bardziej dbać o sprawy bytowe: „Bez kultury niepotrzebna będzie także kanalizacja”. Być może wtedy łatwiej nam będzie odnaleźć Szewczenkę, gdy eksponaty wrócą do domu Szewczenki w Kaniowie i wypełnią ciepłem zimne, pompatyczne sale, gdy pieśni na wiersze Kobzarza będzie się śpiewać bez partytur, gdy słowem Szewczenki nie będzie się przykrywać własnych haseł politycznych. Marzenia jednak się spełniają!
Z ROSY I WODY OLESIOWI FYSUNOWI!
WALERIJ HUŻWA O LITERATURZE
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Pawło MOWCZAN: — Nasz temat jest bardzo poważny. Komponenty językowe, historyczne, kulturowe, patriotyczne dzisiejszej rozmowy to problemy bezpieczeństwa narodowego państwa. W Zarządzie Głównym „Proświty” podjęliśmy decyzję o przeprowadzeniu tej rozmowy w związku z nowymi wyzwaniami po publikacjach nowo wybranego prezydenta Rosji Władimira Putina w gazetach „Izwiestija” i „Niezawisimaja gazieta”. Jakie są nasze perspektywy? Jeśli „Russkij mir” zalewa już dzisiaj połowę Ukrainy, to można sobie tylko wyobrazić, jaka nowa wysoka fala asymilacyjna czeka na nas. To już nie będą tylko wojny serowe, gospodarcze, gazowe. To jest bardziej globalne. Widzą nas tylko w nowej zintegrowanej imperii, imperii Putina. Musimy to sobie uświadomić… Zwróciliśmy się do Rady Bezpieczeństwa Narodowego i wicepremiera ds. humanitarnych, aby rozpatrzyć kwestie językowe, historyczne, patriotyczne, kulturowe, informacyjne jako składniki integralności fundamentów naszego narodowego bytu. Jeśli nie będzie tej świadomości, wtedy trzeba mówić o systemowej pracy nad demontażem państwa ukraińskiego. Kto to robi? Inicjatorem i głównym promotorem jest minister oświaty, wszak od niego płyną wszystkie zagrożenia. Na długo przed tym, jak Putin sformułował swoją, można powiedzieć, nową strategię wobec przestrzeni poradzieckiej, minister oświaty już przejawiał takie inicjatywy: począwszy od wolnego wyboru języka nauczania dzieci, a skończywszy na programie komunistycznego wychowania na wzorcach sowieckich, na osobie Józefa Przeklętego, któremu stawiają nowe pomniki. Zwracają nam te obrazy, a my spokojnie obserwujemy. Dlaczego władza na to pozwala? Przecież to zagrożenia dla naszej tożsamości narodowej. Dzisiaj według sondaży socjologicznych w Rosji 25% Rosjan uważa nas za obcych, to ogromna liczba. Formują z nas obraz wroga, jak wcześniej z Gruzji. Jeśli reżim putinowski, który będzie pozostawał u władzy jeszcze długi czas, nie wyprowadzi Rosji z kryzysu gospodarczego, który europejscy analitycy prognozują sąsiedniemu państwu, co czeka nasz kraj? Najbardziej wrażliwa, najbardziej niechroniona struktura państwowa na przestrzeni poradzieckiej to ukraińska. Właśnie dlatego wpisaliśmy do dzisiejszej rozmowy kwestie, które są konsolidujące, patriotyczne, które zawsze chronią naród. Proświcianie nigdy nie stoją z boku w obronie konstytucyjnych zasad naszego państwa. I właśnie dlatego taki dobór prelegentów i wiodących tematów, które przeciwstawiają się zagrożeniom „Russkogo mira”. Zagrożenia są realne jak nigdy. Strategiczny plan Putina to powrót Ukrainy do imperium. Przeciwko nam pracują potężne technologie propagandowe i centra. Co miesiąc rosyjskie wydawnictwo „Impierija” wydaje około dwóch tuzinów pseudonaukowych prac dotyczących Ukrainy, gdzie mówi się, że wyparliśmy się swojego ruskiego imienia, że jesteśmy „raskolnikami, otstupnikami, projektem austriacko-polskim” i wieloma innymi rzeczami. Na to wydzielane są ogromne środki, podgrzewa się takie nastroje także na Ukrainie. Niedawno Bołdyriew na kanale radiowym „Era” już podzielił Ukrainę na trzy segmenty i powiedział, że tak było historycznie. Ideologiczne zasady tej siły politycznej polegają na tym, że nigdy nie mieliśmy swojej ziemi, że jesteśmy tu przybłędami. Przygotowują nas do rozpadu państwa, do zerwania naszej integralności. To są technologie polityczne. Musimy dawać odpowiedzi. To jest właśnie zadaniem naszego okrągłego stołu. Naród, jak wiadomo, to lud z własnymi ziemiami etnicznymi. Ponieważ na Ukrainie nie ma rosyjskich ziem etnicznych, to nie ma podstaw do ogłoszenia języka rosyjskiego drugim językiem państwowym, co stale proponują nasi deputowani, którzy również naruszają zasady konstytucyjne: nie występują w języku państwowym. We współczesnej niepodległej Ukrainie sytuacja językowa w Radzie Najwyższej jest gorsza niż była w Radzieckiej Ukrainie, bo tam po uchwaleniu ustawy o państwowości języka ukraińskiego wszyscy w RN zaczęli mówić po ukraińsku. Aleksander Ponomariw, Pawło Mowczan, Mykoła Nesterczuk. Politycy dzielą Ukrainę i w tym największe niebezpieczeństwo, ponieważ język to ferment narodu. Nasz język nie zajął należnego miejsca w swoim państwie, spycha się go na drugi plan. Na początku lat 90., kiedy zaczęła działać ustawa o państwowości języka ukraińskiego, sytuacja była o wiele lepsza. Nie ma podstaw, by mówić, że mamy dwie Ukrainy — rosyjskojęzyczną i ukraińskojęzyczną. Dwie trzecie tak zwanego rosyjskojęzycznego społeczeństwa to zrusyfikowani Ukraińcy. Oni sami nie mieliby nic przeciwko powrotowi do języka ojczystego, a zwłaszcza chcą, żeby zrobili to ich dzieci. Spójrzmy na inne kraje. Po co Włosi, kiedy w połowie XIX wieku uzyskali niepodległość, odradzali język włoski? Przecież wtedy po włosku mówiła niewielka liczba ludności, a inni jakimiś gwarami, dialektami, niemiecko- lub francusko-włoskim surżykiem. Po co Grecy po czterystuletnim panowaniu Turcji odradzali język grecki? W Czechach, kiedy wyszły z Imperium Austro-Węgierskiego w 1918 roku, Praga i wszystkie miasta były prawie całkowicie niemieckojęzyczne. Czesi nie mówili, że tak historycznie się złożyło, stosowali bardzo surowe środki dla odrodzenia swojego języka. Tak samo, kiedy Polska wyszła ze składu byłego Imperium Rosyjskiego, była zrusyfikowana Warszawa, te... Język ukraiński a bezpieczeństwo państwa Aleksander PONOMARIW: — Zacznę wystąpienie od wypowiedzi francuskiego filozofa Charlesa Bernarda: „Kiedy człowiek nie mówi w języku państwa, w którym żyje, to jest albo okupantem, albo gościem, albo nie ma rozumu”. Niedawno słuchałem wystąpienia nowo mianowanego dyrektora Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego, który mówił w języku obcego państwa. Do której z trzech wymienionych wyżej kategorii on należy: okupant, gość czy nie ma rozumu? Niestety, nie jest jedyny. Szef Telewizji Państwowej pan Benkendorf demonstracyjnie nie mówi po ukraińsku, nieczęsto usłyszysz go też od ministrów, a takich przykładów jest wiele. Uważam, że język ukraiński, a zatem i państwo, znajduje się pod zagrożeniem.
Tłumaczenie maszynowe
W agencji Ukrinform «Proświta» przeprowadziła okrągły stół „Język ukraiński: konsolidacja społeczeństwa a problemy bezpieczeństwa narodowego Ukrainy”. Rozmowę rozpoczął przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan. Przedstawił referentów, którzy wzięli udział w spotkaniu: przewodniczącego Związku Oficerów, deputowanego ludowego Ukrainy I kadencji Wiaczesława Biłousa, akademika Witalija Dończyka, dyrektora Centrum Wydawniczego «Proświta» Wasyla Kliczaka, prezesa studia telewizyjnego „Małiatko TV” Wołodymyra Kmetyka, doktora nauk filozoficznych, przewodniczącego Towarzystwa „Znannia” Wasyla Kuszerca, dyrektora kanału „Kultura”, reżysera filmowego, laureata Nagrody im. Szewczenki Leonida Mużuka, kandydata nauk historycznych Wołodymyra Petruka, pisarza Wadyma Pepę, doktora nauk filologicznych Ołeksandra Ponomariwa, kulturologa, muzyka, działacza społecznego Kyryła Stećenkę. Do rozmowy zaproszono wicepremier ds. humanitarnych Raisę Bohatyrjową oraz przewodniczącego Rady Bezpieczeństwa Narodowego Andrija Klujewa. Pani Bohatyrjowa odpowiedziała, że nie mogła przyjść z powodu pilnych spraw państwowych, od Andrija Klujewa nie otrzymano odpowiedzi. Publikujemy teza wygłoszonych referatów.
tam panuje język polski. Niestety, Ukraińcom wtedy nie udało się wywalczyć niepodległości, Ukraina znów dostała się w ręce Imperium Moskiewskiego, tylko pod inną nazwą. Dziś te państwa, dawne kolonie, odrodziły swoje języki i nie mają już żadnych problemów. W pierwszych latach niepodległości my także zaczęliśmy odradzać język ukraiński, który już rozbrzmiewa wszędzie. U nas nie ma ludzi, którzy by nie znali ukraińskiego. Po prostu u wielu z nich pozostaje on w biernym zasobie. Kiedy ministrem edukacji był Iwan Wakarczuk, prawie 80 % kandydatów na studia na Doniecczyźnie i Ługańszczyźnie zdawało egzaminy wstępne po ukraińsku. To świadczy o tym, że tam nie było szczególnych problemów z językiem ukraińskim. Teraz, kiedy Dmytro Tabacznyk usunął jednego z najlepszych rektorów Ukrainy — rektora Donieckiego Uniwersytetu Narodowego im. W. P. Szewczenki, sytuacja pogorszyła się. Chodzi o zmniejszenie liczby godzin języka ukraińskiego w szkole. Zatem nasz język nie uzyskał należnego statusu w państwie. I rzeczywiście istnieje zagrożenie rozłamem Ukrainy. Weźmy dla przykładu Charków, który w swoim czasie był nie tylko stolicą Ukrainy, ale także centrum ukrainizacji. Zrobiono tam bardzo wiele dla odrodzenia języka ukraińskiego. Nawet w czasach zastoju w Charkowie było więcej napisów po ukraińsku niż w Kijowie. A teraz w Charkowie jest antyukraiński przewodniczący obwodowej administracji państwowej, antyukraiński miejski głowa. Język ukraiński nie zajął należnego miejsca, w tym tkwi zagrożenie dla bezpieczeństwa państwowego Ukrainy. Ale wspierać odrodzenie języka ukraińskiego musi władza. Nie bardzo ona go wspierała, zarówno za Kuczmy, jak i za Juszczenki, w którego pokładaliśmy wiele nadziei. W tej sytuacji o odrodzenie języka ukraińskiego powinno zadbać społeczeństwo. Zatem Towarzystwo „Proświta” stale prowadzi taką kampanię.
Władza nas nie słyszy?
Witalij DONCZYK: — Mówią (zwłaszcza sam Prezydent): podajcie konkretne fakty naruszenia wolności słowa, demokracji, a my podejmiemy kroki. Tymczasem właśnie najrażżące naruszenia wolności słowa i praw człowieka są na oczach wszystkich. Nie wspominam o sferze socjalnej, o górnikach, chłopach (taka przepaść między poziomem życia zwykłych ludzi a wyższymi warstwami, ich zbytkiem — rzadko gdzie się ją spotka). Mówię o omawianej polityce językowej, a największym naruszeniem jest tu zupełny brak reakcji władz na żądania i zapytania inteligencji, naukowców, pisarzy, społeczeństwa. Ile złożono odwołań i oświadczeń, ile odbyło się takich konferencji, okrągłych stołów (wysłuchania parlamentarne; wnioski Instytutu Języka Ukraińskiego Akademii Nauk; „Oświadczenie uczonych instytutów humanistycznych NAN Ukrainy” z 2006 r. i jego ponowne opublikowanie w 2011 r. oraz audycje radiowe — samego tylko A. Pohrebnoho — najdłuższe czasowo; i wiele innych — wystąpienia pisarzy, publicystów, prace znanych językoznawców, historyków…). Wydawałoby się, że wszystko udowodniono, wszystko powiedziano. A reakcja? I. Dziuba w artykułach i w osobnej broszurze argumentownie, na faktach dowodzi, że stanowisko ministra oświaty (!) i nauki (!!) w niepodległej Ukrainie zajmuje ukrainofob, który tego nie ukrywa. I ani jednej reakcji ani Premiera, ani Prezydenta na protesty społeczeństwa. Wolność słowa to tylko wolność mówienia. A wpływać, zmieniać sytuację nie możemy. A tymczasem — jakie cyniczne, kłamliwe (i antykonstytucyjne!) ataki, ciągłe oblężenie naszego języka, kultury, wszystkiego ukraińskiego, narodowego prowadzą, w unisono z imperialnymi szerzycielami „Russkogo mira”, tacy jak Kornilow, Kolesniczenko, Iszczenko, Carkow. I jeszcze niedawno aktywny telewizyjny spiker z regionów ze swym grymasem-uśmiechem wyniosłości Bondarenko, który najwyraźniej uważa, że mówić okrągło i gładko to mówić rozumnie. To wszystko — otwarty zamach na ukraińską tożsamość narodową, na bezpieczeństwo państwa, to podstępne działania, mające na celu niedopuszczenie do narodowego budowania ukraińskiej Ukrainy. Rozprawianie o „prawach czełowieka” (russkojazyczniego czełowieka) i tu zaraz — na każdym kroku, nie trzeba prowadzić nawet szczególnego monitoringu przestrzeni telewizyjnej — brutalnie łamane są prawa ukraińskiego człowieka. Żądania, z którymi zgodnie z prawem, powołując się na 10 artykuł Konstytucji Ukrainy, zwracają się do władz znani przedstawiciele ukraińskiego społeczeństwa — są ignorowane. Władza ich nie słyszy. A za ukraińskimi ustępstwami wobec Bondarenki i innych idą z nią działania: „przegląd” kwot, który
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
чись телебачення, прийшов до висновку, що їх уже немає, як і давно немає українського кіно. Чи лишилося на цій території хоч щось українське, що не завоювали, не відібрали, не спаплюжили? Усе зводиться до тези Дзержинського: “Росія тільки тоді Імперія, коли в її складі є Україна”. Коли на виборах Путін тріумфально здобув владу, кінематографісти теж зробили свій внесок на його підтримку — презентували фільм “Бєлая ґвардія”. Серед продюсерів цього фільму фігурує пан Роднянський, який свого часу фондував український медіапростір, як мені здавалося, з урахуванням українських пріоритетів. Уже скоро наші “антиукраїнські” телеканали боротимуться за право прем’єрного показу фільму “Бєлая ґвардія” і, напевно, їхній рейтинг ростиме, як на дріжджах. Але в цьому фільмі закладена програма великодержавного шовінізму. Українці, які хотіли здобути незалежність, там фігурують бузувірами, що рубали голови на Софійському майдані. Знівельовано всі наші спроби показати, що була українська держава, яку в нас вирвали силою. Якщо Єжи Гофман враховував наші добросусідські відносини і звів суперечливі сторони у фільмі “Вогнем і мечем” до мінімуму, то тут “витягнуто” все для конфронтації. І так подано, щоб пересічний українець соромився цієї культури, своєї належності до українського народу й стрімголов біг до російської церкви і кричав, що вже не знає “украінскій язик”. Це технології, які просуваються цілеспрямовано, їх лобіюють у нашій Верховній Раді, на жаль, усім відомі діячі. Я хотів би, щоб ті поради, які ми даємо, відстоювали. Вже досить декларувати руїну, пора розгрібати завали.
Українська мова як чинник створення соціальної дійсності
Василь КУШЕРЕЦЬ: — Повноцінне мислення і спілкування можливе лише завдяки мові. Мова — нові слова, певні поняття, категорії. А в категорії закладено властивості, якими оцінюємо дійсність. І розвиток нашої мови визначає розвиток нашої дійсності. Як ми мислимо, так ми й будуємо нашу дійсність. Тому мова — основний ключовий момент розбудови українськомовного середовища. Спосіб мислення — спосіб творення дійсності. Тобто, якщо у нас гарні слова, гарна мова — таке й життя, якщо брутальна мова, така ж брутальна реальність. Мова — не лише матриця, не лише культурний код, який лікує нас. Мова — носій раціональності в нашому суспільстві, носій святості, сакральності, який нас вигідно вирізняє, ідентифікує в мовній картині всього світу. Товариство “Знання” постійно у процесі боротьби за торжество нашої мови. У нас є свої центри українознавства. Ми навчали української мови, історії близько 5 000 офіцерів. Курси вивчення мови провели серед адміністративних представників Луганської й Донецької областей. У бюджеті вже закладено кошти для того, щоб ми навчали ділової української мови адміністративних працівників, щоб вони не порушували Конституцію. Це надзвичайно велика державна справа. Також випускаємо книжечки з мовної тематики, запроваджуємо в системі освіти дорослих Університет українознавства. У цій справі є певні труднощі. Частина нашого населення не приймає українства попри те, що в усіх регіонах у нас більшість українського етносу. Це насамперед зросійщені українці. За часів імперії під час служби в армії ми змушені були спілкуватися російською. Після армії поверталися до рідної мови. Чому зараз не можемо цього зробити?
Національна безпека України у сфері культури
Кирило СТЕЦЕНКО: — Нинішній час — нічна пора, коли ми розуміємо, що треба дожити до ранку. Наприклад, дельфіни ніколи не сплять, вони почергово сплять лівою і правою половинками мозку. Нам доводиться тренуватися саме в цьому. У нас великий досвід саме у виживанні. Ліва половинка мозку вночі працює і допомагає нам вижити. Зауважу щодо правої половинки, яка повинна не спати після пробудження. Тобто нам треба і виживати, і навіть тоді, коли ми відчуваємо себе на окупованій території, коли боремося за свої елементарні культурні, людські, економічні права, одночасно формувати ту стратегію, стереотипи, які реалізуватимемо, коли матимемо владу. На жаль, двічі в нашій історії були випадки, коли владу давали українцям (на початку 1990-х і 2005 року), і цю владу не використали ефективно. Не було чіткої, однозначної стратегії, яка давала б Україні напрям руху і той рівень амбіцій, на який заслуговує ця нація, що є однією з історичних на цій планеті, і не було команди, яка могла б це реалізовувати. Зараз, коли не маємо жодної влади, найкращий час, щоб виробляти стратегію, створити команди взаємодії, які реалізовуватимуть цю стратегію завтра. Ситуації, коли полководець перемагає у війні, а потім не знає, що робити з цією перемогою, бувають в історії часто, зокрема в нашій. Наша культура — це і фундамент, і коріння української нації і держави, а також ключ до нашого майбутнього. Мова — стрижень культурної матриці. Культурна матриця — психічна підсистема нації, якщо розглядати націю як живий організм, а це так і є. Живий організм — не метафора, а система, яка здатна до самоуправління. Нація — одна з таких систем. Культура — та підсистема, яка відповідає за інформацію та цілісність організму. Це керівна система, як мозок, нервова і гуморальна системи в людському організмі. Ми зациклилися на органах травлення, яким відповідає економіка. Тільки про цей говоримо. Філософія влади культивує єдиний орган і не дбає про організм, який фактично занепадає. Про мозок забули. Це фактично життя людини, яка перебуває в стані анабіозу. Українська інтелігенція лише частково виконала свої функції, добившись незалежності. Наступний крок — виробити стратегію нашої майбутності й виховати національну еліту управлінців. Сама себе економічна чи політична еліта виховати не спроможна. Маємо нині залишки й рецидиви радянської доби, тої прислужницької касти, яка або вірно служила Москві, або крала в Москви. Зараз вона насолоджується тією свободою, коли можна красти вільно, не оглядаючись на Москву. На цьому розвиток закінчився. Основні складові культури: базові цінності (розуміння добра і зла, краси, справедливості); культурні коди, шифри, значення, які ми здатні передавати один одному і якими володіємо тільки ми, їхні носії; поведінкові норми, суспільні правила (українські звичаї, характер); система соціальних комунікацій — центр, через який струменить життя культури і нації, і які ми втратили (мас-медіа тощо, а також інтернет, який маємо розвивати); наші спільноти, які все ще роз’єднані; усталені культурні практики; суспільні культурні інститути, які все ще не виконують загальнонаціональних функцій і завдань. Настав той етап розвитку, коли ми вже чітко розуміємо, що здобути рідний край або померти в борні за нього — цього мало. Державу ми здобули, але тепер помираємо. Наступає другий етап реалізації національної ідеї, який закодований у словах гімну України Павла Чубинського: “Запануємо ми, браття, у своїй сторонці”. Ми не навчилися панувати. Панування — творча діяльність, яка потребує волі, навчання, самовдосконалення і щоденної праці. Панувати треба вчитися. Бути паном складно, а бути рабом — дуже просто. Раб ні за що не відповідає і постійно нарікає на те, що його всі б’ють, ображають. Саме сьогодні ми можемо закладати підвалини нашого панування завтра. Що робитимемо завтра — залежить від нашого сьогодні. Українське поняття панування — це не свавільне, егоїстичне насильство, а наведення природного ладу на землі, яка дана нам Богом, це встановлення тут українського порядку і справедливості. Тепер ми на початку творення третьої глобальної цивілізації людства. Перша почалася 8 тисяч років до Різдва Христового, коли люди звільнилися від випадкових подарунків долі, коли зайнялися землеробством, скотарством і забезпечили себе найнеобхіднішим для існування. Друга цивілізація — технічна та індустріальна, яка походить від ремісників та мануфактур, коли люди почали творити фізичне середовище для свого проживання. Нині ми свідки загальної світової кризи: духовної, демографічної, екологічної, коли епоха індустріалізації себе вже вичерпує, людство працює тільки на споживання та переспоживання. Ми на порозі кінця другої цивілізації. Третя цивілізація — інформаційна й постінформаційна, де ми переходимо до контролю над нашим духовно-психічним середовищем. Саме тут, хто був останнім, стане першим, як написано в Біблії. Здійснюється пророцтво Івана Вишенського, Григорія Сковороди, Памфила Юркевича, Івана Франка, Тараса Шевченка, Лесі Українки про майбутність, про кордоцентричну місію української нації. Серце — та гармонія, яка інтегрує Всесвіт людини, суспільства, космосу. Очевидною стає частковість раціональності Рене Декарта: “Я мислю — отже, я існую”. Ось універсальна істина: “Я люблю — значить, я є”. Для прикладу, шизофреніки дуже добре мислять, але вони ніколи не
Продовження на стор. 4
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wypycha ukraińską piosenkę z estrady, różne stałe „nowinki” Tabachnyka dotyczące konsekwentnego, celowego wypierania języka i literatury ukraińskiej ze szkolnej edukacji itd. Ich „tezy” (kliszе, stereotypy), które odtwarzają od 20 lat jak zatartą płytę, są bezsilne i naftalinowe wobec współczesnego świata. Ale nic innego powiedzieć nie potrafią. Jak rzecznicy władzy, sama obecna władza uporczywie przemilcza to, co najważniejsze: państwową ochronę języka ukraińskiego, politykę jego wspierania — jedyną drogę do zrekompensowania wieków zakazów i ucisku w carskiej Rosji oraz w totalitarnym ZSRR, które przez dziesięciolecia dokonywały zbrodniczego wynarodowienia naszego narodu.
Nie mamy prawa zapominać (a państwo, jego władza przede wszystkim!) o wiekach okrutnej, brutalnej rusyfikacji, która trwa do dziś. Derusyfikacja nie może przebiegać według zasady „niech idzie, jak idzie”, a także z pobłażaniem wobec krzykliwych spekulantów i rozłamowców Ukrainy na tle językowym. Nie dobrowolnie, lecz w wyniku wieków stałego ucisku ze wszystkich stron, w wyniku sztucznego narzucania obcej historii, języka, kultury, konsekwentnego wykorzeniania ukraińskiego „nacjonalizmu” (,,burżuazyjnego”?), w wyniku — jak pisze O. Honczar — eksterminacji fala za falą (od akademika po nauczyciela) ukraińskiej inteligencji nadchodziła rusyfikacja. Dlatego tylko siłą i wolą państwa, za pomocą praw (jak Izrael utrwalił hebrajski) będziemy mogli odrodzić nasz język.
Jeszcze jedno pojęcie, którego nie znają i nie potrafią nawet wymówić przedstawiciele „piątej kolumny” w Ukrainie — to niezbędny priorytet języka ukraińskiego, kultury ukraińskiej i duchowości w Ukrainie. Ma on uzasadnienie historyczne. Jest adekwatny do norm międzynarodowych. Wycierpiany przez naród ukraiński. Musi być głównym kontrapunktem każdej władzy w Ukrainie. Bez priorytetu językowego, duchowego i kulturowego nie są możliwe ochrona i bezpieczeństwo naszego państwa, a także jego niezależny, narodowy, w tym gospodarczy, rozwój. Polityka językowa władzy jest swoistym testem jej zrozumienia własnego przeznaczenia i obowiązku wobec narodu, wobec jego przyszłości.
Zwróćcie uwagę: podnosząc wrzawę o „drugim języku urzędowym”, o ochronie ludności rosyjskojęzycznej, ekipa W. Janukowycza nawet w czasie wyborów, wśród hojnych obietnic i łagodzenia elektoratu, nie powiedziała choćby słowa (choćby dla równowagi czy chociaż dla formalności) o utwierdzaniu i rozwoju języka ukraińskiego — jednego z fundamentalnych czynników państwowych, podstawy jedności narodu. A oto kolejny stereotyp: Ukraina jest rzekomo wieloetniczna, Ukraińcy nie są tu jedyni, trzeba się z tym liczyć. Czy Ukraina jest bardziej wieloetniczna niż jakikolwiek kraj Europy, niż USA? Państwo wieloetniczne to naturalne zjawisko w świecie. Wieloetniczny jest także naród polityczny, lud Ukrainy, ale „wieloetniczny naród ukraiński” to terminologiczny i merytoryczny nonsens. Mniejszości w Ukrainie mają doskonałe, wyczerpujące prawo, ich prawa są zagwarantowane Konstytucją, ale mają też obowiązki. I to chyba najważniejszy z nich: brać równorzędny udział w konsolidacji społeczeństwa obywatelskiego, tworzeniu narodu politycznego, jego jednoczeniu wokół etnicznego rdzenia — narodu ukraińskiego.
— Język to także kultura narodowa. Kultura jest czynnikiem konsolidującym w państwie, to tworzenie narodu i „tworzenie ducha”. Dziś wielu intelektualistów na świecie wprost wiąże rozwój gospodarki z duchowością i narodową samoświadomością ludu. Ten związek przypomina o sobie przez wszystkie lata niepodległości. „Jak podnieść gospodarkę na wyższy poziom, czego jej brakuje?” — zapytano japońskich specjalistów w Ukrainie. „Nacjonalizmu” — odpowiedzieli. — „Niech trwa rywalizacja kultur, niech ukraińska udowodni w praktyce, że jest silniejsza” — kolejne prorosyjskie kliszе z tego szeregu, o którym była mowa wyżej. Ale dlaczego ta rywalizacja z obcą kulturą ma się odbywać na naszym suwerennym terytorium, w naszej telewizji, na estradzie, w mediach — w przestrzeni informacyjnej i kulturalnej? W jakich krajach dopuszcza się podobne „wyścigi”? Taka „konkurencyjność” w naszych postkolonialnych warunkach to tylko zmiana „szyldu”, hasła tego samego zrusyfikowania, imperialnej ekspansji.
Na koniec jeden cytat. Z zeszłego roku. „Izwiestija”. Deputowany Dumy Państwowej Zatulin pisze, że okazuje się, iż w Ukrainie jest „znaczna część ludzi”, którzy „zupełnie szczerze uważają, że na Ukrainie muszą być język, historia i bohaterowie odmienni od rosyjskich, że … główne zagrożenia dla niepodległości Ukrainy pochodzą od Rosji”. I dalej: „Nie ma albo prawie nie ma takich wydatków, na które nie można by pójść”. Bo, jak mówi, od tego wszystkiego zależy przyszłość Rosji. Zwróćcie uwagę na to typowo imperialne zdziwienie ignoranta i… strach. I optymistyczne zakończenie. Przez dziesięciolecia wpajano nam, by postrzegać jako symboliczne sowieckie święto „zjednoczenia dwóch braterskich narodów” Radę Perejasławską z 1654 roku. Tymczasem gdy tylko wszyscy, aż do uczniów szkół średnich, poznali prawdziwe fakty, niezakazane przez komunistów, o tym, że Rosja bardzo szybko złamała tę umowę z Chmielnickim o wzajemnej pomocy zbrojnej i potem robiła to jeszcze wielokrotnie. Tak więc i ten zwodniczy mit o „przyjaźni narodów” runął. Tak będzie też z innymi narzucanymi nam, zbudowanymi na kłamstwie mitami ideologicznymi i politycznymi. Tylko my, Ukraińcy, musimy być twardzi i nieustępliwi w obronie swojej państwowej i duchowej suwerenności.
Język ukraiński w warunkach informacyjnej okupacji
Leonid MUŻUK: — Jeszcze dwa lata temu wspominałem o Zatulinie jako o stratedze, który w moskiewskiej dumie, w obecności naszych parlamentarzystów, mających opracowywać wspólny plan działań na rzecz współpracy na obszarze postradzieckim, przedstawił cztery tezy. Pierwsza — likwidacja języka ukraińskiego na rzecz umocnienia rosyjskiego. Druga — likwidacja innych Kościołów poza moskiewskim (obecnie otrzymało to nazwę „Russkij mir”). Trzecia — pozbawienie Ukrainy wszelkich perspektyw członkostwa w NATO. Czwarta — pozostawienie na Ukrainie Floty Czarnomorskiej. Co się od tego czasu zmieniło? Powiem szczerze, że słuchając ukraińskiego radia i oglądając
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wybaczcie, marnujemy czas. Dlatego proszę skupić się na konkretnych sprawach i skierować swoje emocje na płaszczyznę działań. Ukraina w planach geopolitycznych Rosji Wołodymyr PETRUK: — Wszyscy byliśmy świadkami tego, jak został wybrany stary-nowy prezydent Rosji. Niestety, nasza przyszłość bezpośrednio zależy od tego, jaki światopogląd ma ten działacz. Dobrze pamiętamy, że W. Putin oświadczył: „Ukraina to w ogóle nie państwo”. Chodzi na grób Denikina i wszystkim głosi, że należy wsłuchać się w słowa tego działacza: „Sprawa Ukrainy to sprawa wewnętrzna Rosji”, i zamknąć problem, aby nie miał on charakteru międzynarodowego. Podobny sposób myślenia demonstrował jeszcze B. Jelcyn. Dlatego mamy do czynienia ze światopoglądem całego narodu. Oprócz takiego geopolitycznego myślenia w Rosji praktykuje się nową teorię „chronopolityki”. Znana teza „nigdy nie było i być nie może” stosowana jest już wobec całej Ukrainy. Ukraina, uważają, to sztucznie stworzone terytorium. Dzisiaj nasze państwo nazywają technologicznym „projektem”, który wymyślili rzekomo Austriacy i Polacy. Przeciwko niemu zaproponowano uruchomić inny „projekt” — Małorosji. I wygląda na to, że zaczęto to już wdrażać w różnych wariantach. Zachowajmy pamięć historyczną Wadym PEPA: — Odkąd na tych ziemiach pojawił się człowiek, tutaj nieprzerwanie rozwija się naród ukraiński, a wraz z nim — jego język. To, że w różnych czasach znajdował się pod różnymi hordami zdobywczymi, jest faktem. Przecież nie było żadnego zdobywcy, który rolnikowi zabierałby kosę czy pług. Właśnie dlatego Ukraińcy przetrwali. To wszystko jest w naszych genach. A dzisiaj chcą nas pozbawić pamięci historycznej. I nauka akademicka, którą odziedziczyliśmy po Związku Radzieckim, twierdzi, że nasz język powstał w średniowieczu, że państwo uformowało się znacznie później. To te same tezy Moskwy. Pawło Mowczan, Kyryło Stecenko, Witalij Donczyk i Wasyl Kliczaku 12 marca podczas konferencji prasowej w agencji informacyjnej „RegioNews” podsumowali obrady okrągłego stołu. Materiały przygotowali Nadija KYRIAN, Jewhen BUKET Zdjęcia Olesia DMYTRENKI
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek na str. 2, 3. Jesteśmy pewni, że istnieją. Nasza przyszłość to cywilizacja serca i to właśnie Ukraina jest powołana do jej tworzenia, ponieważ posiada największe doświadczenie i największe słabości, które w przyszłości staną się siłą. Siły Zbrojne Ukrainy i język ukraiński Wiaczesław BIŁOUS: — Wszyscy kierownicy wyszli ze Związku Radzieckiego, ale Związek Radziecki nie wyszedł z nich. Dlatego istnieją problemy z szacunkiem dla języka ukraińskiego w wojsku, ale problemy wojska to lustrzane odbicie ogólnych problemów społeczeństwa w kwestii językowej. Art. 17 Konstytucji: Siły Zbrojne Ukrainy zapewniają ochronę integralności terytorialnej i bezpieczeństwa Ukrainy. Art. 2 Ustawy Ukrainy „O obowiązku wojskowym i służbie wojskowej” określa, że służba wojskowa jest służbą państwową o szczególnym charakterze. Art. 10 Konstytucji Ukrainy określa, że językiem państwowym jest ukraiński. Ustawa Ukrainy „O ochronie socjalnej i prawnej żołnierzy oraz członków ich rodzin” zabrania działalności partyjnej w SZU oraz innych formacjach wojskowych. Baza prawna jasno reguluje stosowanie języka w sferze wojskowej. Polityka obronna (sektora bezpieczeństwa) to składowa ogólnonarodowej polityki każdego kraju, w tym Ukrainy, a nie partyjnej, którą wyznaczają liderzy partii, tymczasowo posiadający obecnie uprawnienia władcze. Partyjni deputowani ludowi reprezentują zaledwie 2% obywateli Ukrainy. Spośród 450 partyjnych deputowanych w Kijowie mieszka ponad 300. To nie jest demokracja przedstawicielska, w której powinni być deputowani z różnych warstw ludności ze wsi, miast, rejonów Ukrainy, a obecni wybrańcy reprezentują w większości kosmopolityczne, zuchwałe, bezideowe ugrupowania kryminalno-finansowe, które służą nie Bogu i ludziom, a mamonie. 23 lutego, 8 marca, 1 maja — pomniki bolszewickich okupantów. Występy artystów, deputowanych, ministrów nie w języku ukraińskim to hańba Ukrainy, poniżenie języka państwowego, upadek cnót ludzkich, poniżenie Ukrainy na poziomie międzynarodowym — to wszystko wyzwania i zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego. I kto jest w to zamieszany? Ludzie, których głównym obowiązkiem jest uczciwie służyć Ukrainie, kulturze, językowi. Związek Oficerów Ukrainy (ZOU) w ramach swoich możliwości maksymalnie wspiera utrwalanie języka ukraińskiego w SZU i innych formacjach wojskowych. — Członkowie ZOU porozumiewają się wyłącznie w języku ukraińskim. — W 1997 r. wydali podręcznik dla SZU „Topografia wojskowa”. — W 2009 r. wydali „Wojskowo-polityczny słownik encyklopedyczny” w 2 tomach (autor, kapitan 1 rangi, członek ZOU — A. Hryszczuk). — W 1996 r. wydali książkę „Druga wojna światowa” 1939—1945 (autor, świętej pamięci pułkownik W. Rojenko). — Przewodniczący ZOU obwodu dniepropetrowskiego pułkownik W. Taratuszka wygrał w Dnieprze proces przeciwko funkcjonariuszom drogówki, którzy rozmawiali z nim w innym języku, i zmusił ich do przeprosin. Przede wszystkim będę mówił o priorytecie prawa. W szczególności o art. 8 Konstytucji Ukrainy. Na Ukrainie mieszkają inne mniejszości narodowe poza rosyjską, dlatego właśnie nadanie szczególnego statusu językowi rosyjskiemu w przestrzeni informacyjnej to dyskryminacja innych mniejszości narodowych, co jest naruszeniem tego samego art. 10 Konstytucji oraz Europejskiej Karty. Przyczyny Ukraińcy F. Prokopowycz, B. Chmielnicki i inni hetmani, sekretarze KC KPZR uważali, że zdołają oświecić plemię moskiewskie i zbudować jedyne państwo słowiańskie z wyznaniem greckim; niezrozumiałe dla historii małorosyjskość (zamiast twórczego zarządzania — uciskanie i płaszczenie się przed wyższymi); koczubejowszczyzna (krew chamska przeważa nad Jafetową). Propozycje Zwrócić się od uczestników okrągłego stołu do Prezydenta, Premiera, kierownictwa frakcji Rady Najwyższej Ukrainy w sprawie natychmiastowego zwolnienia ministra oświaty D. Tabacznyka, dyrektora generalnego Narodowej Kompanii Telewizyjnej Ukrainy Je. Benkendorfa, a także postawić pytanie o celowość pozostawania na stanowiskach Przewodniczącego Rady Najwyższej Krymu W. Konstantinowa oraz mera Odessy O. Kostusiewa, którzy zasadniczo nie porozumiewają się w języku ukraińskim, jako podmiotów tworzących źródła wyzwań i zagrożeń dla bezpieczeństwa narodowego. Towarzystwo „Proświta” powinno co miesiąc analizować używanie języka ukraińskiego w sferze administracji państwowej. Analizę i propozycje przesyłać Prezydentowi Ukrainy, Gabinetowi Ministrów, organom ścigania, publikować w prasie. Zwracamy się do P. M. Mowczana z prośbą o zainicjowanie wniesienia zmian do Ustaw Ukrainy „O służbie państwowej”, „O obywatelstwie Ukrainy” w sprawie obowiązkowego pisemnego egzaminu z języka ukraińskiego. A wszystkie wydarzenia z udziałem „Proświty” rozpoczynać od pisemnego dyktanda z języka ukraińskiego. Będzie to przykład dla innych organizacji społecznych, partii, instytucji państwowych. Zwrócić się do Prezydenta Ukrainy, Gabinetu Ministrów w sprawie wprowadzenia do struktury administracji państwowej Komitetu ds. funkcjonowania języka ukraińskiego oraz stanowiska ministra ds. języka ukraińskiego. Zapoczątkować akcję bojkotu towarów przedsiębiorstw, które nie używają języka ukraińskiego. Reformowanie współczesnej oświaty — zagrożenie dla państwowości Ukrainy
Wasyl KŁICZAK: — Temat mojego wystąpienia może wydawać się wyolbrzymiony. Ale fakty to rzecz uparta. Sięgnijmy do przyjętych na szczeblu państwowym dokumentów i spróbujmy się w nich rozeznać. Rok temu na stronie Ministerstwa Oświaty pojawił się „Projekt Koncepcji nowego Państwowego standardu podstawowego i pełnego ogólnego wykształcenia średniego, zaproponowany do dyskusji publicznej przez Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy”. Nie będę oceniał, na ile uwzględniono uwagi i propozycje społeczeństwa, ale mamy dziś to, co mamy: 23 listopada 2011 roku przyjęto uchwałę Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 1392 „O zatwierdzeniu Państwowego standardu podstawowego i pełnego ogólnego wykształcenia średniego”, którą podpisał Premier M. Azarow. Początkowo może odnieść się wrażenie, że ten Państwowy standard dba o edukację narodową i wychowanie narodowe, do takich przemyśleń skłania stwierdzenie: „Decydującym dla systemu krajowej ogólnej edukacji średniej jest ukrainoznawczy kierunek wszystkich dziedzin edukacyjnych”. Czy tak jest? Rozważmy dziedziny edukacyjne, które proponuje się w Państwowym standardzie, i jaki jest cel każdej z nich. Zatem celem dziedziny edukacyjnej „Języki i literatury” jest „rozwój osobowości ucznia, kształtowanie u niego kultury językowej i czytelniczej, kompetencji komunikacyjnej i literackiej, światopoglądu humanistycznego, świadomości narodowej, wysokiej moralności, aktywnej postawy obywatelskiej, gustów estetycznych oraz orientacji wartościowych”. Dobrze, że wskazano „świadomość narodową”, „aktywną postawę obywatelską”, ale brak takich pojęć jak „patriotyzm”, „tożsamość narodowa”. Czy ten dokument ma na celu wychowanie patriotów, którzy wyznają narodowe wartości ukraińskie? Nigdzie w nim, poza wyżej wymienionym, tych pojęć nie znajdziemy. Co jest na przykład celem tak ważnej dziedziny edukacyjnej jak „Wiedza o społeczeństwie”? Czytamy: „Zapewnienie rozwoju ucznia jako osobowości, która kieruje się normami i wartościami humanistycznymi, uświadamia sobie bycie obywatelem Ukrainy i z powodzeniem samorealizuje się we współczesnym społeczeństwie ukraińskim”. Zatem najważniejsze dla ucznia to uświadomić sobie bycie obywatelem i z powodzeniem samorealizować się w życiu. Czy koniecznie trzeba go wychowywać na patriotę Ukrainy, ziemi, na której rośnie, czy powinien on w razie potrzeby bronić jej? W tym celu zajrzyjmy do takiej dziedziny edukacyjnej jak „Zdrowie i kultura fizyczna”, której główny cel określono tak: „…rozwój kultury fizycznej osobowości oraz gotowości do działań w warunkach sytuacji nadzwyczajnych i obrony Ojczyzny”. Oto tak — nie Ukrainy, a „Ojczyzny”, czyjej, czy nie tej, o której wspominają 23 lutego? Jednym z zadań tej dziedziny jest: „Przygotowanie młodzieży do zapewnienia własnego bezpieczeństwa i bezpieczeństwa innych ludzi w sytuacjach nadzwyczajnych czasu pokoju i wojny, do służby w Siłach Zbrojnych i innych formacjach wojskowych”. Nawet tutaj autorzy dokumentu wstydzą się takiego geopolitycznego pojęcia jak Ukraina, jest służba w Siłach Zbrojnych, a czyich — Ukrainy, Rosji, Holandii? — nie wskazano. Jak chcesz, tak rozumiej. Całkowicie brak „ukrainoznawczego kierunku” w takich dziedzinach edukacyjnych jak „Matematyka” (dlaczego by nie wspomnieć o wybitnych ukraińskich matematykach), „Technologie”, „Przyrodoznawstwo”, którego celem jest „…kształtowanie kompetencji przyrodniczo-naukowych <…> jako obowiązkowego składnika ogólnej kultury osobowości i rozwoju jej potencjału twórczego”. Jednym słowem, wychowujmy konsumenta ukraińskiej ziemi, przyrody, niech wykorzystuje wszystkie jej dobra i nie dba o jej ochronę oraz przyszłość. Szczególnie niepokoi taka dziedzina edukacyjna jak „Sztuka”. Wydawałoby się, to nie „Matematyka” i nie „Technologie”, choć tutaj można by nadać „ukrainoznawczy kierunek”? A figa! Główny kierunek — wychowanie kosmopolity, obywatela Wszechświata. „Głównym celem dziedziny edukacyjnej „Sztuka” jest kształtowanie u uczniów w procesie postrzegania, interpretacji, oceniania przez nich dzieł sztuki oraz prowadzenia działalności praktycznej systemu kluczowych, międzyprzedmiotowych kompetencji estetycznych i przedmiotowych kompetencji artystycznych jako całościowej jednolitej podstawy światopoglądu, a także zdolności do artystyczno-twórczej samorealizacji i ekspresji kulturowej”. Nigdzie w tej dziedzinie nie spotyka się pojęcia „ukraiński”, nie kładzie się nacisku na wkład w kulturę światową właśnie kultury ukraińskiej. Po co więc nauczać w średniej ukraińskiej (!) szkole tę ważną dla kształtowania narodowo świadomego ucznia dziedzinę? Tutaj stosownie jest powołać się na myśl Iwana Franki: „Wszystko, co wykracza poza ramy narodu, to albo faryzeizm ludzi, którzy ideałami międzynarodowymi chcieliby przykryć swoje dążenia do panowania jednego narodu nad drugim, albo chorobliwy sentymentalizm fantastów, którzy chcieliby szerokimi „wszeludzkimi frazami” pokryć swoje duchowe wyobcowanie od rodzimego narodu”. Uważam, że przyjęty uchwałą Gabinetu Ministrów z 23 listopada 2011 r. nr 1392 „Państwowy standard podstawowego i pełnego ogólnego wykształcenia średniego” jest sprzeczny z Konstytucją Ukrainy, Ustawą Ukrainy „O ogólnym wykształceniu średnim”, wymaganiami edukacyjnymi współczesnej szkoły i stanowi zagrożenie dla państwowości Ukrainy. Skoncentrować się na konkretnych sprawach Wołodymyr KMETYK: — Zadanie, które stoi przed ukraińską elitą polityczną i intelektualną, polega na gwałtownym przejściu od „płaczu Jarosławny” do stylu konkretnych działań. Czyżbyśmy zbierali się tylko po to, żeby popłakać sobie nawzajem, zmarnować czas? Część czasu nam kradną, część zabierają siłą, ale najbardziej haniebną stratą czasu jest własne niedbalstwo. Przed Ukraińcami stoi bardzo wielkie wyzwanie — wyzwanie nowej kolonizacji — ekonomiczno-informacyjnej. Jej celem jest zniszczenie Ukraińców jako etnosu, narodu. Dlatego wszystkie nasze myśli należy przenieść na płaszczyznę praktyczną. Uważam, że państwo ukraińskie wypracowało pewną liczbę ustaw, które pozwalają społeczeństwu się bronić. Odkąd w ukraińską antenę telewizyjną wszczepiono kanał „Inter”, rozpoczęła się jego „interyzacja”, czyli rusyfikacja, która obecnie osiągnęła apogeum. Jedyną formą ochrony przed tym dzisiaj jest stworzenie grupy roboczej, można i w ramach „Proświty”, która codziennie zajmowałaby się monitoringiem przestrzeni informacyjnej pod kątem obecności wystąpień antyukraińskich. Jeśli tej grupy nie stworzymy i w jej imieniu nie będziemy składać zapytań poselskich, listów do Prezydenta, do Narodowej rady ds. telewizji i radiofonii, to,
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
ks. Jurij MYCYK, dr hab., prof. Narodowego Uniwersytetu «Kijowsko-Mohylańska Akademia»
Niedawno obywateli Ukrainy uszczęśliwiono książką „Szkice z historii wywiadu podmiotów budowania państwowości na ziemiach Ukrainy” (Kijów, 2011, 535 s.), wydaną pod patronatem „Fundacji Weteranów Zagranicznego Wywiadu Ukrainy” pod ogólną redakcją generała porucznika P. D. Morozowa. Kierownikiem zespołu autorskiego był kandydat nauk filozoficznych, docent W. Cybulkin. Książkę wydano przy informacyjnym wsparciu „Fundacji Wspierania Rozwoju Prawosławnego Korpusu Kadetów im. Jerzego Zwycięzcy” oraz w ramach „projektu inwestycyjnego” A. G. Baradaczowa. Autorów jest aż sześciu, ale tylko dwaj z nich to historycy, pozostali to ekonomiści i prawnicy. Autorzy korzystali z informacyjnego wsparcia jeszcze 8 prawników i 1 kandydata nauk z zakresu administracji publicznej. Przypomina się bajka o „dziadku” Kryłowie, który przestrzegał przed niebezpieczeństwem, gdy piekarz zacznie szyć buty, a szewc piec placki. We „Wstępie” znajduje się charakterystyczna uwaga: „Ta książka to nie suchy wykład logiki… operacji wywiadowczych…, lecz popularnonaukowa opowieść” (s. 15). Zatem jest to kompilacja. Wśród jej źródeł i literatury są poważne wydawnictwa, ale także takie, które nie mają bezpośredniego związku z tematem, oraz popularne broszurki, wśród których są wręcz wątpliwe, i „opusy” z czasów KPZR, i współczesny pseudonaukowy antyukraiński bryk moskiewskiej i kijowskiej produkcji, który, niestety, istotnie wpłynął na książkę. Przedstawienie wydarzeń do XVIII wieku jest mniej więcej spokojne, choć wiele faktów naciągnięto za uszy. No jak czytać bez uśmiechu pasaż: „Za czasów Włodzimierza Swiatosławicza do tradycyjnych wówczas technologii PR, opartych na wykorzystaniu folkloru…” (s. 103). Tego księcia autorzy nie zostawiają w spokoju także dalej: „Jarosław Mądry wyróżniał się tym, że w przeciwieństwie do ojca, który marnował czas na wizyty w haremach i uczty”. To o Włodzimierzu Świętym, za którego Państwo Kijowskie osiągnęło kulminację swojego rozwoju! (Prawda, Włodzimierz, poganin, miał wiele żon i nałożnic, ale to się skończyło wraz z przyjęciem chrztu i małżeństwem z bizantyjską księżniczką Anną). Lecz nawet jako poganin Włodzimierz nie „marnował czasu”, lecz wkładał wysiłki, by zjednoczyć Ruś i obronić ją przed napadami wrogów. Dalej — jeszcze więcej. Kozaków autorzy traktują jako „osobliwy medialny subetnos” (Słowianie, Turcy, Irańczycy) w duchu sowieckiej teorii „kozacy — zjawisko internacjonalne”. Nie kwestionując obecności wśród kozaków pojedynczych przedstawicieli innych narodów, warto podkreślić, że zaporoscy kozacy w 90 % (!) składali się z Ukraińców. Cóż to za „medialny subetnos”! A dalej ekskurs w rodowody kozackich watamanów: Kosiński, zdaniem autorów, był Polakiem, Pawluk — Turkiem, Krzywonos — Szkotem, Orlik wywodził się „z rodziny czeskich baronów” (s. 149, 204–205). Dla wiadomości autorów: Kosiński był Ukraińcem z Podlasia, Pawluk tylko przez pewien czas był w tureckiej lub tatarskiej niewoli i dlatego przezywano go jeszcze Butem,
Kryworonis pochodzi z Czerkaszczyzny, a dane o szkockim pochodzeniu to błąd jednej niewiarygodnej niemieckiej broszury. Matka Pyłypa Orlika była Ukrainką z rodu Małachowskich (Czernihowszczyzna), a ojciec Białorusinem (Litwą nazywano wtedy Białoruś), rodzina była prawosławna. Swoje odległe korzenie w Czechach Orlikowie praktycznie zapomnieli, a ta gałąź rodu przeniosła się na ziemię mińską jeszcze w XV wieku. Cóż tam Orlik, skoro „Ukraińcem o hiszpańskich korzeniach” (s. 240) nazywa się Iwana Franki! Dmytro Wyszniewecki — „Bajda” — ukraiński prawosławny książę występuje jako spolszczony ukraiński szlachcic, nawet „polski emisariusz” (s. 148), „faktyczny władca całej Ukrainy Lewobrzeżnej” (s. 151). Tu autorzy wyraźnie pomylili „Bajdę” z jego prawnukiem — Jaremą Wyszniewieckim! Autorzy mylą też Sicz z suworowską szkołą wojskową, szczegółowo opowiadając o programie nauczania kozackich chłopców, przy tym jednak nie powołując się na źródła (w żadnym z nich tego nie ma), lecz na pisanie nikomu nieznanych autorów-fantastów (s. 153). Z tego samego „źródła” pochodzą dane o Roksolanie, która rzekomo „przyczyniła się do osłabienia agresji Wysokiej Porty wobec Ukrainy” (s. 152). Kozacy, zdaniem autorów, mieli „dziwny światopogląd religijny, łączący pogaństwo z chrześcijaństwem”, rzekomo czcili rzymską boginię Fortunę(!) itd. (s. 154–157). Czy autorzy czytali prace badaczy tego zagadnienia, czy bezmyślnie przepisali od amatorów-bajarzy? Słynny pamiętnikarz XVI wieku Łasota, który pozostawił pierwszy obszerny opis Siczy, był dyplomatą, ale bystrzy autorzy odkryli jego prawdziwą istotę — wywiadowcy, który jeszcze „świadomie szedł na naruszenie prawa międzynarodowego”, prowadząc rokowania z Kozakami (s. 156). Dowodów na Łasotę-wywiadowcę nie ma żadnych! Podobnie rzecz ma się z twórcą ugody hadziackiej z 1659 r. Jurijem Nemyrycziem, który rzekomo był „podwójnym agentem”, wykonującym zadania „ówczesnych „niewidzialnych imperiów” (aluzja do masonów). Autorzy bardzo nie lubią kijowskiego metropolity Piotra Mohyły. „Przebiegły intrygant” uczył się u S. Żółkiewskiego (którego ogłasza się pierwowzorem bohatera powieści Sienkiewicza, pana Wołodyjowskiego), rzekomo uczył się w paryskich jezuitach, strącił z metropolitalnego tronu Izajasza Kopynskiego (s. 161–162), a nawet szerzył „zlatynizowane prawosławie” przez założoną przez siebie Kolegium Kijowsko-Mohylańskie. Otóż to! Uspokajam autorów, że Mohyła nigdy nie uczył się w Paryżu, tym bardziej u jezuitów, nie był okrutny także wobec Kopynskiego, a „mohylanka” stała się ośrodkiem edukacji prawosławnej, a nie katolickiej. Można by jeszcze kontynuować. Ale odeślę autorów do odpowiednich komisji kościelnych. Bo Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Kijowskiego, Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, Rumuński Kościół Prawosławny, a nawet ROK (Patriarchat Moskiewski) uznały Piotra Mohyłę za świętego. Tam autorom wyjaśnią, co jest czym, i nie warto im grzebać w przestarzałej literaturze ani posługiwać się niewiarygodnymi źródłami. Autorzy lubią snuć mgłę tajemniczości wokół prostych spraw. Na przykład śmierć Bohdana Chmielnickiego. Hetman długo chorował, w końcu zmarł na udar. Autorzy mają podejrzenia: „tajemnicza śmierć” (s. 183). Najbardziej oberwało się Mazepie. „Z natury awanturnik, wychowanek „Towarzystwa Jezusowego” (czyli jezuitów — Ju. M.), „zdradzał nie tylko Piotra I, ale i samą matkę-Ukrainę”. (s. 188, 198). Naczytawszy się naftaliną przesiąkniętej literatury i współczesnych moskiewskich pism, autorzy nie wstydzą się powtarzać zatartych stereotypów i bzdur o Mazepie. Natomiast moskiewscy kaci przedstawieni są jako niewinne owieczki. Okazuje się, że tragedii Baturynia z 1708 r. nie było, bo „ludność cywilna praktycznie na tym nie ucierpiała” (s. 198). Powołują się na jakichś „współczesnych historyków” (nie podano, których) (s. 198). Ależ wręcz przeciwnie! Archeolodzy (W. Mezencew, W. Kowalenko) znaleźli nawet pochodzące z tamtych czasów dziecięce groby z czaszkami przebitymi kulami! Im bliżej naszych dni, tym bardziej wojowniczy wobec Ukrainy stają się autorzy. Ich myśl, mimo pięknych deklaracji, sprowadza się do zaprzeczania narodowi ukraińskiemu i jego prawu do własnego samodzielnego państwa. Zdaniem autorów wszystko sprowadza się do intryg Zachodu i szpiegowskich operacji. Anglia, Austria, Polska rzekomo wymyślają ruch ukraiński i dążą do „stworzenia Małorosji” (s. 228) w celu rozczłonkowania Imperium Rosyjskiego. Nawet Hercenowi i Ogariowowi obrywa się, bo ci rzekomo agenci „brytyjskiego wywiadu” nielegalnie przerzucali do Rosji „Kołokoł” i inne wydawnictwa. Ach, jacy „praworządni” byli żandarmi z III Oddziału, bo „wyłącznie roztropne działania organów porządkowych uniemożliwiły dalszy rozwój powstania” (1863 r. — Ju. M.) (s. 229). Skoro powiedziano „A”, trzeba powiedzieć „B”. Dlaczego nie zapisać do „roztropnych działań” władzy rozgromienia Cyryla i Metodego, aresztowania i zesłania Szewczenki, Kulisza, Kostomarowa, carskiego cyrkularza Wałujewa, ukazu emskiego itd.? Prawda, autorzy coś tam jednak mówią. Pozytywnie oceniają działania policji i jej agentów przeciwko narodowolcom i wydawcom „prowokacyjnej literatury”, zwłaszcza genewskich publikacji M. Drahomanowa, M. Pawlyka, S. Podolińskiego (s. 234–235). Austro-Węgry „aktywnie sprzyjały umacnianiu „idei ukraińskiej” w Imperium Rosyjskim. W tym celu „we Lwowie (tak, jak zwykle autorzy nazywają Lwów, a Galicję — Galicją, używają też terminu „Małorosja” na określenie Ukrainy — Ju. M.) w 1873 roku powstało Towarzystwo Naukowe im. T. Szewczenki”. (s. 231). Następnie Austria przejęła kontrolę nad „Proświtą”, która w swojej działalności miała „jaskrawy antyrosyjski akcent” (s. 236, 245). Szczególną „uwagę” autorzy poświęcają metropolicie Andrzejowi Szeptyckiemu, który, rzecz jasna, „opanowywał wywiad wojskowy” (s. 232), miał kontakty z „hojnie finansowanym” przez austriacki wywiad M. S. Hruszewskim; „nie tylko szerzył unię, ale tworzył także agenturalną sieć wywiadowczą” (s. 240). Nawet gdy w 1924 roku Hruszewski pod wpływem „ukrainizacji” na Ukrainie, autorzy dostrzegają tylko jedno: „rozwinął konspiracyjną i wywiadowczą działalność, skierowaną przeciwko ZSRR”. Tymczasem jego „śledziło” ponad 20 agentów i sekotów NKWD! I żadnych dowodów szpiegostwa Hruszewskiego! Tylko śmierć „uratowała go przed sądem” (s. 259). Wzięci do niewoli ukraińscy strzelcy kiszowi „rozdmuchiwali nacjonalizm” wśród ukraińskich żołnierzy armii rosyjskiej (s. 249). Z sympatią autorzy odnoszą się do rozgromienia „Proświty”, zesłania w głąb Rosji Hruszewskiego i Szeptyckiego przez władze rosyjskie po czasowej okupacji Galicji w 1915 r. (s. 250). Rewolucja lutowa w Rosji i utworzenie UNR przedstawione są nie jako logiczny skutek rozwoju ruchu narodowo-wyzwoleńczego narodu ukraińskiego, ciężkiej sytuacji gospodarczej, nieudolności panującej elity Imperium Rosyjskiego itd., lecz jako rezultat działalności wywiadów niemieckiego i austriackiego, a także masonów. W duchu moskiewskiej propagandy poniżają Konowalca i Petlurę (s. 281), a później także Banderę, twierdząc, że „petlurowcy” wymordowali ponad 200 tys. Żydów. Dużo napisano o stosunku Petlury do Żydów, o tym, że w rządzie UNR byli Żydzi, że Żydom po raz pierwszy nadano szeroką autonomię itd. Nie, znowu to kwestionują! Jeśli już o to chodzi, to „palma pierwszeństwa” w pogromach żydowskich należy do denikinowców. Nieprzypadkowo w jednej denikinowskiej gazecie widniało hasło: „Weź witkę, goń Żyda do Palestyny”. Tylko jako agenturę obcych państw autorzy traktują OUN i UPA. Za moskiewskim fałszerzem Smysłowem „ciekawie” opowiadają historię o działaniach batalionu „Nachtigal” we Lwowie: 30 czerwca 1941 r. po nabożeństwie ukraińscy żołnierze „Nachtigala” rzekomo „chwycili w ręce długie sztylety, podwinęli rękawy mundurów, z głośnym rzyganiem i pianą na ustach, z wybałuszonymi oczami pędzili ulicami Lwowa. Każdego, kto wpadł w ich ręce, zabijali” (s. 358). Jest też zdjęcie rzekomo tych ludzi ze sztyletami w zębach. Autorzy zaznaczają, że żołnierze UPA są znani „ze swojej nadzwyczajnej pomysłowości w powolnym i okrutnym mordowaniu swoich ofiar” (s. 367). Oskarżają ukraińskich nacjonalistów o rozstrzeliwanie ludności cywilnej w Kijowie w Babim Jarze (s. 362). Ale wtedy ludzi rozstrzeliwali hitlerowcy. Jeśli Ukraińcy tam w ogóle byli, to tylko policjanci, którzy nie mają nic wspólnego z członkami OUN, tym bardziej z UPA (takiej w 1941 roku nie istniało). Banderę, Stećkę i innych uwięzili w Sachsenhausen, gdzie Niemcy „stworzyli dla nich dość komfortowe warunki” (s. 362). Bardzo „komfortowe”, jeśli wziąć pod uwagę, że dwaj rodzeni bracia Bandery zginęli w obozach koncentracyjnych. Sami autorzy cytują niemieckie dokumenty z 10.IV. i 18.IX.1942 r., w których organizacja Bandery nazywana jest „antyniemiecką” i traktowana „jako najbardziej radykalny ruch niepodległościowy” (s. 365). Wiele uwagi autorzy poświęcają dywizji „Galizien”, o której skomplikowanej historii pisano już wiele. Ale w tej dywizji służyło około 15 tys. osób. A w ROA, RONA i innych rosyjskich związkach wojskowych służyło ponad 1 mln żołnierzy. Właśnie tu warto byłoby porozmawiać o rosyjskich pomagierach faszystów! Ale autorzy ani słowa. Albo weźmy „Armię Krajową” — polski odpowiednik UPA. Choć mówi się nieco o jej walce z Armią Czerwoną, to na pierwszym planie są zdjęcia akowców: „Oni także przybliżali Wielkie Zwycięstwo”. A czy walka UPA z Niemcami go nie przybliżała? Innym przykładem jest Winnica. Tu NKWD rozstrzelało tysiące niewinnych ofiar. Lecz w książce przedstawiono to jako rozstrzelanie przez enkawudzistów „nacjonalistów (oczywiście ukraińskich — Ju. M.) i zbrodniarzy” (s. 387), a potem Niemcy przeprowadzili „najbardziej udaną kompleksową akcję”, podnosząc wokół tego propagandowy szum. Cóż, hitlerowcy mieli swój zbrodniczy interes. Ale przecież ludzi w tym przypadku rozstrzeliwali nie Niemcy, lecz „dzielne” NKWD! Dalej — działania powojennego okresu. Tu i wojna w Afganistanie, w którą ZSRR rzekomo wciągnęła przeklęta CIA (przez swoich agentów wpływu). Wyobrażamy sobie na przykład, że Breżniew czy Andropow są zmuszani przez czekistów z CIA do wprowadzenia wojsk do Afganistanu! Winę za „Białe Braterstwo” zrzuca się na Zachód (chociaż w rzeczywistości ten ruch powstał w murach KGB!), Gorbaczowa przedstawia się jako wykonawcę planów CIA dotyczących rozpadu ZSRR itd. Nie mówiąc już o „Fundacji Sorosa”, która rzekomo „ukształtowała całe pokolenie bezprincypialnych „grantojadów”. W negatywnym kontekście przedstawiono założenie Towarzystwa Języka Ukraińskiego, „Ruchu”, ruchu dysydenckiego, polskiej „Solidarności”. Ani krzty współczucia dla dysydentów, którzy gnili w obozach koncentracyjnych (notabene przy aktywnym udziale KGB), za to takie słowa się znajdują, gdy mowa o enkawudzistach. Tak, „legendą sowieckiego wywiadu” nazywa się niesławnego Sudopłatowa — zabójcę Konowalca, organizatora zabójstw Bandery i Rebeta. Chyba wystarczy. Mamy do czynienia z tanią kompilacją, w której czytelnikowi proponuje się gumę do żucia z czarnosecinnych i kgbowskich pism, gdzie wydarzenia rozpatruje się z pozycji wielkomocarstwowego rosyjskiego szowinizmu, a do tego pod specyficznym szpiegomańskim kątem widzenia. W książce mówi się też tak: „Na Ukrainie godni profesjonaliści — wychowankowie Zarządu KGB USRR — wychowali młode pokolenie, które nie ustępuje swoim nauczycielom w jakości pracy…” (s. 450). We wstępie głosi się, że ukształtowanie Służby Wywiadu Zagranicznego Ukrainy byłoby niemożliwe „bez wcześniejszego doświadczenia (WCzK—OGPU—NKGB—NKWD—MGB)” (s. 9). Ośmielę się twierdzić, że z takim „doświadczeniem”, gęsto zaprawionym krwią bojowników o wolność Ukrainy, SBU nie obroni państwa ukraińskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Kijów Tak wiele wezwań do jedności, tak mało ruchu w tym kierunku… Oto już i młodzież, która przyszła w stolicy pokłonić się Tarasowi Szewczence w dniu jego urodzin, wzywa ukraińskich polityków, siły narodowo-demokratyczne do jednoczenia się dla Ukrainy. Póki co wodzowie nie słyszą. Nawet w Dzień urodzin. Biała Cerkiew Wydarzenia poświęcone Tarasowi Szewczence rozpoczęły się 5 marca w salonie literackim biblioteki miejskiej w Białej Cerkwi. Odbył się tu XXIII konkurs recytatorski „Kobzarowa zorza”. Zorganizowali go białocerkiewski oddział miejski „Młoda Proświta”, zespół centralnej biblioteki miejskiej oraz organizacja miejsko-rejonowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Do organizacji konkursu młodzi proświcianie wykorzystali możliwości Internetu — tworzyli tematyczne grupy w portalach społecznościowych. O miano najlepszego recytatora zgłosiło się sześćdziesięcioro uczniów i studentów, co stało się przyjemnym kłopotem dla członków jury, któremu przewodniczył przewodniczący białocerkiewskiego oddziału „Młodej Proświty” Kostiantyn Kłymczuk. Okazało się, że poziom wszystkich konkursowiczów jest niezwykle wysoki. Recytatorki wybrały legendarne poezje „Rusałka”, „Lileja”, „Kateryna”, „Lebedyn”, które nie pozostawiły obojętnymi ani słuchaczy, ani jury, ani samych konkursowiczów. „Tarasowa noc”, „Trzy lata”, „I umarłym, i żywym…” w wykonaniu młodzieńców stały się ozdobą programu konkursowego. Był to gniew, bunt i niepowstrzymana tęsknota za heroiczną przeszłością. Po długiej naradzie jury konkursu wyłoniło zwycięzców. Zostali nimi uczniowie: Witalina Pasiczna. Żytomierz „Walczcie — a zwyciężcie!” — z tym wezwaniem Wielkiego Kobzarza przyszli 9 marca pod jego pomnik studenci uniwersytetu państwowego im. I. Franki. Wydarzenie rozpoczęło się kompozycją literacko-artystyczną. Wyszkolona sotnia żołnierzy ukraińskiego wojska zastygła w honorowej warcie. Rozbrzmiewały nieśmiertelne wiersze Tarasa Szewczenki i pieśni do jego słów. Przedstawiciele władz obwodowych, miejskich oraz społeczność złożyli kwiaty u stóp Poety. Wojskowi przeszli uroczystym marszem. Tegoroczną, 198. rocznicę urodzin Wielkiego syna Ukrainy przyszli uczcić proświcianie, przedstawiciele partii politycznych, liczna społeczność miasta. Uwagę przyciągała seria banerów z napisami: „Front Zmian”, Zjednoczenie Ogólnoukraińskie „Batkiwszczyna”, Zjednoczenie Ogólnoukraińskie „Swoboda”, „Reformy i Porządek”, „Udar”. Obok w grupie powiewały ich flagi partyjne. Wśród nich wyróżniała się flaga żytomierskiej „Proświty”. Ze słowem wstępnym wystąpił profesor Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego Wiktor Mojsejenko, wzywając nie tylko do szanowania Wielkiego Kobzarza i jego twórczości, ale także do stania na straży ojczystego słowa, ukraińskiej kultury oraz historii, duchowości. Przecież mamy wielkie problemy w edukacji państwowej wszystkich szczebli, zarówno szkolnej, jak i wyższej, przez antyukraińską postawę i działania ukrainofoba — ministra edukacji Tabacznyka, który powziął zamiar skrócenia w szkołach i wyższych uczelniach godzin na naukę naszego ojczystego języka, a przedmiot historii Ukrainy wyrzucić z programu w ogóle. Trwa bezczelne przepisywanie, na jego rozkaz, szkolnego kursu historii Ukrainy i literatury. O destrukcyjnym kursie obecnej
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie Olesia Dmytrenki. Prawie wszystkie partie spieszyły się, by przeprowadzić własny wiec ku czci Tarasa, zamiast wspólnego, potężnego, zjednoczonego. Jakby nie słyszeli słów Kobziarza: „Ściskajcie się, bracia moi…”. nik (szkoła ogólnokształcąca nr 4), Maryna Szewczenko (liceum ekonomiczno-prawne), Eleonora Szabatyn (gimnazjum nr 1), Andrij Kandyba (Państwowa Szkoła Zawodowa im. Pawła Popowycza). Wśród studentów za najlepsze uznano Nastię Szaszurinę i Iwannę Słobodianiuk (kolegium humanistyczno-pedagogiczne). Grand Prix konkursu „Kobziarzowa gwiazda” przyznano uczniowi kolegium Mykole Kuzniecowowi, który po mistrzowsku i dojrzale przeczytał „Gdybyście wiedzieli, panicze…”. Białocerkiewska pisarka Hałyna Newinczana podzieliła się wrażeniami: „Kiedy czytam Szewczenkę, robi mi się strasznie, na ile trafnie i aktualnie brzmią jego wskazania dzisiaj. Jakby nic się nie zmieniło od tamtych czasów, każdy napisany przez niego wiersz przeszedł przez wieki i ożył w naszej teraźniejszości. Dlatego słowa jego są nieśmiertelne. Były one terminowe i aktualne dla każdego Ukraińca wtedy, i są takimi teraz!”. Tetiana WYHOWSKA. O rządzie mówił przewodniczący organizacji obwodowej „Front Zmian” Hennadij Zubko. Przedstawiciel Wszechukraińskiego Zjednoczenia „Batkiwszczyna” Ołeksandr Radźko zwrócił uwagę na represyjny charakter obecnej władzy wobec liderów „Batkiwszczyny” Julii Tymoszenko oraz „Ludowej Samoobrony”, byłego ministra spraw wewnętrznych Jurija Łucenki i innych członków rządu. Przewodniczący żytomierskiej „Proświty” Swiatosław Wasylczuk zauważył, że właśnie od Tarasa zaczęliśmy nazywać się Ukraińcami, a nie południoworosjanami, małorosjanami, małopolakami, chochołami, jak narzucali nam kolonizatorzy. Wiersze o Szewczence deklamowała poetka Marija Rudak. Amatorski chór związku weteranów „Żurawka” śpiewał pieśni do słów Kobziarza, a także pieśni ludowe i patriotyczne. Proświcianie rozdali uczestnikom zebrania setki kserokopii publikacji z gazety „Słowo Proświty”: „Zatrzymajmy antyukraiński sabat Tabacznyka”, „Za nami siła ukraińskiej prawdy” oraz publikację „Droga do Tarasa” S. Wasylczuka w prasie lokalnej. Swiatosław KARPENKO. Wołyń. Szewczenkowskie dni odbyły się 9 i 10 marca w Łucku z udziałem przedstawicieli władz obwodowych i miejskich oraz społeczności miasta. 9 marca zebranie otworzył znany poeta, zastępca wołyńskiej „Proświty” Wasyl Hej. Słowo o Kobziarzu wygłosiła kandydat nauk filologicznych, docent Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego im. Łesi Ukrainki Olha Jabłońska. Poezje Wielkiego Kobziarza w języku ukraińskim i językach obcych deklamowali studenci WUN im. Łesi Ukrainki. Utwory Szewczenki wykonywał kobziarz Wołodymyr Horbatiuk. Przy pomniku wszyscy obecni śpiewali „Testament”. Po wiecu w pomieszczeniu Wołyńskiego Obwodowego Akademickiego Teatru im. T. Szewczenki odbył się uroczysty koncert z udziałem artystów zawodowych i amatorów. Następnego dnia przy pomniku T. Szewczenki odprawiono panichidę z udziałem duchownych i Metropolity Łuckiego i Wołyńskiego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Michała. Obecni złożyli kwiaty pod pomnikiem Kobziarza. Mykoła KUCZEREPA, przewodniczący Wołyńskiej Organizacji Krajowej Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, profesor WUN im. Łesi Ukrainki. Iwano-Frankiwsk. Trudno przekazać uczucia i wrażenia z tego, co zobaczono na szewczenkowskich uroczystościach świątecznych w Domu Ludowym „Proświta”. Artyści kąpali się w deszczu oklasków. Wśród nich uczestnicy męskiej kapeli chóralnej „Surma” pod kierownictwem B. Wołosianka; duet „Kalyna” w składzie Anny Jakubowskiej i Marijany Bidoczko za wykonanie a cappella utworów Szewczenki; studenci Serhij Syłycz, Wasyl Obidniak, Nastia Haridżuk, Nadija Lehun za wykonanie poezji Kobziarza. Muzyczną Szewczenkianę zaprezentowały Nadija Wiwczaruk i Iryna Kuryliak, wychowanki kandydata nauk o sztuce, laureata Wszechukraińskiego konkursu bandurzystów, docenta Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Stefanyka Wioletty Dutschak, mała bandurzystka ze szkoły muzycznej nr 1 Daryna Kohutiak i Nazarij Petruniw z Klubu uzdolnionych dzieci obwodowej „Proświty”, chórzyści z „Czerwonej Kałyny” i „Berehyni”. Ze słowem wstępnym do uczestników święta zwrócił się przewodniczący obwodowej „Proświty” S. Wołkowecki, który podkreślił, że Szewczenko jest właśnie tą postacią, która stała się ucieleśnieniem ducha narodu ukraińskiego. Słowo o Kobziarzu wygłosiła profesor Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Stefanyka Olha Słoniowska, która zaznaczyła, że słowo Szewczenki, dziedzictwo twórcze oraz przykład jego życia — to najwyższa Akademia dla naszego narodu, w której skoncentrowane jest wszystko: nasz język, historia, zwyczaje i tradycje, etyka i estetyka, filozofia narodowa, podstawy ukrainoznawstwa i budowania państwa, nasza duchowość, nasza przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. W sali zaprezentowano wystawy „Szewczenko i Prykarpacie” P. Arsenycza oraz „Wyszywana Szewczenkiana” N. Synyci. Mychajłyna BODNAR, kierowniczka wydziału kulturalno-masowego Iwano-Frankiwskiego Zjednoczenia Obwodowego Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
“Roboczym głowom, rękom Na tej okradzionej ziemi Swoją ty siłę ześlij”. do Ojca Tarasa
Ługańsk Tradycyjnie na Ługańszczyźnie w pierwszych dniach wiosny przeprowadzana jest dekada szewczenkowska. Zgodnie z decyzją obwodowego proświtańskiego społecznego komitetu szewczenkowskiego, zaktywizowanego pod koniec 2011 roku, zorganizowano i przeprowadzono różnorodne wydarzenia z okazji 198. rocznicy urodzin Wielkiego Kobziarza. Są to zarówno tradycyjny obwodowy dziecięco-młodzieżowy konkurs twórczy “Idę z dzieciństwa do Tarasa”, jak i liczne wieczory literacko-artystyczne, seminaria, konferencje, okrągłe stoły w placówkach oświatowych oraz uroczyste zgromadzenia społeczności na głównym placu Ługańska przy pomniku T. H. Szewczenki. Rankiem 9 marca na placu zebrali się kierownicy, wykładowcy i studenci bazowego proświtańskiego Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki (nawiasem mówiąc, jedynego w centrum obwodowym, który stale publicznie obchodzi tę wybitną datę, jakby dla innych ługańskich uczelni, na czele których stoją “regionałowie”, Szewczenko po prostu nie istniał), przedstawiciele społeczności oraz partii politycznych działających w obwodzie. Przyszli pokłonić się Kobziarzowi i złożyli kwiaty u podnóża monumentu także szefowie Ługańszczyzny i centrum obwodowego, uczcili Wielkiego Tarasa przedstawiciele Uniwersytetu Szewczenkowskiego, patriotycznie nastawieni ługańszczanie. Warto zauważyć, że na plac do Tarasa z własnej inicjatywy przyszli także studenci z krajów Azji Centralnej, Afryki, Chin. Uroczystości kontynuowano świątecznym koncertem, który zorganizowała administracja LNU imienia Tarasa Szewczenki wspólnie z obwodowym zarządem kultury i turystyki. Dziewczęta i chłopcy w ukraińskich strojach narodowych tańczyli, śpiewali, recytowali poezje Szewczenki. Dzięki młodym artystom wszyscy obecni zjednoczyli się w jednym patriotycznym szewczenkowskim porywie. Chociaż, jak później się okazało, tylko na krótką chwilę — władza została sama sobie, siły polityczne — osobno, społeczność — przy swoich interesach: władza ma nadzieję podnieść gospodarkę bez idei narodowej, politycy krzyczeli o wyborach, a przedstawicieli społeczności w ogóle zlekceważono, nie dając im powiedzieć ani słowa o ukraińskim geniuszu narodowym. Ta smutna sytuacja po raz kolejny potwierdziła rozwarstwienie opozycji, co stwarza (prawdopodobnie nie tylko na Ługańszczyźnie) niebezpieczeństwo rozłamu w brzemiennym w skutki czasie. W tym samym czasie w proświtańskim pomieszczeniu Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum “Odrodzenie”
Kramatorsk Przemysłowy ukraiński Donbas wplótł i swój kwiat w wieniec czci i miłości do sławnego syna Ukrainy Tarasa Szewczenki. Ludzie przyszli zarówno do marmurowego pomnika w Doniecku, jak i do skromnych, lecz nie mniej znaczących pomników Wielkiego Ukraińca w Słowiańsku, Kramatorsku, Gorłówce i innych miejscowościach ziemi donieckiej. 9 marca w Kramatorsku w skwerze szewczenkowskim przy pomniku Tarasa Szewczenki zebrali się edukatorzy, działacze społeczni, patriotycznie nastawiona młodzież. Pracownicy oświaty przyprowadzili do ojca Tarasa dzieci-uczniów z bukietami kwiatów. Uczniowie natchnienie czytali życiodajne wersy nieśmiertelnych utworów poety, które Bożą iskrą dobra i prawdy wlewały się w ich młode i jasne dusze.
przeprowadzano uroczyste otwarcie finałowej części obwodowego konkursu szewczenkowskiego “Idę z dzieciństwa do Tarasa”, który proświcianie po raz szesnasty organizują wspólnie z Zarządem oświaty i nauki Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej. Uczestników konkursu szewczenkowskiego powitał także wielokrotny zwycięzca poprzednich lat, obecnie student II roku wydziału języków obcych Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu im. W. N. Karazina Maksym Buczek, który przeczytał “Testament” w językach angielskim, niemieckim i francuskim. Jeszcze w drodze do sali proświtańskiej wszystkich obecnych zachwycały wysokiej klasy prace mistrza twórczości ludowej, ludowego artysty Ługańszczyzny Jurija Szpyrki z Krasnodonu — portret Tarasa Szewczenki (wykonany z wykorzystaniem wyrobów metalowych różnych średnic) i obraz “Kozak Mamaj” z różnorodnych nasion zbóż i roślin strączkowych. Jurij Szpyrko, a także mistrzynie z ługańskiego klubu miejskiego “Leworęki”, które zaprezentowały wyszywaną szewczenkianę, również powitali uczestników konkursu. Zatem Szewczenko dla każdego jest swój i w każdym z nas — swój. Pokazały to bardzo różnorodne, ale połączone wspólną — Tarasową — tematyką prace uczniowskie. 56 recytatorów i śpiewaków, którzy 9 marca przedstawili autorytatywnemu jury swoją wizję utworów Kobziarza. Uczennica jedenastej klasy z gimnazjum w Biłohoriwce im. M. Rudenki w rejonie łutuhynskim Marija Bondar oprócz poezji szewczenkowskiej “Nie narzekam…” przeczytała także wiersz swojego ziomka “Siadaj, Tarasie!”. Brzmiały wiersze młodych poetek Eliny Habarajewej i Kariny Rozmysłowej z Ługańska, a szczególne zainteresowanie obecnych wywołał wiersz Anastasiji Czerwanskiej (11 lat) ze szkoły nr 3 w Rowieńkach. Uczennica tej samej szkoły Anastasija Łobyncewa zaproponowała obecnym poezję “Wybacz, Tarasie…” swojej ziomkini z Kaniowa, przewodniczącej kaniowskiego miejskiego zjednoczenia proświtańskiego Wiry Nosenko. Twórcze dynastie artystów-amatorów — Dmytra i Kateryny Alefirenków z Troickiego, Tamary Smałko, Oleny i Anny Szewczenko z Niżnej Duwanki, co na Swatowszczyźnie, Ołeksandry Howorowej i jej ojca Wadyma — górnika z miasta Zołote, Ołeksandra Cemkała (z mamą i babcią) ze wsi Metalist w rejonie słowianoserbskim, tak samo jak Kyryło Szwecow ze wsi Arapiwka w rejonie troickim, Natalija Smyrnowa z Krasnego Łucza stale biorą udział w naszym konkursie. Własne kompozycje muzyczne i pieśni do poezji Wielkiego Kobziarza zaprezentowały Sofija Łychaczowa z gimnazjum im. Chrystyny Ałczewskiej w Ałczewsku, Chrystyna Samikowa i Artem Pustowałow z krasnołuckiego miejskiego Pałacu twórczości dzieci i młodzieży. Dziesięcioletnia Wiktorija Ulanycz ze szkoły średniej w Wesełej Horiwce w rejonie słowianoserbskim. Łącznie w finałowej części tegorocznego konkursu szewczenkowskiego w sześciu jego nominacjach wzięło udział ponad 500 uczestników, z nich 244 — w kierunku “Sztuka artystyczna i dekoracyjno-użytkowa”. Profesjonalne jury konkursu wyłoniło zwycięzców w różnych kategoriach wiekowych i nagrodziło ich pamiątkowymi prezentami od Zarządu Centralnego “Proświty” — “Kobziarzami” Tarasa Szewczenki, elektroniczną szewczenkianą, słownikami języka ukraińskiego. Nagrody przyznały także Zarząd oświaty i nauki Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej, obwodowy “Fundusz wsparcia inicjatyw ukraińskich” (przewodniczący — Dmytro Sniehyriow) oraz fundusz deputowanego Ługańskiej Rady Miejskiej Ihora Liski. Kończąc ceremonię wręczenia nagród, przewodniczący Ługańskiego obwodowego zjednoczenia WUT “Proświta” Wołodymyr Semystiaha odczytał pozdrowienia dla wszystkich uczestników od przewodniczącego Towarzystwa, deputowanego ludowego Ukrainy Pawła Mowczana, przekazując jego wskazówkę: “Taras Szewczenko jest nam potrzebny jako narodowy przewodnik, aby nie zagubić się w zglobalizowanym świecie”. Wszyscy obecni są wdzięczni Zarządowi Centralnemu i osobiście Pawłowi Mowczanowi za znaczące wsparcie materialne i techniczne tegorocznego konkursu.
Centrum prasowe Ługańskiego obwodowego zjednoczenia WUT “Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Wasyl NOWORYNSKI, m. Kramatorsk obwodu donieckiego. Użhorod W dniu urodzin wiernego syna Ukrainy — Tarasa Szewczenki siły narodowo-demokratyczne centrum obwodowego Zakarpacia podniosły niebiesko-żółtą flagę nad brązową postacią Proroka Ukrainy jako symbol jedności i narodowej solidarności Ukraińców. Inicjatorzy wydarzenia — Zakarpackie obwodowe zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Zakarpacka obwodowa organizacja Ukraińskiej Partii Ludowej (UNP). Również w przeprowadzeniu święta wzięli udział przedstawiciele obwodowych organizacji narodowo-demokratycznych „Sobór”, „Nasza Ukraina”, Ludowy Ruch Ukrainy oraz „Batkiwszczyna”. Wydarzenie rozpoczęło się złożeniem kwiatów u podnóża pomnika Kobziarza oraz recytacją utworów poety. „Jednoczyć Ukraińców i szanować tradycję” — takim głównym hasłem kierowali się mówcy podczas uroczystości. Podkreślali oni, że z roku na rok nasz Prorok niestrudzenie wzywa do jedności. „Przykro, że nawet władze obwodowe nie zdołały należycie się zorganizować i złożyć kwiaty Kobziarzowi w jego prawdziwy dzień urodzin, a nie 2 dni wcześniej” — z oburzeniem zauważył prowadzący święto, przewodniczący Zakarpackiego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Wołodymyr Pipasz. Główną „atrakcją”, według zamysłu aktywistów, stało się podniesienie na balonach z helem niebiesko-żółtej flagi państwowej nad rzeźbą Tarasa Szewczenki, ponieważ sztandar narodowy to symbol jedności wielonarodowego Zakarpacia. „Musimy być patriotami, szanować siebie jako naród. Kobziarz pragnął sprawiedliwości, dobrobytu dla potomnych, dążył, aby Ukraina była równa wśród innych światowych państw. On sam stał się znaczącą postacią nie tylko literatury ukraińskiej, ale i światowej, zdobywając prawo do nieśmiertelności” — podkreślali uczestnicy akcji, wśród których z treściwymi przemówieniami wystąpili: zastępca przewodniczącego rady obwodowej Andrij Serbajło, członek Rady Zakarpackiej UNP, przewodniczący Zakarpackiego obwodowego związku oszukanych wkładczyków ZSRR Andrij Sojko. Poetę uczcili publicznym czytaniem utworów Mykoła Hnatiuk, Marija Dobra, Witalij Horwat oraz Ksenija Chomenko. Święto zakończyło się nabożeństwem, które odprawił biskup użhorodzki i zakarpacki Cyryl Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego oraz występem chóru Greckokatolickiej Katedry pod kierownictwem Jarosława Kyrłyka. Chmielnicki „Żyj, Kobziarzu, w pamięci ludzkiej” — taką nazwę miał Chmielnicki miejski festiwal-konkurs recytatorów, który odbył się w Domu Ludowym „Proświty”. Organizatorzy — zarząd edukacji i zarząd „Proświty” w Chmielnickim. W tym wydarzeniu wzięli udział uczniowie szkół centrum obwodowego. Osobliwością tegorocznego konkursu było przedstawienie tych poezji z „Kobziarza”, które nie są przewidziane programem szkolnym. Jak zaznaczyli niektórzy konkursowicze, odkryli oni dla siebie nowego Szewczenkę, który, jak nikt inny, uczy ich kochać swoją Ukrainę. Zwycięzcami zostali: Rostysław Szelest (Szkoła średnia nr 8), Serhij Wojtiuk (Szkoła średnia nr 30), Karina Nyżnia (Zespół edukacyjny nr 5), Olesia Hryszczuk (Liceum nr 17), Ołeksandr Iwasenko (Szkoła nr 21), ale wyróżniono wszystkich uczestników konkursu-festiwalu. Najlepsi z najlepszych wzięli udział w autorskich programach przewodniczącej miejskiej „Proświty” Zoi Didenko w Chmielnickiej Obwodowej Państwowej Kompanii Telewizyjno-Radiowej „Podilla-Centr”: „Swoją Ukrainę kochajcie” oraz „Podolski oddźwięk”. Korespondent własny.
Tłumaczenie maszynowe
Opracowanie i autor studiów literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWSKI I może innej drogi nie ma, Aby z chaosu duszy stworzyć świat. J. Klen Onże Oswald Burghardt. Etniczny Niemiec z pochodzenia. Syn kupca Friedricha Burghardta oraz Kattiny Sidonii Thiel, Niemki z krajów nadbałtyckich, których los związał z Ukrainą. Duchowa linia rozwoju Jurija Klena całkiem naturalnie przecięła się z losami tych, których później nie całkiem trafnie nazwą neoklasykami. Wszystkich ich łączyło szerokie zainteresowanie kulturą, gruntowna wiedza w tej sferze, ciągoty do antyku, francuskich parnasistów i, oczywiście, do rosyjskich poetów tamtej epoki, która wejdzie do historii literatury jako srebrny wiek. Zanim stał się Jurijem Klenem, Oswald Burghardt, podobnie jak Zerow, Draj-Chmara i Fyłypowycz, złożył hojny hołd rosyjskim wierszom. Prawdopodobnie wszyscy ci poeci tak i pozostaliby rosyjskojęzycznymi autorami przeciętnych książek, gdyby nie rewolucja, która każdego z nich gwałtownie odwróciła twarzą do Ukrainy. Ukraińskiej literaturze poszczęściło się: ludzi z takimi kulturologicznymi skarbami było w niej mało. Jurij Klen przyłączył się do ukraińskiej poezji później niż inni, ale nie stracił przy tym niczego, a być może nawet zyskał na dojrzałości i czystości pisma, naznaczonego znakiem odmienności przybysza z innego etnicznego środowiska. W tamtym czasie ślady jego symbolistycznych fascynacji pozostały w tyle, zresztą jak i obcojęzyczne pisma. W planie jasności, logicznej motywacji jest on znacznie bliższy Zerowowi, pod wpływem którego wzrastał, niż Fyłypowycz i Draj-Chmara. Przebywając w polu siłowym ludzi o podobnych poglądach, którzy już w „barysziwskim” okresie mieli znaczne ukraińskojęzyczne doświadczenie, prawie nie różnił się od nich tematycznie. Tak trwało do czasu, dopóki Klen nie znalazł się na emigracji, a jego duchowi przyjaciele nie stali się ofiarami stalinizmu. Tutaj przemówił pełnym głosem i swobodnie, i jako jedyny z „pięciogrona” pozostawił po sobie epikę wielkiej siły demaskatorskiej: poemat „Przeklęte lata” oraz epopeję „Popiół imperiów”, nad którą pracował około pięciu lat, ale nie zdążył jej ukończyć. Twórczość Klena to przykład ewolucji twórcy pod wpływem czynników politycznych i innych. Nie stroniąc od formalnych cech neoklasycyzmu, od czasu do czasu odwołując się do ulubionych niegdyś parnasistów, poeta nierzadko przekreślał ich postulaty. Zniszczenia, które dokonały się w nim, wymagały innego języka. W Niemczech Jurij Klen próbował stać się Oswaldem Burghardtem. Ale z tych prób nic nie wyszło. Pisanie po niemiecku nie zadowalało go samego. A co najważniejsze — nie czuł w nich koniecznej potrzeby. Na ziemi przodków Niemiec czuł się Ukraińcem. Historiozoficzne wiersze Klena to dowód głębokiego rozumienia przez niego plusów i minusów ukraińskiej historii, problemów ukraińskiej Ukraina I Zielonymi wzgórzami majaczyła, Nocą szerokim stepem szeleściła, Modliła się do Peruna i Swaroga I jeszcze nie wiedziała, gdzie twoja droga. Chazar wzywał do swojej niewoli, W diasporę żydowskiego prawa, I wabił pieczyng w rozdarte namioty, Gdzie płonęło żarem żółte ognisko. Bijąc w miedź swoich potężnych dzwonów, Wzywał daremnie Rzym cię w papieskie łono, I dla wina, co serce rozwesela, Wyrzekłaś się Mahometowego raju. Aż krokiem niesłyszalnym, smutna i surowa, W matowych szatach ze złota starego, Do ciebie podeszła, nie podniósłszy powiek, Niby legenda cicha, Bizancjum. Ona, święta, obłudna i bezskrzydła, Ciebie cesarskim purpurą pokryła. * W wareskim pancerzu, w dobie okrutnej Ty oddychałaś spokojnie i głęboko. Lecz czasami, podniósłszy przyłbicę, Wpatrywałaś się w niespokojny widnokrąg. Z młodzieńczym zapałem, z wesołym krzykiem Spotykałaś połowców w polu dzikim I, najazdem tatarskich ord zmiażdżona, Przyjęłaś los, drapieżny i przeklęty… Wieki mijały w ciemnych snach. Niby szczere złoto z brzóz jesiennych, Spadały z ciebie wszystkie twoje ozdoby, I rwał łachmany wczesnej żałoby Szalony wiatr. Wszystko to za tobą Płynęło w niebyt czarną rzeką… * Gdzie fala bije o skały stromorogie I szumem kryje zdradzieckie progi, Gdzie dmie nad wyspą dnieprzański wiatr, Hodowałaś ty spóźnione kwiaty Okrucieństwa, bohaterstwa i poświęcenia I tkałaś z nich sobie szkarłatne szaty. Żaden czar czasów tych nie odwoła, Co huraganem przegrzmiały po Siczy, Głośną i bujną ucztą Bohdana Ty zakończyłaś koło, Bogiem dane. Odtąd powstań twoich straszne łuny, Co odblaskami spalały trawy, W wodzie kałuż moskiewskich dogasały, Niby słońce, zmęczone i już zmarniałe. Wskrzeszonym płomieniem starej sławy Ty zapłonęłaś w czarne dni Połtawy, Kiedy cię oczarował na wieki Król zwyciężony, ostatni wiking. I, ściśnięty przez Piotra w objęciach władczych, Chrzęścił szkielet twój w pieszczotach bezlitosnych. Zmęczona od głodu i pragnienia, Nienasycone trzewia czuchońskich bagien Wtedy ludzkim ty napełniałaś padłem, I czas wbijał cię ciężkim ciężarkiem. Z twoich kości, co w mule skamieniały, Z ciał, co na mrozie zesztywniały, Składał się fundament, na którym, Niby błotna mara nieznana, Między kniei gęstwin, gdzie mech i igliwie, Powstała w dusznym mroku nowa stolica. Powoli pęczniała, niby wielka tusza, Nienawistna Kirgizom i Inguszom, Gruzinom i Karelom wstrętna, Imperium żarłoczne, potężne. Rosło, rosło z wilgotnych głębi mgieł Pod świst syberyjskich tajg, pod dźwięk kajdan, Pod szum ukraińskich grabów i kasztanów. XI.38 Kijów I (Ogród Miejski) Muzyka “przyszłych czasów” Nad ogrodem huczy Proletariackim. Spacerują dziewczęta chazarskie, Dziwiąc się wygięciem brwi. Ktoś szałem serca ukarał, Zatopuje powodzią brzeg, I świeci kochankom Wenus Tak nisko nad źdźbłami traw. I chlapie w źrenice oczu, Jeszcze niżej schylając się, księżyc; I ręce łapczywie mieszą Podatne mięso nocy. O mdły rozpaczliwy duch Rozżarzonych za dzień akacji! Kiedyś tutaj rozstrzeliwał Lacis, I wyły wiatry zawiei. Linieją “burżuazyjne watahy”, Mieleje Dniepr za krzakiem; A srebro gwiazdozbiorów ścieka Do państwowej skarbnicy deszczem. III.38. 2 (Plac Sofijski) Znów oddycha w legendach Moskwa; A ponad Sofijskim placem Tak samo na północ oddanie Wyciągnięta w ręce buława. Lecz nie, to szyderczy salut! Wskaż nią w dół, o hetmanie, Bo rodzimy akropol powstanie Nie w kniejach czuchońskich, a t u t. Lśni w naszyjniku świateł Korostą pokryty Chreszczatyk. Jeszcze długo tutaj będzie zgrzytać Muzyka karpackich czasów. Połykając sadzę i dym, Wzdychają rozdarte pieczery; I niebo swoją strzaskaną czaszkę Podnosi nad miastem starym. III.38. W drodze Wyszliśmy w noc, w mglistą dal. Rozkołysana wiatrami mgła, Co w ciemność gnała drapieżną hałastrę, Wszystkie drogi nam zastąpiła. Drgnęły chmur krwawe powieki, I każda błyskawica — jak wąż. Szaleńczo wichura szaleje W przestrzeniach naszych dusz… Gdzieś tam płonie święte miasto Iglicami ostrymi dzwonnic, Niby róża złocista, Rozkwitła w łunie błyskawic. My idziemy, i, może, nas spotka Wszystkich cerkwi potężny dzwon, I bramę złotą otworzy Nam czarna warta tych krajów. 1937 Cortes I W bajkowy kraj, pod palmy i agawy, Gdzie dojrzewają ciemne grona wysp, Ciebie porwała w dal mórz Żądza złota, przygód i sławy. Zofia Pokrywały purpurą jej łuny Dźwięczne żagle lekkich okrętów, I wabił gdzieś za bezmiarem piasków Nieznany skarb zamorskiego państwa. Latami marzenie ty pielęgnowałeś, — teraz Ono wstaje, między błękitnych jezior Żywe, wcieliwszy się w kamień widzialny. Patrz: oto pod słońce migocze To Meksyk z dachami złotymi, Co, jak trąba, w legendach zagrzmi. IX.33.
2 Być może nie raz w dziecięcych snach
Widziały ci się: dziwne, dalekie,
Złotoskóre i smutne Azteki
Z pogardą w pociemniałych oczach.
I widziałeś przez mgłę i pradawny strach,
Jak bożków rozwarte paszcze
W dymie pożarów pękały od żaru,
I złoto łez płynęło im po policzkach.
Wspomniawszy, zatrzymałeś konia w zadumie…
Zielonopióre królestwo Montezumy!
Czyżby ono — tylko mara i mit,
Co spopieleje i zniknie dymem czarnym,
I tylko dzikim kwiatem niepowtarzalnym
Będzie kwitło we wspomnieniach przyszłych lat? Ch.33.
Frankfurt nad Menem
Błękitnieje niebo, niby staw. Chodzę zaułkami ciasnymi,
Którymi, zapewne, młody Goethe
Niegdyś zakochany błądził.
Kto otworzył w górze okno?
Czyje spojrzenie tam mnie śledzi?
Ja tu pod arkadą smakuję
Słodkie jabłkowe wino.
O, zapewne, Fausta też wodził
W te zaułki chytry Mefistofeles,
Na tej ścianie zostawił swój profil
I piwo z tych szuflad sączył.
Wchodzę do katedry, gdzie wieczna mgła,
I z mroku średniowiecza
Uśmiechają się madonn oblicza
Na niebieskim wzorze szkła.
Chrystus, niezmienny w latach,
Przezroczysty, płomieniem przeszyty.
Oto tu modliła się Małgorzata
I gorzko kajała się w grzechach.
Potężną powódź wylewa organ.
Stara legenda ożywa.
Na falach serce wypływa
We wieczorną frankfurcką mgłę. Lato 1934.
Projektuje się zburzyć świątynię św. Zofii w Kijowie. Z gazet.
Tajemnice tysiąclecia — w Zofii smukłej,
Co pobladła, ale jeszcze jaśniej, jeszcze wyżej
Wyrasta, jak modlitwa, w błękit. J. Małaniuk
Niech twój dzwon zagłuszą samoloty.
Niech cię zburzą, i niech na miejscu,
Które uświęciły lata i wieki,
Postawią pomnik epoce nieczystej.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
duchowości. Jego pisma o Ukrainie, pomimo częstego przesuwania akcentów, są zarówno bardziej soczyste, jak i bardziej muskularne od innych utworów. Jurijowi Klenowi pisane było stać się nie tylko świadkiem burzliwych wydarzeń i przemian epoki, ale także surowym kronikarzem ich przebiegu. On, jedyny z neoklasyków, powiedział prawdę o okrucieństwach epoki. I powiedział z tą prostotą i bezwzględnością, na jakie zdolne jest spragnione prawdy, współczujące pióro. Ważne jest, by pamiętać o tym również dlatego, że Klen, podobnie jak ci, z którymi połączyła go „Błotna Lukrecja”, oddał hołd antycznym motywom, egzotyce i romantyce, natchnionym światową kulturologią. Pisał o konkwistadorach, wikingach, Cezarze i Kleopatrze, Joannie d’Arc, prowansalskich trubadurach Bernardzie de Ventadorn, Bertranie de Born i innych. Oddając należne tej części jego spuścizny poetyckiej, która stała się składową pierwszego zbioru „Karawela”, zauważmy: znacznie ustępuje ona ramom, w których odbiły się ukraińskie realia. Do swojej najważniejszej pracy, epopei „Popiół imperiów”, Klen zmierzał stopniowo, ale celowo. Poprzedzały ją wiersze „Zofia”, „Kijów”, „Prawie elegia”, cykl „Ukraina”, „Matka Boska”, „Wędrówka do słońca” z jej strasznymi wizjami głodu, gdzie „chłopiec pięciu lat” myśli: „…umrze ten dziad, będzie on nam na obiad”, boża, wolna matka śpiewa: „W Bogu gdzieś w drodze zmarło mi aż pięcioro”. Gdzie „Głód trąbi jak osioł. Niczym wielkie kloaki, Kijów i Charków, Połtawa, Odessa w siebie przyjmują wymiociny wsi”, „…odprawia się czarna msza po całej Ukrainie”. Poeta strzela sarkastycznym: „Chwała tobie, o dyktatorze”, „Ty, co pola obróciłeś w pustynie…”. Do tematu głodu poeta będzie powracał w swojej epice. Ukazane przez niego przerażające obrazy, jak i sceny niesłychanej okrutności w katowniach reżimu, przypominają fantastyczne wizje surrealistów. Głos poety w poemacie „Przeklęte lata” jest na granicy załamania: Niech wymurują czarny wieżowiec Tam, gdzie stoisz ty, biała i złotawa, O lilio smukła w naszyjniku ros, Którą pielęgnowała mądrość Jarosława! Niech zedrze nowożytny pieczyng Śniade złoto z bań na końską uprząż I wszędzie zostawi ślad bluźnierczych nóg: To tylko mara nam widziadło haftuje, Które potrwają niedługi wiek. Kiedy zbudują salę z betonu i szkła I elektryczny wir zaszaleje Tam, gdzie święty mrok zaległ I w drzemliwym śnie spoczęła Bizancjum, — To wiedz: to wszystko przeminie bezpowrotnie. Tak samo śnili się nam kiedyś Tatarzy. Więc znów czarownik jakiś nawiał czary, I widzisz ty widziadła niebytu. Prawdziwy świat, — nie ten, dla oka widzialny, — Skrzydłami rozcinając ogień, Kołyszą cicho groźni serafini Na szalach swoich dłoni. On, niczym owoc, ciężarzeje i dojrzewa, Napełniony nurtem nieznanych łon, I ciemny sok, burząc się, śpiewa, Niczym wino pańskich gron. Kiedyś wszystkim objawi się, jako cud, Istota z każdej z ziemskich rzeczy. Nadejdzie dzień… świat zapłonie, i bielmo Tobie spadnie z zaślepionych oczu. W świętej grozie, dziwnie skamieniały, — Niczym kto w wieczność otworzył okno, — Zobaczysz ty we mgle nieznośnie białej Wszystko, wszystko takim, jakim w p r a w d z i e ono jest: Krzyżem przecinając zasłonę dymu, W pięknie, którego nic nie skruszy, Święta Zofia, jasna i niewzruszona, Rośnie legendą w błękit. 27.III.35. Styczniowy Dionizos Po śnieżnych urwiskach i zaspach, Gdzie wiatr gór brzóz sylwetki Srebrzystym pyłem zaniósł, Idzie nasz rodzimy Dionizos. Za nim wesoły tłum płynie, I kreśli tyrs jego jodłowy Zygzaki w białym ogniu, W mroźno-niebieskiej dali. Zamiecie, jego menady, Co w gołe pole śpiewem nęcą, W bruzdy, gdzie śpi ziarno, Z czasz przezroczyste leją wino. O Dionizosie jasnooki! Nad nami wznosisz ty w górę Swój białopłomienny pochodnię, Gwieździsty rzucasz deszcz w głąb Lasów, gdzie zwierz drzemie w ostępach. Twoich darów bezlitośnie-szczodrych Szumi powódź w stepach. Zakwitł jaśminami twój szlak. Powite gałązkami jemioły, Swój hymn rokoszą zamiecie, I rwie menad burzliwy śpiew Pluszczący płomień płaszczy. * * * Zmatowiały księżyc, śnieg i park samotny. Wyraźnych drzew sylwetki czujne. Słowa, to nagle poważne, to przelotne. Na śliskiej ścieżce kroki nieszybkie. Puchatych rękawiczek ciepły dotyk. Ja oprawiam w srebro każdą chwilę I oto gotów chodzić z nimi dotąd, Aż ranek wzleci w błękit. My wspominamy, jak za czasów Ramzesa Ten księżyc płynął przez nilowy oczeret, Jak za rycerskich dni dla was, księżniczko, Rzeźbił na skale wiersza mój sztylet. Co, jak wieńce, pieśni i aureole Kwitły dla was ogniem moich zaklęć, Które, nie widząc jej nigdy, Świat za oczy poszedłem ja szukać! Po dziwnemu drogi do śmierci proste: Jak prężna prostota gitarowych strun. Z grobowych otchłani moje zbielałe kości Niech wyrzuci nowożytny scyta czy hun. Darmo: na statku, aeroplanie, Czy, może, po prostu w zacisznym sadku Znów spotka nas ta noc, i sny niespodziane Rozkwitną w czerwonym wieńcu. Ale błogosławmy chwilę współczesną, Co nie grzmi w ogniu żarliwym, a jednak, Ścieżki ścieląc gwiazdami obficie, Nam rozsuwa horyzont do bezkresów… Zimny wiatr. Śnieg. Gwiazdozbiór Łabędź, Rozpostarty nad nami w wysokości, I wśród gwiazd drżących, w bladym niebie, Przedwczesny śpiew nieurodzonej wiośnie. 24.II.43 Zimowe dni Już promieniem różowy ranek Śniegi zabarwił łabędzie. Pokrył się szronem ganek, I białe srebro w duszę płynie. I we wspomnieniach dni takie jedyne: W zaspach śnieżnych „przystanek”, I bieg szybki podkutych sanek, I profil czysty i niewinny. A w domu gdzieś na oknach freski, Pokryte pyłem folianty, Oraz na stole otwarty Dante — Kochanie Paola i Franceski. 26.XII.38. Słowa i kwiaty Jaśminu nałamaliśmy, Z róż ułożyliśmy dywany I w białym śnie kwiatowych orgii Czytaliśmy Stefana George’a. Klekocze nam rozpalone wnętrze. Kto wyczerpie nam hełmem zgryzotę? Kto w duszę nam chlapnie deszczu wiadro? Albo jaki archanioł winooki Z swojego skrzydła pożyczy nam pióro, Żeby tę szaloną grę fantasmagorii My zapisali na błękitnym tle, Gdzie litery płonęłyby nam we mgle? „Szalona gra fantasmagorii” odbiła się w „Popiele imperiów”. Ta wielka objętościowo, pstra, mozaikowa epopeja — wrażliwa jako całość i uderzająco wyrazista we fragmentach. Skłania ona do obejrzenia się na lekturę Klena — europejskich poetów, i nie tylko tych, których on tłumaczył. Na poematy i wiersze Wołoszyna, Błoka, z którym on polemizował w poezji „My”. Na Małaniuka i na stylistykę Bażana. Za Klenem prześledzić można punkty zwrotne ukraińskiej historii. Przede wszystkim Łabędź Suomi pierwszej połowy XX wieku. Uderza oto co: Niemiec, który uświadomił sobie bycie duchowym Ukraińcem, kiedy miał ponad trzydzieści lat, jak nikt z obcych z krwi ukazał w swojej twórczości ukraińską mentalność. Jego rozumienie i odczuwanie — rozumienie i odczuwanie ukraińskiego inteligenta. Dlatego tak naturalne są przejawy smutku i nienawiści, ogólny współczujący ton i sam ład wypowiedzi — osobliwości, nie zauważone przez badaczy. Mamy wszelkie podstawy twierdzić o tajemnicy Klena. W epopei „Popiół imperiów”, przy całej jej, powtórzmy się, kompozycyjnej szarpaności, są urywki wysokiej wartości artystycznej. W szczególności rozdział, napisany tercynami, z obrazem Dantego we frenczu, bryczesach i z coltem u boku. Niezwykle pomysłowe i jaskrawe w swoim brzmieniu i grze językowej kadry z trzema wiedźmami, obrazy stalinowskiego piekła i monolog chasydzki z jego wodospadem przekleństw dla hitlerowskiego reżimu. Ta rozpalona lawa nienawiści dosięga
I, niczym powolne płatki, Uroczyste padały wersy. Coraz dalej rozstępowały się ściany, W nieznaną my płynęli krainę Na złotym okręcie, I wierne zarysy ziemi Znikały w mglistym zwoju Lirycznie błękitnego spokoju. Kołysał nas strof powtórny śpiew I białym szumem rymów kipiał. Zaczął już wieczór błękitnieć, I splątałem ja słowa i kwiaty Na posłaniu przywiędłych traw, Gdzie “Siódmy krąg” nas połączył I w cichej muzyce misteriów Był duch stad, mórz i prerii. I raz po raz, kiedy dźwięczne Teraz wypowiadam wersy, Mnie między strof dźwięcznych George’a Brzmią słowa kwiecistych orgii: Wypowiadały je razy do stu Najcichszym szeptem usta. 27.XII.38. Nie wiem, nie wiem, nie wiem, Jak duszę twoją odnowić. Ja wiernym cieniem bujam Nad tym, co w sercu płonie. Ja widzę, ja widzę, ja widzę: Rozdarły pożary straszne Przepaście i śmiechu, i płaczu, I kracze żałoba na ściernisku. Na wieki, na wieki, na wieki Zgasła przeszłość w nocy, I krzyżują burze wielkie Nad nimi błękitne miecze. My tniejemy, my tniejemy, my tniejemy, I wiatr obcej wiosny Rozwieje nas białym tumanem I będą huczeć bałwany. My zginiemy, my zginiemy, my zginiemy, Żeby znów odrodziły się sny, I wichrem potężnym popłyniemy Nad polem nowej wiosny. 26.XII.38. Z epopei “Popiół imperiów” Finlandia — bije o skały granitowe, szumiąc, siwy, surowy przybój. Finlandia — krzyk, co serca nam rozetnie i dyszy w duszy, niczym wichura. tym bardziej, że, według wspomnień współczesnych, Klen był człowiekiem miękkiego usposobienia. Ale nienawiścią, anatemą wobec obu totalitarnych reżimów epos się nie wyczerpuje. “Popiół imperiów”, utwór, w którym zaangażowane są historyczne i literackie postacie (Dante, Eneasz, Faust i inni) — to także niezwykle ciekawe kolizje psychologiczne, nieoczekiwane filozoficzne wydźwięki, które skłaniają do uogólnień. Ta barwna, pomysłowa intonacyjnie i rytmicznie epopeja wciąż czeka na uważnego badacza. Niech moje czasy były złe, lecz nie były one takie podłe, takie na skargi i na błagania głuche. Tak ustami autora “Boskiej komedii” Klen wyraził wyrok swojej epoce. Był świadomy tego, że nie ma innej drogi, “żeby z chaosu duszy stworzyć świat”. Udało mu się zdyscyplinować chaos i stać się ogniwem w tworzeniu świata, bez którego trudno wyobrazić sobie ukraińską poezję XX wieku. Finlandia — twierdza niewzruszona w gromie, którym Bóg bezlitośnie Europę karał. Umiera twój łabędź, piękna Suomi, i białe skrzydło po wodzie rozpostarł. Sibelius gra — i rokotem morze melodii wtóruje, i chlapie przypływ o skały i góry, w granity surowe i dusze w pianie, w szumie utopił. Wszystko zalewa, wzrastając, powódź, a wiatr z rąk wyrywa ster, i serce, mała, rozchwiana łódź, nalane muzyką, idzie już na dno. Akordem staje się nieugaszone płomienie. Kto tonie w białym szumie bez sił? Umiera twój łabędź, piękna Suomi, i tnieje w pianie rozszarpanych skrzydeł. Sibeliusie, ty z dźwięków posągi wznosisz w przestrzeń księżycową czasów. Rzeźbisz ty, i ręka twoja władnie formuje tam marmur, dla oka niewidzialny, w śpiew. Tam będzie jeszcze tysiące razy umierać w muzycznym drżeniu ostatnich wysiłków i śmierci nigdy nie zdoła zaznać twój łabędź, muskając skrzydłami fal. Oto barbarzyńca, upojony krwią i dymem, już ruszył na cichą jeziorną błękit, ale po posągi, które, niewidzialne, w śpiewie szybują, nie sięgnie jego żądza. Ich wściekła horda w oszalałym obłędzie nie skruszy i nie potłucze na miazgę, bo są niedostępne ruinie te świątynie, które z dźwięków budują ulubieńcy muz. Słonecznik W każdym kraju symbolem jest kwiat, który staje się ozdobą ogrodu: w Anglii stokrotka-margaretka, a u Francuzów lilia smukła. Czereśnia i chryzantema w Nippon (one weszły w jego bajeczny mit) i wyhodowany w ciepłym podsłońcu w Egipcie lotosu gwiaździsty kwiat. A na Ukrainie — słonecznik. W gromadzie kwiecistej, nad morzem malw, georginii, łobuzerskich aksamitek i nasturcji samotnie pnie się on ku wyżynom. O Dażboga wysoki, bujny kwiecie, który dzień po dniu wchłaniasz letni żar, żeby nad łanami radośnie błyszczeć i wyhodować nam ziarnisty dar! Swój pełny dysk do wieczora od rana ty zwracasz słońcu w ślad, niczym rycerz, w niebie śledząc kochankę, cały czas, witając, podnosi tarczę. To ty na wschód, na południe, to na zachód kierujesz — przemądrego Twórcy chimeryczny i wybredny wynalazek — swój żaropłomienny krąg oblicza. Czyż nie tak samo ty, Ukraino spragniona, jasnego Chorsa kwiecie złoty, do słońca odwracasz czoło śniade i śledzisz pilnie ślad jego trwały! Niech ciebie pożarami spalili i smoków zasiew sieją na polach, a ty — ciągnij się do górnego światła, jaśnie, jaśnie ognistą w niebie drogą.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nene, czułe. Naśladuję ojca, też się uśmiecham i biorę do ust jeden z podniesionych i zgasłych niedopałków… Matka kręci głową i gani ojca, dlaczego uczy dziecko. Ojciec śmieje się weselej, bierze mnie na ręce, zabiera niedopałek. Jaka niewiarygodna radość z czucia silnych ojcowskich rąk… …Zawsze otaczają go ludzie, często jacyś goście. Przychodzą po prostu bez zaproszeń, pogadać, pośpiewać. Ojciec lubi śpiewać pieśni ludowe, jedna z ulubionych — „Pieśń o Bajdzie”… …I znowu ojcowski dom, znowu u nas ludzie. Tym razem widzę dziewczynkę w moim wieku. Trzymam się matczynej ręki i w tym samym czasie obserwuję, jak dziewczynka wiezie na sznurku zabawkę — drewniane kaczuszki. Kaczuszki toczą się sobie wierzchem męską urodą. Przypominał dyplomatę — zawsze pod krawatem, uprzejmy, opanowany. Nie przypominam go sobie ani wzburzonego, ani tym bardziej rozdrażnionym. W pamięci pozostały bardzo wyraźnie te chwile, kiedy widziałem go ostatni raz. To było 23 czerwca 1941 roku. Trwał drugi dzień wojny. Przed uniwersytetem — tłum studentów i wykładowców. Rozmowy, rozmowy wzburzone, trwożne… My, studenci trzeciego roku, mieliśmy w tym dniu zdawać kurs literatury ukraińskiej — Rusaniwskiemu. I oto on się pojawił. Jak zawsze czysto ogolony, nienagannie ubrany. Poszliśmy za nim — do nowego korpusu uniwersytetu na rogu Włodzimierskiej i bulwaru Szewczenki, do tej auli, gdzie przez rok czytał nam wykłady. ojciec przeniósł się na Uniwersytet Kijowski. Przez pewien czas mieszkali osobno: matka — w Charkowie, ojciec — w Kijowie. Z czasem przydzielili im niewielki pokoik na Kerosinnej, mama przeprowadziła się z Witalijem do Kijowa. A kiedy zaczął się głód, to i rodziców zabrali do siebie, bo we wsi zaczęło im się źle powodzić. Chatę w Owłaszi sprzedali, a w Kijowie kupili niedobudowaną na Górze Batyja. Chatę dobudowali, a ojciec akurat obronił pracę kandydacką. Promotor profesor M. Hrunśkyj pogratulował ojcu i powiedział: „No, Makarze Ołeksijowyczu, moje mieszkanie jest do waszej dyspozycji. Zapraszajcie do niego, kogo chcecie, uczcimy waszą obronę”. Do Hrunśkyja ojciec zaprosił tylko moją matkę. W małym gronie posiedzieli oni w słynnym
Tłumaczenie maszynowe
Ihor RUSANIWSKYJ
Badacz twórczości Szewczenki
Oto jak charakteryzuje go znany literaturoznawca, laureat Nagrody im. Szewczenki Jewhen Kyryluk: „Imię tego naukowca, niestety, niewiele mówi współczesnemu pokoleniu. Makar Ołeksijowycz Rusaniwskyj urodził się 6 sierpnia 1904 roku na chutorze Mykołajiwka, obecnie w rejonie hadziackim obwodu połtawskiego, w rodzinie wiejskiego kowala. Uczył się w Hadziaczu na kursach pedagogicznych, był nauczycielem na wsi. W 1927 roku wstąpił do charkowskiego Instytutu Edukacji Narodowej, później przekształconego w uniwersytet. W składzie specjalnej grupy KC KP(b)U wyjeżdżał do Donbasu w celu prowadzenia pracy agitacyjno-propagandowej. Tam wstąpił w szeregi partii. W latach 1932—1933 pracował w aparacie KC LKSMU. W 1934 roku Makar Rusaniwskyj ukończył Uniwersytet Charkowski i został zaliczony w poczet aspirantów katedry historii literatury ukraińskiej. Po przeprowadzce do Kijowa w 1936 roku ukończył aspiranturę na Kijowskim Uniwersytecie Państwowym. Przez pewien czas był dziekanem wydziału filologicznego. W latach przedwojennych Makar Ołeksijowycz pracował w Instytucie Literatury Ukraińskiej im. T. Szewczenki Akademii Nauk USRR. W 1941 roku tragicznie zginął… W 1940 roku Makar Rusaniwskyj obronił rozprawę doktorską na temat: „Szewczenko i literatura ukraińska pierwszej połowy XIX wieku”. W formie konspektu praca ta została wydrukowana w „Zapiskach Naukowych” Uniwersytetu Kijowskiego. Część rozprawy „Szewczenko i ukraińska literatura romantyczna lat 30.—40.” autor zamierzał wydać jako osobną broszurę, którą przyszło mi recenzować na początku 1941 roku. Na czym polega znaczenie rozprawy Makara Rusaniwskiego, w szczególności rozdziału o romantykach? Wiadomo, że w literaturoznawstwie ukraińskim lat 30. pewne rozpowszechnienie miała wulgarna socjologia. Adept tego nurtu całą literaturę przed Szewczenką ogłosili „obszarniczą”, „pańszczyźnianą”. W światopoglądzie i twórczości samego Szewczenki szukali wpływów tej „obszarniczej” literatury, elementów burżuazyjnego nacjonalizmu. Zasługa Makara Rusaniwskiego polega na tym, że krytycznie przeanalizował to zagadnienie i wykazał, że wczesny „Szewczenko kształtował się w niemałym stopniu pod wpływem tradycji literackiej lat 30.—40.”. Wcale nie było to powtórzenie badań P. Fyłypowycza, w szczególności jego rozprawy „Szewczenko i romantyzm” (1923 r.). Makar Rusaniwskyj przekonująco wykazał to, co wspólne i co odmienne u Szewczenki i ukraińskich romantyków”.
Z kalejdoskopu pamięci
Ojcze mój drogi!.. Jasny jego obraz zawsze jest ze mną. Pamięć mocno trzyma najjaśniejsze momenty mojego dzieciństwa. One zawsze wypływają w jakimś tęczowo-jasnym kalejdoskopie, w żółto-pomarańczowym, słonecznym zabarwieniu… …Jasny, świetlisty dzień, może letni czy wiosenny. Może i jesienny, przyzba ojcowskiego domu, on z papierosem na podwórku. Ubiór niewyraźny, twarz z uśmiechem, jedno przewraca się, za nim drugie… Pochylam się, podnoszę kaczuszki. Ojciec chwali: „Zuch, mądrze postąpiłeś”. Jestem dumny z pochwały, czekam, aż kaczuszki jeszcze się przewrócą, by jeszcze raz przyjść z pomocą… …W porze obiadowej ojciec leży na kanapie, ja siedzę u niego na piersiach, niby „gotuję” w zabawkowym garnuszku „obiad”, „karmię” go łyżeczką. Ojciec je, mlaska językiem, niby smacznie… …A później rozpoczęła się ta straszna wojna. Pamiętam pierwszy nalot bombowy na Kijów. Pamiętam okupację, śmierć dziadka, wypełniony po brzegi ludźmi wagon towarowy, którym nas dokądś wywieźli. Uciekliśmy z niego, dalej głodowaliśmy, jak cały powojenny Kijów… Aresztowania ojca nie pamiętam, zabierali go w nocy, ja wtedy spałem… Dlaczego wtedy się nie obudziłem?
Nie uwierzyli, że on jest „wrogiem ludu”
Z notatnika pisarza Wołodymyra Małyka. „Dobrze pamiętam M. O. Rusaniwskiego, który czytał kurs literatury ukraińskiej pierwszej połowy XIX wieku. Średniego wzrostu, ciemnowłosy, miał regularne rysy twarzy, wyraziste oczy, wysokie czoło. Na policzkach — lekki śniady rumieniec. Przyjemny tembr głosu i niespieszny sposób opowiadania. O ile wiem, nosił dobrze wyprasowany ciemnoszary garnitur. Wszystko w tym człowieku przyciągało, cieszyło oko. Był z natury obdarzony jakąś powściągliwością.
W auli chłodno, wysoko amfiteatralnie wznoszą się jasnodębowe siedzenia… My, czterech chłopaków z IV grupy — rozmieściliśmy się na dole, przy stole, wyciągnęliśmy bilety i od razu zaczęliśmy odpowiadać. Nie myślało się o ocenie. Jaka tam ocena, przecież wojna!.. Rusaniwskyj milcząc słuchał nas i wziął nasze indeksy — wszystkim postawił piątki, zapytał: „Wiecie, jak ucierpiał Kijów od ataków wrogiego lotnictwa? Opowiedzieliśmy, co wiedzieliśmy: „Zbombardowali lotnisko wojskowe w Żulanach, zrzucili bomby na mosty przez Dniepr, ostrzelali na naszych oczach szkoły wojskowe na Sołomiance”… On milcząc wysłuchał, uścisnął wszystkim dłonie: „Powodzenia wam, chłopcy! Wszystkich nas czekają ciężkie czasy, niełatwe próby! Z faszystami wojna będzie okrutna!” Na tym się rozstaliśmy i wcale nie myśleliśmy, że widzimy go po raz ostatni. A po dniu, usłyszawszy o jego aresztowaniu, nie uwierzyliśmy, że on jest „wrogiem ludu”.
Myślało się: może ojciec przyszedł, a nas nie ma…
Żona Makara Ołeksijowycza, moja matka Łyzaweta Omeljaniwna Sereda, opowiadała, że poznali się z ojcem w Charkowie, kiedy razem studiowali w INO, tylko na różnych wydziałach. Jakoś od razu przypadli sobie do gustu. Powiedziała w domu, że wychodzi za mąż. Ojciec (mój dziadek Omeljan Panasowycz Sereda) zainteresował się, kim on jest, czy nie z kułackich dzieci?.. „Nie, z biedniackich”, – odpowiedziała matka. „No i dobrze, wtedy, córko, wychodź za mąż…” Mieszkali w Charkowie, wynajmowali pokój. Tam urodził się pierwszy syn (mój brat Witalij). Wkrótce zawieźli malucha do dziadków w Owłaszach (wieś na Sumszczyźnie), a go tłumacza na język ukraiński „Słowa o wyprawie Igora”, śpiewali pieśni, rozmawiali o tamtym niespokojnym czasie, o poległych towarzyszach… Wkrótce urodził się drugi syn Ihor (to już ja). Ojciec się cieszył – idą w świat jego synowie, to dobrze. Trzeba, żeby dzieci było dużo, rodzina z nimi staje się weselsza i łagodniejsza, w dziecięcym gronie odpoczywasz duszą, wszystko co złe się zapomina… We wrześniu 1940 roku wysłali ojca na Zachodnią Ukrainę, po tak zwanym zjednoczeniu, w celu nawiązania kontaktów literackich. Jeździł, spotykał się też z Ołhą Kobylańską. Wypytywała ona ojca o różne literackie wschodnioukraińskie aspekty, życzyła rozwijania ukraińskiej literatury i niepozwalania na znęcanie się nad nią. Rok 1941 początkowo nie zwiastował katastrofy, ale w czerwcu od razu dwa ciosy: pierwszy – wojna, drugi – aresztowanie ojca. Najpierw aresztowali Maksyma Nahornego, wykładowcę instytutu pedagogicznego i uniwersytetu. Tej nocy on z rodziną poprosił się do ojca na nocleg. Centrum Kijowa bombardowali, a na Batyjewej Górze było spokojnie. Potem okazało się, że w nocy do Maksyma Nahornego już przychodzili z NKWD i tylko dlatego, że nie zastali go w domu, on prawie dobę jeszcze przebywał na wolności… Po ojca też przyszli w nocy po dniu. 25 czerwca brat skończył 10 lat, po kolacji dzieci poszły spać. Nagle o trzeciej w nocy rozległ się łomot i surowe: „Otwierać”. Ojciec poprosił dziadka i babcię, żeby wyszli do kuchni, enkawudzistów – żeby nie hałasowali, bo śpią dzieci, wskazał na dysertację, która ich, jak się okazuje, interesowała przede wszystkim – w niej dopatrywali się „nacjonalistycznego zła”. „Oto wszystko, co mam, bierzcie. A jeszcze dajcie pożegnać się z dziećmi i chodźmy”, – powiedział ojciec. Pocałował nas śpiących i wyszedł za próg. Dokąd go wywieźli, gdzie podziali, matce nie powiedzieli. Potem dowiedzieliśmy się: mój ojciec w więzieniu Łukjanowskim. Nasi już opuszczają Kijów. Łukjanówka pusta, nie ma już tam nikogo. Matka szybko się zebrała i z Nahorną – tam. Płonęły okiennice, na podwórzu dogasały jakieś papiery… Przekroczyły kobiety próg, a wejść tam nie odważyły się. Całe podwórze poryte dołami. Połowa z nich zasypana ziemią, pełno trupów, leżą jeden na drugim… Postały kobiety i zawróciły, a w duszy jeszcze tliła się nadzieja: może nie ma wśród zabitych ich mężów, wywieźli gdzieś… Jedni kaci odeszli z miasta, inni dopiero nadchodzili, niosąc na sztandarach swój „porządek”. Dziwię się i podziwiam, jak to wszystko wytrzymaliśmy i przeżyliśmy… Jakiś czas przeczekaliśmy w Motowyliwce, a wkrótce znowu przybyliśmy do Kijowa… Myślało się, może ojciec przyszedł, a nas nie ma. Nie było o nim żadnych wieści jeszcze kilka lat, potem mamie w końcu odpowiedzieli: zmarł wasz mąż podczas śledztwa 26 lipca. Po wielu latach pewien człowiek o nazwisku Charczenko, który siedział razem z Makarem Ołeksijowyczem w jednej celi, opowiedział: 6 lipca, kiedy przyszli strażnicy, Rusaniwski gorzko uśmiechnął się i powiedział: „Oto już po mnie. Żegnajcie, towarzysze, więcej się nie zobaczymy”. Rzeczywiście, więcej w celi go nie widziano. Rozstrzelali na mocy decyzji prokuratora. Wspomina starszy brat Witalij Rusaniwski, językoznawca, akademik NAN Ukrainy. W 1947 roku NKWD wydało nam zaświadczenie o tym, że ojciec rzekomo zmarł 26 lipca 1941 roku. Przyczyny śmierci i miejsca pochówku nie podawano. Takie zaświadczenie dało mi możliwość wstąpienia na uniwersytet. Po XX zjeździe KPZR matka złożyła wniosek o rehabilitację ojca. W 1956 roku go zrehabilitowali. Już teraz, przeglądając sprawę, dowiedziałem się, że ktoś z gorliwych enkawudzistów napisał na nazwisko prokuratora donos o tym, że na uniwersytecie rzekomo wykryto nacjonalistyczną organizację. Na podstawie donosu aresztowano grupę wykładowców uniwersytetu i instytutu pedagogicznego. Wszystko to robiono potajemnie, bez rozgłosu – na uniwersytecie nikt o niczym nie wiedział. Ze sprawy dowiedziałem się, że go rozstrzelali nawet nie na mocy decyzji trójki, a na bezpośrednie polecenie tego prokuratora. W 1941 roku miałem 10 lat i mało co rozumiałem. Pamiętam, jak ojciec nie spał po nocach, chodził, palił. Teraz dowiedziałem się, że w 1937 roku ojca wykluczyli z kandydatów na członków KPZR. Wstąpił jako kandydat na członka partii w Donbasie, dokąd jako aspirant pojechał, żeby zarobić staż robotniczy. A kiedy wrócił, to na podstawie oszczerczego wniosku I. Stebuna wykluczyli go z kandydatów, prawda, po roku przywrócili i od razu przyjęli na członka KPZR. Ojciec dużo pracował, choć w domu nie było gdzie się przytulić. W dwóch małych pokoikach nas żyło czworo. Całkiem maleńka była kuchnia, w nocy zamieniała się w gabinet ojca. Kiedy wszyscy zasypiali, on siadał do stołu i pracował. Wiele lat próbowałem zrozumieć tragedię represji, od których ucierpiała też moja rodzina. W 1941 roku, tylko zaczęła się wojna, został represjonowany ojciec, ukraiński filolog, literaturoznawca Makar Ołeksijowycz RUSANIWSKI. Jego, jak wielu innych, oskarżyli o burżuazyjny nacjonalizm. Zebrałem o nim wspomnienia studentów, kolegów, pisarzy, które proponuję czytelnikom „Słowa Proświty”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
do świtu. Aresztowano go w nocy, kiedy pracował przy biurku. Jako naukowiec najbardziej interesował się twórczością Szewczenki. Wielki artykuł ojca o charkowskich romantykach, poprzednikach Szewczenki, o tym, co wspólne i odmienne w ich twórczości, ukazał się w zbiorze na 125-lecie Kobziarza. W 1939 roku, jako jeden z pierwszych w swoim pokoleniu, ojciec obronił pracę doktorską. Był to okres, w którym starsze pokolenie naukowców (którzy otrzymali stopnie i tytuły naukowe przed rewolucją) już odchodziło, a młodsze — dzieci chłopów i robotników — dopiero zaczynało wybijać się na ludzi. Ojciec miał zamiar opracować cały dorobek ukraińskich pisarzy, którzy wystąpili w latach czterdziestych XIX wieku, ale nie zdążył. Bardzo sumiennie podchodził też do przygotowania wykładów, które prowadził. Jako naukowiec, pedagog, działacz społeczny zasługuje na to, aby jego spuścizna została doceniona i opublikowana. Wykorzystuję konspekt wykładów Rusaniwskiego. Opowiada doktor nauk filologicznych, wykładowca Uniwersytetu Lwowskiego Mychajło Fedorowycz Neczytaluk. O konspekcie Rusaniwskiego z historii nowej literatury ukraińskiej wspomniałem w 1946 roku, kiedy z polecenia ówczesnego dyrektora Instytutu Literatury im. T. Szewczenki D. Kopyci po demobilizacji z armii przybyłem do lwowskiej filii Akademii Nauk USRR. W czasie wojny wiedza uniwersytecka z zakresu literatury ojczystej nieco się zatarła. Chciałem ją odświeżyć, odnowić, uzupełnić, aby zajmować się pracą naukowo-badawczą w dziale literatury ukraińskiej, którym kierował akademik Mychajło Stepanowycz Wozniak. Pomogła mi koleżanka z roku Kławdija Czumak, wtedy już aspi- 10 marca 2012 roku w mieście Burlington (Ontario, Kanada) w 87. roku życia zmarł ostatni Prezydent Ukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie, Przewodniczący Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, Przewodniczący Fundacji im. O. Olżycza Mykoła Wasylowycz Pławjuk. Mykoła Pławjuk urodził się 5 czerwca 1925 roku we wsi Rusiw w rejonie śniatyńskim obwodu iwanofrankiwskiego. Od 1942 roku brał udział w ukraińskim ruchu oporu przeciwko niemieckim okupantom, wchodząc w skład 2. Ukraińskiej Dywizji UNA. W latach powojennych, przebywając na emigracji w Niemczech, występował w obronie praw ukraińskiej młodzieży, którą naziści wywieźli do Niemiec do obozów śmierci i na roboty przymusowe, a która po wojnie pozostała poza granicami Ukrainy. W 1946 roku zdobył wykształcenie średnie w obozie dla osób przemieszczonych, ukończył Uniwersytet Monachijski (1949), był jednym z organizatorów ruchu studenckiego — członkiem Centralnego Związku Ukraińskich Studentów (CESUS), „Płastu”, referentem ds. studenckich Prowodu OUN. W 1949 roku M. Pławjuk wyemigrował do Kanady, gdzie przez pewien czas pracował jako robotnik, jednak już w 1954 roku ukończył Uniwersytet Concordia w Montrealu i rozpoczął pro- ponad wszystko — ciekawa, twórcza forma wykładu — wszystko to przyciągało studentów na kurs wykładów niezapomnianego Makara Rusaniwskiego. Jestem głęboko przekonany, że wydany w formie osobnej książki konspekt wykładów M. Rusaniwskiego stanie obok najlepszych podręczników do nauki kursu „Historii literatury ukraińskiej”. Jak łatwo zabić człowieka. I oto do komitetu partyjnego uniwersytetu z KC Komunistycznej Partii Ukrainy nadszedł dokument — postanowienie o rehabilitacji bezpodstawnie represjonowanego byłego dziekana wydziału filologicznego, docenta M. O. Rusaniwskiego. W tekście postanowienia zaznaczono: „Zatwierdzić decyzję komisji kontroli partyjnej KC Komunistycznej Partii Ukrainy, wniesioną do protokołu nr 124 posiedzenia komisji z dnia 10 maja 1989 roku: „O rehabilitacji partyjnej (pośmiertnie) Rusaniwskiego Makara Ołeksijowycza, urodzonego w 1904 roku, członka partii od 1939 roku, legitymacja partyjna nr 2282375 wzoru z 1936 roku. Biorąc pod uwagę, że oskarżenie, które zostało przedstawione Rusaniwskiemu M. O. przy pociągnięciu do odpowiedzialności karnej w 1941 roku, nie znalazło potwierdzenia, że KGB USRR i Prokuratura USRR umorzyły sprawę z braku dowodów, potwierdzić członkostwo Rusaniwskiego M. O. w partii od 1939 roku”. Jak łatwo zabić człowieka, nie dbając o konsekwencje, nie przywiązując wagi do tego, co zostało zrobione. Ale jeśli stoi on mocno na ziemi, po nim zostają korzenie. Korzenie dają pędy. I tutaj trzeba ścinać i pędy, i korzenie, uczynić martwą całą ziemię, na której wyrastają tacy ludzie… Popiół Klaasa puka w serca dzieci, których niewinnych rodziców zamęczono w katowniach NKWD. I nie ma usprawiedliwienia dla katów. Jednak jak wielu byłych katów wciąż chodzi wśród nas jako zasłużeni działacze, w zaszczytach i laurach. Zasłaniają się Stalinem niczym tarczą: tak on wtedy rozkazał. Ale przecież Stalina wyniosła wtedy fala zwolenników i ludzi o podobnych poglądach. Pamiętajmy o tym! innych organizacji społecznych. Jest autorem wielu artykułów i materiałów z zakresu politologii, działalności ukraińskiej diaspory w prasie ukraińskiej i anglojęzycznej, inicjatorem wydawania książek o wybitnych działaczach ukraińskich. Dzięki jego staraniom na państwową ochronę na Ukrainie przekazano materiały archiwalne Państwowego Centrum Ukrainy, drukiem ukazują się materiały z archiwum OUN. Mykołę Pławjuka w 1996 roku Ukazem Prezydenta Ukrainy odznaczono orderem „Za Zasługi” III stopnia. W 2002 roku Ukazem Prezydenta Ukrainy został uhonorowany orderem Księcia Jarosława Mądrego II stopnia, w 2007 roku — Księcia Jarosława Mądrego I stopnia. Mykoła Pławjuk pozostawił w głębokim żalu żonę Jarosławę, z którą przeżył 64 lata, oraz czworo dzieci: Oresta, Nestora, Ulianę, Oksanę; dziewięcioro wnucząt i czworo prawnucząt. Pogrzeb odbył się 15 marca w cerkwi Świętej Pokrowy w Burlington, pochówek na cmentarzu św. Włodzimierza w Oakville. Prowód Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
rantka trzeciego roku studiów. Rozebraliśmy i uporządkowaliśmy rękopis konspektu wykładów Makara Rusaniwskiego z historii nowej literatury. Byliśmy po prostu szczęśliwi. W tamtych warunkach, kiedy nie mieliśmy „Zarysu historii literatury ukraińskiej”, wydanego w Ufie, a trzytomowa „Historia literatury ukraińskiej” M. S. Wozniaka kończyła się na XVIII wieku, lepszego podręcznika do nauki literatury XIX wieku po prostu nie było. Pożyczyłem ten konspekt na kilka wieczorów, przepisałem. I oto on przede mną, zachował się jednak, nie przepadł przez te lata. zawodową karierę w firmie „Essex Packers”. Aktywnie pracował w ukraińskim życiu społecznym. Był członkiem Prezydium (1956), zastępcą Przewodniczącego, a od 1956 do 1966 r. M. Pławjuk — Przewodniczącym Ukraińskiego Zjednoczenia Narodowego, najbardziej autorytatywnej ukraińskiej organizacji w Kanadzie. Jednocześnie zajmuje kierownicze stanowiska w Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, gdzie od 1964 r. został członkiem Prowodu, w latach 1960—1970 kierował Radą Koordynacyjną Ideologicznie Pokrewnych Organizacji Nacjonalistycznych (ISNO). Od 1979 r. M. Pławjuk — Przewodniczący Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów na emigracji. W 1993 roku w Kijowie XII Wielki Zjazd Ukraińskich Nacjonalistów wybrał M. Pławjuka Przewodniczącym OUN. M. Pławjuk wystąpił jako jeden z inicjatorów utworzenia i był bezpośrednim organizatorem Światowego Kongresu Wolnych Ukraińców (SKWU). Na Pierwszym Kongresie SKWU (1967) został wybrany sekretarzem generalnym, na kolejnych forach — wiceprezydentem (1973—1978), prezydentem SKWU (1978—1980). Od 1988 r. Mykoła Pławjuk — wiceprezydent, a od grudnia 1988 r. Prezydent Państwowego Centrum Ukraińskiej Republiki Ludowej na wygnaniu, które działało na emigracji i było nieprzerwanym prawowitym nosicielem ukraińskiej państwowości od 1917 roku. Wraz z ogłoszeniem Niepodległości Ukrainy Państwowe Centrum URL na wygnaniu podjęło decyzję o przekazaniu uprawnień działającej władzy niepodległej Ukrainy. W sierpniu 1992 r. w Kijowie odbyło się uroczyste przekazanie uprawnień oraz historycznych atrybutów władzy (klejnotów) Prezydentowi, Przewodniczącemu Rady Najwyższej oraz Premierowi Ukrainy. Na odwrocie strony tytułowej widnieje „Wykłady Rusaniwskiego w KDU 1940—41 r.”. Niestety, konspektu Rusaniwskiego nie skopiowałem w całości. Z braku czasu przepisałem tylko kilka tematów, a mianowicie: „Hułak-Artemowski”, „Jewhen Hrebinka”, „Hryhorij Fedorowycz Kwitka-Osnowjanenko”, „Literatura lat 30.—40.” oraz część tematu „Początek działalności Bractwa Cyryla i Metodego w 1846 roku”. Oczywiście, z powodu braku pełnego tekstu wykładów dzisiaj trudno oceniać konspekt Rusaniwskiego ogólnie, jako końcowy kurs „Historii literatury ukraińskiej”. Ale tematy, które zachowałem, opracowane są na wysokim poziomie naukowo-teoretycznym. Dobrze przemyślana periodyzacja twórczości pisarzy, szczegółowa analiza utworów, szerokie spojrzenie na proces literacki. Tę pozytywną jakość konspektu Rusaniwskiego szczególnie zrozumiałem wtedy, gdy przyszło mi czytać analogiczny kurs na Uniwersytecie Lwowskim. Szczerze wyznaję: do swoich wykładów czerpałem materiał nie tylko z pierwodruków i badań naukowych przeszłości, nieco brałem z konspektu Rusaniwskiego. Znajdowałem tam wiele takiego, czego nie dawały współczesne kursy historycznoliterackie, podręczniki, na przykład „Historia literatury ukraińskiej (pierwsza połowa XIX wieku)” pod redakcją I. P. Skrypnyka (Kijów, Wyszcza szkoła, 1980). Jeden tylko przykład. Twórczość Hułaka-Artemowskiego w podręczniku ukazana jest niepełnie, miejscami powierzchownie. Autorzy niedocenili przeróbek filozoficznych od Horacego, znaczenia ballady „Rybak” dla rozwoju ukraińskiego romantyzmu. Moim zdaniem, warte uwagi jest twierdzenie Rusaniwskiego, że „przeróbki od Horacego — to nie mniej ciekawe zjawisko w twórczości Hułaka niż jego bajki i ballady, trzeba rozpatrywać je jako wolne naśladowanie motywów Horacego” (autorzy podręcznika widzieli w nich tylko „ideowy konserwatyzm”). Tak samo w odniesieniu do ballad „Rybak” i „Twardowski”. Autor dowodzi, że Hułak stworzył nowy gatunek — poezję liryczną, nasyconą elementami romantycznymi. Takimi samymi podejściami do twórczości ukraińskich pisarzy pierwszej ćwierci XIX wieku, które charakteryzują się poszukiwaniami cech ich literacko-twórczej samodzielności i kunsztu, oznaczone są tematy o J. Hrebince i H. Kwitce-Osnowjanence. Głęboka znajomość materiału faktycznego, wykwalifikowana analiza literaturoznawcza, a Od 1993 roku M. Pławjukowi Ukazem Prezydenta Ukrainy zostało nadane obywatelstwo ukraińskie. Na Ukrainie M. Pławjuk niezmiennie od 1993 roku kierował Organizacją Ukraińskich Nacjonalistów, założył i kierował Fundacją im. O. Olżycza, Wydawnictwem im. Ołeny Telihy, stał się inicjatorem utworzenia
Tłumaczenie maszynowe
Wadym Mycyk, doktor filozofii w dziedzinie kulturoznawstwa, laureat nagrody im. Iwana Neczuja-Łewyckiego. Studiował malarstwo w Kijowskim Instytucie Artystycznym, a pracę dyplomową, ku zdziwieniu wielu, obronił z grafiki sztalugowej — portret znanej malarki ludowej Hanny Sobaczko. Przeszedł na miniaturę graficzną — ekslibris. W nim znalazł formę odpowiednią dla swojego twórczego myślenia. Osiągnął zwięzłość wyrazu, ciągłe odnawianie obrazu oraz sprężysty, symboliczno-treściowy język. I powiedział tutaj swoje nowe słowo: grafik po raz pierwszy stworzył znaki dla znanych postaci kultury i historii przeszłości, w ten sposób wzmacniając znaczenie ekslibrisu jako samodzielnego gatunku sztuki graficznej. Z jego myśli i rylca wyszły znaki książkowe dla hetmana Piotra Sahajdacznego, poety Iwana Kotlarewskiego, filozofa XIV w. Jurija Kotermaka z Drohobycza, uczonego Osypa Bodiańskiego i in. W stylu ludowym zaprojektował ogrodzenia i kraty dla miast Ukrainy. Stworzył obrazy kosmicznych koni, ptaków, kutych w metalu, w grafice książkowej. Zilustrował książkę „Wojinśka mohyła” (2007 r.). Przyjaźń słynnego kobziarza Jewhena Adamcewycza i artysty Ołeksandra Fysuna krzepiła się miłością do Ukrainy. Na bandurze artysta namalował obrońcę ukraińskiej ziemi — kozaka na koniu. Jest on w nawołującej pozie: kto za wolność Ukrainy — za mną! Takim nawołującym w latach 70. XX wieku był śpiew kobziarza, który zachował i przekazał narodowi „Marsz Zaporoski”. W ukraińskim kolędowaniu Ołeksandr Fysun odkrył głęboki światopogląd narodu z jego mitologią i świętym śpiewem. Od lat 70. XX wieku zajął się opracowywaniem strojów i rynsztunku kolędniczych grup: gwiazda-słońce, kostury w kształcie świątyń, słońca na czapkach, dzwonki, róg obwieszczający, mieszek Losu. To już nie byli po prostu kolędnicy, a owi niebiescy „trójeżdżani goście”, nosiciele światła i Bożego ducha Ukraińców. Dlatego jego grupę ludzie nazwali „Zorenosci” (Gwiezdni). Jako badacz zagłębił się w najdawniejszą sztukę Ukrainy. Pracował w ekspedycji doktora archeologii Wałentyna Danyłenki, badając najdawniejszy zabytek kultury i historii — Kamienną Mogiłę. W rysunkach na kamieniu dawni artyści „wyłożyli ideologiczne pojęcia o świecie otaczającym, o związku wszystkiego, co żyje, w tym także człowieka, ze światem kosmicznym”. Wśród nich wywiedziono obrazy charakterników, Wielkiej Bogini, ślady Gospodarza Świata. Zatem mitologia i wiara rozwijały się, a to już duchowy związek z Wyższym Światem, jego rozumienie. Nie tylko zwierzęta — mamuty, byki, konie, ale także obrazy słońca, gwiazd, nawet gwiazdozbiorów przedstawione są na kamiennych płytach. Podobnymi symbolami ludzie do dziś zdobią półszczyty dachów, pilastry ścian. W szkicu z zakresu historii sztuki o Kamiennej Mogile „Światło świątyni”, napisanym w 1973 roku, a opublikowanym w 1997, O. Fysun podniósł dawną sztukę Ukrainy na wysokość piękna i wieczności: „Artyści dawnej epoki historycznej — jeszcze na Kamiennej Mogile — w swojej twórczości zanurzali się dziecinnie czysto w bezkresny świat i na swój sposób oznaczali wielość jego. Upoetyzowanie pierwotności świata — to głęboka tradycja wielkiego duchowego kierunku, która zakładała się jeszcze od niepamiętnych czasów, a z czasem stała się charakterystyczną etnocechą południowostepowego narodu i kontynuuje do dziś żywić twórczość mnóstwa mistrzów sztuki ludowej Ukrainy”. Blask dusz niebieskich W kulturze ukraińskiego narodu, jak w wiecznej świątyni, zawsze jaśnieje światło niebios. Najistotniej wcieliło się ono w duchowym życiu rolników-orijów kultury trypolskiej. Od 1973 roku niemal każdy sezon polowy Ołeksandr Fysun przyjeżdżał na wykopaliska w Majdaneckim pramiście, które prowadził pierwszy badacz protomiast Mykoła Szmahlij. Kopał, bywał na badaniach, szkicował, przenikał się duchem przodków. Wykazał, że malowidła na naczyniach pod względem głębi przeniknięcia w istotę, pod względem języka artystycznego zbliżały Trypolan ze sztuką paleolitu (Kamienna Mogiła, Mizyn) i sięgają w ukraińską sztukę ludową. W artykułach pisał o ich tożsamości, która przejawia się we wspólnych obrazach: krzyż, swarga, koła, krzyże proste i ukośne, romby, gwiazdy, ptaki, byczki, figurki ludzi, bóstw. Jeszcze jedna zasada, której nie zauważyli archeolodzy: „W trypolskim ornamencie strukturalnie na naczyniu (według wyobrażenia dawnych garncarzy konfiguracja naczynia upodabniała się do Wszechświata) na cztery strony wyrysowuje się Słoneczny Bieg w galaktycznych przestworzach, a na ręcznikach, dywanach dosłownie wszystkich ukraińskich ziem — ta światłonośna energia porusza się po obwodzie kwadratu, prostokąta”. Po badaniach polowych jeszcze skrupulatniej szukał analogii w ceramice Trypolan i sztuce ludowej Ukraińców. W kręgu jego zainteresowań byli twórcy narodowej istoty, talenty od Boga i ukraińskiej ziemi Maria Prymaczenko, Hanna Sobaczko (malowidła), Ołeksandr Handża, Ołeksandra Seliuczenko (rzeźby garncarskie), Jałyna Ratuszniak (pisanki), Hryhorij Torba i Demian Kosiaczenko (garncarze), rzeźbione talerze i szkatułki Szkriblaków. Poznawał tajemnice mistrzostwa, myślenie artystyczne i obrazowe wcielenie. Wyroby wielu ludowych mistrzów utwierdziły badacza, że niezależnie od gatunku — pisanki, tkactwo, malowanie, rzeźbienie, garncarstwo, kucie, niezależnie, czy to dzieła obecnych mistrzów czy kultur historycznych, a język plastyczny jest u nich wspólny, tylko rozwiązanie artystyczno-tematyczne i mistrzostwo jest inne. Wziął udział w wydaniu albumu „Pisanki Czerkaszczyzny” (1992, 2007), a one pochodzą z tych terytoriów, gdzie skoncentrowane są pramiasta i osady Trypolan-rolników. Napisał gruntowny artykuł „Artystyczne skarby pisanek” (2006). W nim ujawnił, że motywy i obrazy ukraińskich pisanek i malowideł Trypolan są jednakowe w istocie. Sławią one wielkość Świata: światło Słońca, żywotność Niebieskich Wód, kwitnienie Żywej Przyrody. Ponad czterdzieści lat Ołeksandr Fysun twórczo współpracuje z pisankarką i hafciarką Jałyną Ratuszniak (Zaliske—Kobrynowe na Czerkaszczyźnie).
Bezmiar pisanek, bogactwo wzorów zawsze malowała w pełnym treści kosmicznym kolorycie. O pracach zasłużonego mistrza twórczości ludowej jako wybitnym zjawisku w ukraińskiej sztuce ludowej badacz pisał: „Pod względem symboli, linii, rytmów kompozycyjnych jej twórczość najistotniej zbliża się do ornamentyki kultury trypolskiej. Głębokością obrazów, swobodą środków plastycznych, wzbogacając pierwotne motywy nowymi wątkami, Jałyna Fedoriwna pogłębiła koryto ukraińskiego stylu dekoracyjnego, pomnożyła dorobek języka artystycznego naszego pisankarstwa”. Ołeksandr Fysun zawsze tworzy, bada to, w czym duch narodu przejawia się najprawdziwiej, a światopogląd odsłania się najpełniej. Kiedy mowa była o Marii Prymaczenko, zawsze stawiał przed sobą pytanie: gdzie, kiedy i dlaczego stała się niedoścignioną malarką? Poznawał jej twórczość bezpośrednio w Bołotni, w zbiorach muzeów i na wystawach. Na jednej z nich utrwaliły się daty pod drapieżnymi bestiami z ostrymi pazurami — lata 30. XX wieku! Są one różne pod względem kolorów, a w istocie — to przestępcy: gryzą, depczą, niszczą… Tak krwiożercza była władza komunistyczna, która niszczyła Ukraińców hołodomorami, represjami, prześladowaniami… Wniosek dojrzał spontanicznie: „Na Wszechświatowe zło, które wykorzeniało duszę narodową, z głębi wieków przebiła się Nieśmiertelność Ducha narodowego dla pomnożenia etnoduchowych potęg”. Jej prace twórcze na Wystawie Światowej w 1937 roku zostały uhonorowane złotym medalem! Wielu „znawców” nazywało jej dzieła „fantazjowaniem”. Takie poniżenie krążyło w prasie, w książkach o ludowej artystce Ukrainy. O. Fysun oczyścił tę rdzę z niedoścignionego artysty. Jej twórczość to „pamięć genetyczna narodu, która przemawia z głębi tysiącleci, wcielając się w cudowne obrazy”. Z tego, co najlepsze i najistotniejsze napisano o Marii Oksentiwnej, jest artykuł O. Fysuna „Ukraiński dzień Marii Prymaczenko” (Obrazotworcze mystectwo, 1997, nr 3—4). Pisze w nim o oryginalności ludowej malarki, która wyrosła z duchowego gruntu Ukrainy: nie miała nauczycieli, nie zaznała obcych wpływów, naśladownictw. Jej twórczość to nieustanne samowzrastanie w „dziedzinie kultury narodowej”. Dla przykładu można wymienić jej pełne treści dzieła „Ukrainka”, „Na Ukrainie chleb i sól”. Historyk sztuki stawia jej twórczość w czołowych szeregach geniuszy ludowych: „W ukraińskiej kulturze nikt z pisarzy nie opisał duchowej istoty narodu — w zwyczajach, obrzędach i świętach — tak, jak zrobił to Taras Szewczenko, a w malarstwie piękno duszy narodowej, wszystkie jej cechy najpełniej wyraziła Maria Prymaczenko”. Trójistność twórczości narodu Przed badaczem wyraźnie stanął historyczny związek kultur i gatunków: bez sztuki paleolitu nie rozwinęłaby się duchowość kultury trypolskiej, a bez niej nie ukształtowałyby się zwyczaje i święta, twórczość artystyczna i słowna narodu ukraińskiego. Rozważając sztukę od epoki kamienia, poprzez wszystkie kultury archeologiczne na Ukrainie, wszystkie gatunki sztuki ludowej aż do dzisiejszych mistrzów, badacz nakreślił główną cechę obrazotwórczą i życiodajną — trójjedność lub Trójistność. Dał duchowo-historyczne uzasadnienie rozwoju ukraińskiej kultury, duchowości na podstawie kosmologicznych zasad życia Wszechświata. Trójjedność jako światotwórcza miara znana jest jeszcze w sztuce Kamiennej Mogiły: trzy kobiety, jako całość, pionowo wznoszą się jedna nad drugą, potwierdzając wzrost życia: przodkowie—matki—córki. Kompozycje dekoracyjne garnków, dzbanuszków u Trypolian-rolników były trzyczęściowe, trójskładnikowe, trójwymiarowe. W Najwyższym Niebie przebywał Gospodarz świata i życiodajne Wody, w środkowym jaśnieją przejasne Siły — słońce, księżyc, gwiazdy lub deszcz czy wyrastające ziarno. Dolna część kompozycji naczynia nie jest oznaczona rozwojem — tylko koła, bo tam jest „tamten świat”. Wykład teorii Trójjedności jako duchowej organizacji życia społeczno-ideologicznego u praukraińców dokonany został dawno temu. To znana „Welesowa księga”, napisana przez wołchwów, którą bada O. Fysun. W prastarych czasach Trójjedności oddawano cześć w postaci Boga Trygława jako Absolutu. A on jest trójosobowy — Swaróg, Perun i Światowid razem. Swaróg zaś jest Bogiem wszechobejmującym — Prawia, Jawia i Nawia. Boskie pochodzenie od niego wywodzą oryjowie i postępują w pracy i duchowości trójjedynie. Hierarchiczny składnik idzie od Nieba do Ziemi. Dany Kosmiczny Ustrój przekładał się na cały sposób życia ludności. Światopoglądową pracę przodków w XVIII wieku kontynuował ukraiński mędrzec Hryhorij Skoworoda, wykładając na tablicach życia narodu ukraińskiego: „Ta Trójca jest Jednością: Trójsłoneczna jedność, niezmordowane Oko”. W ukraińskim hafcie, pisankach, malowidłach ceramiki kompozycje, tak jak u Trypolian-oryjów, tworzone są trójjedynie, obrazy ich są takie same, jak u ich dalekich poprzedników: słońca, swargi, koła, krzyże, romby, drzewa życia. I tak samo na cztery strony świata obrazowany jest rozwój. Tymi świętymi znakami odtwarzane są procesy Stworzenia Świata i Stworzenia Narodu, które były i będą „największą tajemnicą tajemnic, które pragnie zgłębić ludzka dusza, wyższa Całość Kosmoruchu, Wszechjedność jego” (O. Fysun). Wątkowym obrazem wszechwzrastającego życia w Trójjedności u Trypolian jest Purusza — trójpoziomowy olbrzym, który rozprasza życie, a w haftowanych i tkanych ręcznikach, Ukraiński artysta, etnolog, historyk sztuki i myśliciel Ołeksandr Wasylowycz Fysun 5 marca 2012 roku świętował swoje 80-lecie. Na szczyt lat wstąpił mąż. Społeczeństwo zna go jako niezłomnego patriotę, który poszerza horyzonty światopoglądu narodu ukraińskiego, swoją twórczością wzbogaca jego duchowy dorobek. Tego siwowąsego mężczyznę rozpoznają nie tylko w Kijowie, ale i na całej Ukrainie. Człowiek kozackiego wyglądu i hartu. Pochodzi z Zaporoża, ze wsi Temiriwka (ur. 5.03.1932 r.) na Huliajpilszczyźnie. Stamtąd, gdzie kozacka wolnica odezwała się siłą przodków w XX wieku. Członek Narodowych związków artystów i mistrzów sztuki ludowej Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pisankach, ceramice – to trójjedyna bogini Berehynia jako pierwowzór Wielkiej Matki. Wspólnym obrazem płodności w obu kulturach jest symbol rombu, od którego życie trójjedyne rozprzestrzenia się na cztery strony Świata. To jego ruch. W pisankach ukazuje się on treściowo. Uzasadnia to O. Fysun: „Motywy rombów z trójkątami wiążą architektonikę ornamentalnej kompozycji we wzajemne znaczeniowe podporządkowanie jako model Kosmicznego Działania. Połączenie Kosmicznych sił Światła i Wody – słoneczno-wodny Smok-Bezkończnik, który jest głównym tematem malowideł trypolskich, w języku pisankarskim mistrzyń Wołynia, Huculszczyzny, Bukowiny, Chersońszczyzny, Kijowszczyzny, Połtawszczyzny staje się uniwersalnym obrazem odwiecznego Stwórstwa Świata. W huculskich pisankach ujawniła się wyraźna trzypoziomowa struktura Kosmosu, w której górny pas – Wysokie (Wyższe) Niebo, przedstawione Bezkończnikiem z Ptakiem-Demiurgiem wśród gwiazd, co mistrzynie wyobrażają sobie jako Twórcę Bezmiaru”. Badając gatunki sztuki ludowej, O. Fysun podkreśla, że ich rozwój dokonuje się dzięki ważnemu czynnikowi, który omijają badacze, a mianowicie – pamięci genetycznej. Ona podtrzymuje dziedziczność rozwoju, zachowuje „ponadczasowe pojmowania Bytu świata naszych praojców”. Wnioski myśliciela ujawniają odwieczną mądrość twórczości przodków i potomków: „Nieustanność Niebiańskiego Ruchu i wzajemne oddziaływanie dwóch Stwórczych Sił – Ognia i Wody – kryją w sobie magię ornamentalnych malowideł trypolskich. W motywach ukraińskiego ornamentu: pisanek, haftu, tkactwa, rzeźbienia przez tysiąclecia odtwarzano dzięki pamięci genetycznej odwieczne przeżycia Bezkończnści Bytu, Stwórczej mocy – od zarodzenia i kształtowania się Wszechświata. Bezpoczątkowość życia i jedność Istniejącego są zawarte w światopoglądzie trypiliców-ukranów-Ukraińców”. Pamięci historycznej właściwie jest przeżywać przeszłość i na podstawie doświadczenia tworzyć w symbolach, obrazach obrazu życia. W tym tkwi żywotność sztuki ludowej. Większość radzieckich archeologów odrzucała samodzielność praszczurowych kultur na Ukrainie, broniła ich migracyjności, przekreślając tym logikę życia w okresach historycznych. O. Fysun obalił ich pseudonaukowość. Tak więc trypilcy nie mogli przybyć z Bałkanów, ponieważ w paleolitycznych zabytkach Podesienia już była rozwinięta „symbolika i język obrazowania, który potem wyraźnie kontynuował się w neolicie Ukrainy (kultura bugo-dniestrzańska, dniepro-doniecka, kultura ceramiki wstęgowej), stając się macierzystym językiem trypilców, twórców epoki brązu, kultur scytyjskiej, zarubienieckiej i innych, które przyszły na ich miejsce. Ciągłość twórczych zasad obrazowych jest warunkiem rozwoju przyszłych kultur, narodów”. Szereg artykułów badania poświęcono triadzie sił astralnych w kolędach, kosmogonii obrzędowych działań w obyczajowości, twórczej ornamentyce ukraińskich ręczników, trzyczłonowym strukturom w tkactwie, pisankarstwie, malarstwie, trzeciej sile działania końcowego w folklorze, piśmiennictwie i innych tradycjach Ukraińców. Solidnym jest opracowanie o systemie znakowo-liczbowym symboli ukraińskiego ornamentu. Odwieczne mogiły (u podstaw są trójjedyne – ziemia, pochówek, pomnik) na ukraińskich stepach to nie tylko architektura budowli, ale i historia, pieśń, duma, sakralność i wzniosłość Ducha przodków. Praca Ołeksandra Fysuna to nowe słowo w współczesnej ukraińskiej filozofii. Mądrość pojmowania, głębia myśli, wysoki styl wykładu. Nareszcie nie tylko okiem, ale i duszą spojrzano, zrozumiano własną kulturę ukraińskiego narodu jako jedną z boskich z istoty. Na zakończenie jeszcze jeden wniosek Ołeksandra Fysuna: „Zasada trójjedności kosmogonicznego myślenia Ukraińców określa cechy zasad twórczych życia, przenikając wszystkie sfery duchowego bytu narodu od jego pierwszego pojawienia się i na zawsze. Świętość rytuałów w obyczajowych działaniach, sumienna praca i miłość do ziemi, przyrody i wszystkiego, co otacza, są dla Ukraińców drogą Bożej Prawdy, której poświęcają swój pobyt na Świecie”.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET
Niedawno w Domu Związku Pisarzy Ukrainy odbyła się prezentacja od razu dwóch nowych książek dziennikarki i pisarki Tetiany Czerep. Pierwsza to zbiór wierszy „Brzeg miłości”, druga – powieść dokumentalno-artystyczna „Z sadu – dwie ścieżki”. „Brzeg miłości” to druga poetycka antologia autorki. Pierwsza, „Idą deszcze”, ujrzała światło dzienne w Priłukach już w 1996 roku.
Tetiana Czerep pochodzi z Czernihowszczyzny, urodziła się w rodzinie wiejskich nauczycieli na chutorze Tymki we wsi Stara Basań w rejonie bobrowickim. Pisać lubiła od dzieciństwa, dlatego rodzinny rejon dowiedział się o talencie Tetiany już podczas nauki w szkole. Wówczas uczęszczała do studia literackiego przy bobrowickiej gazecie rejonowej „Żowtniewa Zorza” (obecnie – „Nasze Życie”). Zajęcia w tym studiu prowadził laureat Nagrody im. Pawła Tyczyny Dmytro Holow-
Dmytro Hołowko i Tetiana Czerep podczas prezentacji ko. Oto jaką charakterystykę dał on poetyckiemu słowu pisarki: „Do lirycznej autoekspresji Tetiana Czerep mistrzowsko wykorzystuje różne składniki poetyckiego słowa: wymowny szczegół przyrody, porównanie, obraz, neologizmy. Lecz najważniejsze to realia życia. Czasami w swojej prostocie mówią czytelnikowi więcej niż jakaś liryczna sentencja”. Z najcieplejszymi uczuciami do rodaczki i jej twórczości znany ukraiński pisarz Dmytro Andrijowycz Hołowko zredagował książki Tetiany Czerep i napisał przedmowę do jej drugiego zbioru poetyckiego. Był prowadzącym wieczór literacki na Bankowej 2. Tego dnia padło wiele ciepłych słów od rodaków, krewnych, przyjaciół i wielbicieli twórczości autorki. Mile zaskoczyła mnie artystyczno-dokumentalna powieść „Z sadu — dwie ścieżki”. Podstawą fabuły są losy rodzonych sióstr Haliny i Nadiji, które urodziły się i wychowały na chutorze Tymki. Starsza, Halina, wyjechawszy na studia do Kijowa, zakochała się i, pogrążywszy się w wirze uczuć, zapomniała o ostrożności. Jej ukochany zniknął, czy może zginął, zostawiwszy na pamiątkę o sobie syna… Nieznoszący potępienia ojca, Halina porzuciła dziecko i chciała odebrać sobie życie. Ale przypadł jej inny los z nowymi próbami. Romantyczne marzenia Nadiji chłodnokrwiście zniszczyła wojna. Aby ocalić córkę-komsomolkę od przymusowych robót w Niemczech, ojciec wydał ją za mąż za przypadkowego chłopaka. I życie poszło na opak… Wydarzenia obu części powieści rozgrywają się w pierwszej połowie XX wieku. Jednak wszystkie znane wehikuły naszej historii tamtego czasu są wplecione w fabułę pośrednio. Głównie jedynie pomagają zrozumieć nieuniknioność opisanego rozwoju wydarzeń. Uczucia Haliny są bliskie uczuciom Katarzyny Szewczenki i ukazują czytelnikowi tradycyjny dla Ukraińców przez wiele wieków światopogląd. A los Nadiji to przykład okaleczenia wszelkich wartości rodzinnych przez żarna historii. Interesujące postacie to ojcowie sióstr — Iwan Łahurecki, który w każdych okolicznościach podejmuje twarde, lecz w perspektywie słuszne decyzje, oraz jego żona, która po cichu poddaje się mężowi. Dla ojca najważniejsza jest przyszłość dzieci, w ciężkich chwilach — po prostu przetrwanie. I na wahania nie ma czasu. Tacy ludzie jak Iwan Łahurecki, bez przesady, są prawdziwymi bohaterami swoich czasów. Właśnie na ich los przypadło najwięcej przemian i nieszczęść, lecz starali się przeżyć swój wiek uczciwie. Bardzo głębokie, moim zdaniem, są starobasańskie „Etiudy życiowe”, którymi Tetiana Czerep kończy swoją powieść. Wyraźnie ujawnia się w nich życiowa filozofia autorki, jej poetycka dusza. Talent Tetiany Czerep to unikalne połączenie liryki, ludowej mądrości, miłości do ziemi ojczystej.
twierdząc, że „swoją główkę wybieliła”, a otrzymują odpowiedź: Oj chodziła, koleżanki, do wiśniowego sadu, Tam na moją główkę biały kwiat spadł. A już go nie strząsnąć, nie strzepnąć, Trzeba go aż do śmierci nosić. Znaczenie białego kwiatu jako symbolu zasłony i wierności nabiera symbolicznej perspektywy poprzez wyrażenie „trzeba go aż do śmierci nosić”, które odsłania znaczenie namitki: wierność w małżeństwie aż do ostatniej chwili życia. Zatem książka Mykoły Dmytrenki „Symbole ukraińskiego folkloru” jest gruntowną pracą naukową o życiu tradycji w czasie i przestrzeni, o znaczeniu kosmosu, przyrody, osiągnięć cywilizacji dla każdego człowieka, o wadze znajomości tego, co rodzime, tego, co charakteryzuje nas jako Ukraińców i czym jesteśmy interesujący dla przedstawicieli innych narodów.
Tłumaczenie maszynowe
Svitlana MAKHOWSKA, kandydat nauk filologicznych, m. Chmielnicki
Kiedy mowa o symbolach, zazwyczaj chodzi o symbole i znaki państwowe, dotyczące hymnu, herbu, różnorodnych flag, wyobrażeń heraldycznych itp. Popularność zdobyły też symbole ludowe: kalina, wierzba, korowaj, wianek, didukh itp. Niedawno ukazała się interesująca książka znanego naukowca i pisarza Mykoły Dmytrenki „Symbole ukraińskiego folkloru” (Kijów, 2011). Autor systematyzował informacje o badaniach nad symbolem i symboliką poezji ludowej, prowadzonych przez zagranicznych i rodzimych działaczy nauki i kultury od czasów dawnych po współczesność, opowiedział o wkładzie w symbolikę Hryhorija Skoworody, Mykoły Kostomarowa, Ołeksandra Potebni, Mykoły Sumcowa i innych naukowców. Symbolem folklorystycznym jest znaczenie, jakie nabiera obraz w toku zastosowania (w kontekście użycia w rytuale, obrzędzie, liryce nieobrzędowej, utworach epickich). Większą część wydawnictwa poświęcono ujawnieniu symbolicznych znaczeń wielu obrazów ustnej twórczości ludowej. Tak więc w drugim rozdziale mowa jest o symbolach stwarzania świata: wodzie, ogniu, ziemi, a także o księżycu, gwiazdach, słońcu. Poprzez stosunek ludzi do żywiołów opisano wiele jaskrawych przykładów organizacji życia wspólnoty, kształtowania tradycyjnej kultury i mentalności. Obrazy folkloru przekazały wiele z tego, co można zrozumieć jedynie znając klucze symboliczne. Mykola Dmytrenko bada tę dziedzinę nie od jednego roku,
to, co potwierdzają jego wcześniejsze publikacje w książkach „Українські символи” (1994), „Словник символів” (1997), „Словник символів культури України” (2002, 2005) oraz artykuły w prasie. Zatem mamy głębokie rozumienie ludowo-poetyckiej symboliki, jej roli i znaczeń w rytuałach, obrzędach, utworach epickich (bajki, legendy, dumy i in.), lirycznych (pieśni), a także w gatunkach małej prozy — przesądach, zagadkach, wykładniach snów itd. W trzecim rozdziale ujawniono symboliczne znaczenia wizerunków roślin w folklorze ukraińskim (drzew, krzewów, kwiatów i ziół, roślin uprawnych). I choć autor nie indeksuje wszystkich roślin, których wizerunki występują w folklorze, obejmuje jednak główne, o których, niestety, czytelnicy wiedzą niewiele. Dotyczy to nie tylko brzozy, wiśni, gruszy, jabłoni, lipy, dębu, osiki, topoli, lecz także wierzby, kaliny, barwinka, żyta. Wiele nowego poznajemy w symbolicznych wizerunkach zwierząt — wołu, konia, kozy, kota, ptaków. Mykoła Dmytrenko swobodnie włada znajomością pierwotnego materiału folklorystycznego, ujawnia sferę estetyczną wizerunków zwierząt, konkretne znaczenia symboliczne w zależności od stanów, czynności, postępków, funkcji, środowiska społecznego itd. Piąty rozdział poświęcono ukazaniu ludowo-poetyckiej symboliki konkretnych gatunków liryki obrzędowej: kalendarzowo-obrzędowej — kolęd i szczedriwek oraz rodzinno-obrzędowej — pieśni weselnych. Autor przekonująco dowodzi zależności zmiany znaczeń niektórych ustalonych symboli-obrazów od kategorii gatunku oraz momentów prognostycznych. Tak więc w pieśni weselnej „Ой куди ж ти, Наталко, та ходила” przyjaciółki pytają,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kompozycyjny plan. Tak artysta osiągał wysoką wyrazistość i precyzję w wyrażaniu swoich myśli. Również podczas renowacji badacze znaleźli drugi podpis Szewczenki, który został nałożony na warstwę lakieru. I doszli do wniosku, że „Kateryna” Szewczenki nie jest ilustracją jego poetyckiej „Kateryny”. Taras Hryhorowycz pracował nad tą pracą jak nad losem kobiety, a nie jak nad ilustracją poetyckiej Kateryny. „Portret dzieci W. M. Riepnina” również odkrywa poszukiwania artysty. Jeśli spojrzeć na zdjęcie rentgenowskie, to podejście do namalowania portretów Wasylka i Wari różni się i są one namalowane inaczej, co świadczy o twórczych poszukiwaniach. Na wystawie zaprezentowano podwójne portrety rodziny Zakrewskich: „Portret Platona Zakrewskiego” oraz „Portret H. Zakrewskiej”. Przez wiele lat uważano, że oryginalne są tylko dwa portrety, a dwa pozostałe nie były uważane za prace Tarasa Szewczenki. Obecnie zbadano, że przedział czasowy powstania tych prac się pokrywa. Sposób malowania pozwala przypuszczać, że mogą to być również dzieła T. Szewczenki. Przez wiele lat uważano, że „Portret M. Gogola” nie mógł być pracą Szewczenki. A w wyniku badań okazało się, że data powstania portretu pokrywa się z życiem Kobziarza. Jest na wystawie również „Portret T. Szewczenki”. Badania potwierdziły, że nie jest on pracą Szewczenki. Zatem dzięki konserwatorom będzie można zmienić wykaz dzieł, które rzeczywiście są Szewczenki, a które są wątpliwe. Również na wystawie zaprezentowano pamiątki, dużą liczbę prac graficznych, wyroby ceramiczne, wydania Kobziarza za życia autora, dokumenty. Uwagę przyciągają „Dyplom T. Szewczenki na tytuł akademika-grawera”, drewniana szkatułka z włoskimi motywami, którą podarował Tarasowi Szewczence Karl Briułłow, odzież oraz inne rzeczy należące do Kobziarza. uniwersytetu humanistycznego oraz Dubieńskiego Kolegium Pedagogicznego RDUH, którzy przeczytali „Testament” Kobziarza w dwunastu językach. Pisarze Mykoła Pszenycznyj, Ołeksij Zaworotnij, Jurij Bereza, Jewhen Cymbaluk, Lidia Rybenko, Julia Bondjuczna, Mykoła Tymczak, Wasyl Basaraba, Mykoła Bereza przy pomniku Kobziarza we wsi Pidłużżia w rejonie dubieńskim, gdzie od dawna i do dziś bije źródło, z którego w 1846 roku gasił pragnienie Taras Szewczenko podczas ekspedycji na Wołyń
Tłumaczenie maszynowe
Nadija KYR’JAN
Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy co roku w pobliżu dnia urodzin Tarasa Szewczenki organizuje wystawy, spotkania z laureatami i nominowanymi do Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki itp. Obecnie zrodził się nowy projekt.
„Dla każdego pisarza najważniejsze jest, gdy jego dzieła są czytane, gdy jego słowo brzmi” — rozpoczęła wydarzenie zastępczyni dyrektora muzeum ds. pracy naukowo-oświatowej Raisa Sennikowa. — Postanowiliśmy, że obowiązkowym elementem corocznej Szewczenkiany ma być czytanie „Kobzarza”. W tym roku nie tylko przedstawiamy kompozycję z jego utworów, ale czytamy w całości pierwszego „Kobzarza”, wydanego w 1840 roku w Petersburgu. W tamtych czasach było to nadzwyczajne wydarzenie. Naszym zadaniem jest zaangażować serce i duszę w ten tekst i tym sposobem uczcić geniusza”.
Atutem wydarzenia jest także to, że Szewczenkę czytają nie zawodowi recytatorzy. „Kobzarz” został odczytany głosami różnych ludzi; w czytaniu wzięło udział ponad 60 osób, to jakby rodzinne czytanie, „sakralne misterium”, jak nazwał je jeden z uczestników wydarzenia, pisarz Petro Perebyjnis.
Przed rozpoczęciem czytania wstępne słowo wygłosił pisarz, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Borys Olijnyk. „Szewczenko należy do tych herbowych postaci, dzięki którym świat rozpoznaje i uznaje Ukrainę. Już wtedy, gdy przestrzeń dla ukraińskości była całkowicie ściśnięta, pojawił się Szewczenko i uratował naród. Do niego, jak do Biblii i Świętego Pisma, zwracamy się, gdy coś się dzieje »na naszej chwalebnej Ukrainie«. Szewczenko stoi wyżej od obecnych i przyszłych przywódców i szczęść Boże, że mamy go u siebie. Szewczenko to akademik grafiki, wytworny intelektualista; teraz toczy się dyskusja, czy w pierwszym, czy w drugim pokoleniu. Akademik Bileckyj przytacza niewielki wyciąg z tego, co Szewczenko znał i czytał z literatury światowej — to ogromny spis. Jesteśmy szczęśliwi, że mieliśmy takiego prekursora, który ocalił naród w najtrudniejszej sytuacji, możemy się radować i być dumni, że urodziliśmy się pod tym samym niebem co Szewczenko. Dziękuję muzeum, że godnie reprezentuje literaturę narodową, nigdy nie dostosowując się do sprzyjających czy niesprzyjających warunków”.
Solista Kijowskiej Kapeli Banduristów Serhij Zachareć rozpoczął wydarzenie wykonaniem utworu „Dumy moje”, pierwszego w „Kobzarzu” z 1840 roku.
W czytaniu wzięli udział pisarze, artyści, aktorzy, naukowcy, m.in. Iwan Malkowycz, Myhajło Prudnyk, Switlana Prudnyk, Zirka Menzatiuk, Walerij Franczuk, Wasyl Dowżyk, Kyryło Bułkin, Larysa Miroszniczenko, a także pracownicy muzeum, pedagodzy, studenci, uczniowie kijowskich szkół i nawet goście z innych miast. Wszyscy czytelnicy otrzymali na pamiątkę podziękowania od muzeum z wizerunkiem Szewczenki.
Tłumaczenie maszynowe
Ulana WOLIKOWSKA Zdjęcia autorki. Artyści-konserwatorzy, współpracując z naukowcami, odnawiają dziesiątki tysięcy unikalnych zabytków historii i kultury z niemal wszystkich muzeów Ukrainy. Niedawno Narodowe Naukowo-Badawcze Centrum Konserwacji Ukrainy oraz Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki otworzyły wystawę z okazji 198. rocznicy urodzin Kobziarza „Badania i naukowa konserwacja rarytasów Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki”. W czasie twórczej współpracy niemal 500 rarytasów zostało odrestaurowanych właśnie w murach Centrum, które w przyszłym roku kończy 75 lat. Ekspozycja zbudowana jest jako wystawa-publikacja, na której po raz pierwszy można zobaczyć wieloletnie badania nad malarskim dorobkiem Tarasa Szewczenki. Co ciekawe, dzięki kompleksowi eksperymentów techniczno-technologicznych zbadano autorstwo oryginalnych prac plastycznych Tarasa Hryhorowycza oraz przeanalizowano dzieła, których autorstwo mu „przypisywano”. „Ta wystawa to jeden z etapów przygotowawczych do obchodów 200. rocznicy urodzin T. Szewczenki. Po raz pierwszy Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki zdjęło z ekspozycji i przekazało nam te prace, które wchodziły w skład planu tematycznego wycieczek i były nienaruszalne — opowiada dyrektor generalna Centrum Konserwacji Switłana Strelnikowa. — Wśród nich jest „Kateryna”, portrety poety, dzieła graficzne. Na wystawie znajduje się bardzo wiele prac wzorcowych, ikonicznych dla Tarasa Szewczenki”. Wystawa jest interesująca również dlatego, że widz widzi sam proces badań, jakby trafiał do swoistego laboratorium, gdzie na jego oczach rozgrywa się przebieg tworzenia, który Szewczenko ukrył już w gotowym dziele. Tak na przykład artyści-konserwatorzy, badając za pomocą rentgenoskopii i innych metod stylistykę, sposób pisania Tarasa Szewczenki oraz jego twórcze poszukiwania, odkryli, że obraz „Kateryna” ma dwa warianty: oprócz tego, który znamy, istnieje inny — ukryty przed ludzkim okiem za pierwszym planem. Ciekawe, że możemy zobaczyć, jaki był zamysł i jak został zrealizowany. Okazuje się, że obraz przeszedł wiele zmian kompozycyjnych w procesie malowania: udało się dostrzec dążenie artysty do jak najdokładniejszego wyrażenia myśli, jak zmieniał się ideowo-treściowy i „Wielbicieli ukraińskiej pieśni patriotycznej”, studenci Dubieńskiego Kolegium Kultury i Sztuki Rówieńskiego Państwowego
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen Myn, obwód równieński
W 1989 roku Równieńska Obwodowa Organizacja Narodowej Spilki Pisarzy Ukrainy zainicjowała szewczenkowską sztafetę „Droga! Poeta na Równeńszczyźnie”. Od tego czasu impreza ta stała się coroczną tradycją i swoistym hołdem pamięci o pobycie Tarasa Szewczenki w 1846 roku na terenach dawnej Wielkiej Wołynia, gdzie młody malarz i etnograf, na zlecenie Kijowskiej Komisji Archeograficznej, szkicował kulturalno-historyczne zabytki kraju. Główną historyczną podstawą tych ówczesnych wędrówek są powieści „Warnak” i „Progulanka z zadowoleniem i nie bez morału”. W szczególności w „Warnaku” opisuje się, jak bohater utworu wędruje z Krzemieńca do Nowogrodu Wołyńskiego: „Z Krzemieńca poszedłem przez wieś Wierby do Dubna, a z Dubna do Ostroga, Korca i Nowogrodu Wołyńskiego, na brzegi mojej rodzinnej, mojej przepięknej Słuczy”. I choć powieść „Warnak” nie jest autobiograficzna, a głównego bohatera nie można w żaden sposób utożsamiać z autorem, nie ma żadnych podstaw, by wątpić, że Kobzarz, jadąc z Krzemieńca do Żytomierza, odwiedził właśnie te miejscowości.
Tak więc ten historyczny szlak skłania równieńskich działaczy do symbolicznej imprezy – szewczenkowskiej sztafety – przechodzącej z rejonu do rejonu. Tegorocznym jej centrum było miasto Dubno, do którego rok temu sztafeta przeszła z Radziwiłłowa. A już od Dubna 7 marca sztafeta ruszyła do Zdołbunowa.
Zwieńczeniem dubieńskiej szewczenkiany było literacko-artystyczne święto „Nieśmiertelnej chwały poety”. W jego ramach goście uroczystości na czele z wicegubernatorem Równieńskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołeksijem Hubanowem, kierownicy miasta i rejonu, przedstawiciele społeczeństwa składali kwiaty pod pomnikiem Tarasa Szewczenki i odwiedzili Źródło Kobzarza we wsi Pidłużże.
W rejonowym Domu Kultury odbyła się kompozycja literacko-artystyczna. Na święcie wystąpili przedstawiciele władz, pisarze, kapela chóralna rejonowego Domu Kultury, chór
Tłumaczenie maszynowe
U nas w gościnie jeden z najbardziej autorytatywnych ukraińskich pisarzy, Walery Hużwa, prawdziwy mistrz słowa. Jego barwny język i głębokie znaczenie utworów budzą zachwyt i skłaniają do poważnych refleksji. Drogę w literaturze Walery Fedorowycz rozpoczynał jako poeta i publicysta. Pracował w kijowskiej telestudii, był odpowiedzialnym sekretarzem czasopisma „Małiatko”, kierownikiem redakcji poezji, zastępcą redaktora naczelnego wydawnictwa „Młodź”, kierownikiem redakcji krytyki, wiodącym redaktorem wydawnictwa „Ukraiński Pisarz”. Obecnie jest autorem wielu książek; w ciągu ostatnich pięciu lat ukazały się dwa tomy jego wierszy oraz cztery książki powieściowe Walerego Hużwy.
— Panie Walerianie, porozmawiajmy o roli pisarza w społeczeństwie. Kiedyś uważano go za inżyniera dusz ludzkich. Ktoś mówi, że pisarz to sejsmograf. Obecnie można usłyszeć, że tworzenie książek to po prostu biznes. Jak, według Pana, można określić pracę i rolę pisarza, tym bardziej ukraińskiego?
— Formuła „pisarz — inżynier dusz ludzkich” jest wytworem systemu totalitarnego. Nie pamiętam, czy Maksym Gorki użył jej jako pierwszy, ale na pewno podchwycił ją Stalin. Podobnie utworzenie Związku Pisarzy w 1934 roku było zamówieniem dyktatora. Twierdzenie, że pisarz może wykreślić, obliczyć, skonstruować i uruchomić, jak silnik, czyjąś duszę, jest błędne i zupełnie nie odpowiada naturze ludzkiej twórczości. U człowieka, który ma odpowiednią siłę duchową, czasem, a najczęściej na długo, pojawia się pragnienie wyznania się przed ludźmi i przed samym sobą. I wtedy, przy choćby odrobinie talentu, zaczyna on swoją drogę. Jednak dobrze, gdy człowiek rozumie, że na tej drodze powinien być skromny, bo ludzkość dała tyle przykładów nieśmiertelnych dzieł, że konkurowanie z nimi byłoby zuchwałe. Choć… Stawianie sobie wysokich celów nie zaszkodzi.
Literatura ukraińska przeszła dość długą mękeńską drogę, szczególnie w okresie radzieckim. Wszyscy wiemy, jak bezmiernie wielkie talenty wstępowały na ścieżkę konformizmu. A mimo to nawet w tych warunkach byli prawdziwie niezłomni geniusze — Maksym Rylski, Mykoła Bażan. Encyklopedyzm łączył się z wyjątkowym, unikalnym władaniem słowem, znajomością jego i swojego narodu.
Co do obecnego pokolenia, nie będę podawać nazwisk tych, którzy uważają, że sprzedaż książek, reklama i autoreklama są najważniejsze. Nic podobnego. We wszystkich czasach zabijało to twórczość i jakość dzieł.
Nasza literatura ma wiele obserwacji dotyczących istoty twórczej pracy artystycznej, w szczególności tego, dlaczego słowo staje się sztuką. Tych rozważań od starożytności po nasze dni jest pełno i nie wypada mi formułować jakichkolwiek definicji. Biorąc pod uwagę osobiste doświadczenie, zaznaczę, że pojawia się szczególny nastrój, którego najpierw nie zauważasz, ale on władczo cię ogarnia i zaczynasz myśleć o czymś dla ciebie ważnym.
Jeśli mowa o prozie, to nie mogę powiedzieć, że u mnie najpierw pojawia się fabuła, która potem obrasta szczegółami. Z reguły wszystko zaczyna się od jakiegoś uczucia, od jasnego obrazu, od ludzi, których sobie wyobrażasz, i dalej wszystko zaczyna się rozwijać. Tak, nawiasem mówiąc, nie tylko u mnie to tak przebiega.
Wiersze to w ogóle osobna „parafia”. Przychodzą niespodziewanie. I na próżno zmuszać się do nich. I wszystkie te nawoływania, w tym od rosyjskich klasyków: „Трудись, мечта, мой верный вол” (Walerij Briusow), są wymyślone, bo jeśli w ten sposób zmusić marzenie do pracy, to zazwyczaj będzie w tym niewiele prawdziwego. Wtedy widać tylko wprawną rękę autora-wierszotwórcy i nic więcej. Jak tu nie przypomnieć słów jaskrawego poety Majakowskiego, które wgryzły się z rosyjskiej szkoły: „Поэзия — пресволочнейшая штуковина, существует и ни в зуб ногой”. Istotnie, to ta substancja, której istoty trudno rozgryźć, i jeśli przeczytałeś traktat Boileau (czy inne książki na ten temat), od tego nie staniesz się poetą, bo ziarno poetyckie musi w tobie wykiełkować. I niech Bóg sprawi, by wydało plon. — Za czasów radzieckich bolszewicy, którzy kierowali państwem, dobrze rozumieli rolę pisarza. A dlaczego nasi możnowładcy-„profesorowie” lekceważą artystów, choć mogliby, dla wizerunku, zwrócić się do nich twarzą? Dlaczego obojętność stała się niemal ideologią państwową? — Już Taras Hryhorowycz pisał: „Якби ви вчились так, як треба...” Wtedy byłaby własna ideologia i normalny stosunek do piśmiennictwa. Za czasów radzieckich literaturę zrobiono służebnicą. Historia wielokrotnie podpowiadała, że po rewolucji idzie kontrrewolucja, potem dyktatura. A w najnowszym czasie stało się tak, że przez dwadzieścia lat niepodległości państwo tupało w miejscu. Mimo to w tym okresie wyrosło wielu utalentowanych pisarzy, ale ich twórczość nie interesuje „najwyższych szczebli”. Czasami niektóre utwory budzą państwowy gniew. I na próżno, bo trzeba czytać uważnie. Na przykład Maria Matios czy Wasyl Szkliar — to prawdziwa literatura, głęboka, a czepiają się jakiegoś słówka, wyrwanego z kontekstu, i zaczynają niemal procesy polityczne. Smutno stwierdzać dzikie przejawy napaści lub obojętności. Choć dziwne, Stalin czytał literaturę, oglądał filmy. Inna rzecz, że odnosił się do dzieł sztuki po swojemu. A do radzieckich ludzi — miliony zakatowanych w obozach koncentracyjnych. Obecnie w kołach rządowych też są ludzie, którzy czytają, nawet sami piszą, weźmy choćby panią Hannę Hermann. Ale to nietypowe. Stosunek do literatury jak do czegoś niewartego uwagi po prostu poniża Ukrainę. Tym bardziej, że mamy światłe postacie. Miał rację Borys Oliniik, gdy (po tym, jak powiadomiono go o wysunięciu na Nagrodę Nobla) powiedział: „Ta Boże, przecież jest Ліна Костенко, Іван Драч”. I rzeczywiście wiemy, że w swoim czasie i Honczara wysuwano na
Literackiej Nagrody Nobla, i Mykoły Bażana. A my sami w sobie pielęgnujemy drugorzędność naszej literatury, wzorujemy się na pisarzach francuskich, angielskich, hiszpańskich, rosyjskich, czasem potężnych i godnych szacunku. Ale przecież nasza literatura nie jest niczym uboższa, trzeba ją tłumaczyć — i przede wszystkim na język rosyjski. To, nawiasem mówiąc, kiedyś było przyjęte. Prawda, tłumaczono tych, których proponowali odpowiedni kierownicy. Ale mimo wszystko wymiana była, choć tłumaczono niewiele na najpowszechniejsze języki świata: angielski, francuski, hiszpański. Cieszy, że powieść „Czarny kruk” W. Szkliara tłumaczy się na angielski i że z francuskim wydawnictwem „Gallimard” ma ona, jak się wydaje, umowę. Tą drogą trzeba iść, nie można stale siedzieć we własnej skorupie. Nasi pisarze są godni reprezentować literaturę ukraińską na równi z różnymi literaturami świata. Nobelistami zostają Turek, Izraelczyk, Peruwiańczyk. A Ukraina? Siedzimy. Politykom państwowym trzeba podpowiadać, że pisarze to świadomość i umacnianie narodu. A jeśli kierownictwo państwa nadal będzie ignorować naszą duchowość, to nie wzbudzi u ludzi ani szacunku, ani wsparcia. — Czy można powiedzieć, że technologicznie, mentalnie i emocjonalnie istnieją dwa Hużwy, bo poezja i proza to dwa różne żywioły językowe i trzeba wewnętrznie się przestawiać? — Rozdwojenia osobowości u mnie nie ma. Jeśli poezja zabłyśnie — i po godzinie masz trzy strofy i dziwisz się, skąd się wzięły, to proza to zupełnie inna praca literacka, wymaga cierpliwości, jeśli chcecie, zaplanowania procesu. Zazwyczaj najpierw pojawia się epizod, a potem dopiero rozwija się fabuła, która gdzieś we mnie krążyła. Próbowałem nakreślić drzewo fabuły: gdzie? kto? jak? Ale nic z tego nie wyszło. Dopiero potem, gdy skończysz utwór i upływa czas, patrzysz, czy wszystko trzyma się kupy, czy nie zapomniałeś o jakiejś linii, o czymś istotnym. Pozbywam się wszystkich niestosowności, usuwam zbędny tekst, skracam dialogi, jeśli ciągną się na dwie strony, zostawiam istotę, żeby nie tłuc wody w moździerzu. Na powieść zazwyczaj idzie do dziewięciu miesięcy, a bywa, że i dwa lata. Proza i poezja u mnie współistnieją. Choć te żywioły są niewiarygodnie różne. Jestem zwolennikiem prozy realistycznej, z mięsa, krwi, żył, a nie z trzepotania, czym wyróżnia się lekkomyślne pisanie młodzieżowe: spałam z tym, potem z tamtym, plus kilka przekleństw. Oto i proszę wam Irenę Karpę. Jest urodziwa, nie bez talentu, przechoruje ten epatowanie. Uśmiecham się z wysokości wieku, doświadczenia i w ogóle z doświadczenia światowej literatury. Jeśli ktoś powie:
„Dlaczego tak, przecież był Henry Miller, a dlaczego Karpi czy ktoś jeszcze nie może w podobnym kluczu?” Dlatego że poziomy pisarstwa nie są porównywalne. Ja muszę oddać charakter, tło, środowisko, muszę poczuć, co dzieje się między ludźmi. — Czym jest nerw Pana prozy? O poezję nie pytam, nie da się jej wyjaśnić, trzeba ją czytać. — Dążę do tego, by opowiadać o ludziach, których losy ułożyły się nietuzinkowo, o wyborze światopoglądowym, życiowym, a nawet codziennym. Ważne jest dla mnie, by ci ludzie byli żywi, by czytelnik przymierzał życie bohaterów do siebie. Bez moralizowania i pouczania. Pragnę, by ludzie byli uczciwi, by nie zdradzali się nawzajem; nie skłonny jestem do wyroków, zawsze staram się wyjaśnić przyczyny, dla których człowiek poszedł niewłaściwą ścieżką. Chciałbym, by wszyscy byli godni swojego powołania, by los ułożył się dobrze. Jednak mam kilka opowiadań i powieści, które kończą się tragicznie, ale inaczej być nie mogło. — Czytając Pana poezję, widać, jak bardzo boli Pana to, co dzieje się w społeczeństwie… — Ukraina znajduje się w długotrwałej stagnacji. Niestety, w swoim czasie nie dokonaliśmy właściwego wyboru, takiego jaki dokonali Polacy i Czesi. Nasi wysocy urzędnicy nie dotrzymali obietnic, które składali swojemu narodowi. Choć jakich patriotycznych frazesów byśmy nie używali, u nas okres pierwotnej akumulacji kapitału się przeciągnął. Jest przecież doświadczenie: USA, które przeszły wielki kryzys. Powinniśmy już wyjść z chaosu. Gdyby do władzy doszli odpowiedzialni ludzie, uniknęlibyśmy tego. Panuje słynne zdanie Krawczuka: „Mamy to, co mamy”. Z wielkim doświadczeniem zarządczym wszedł on w demokratyczny, zasadniczo nowy twór państwowy, ale przeniósł ze sobą nawyki partokraty. Choć był mądrym człowiekiem, brakowało mu woli, by stać się kimś innym. Później przyszedł gospodarz, który nie chciał być sumieniem narodu. Potem mieliśmy jeszcze jednego, z którego pokładano ogromne nadzieje, a on je zniweczył swoją niezdecydowaniem. Obecne kierownictwo stara się coś zrobić, lecz prawdziwej rozwiniętej demokracji nie widzę. Jest ruch wstecz. Wszyscy to zauważają, komentują na świecie, i władcy muszą się do tego bardzo poważnie przysłuchać, bo inaczej będzie nieszczęście. — Czy u nas możliwy jest rozwój totalitaryzmu, despotii? — Tym zaduchem powiewa od wschodniego sąsiada. Nasz naród nie jest już taki sam, nie pozwoli manipulować sobą. I nie zadziałają wszystkie te banalne wypowiedzi, że każdy naród jest godny swojego rządu. Władza poniesie klęskę, jeśli pójdzie despotyczną drogą. — Czyli zakręcić Ukrainę, jak Putin zakręcił Rosję, a Łukaszenka — Białoruś, jest niemożliwe? — Niemożliwe. Jak tylko pojawiły się pierwsze oznaki tego, natychmiast rozpoczął się opór. Sądzę, że rządząca partia dobrze rozumie, iż społeczeństwo może wybuchnąć. Partie przychodzą i odchodzą, niektóre w niebyt. Socjaliści upadli, nie ma ich w parlamencie. Zostali komuniści, których nigdy niczego nie nauczysz. Spekulują starymi hasłami: niech żyje dobrobyt narodu, jesteśmy za narodem. A w opancerzonym mercedesie pływa sterownik-demagog. W otoczeniu prezydenta są ludzie, którzy mogą argumentowanie wyjaśnić, do czego doprowadzi „dokręcanie śrub”. Ta droga jest bezperspektywiczna. Nie możemy nią pójść. Mówić o Ukrainie jako o państwie europejskim, dążyć do Europy, mieć demokratyczną fasadę, a w środku więzienie, to głupota. Komu potrzebny taki potwór?
Rozmawiał Wołodymyr KOSKIN, zdjęcia autora
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Mykoła CYMBALUK Wewnętrzną energię prac Wołodymyra Harbuzа dawno zauważyli i poczuli nie tylko przyjaciele, wielbiciele jego twórczości, liczni „łowcy” płócien artysty, ale także przeciwnicy nowego kierunku artystycznego. Zapewne każda nieprzeciętna osobowość, zwłaszcza wtedy, gdy znajduje w sobie niemałą siłę ducha, by iść przeciwko ustalonym tradycjom, myślom, poglądom, a do tego nie jest zdolna do konformizmu, znajduje się w stanie oblężenia. Ale daremną rzeczą jest walka z wolnomyślnym duchem — ani niska zazdrość, ani głucha krytyka, ani administracyjne ignorowanie, ani przemilczanie go nie rozbroją. Czyż można cokolwiek poradzić na artystę, który posiada siłę „energii kumulatywnej”, jak powiedział o Harbuzie znany poeta, przewodniczący Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Borys Olijnyk. Wiosenna życiodajna energia płynie z każdego płótna. To prawdziwe szaleństwo barw i powódź uczuć, które skupiono w cyklu prac pod wspólnym tytułem „Marcowe akordy”. Wydaje się, że na wszystkich ośmiu płótnach (2011 r.) autor namalował ten sam wiejski pejzaż. Ale widzowi pokazuje go w różnych ekspozycjach, to przybliżając się, to oddalając, za każdym razem coraz gęściej nasycając gamę kolorystyczną i uczuciową. Coś podobnego stosuje w innej serii sześciu obrazów — „Pejzaż potaszniański” (2010 r.), dorobek ostatniego pleneru malarskiego „Potasznia — perełka Podola”. Zarówno tu, jak i tam, w centrum harmonijnie wpisane w pejzaż płonące uosobienie
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Володимир Гарбуз і Борис Олійник на відкритті виставки лення духу нашого роду — стара україн! ська сільська хата. Виставка урізноманіт! нена ще кількома натюрмортами: з дзво! никами, чорнобривцями, соняхами, сухи! ми квітами, гарбузами… Загальну увагу привертають три жіночі портрети: “Повер! нення в минуле”, “НЮ” (обидва 2011 р.), особливо “Незаймана” (2007). Коли самотньо в галерейній тиші по! ринаєш у світ картин Володимира Гарбу! за, то не можеш позбутися відчуття міс! тичності, що таять у собі його мистецькі
Лише кілька місяців тому Володимиру Гарбузу виповнилося шістдесят. Та дух митця, здається, непідвладний часовим категоріям. Бо, як засвідчила персональна художня виставка, що відкрилася в залах Національного музею літератури України, його бачення, відчуття і відображення довколишнього світу не потьмяніло, а стало ще яскравішим, по-філософському заглибленішим (точніше — вивершенішим), емоційнішим.
твори. Напевно, щось подібне відчувають астронавти з косміч! ної висоти, зачаровані колис! кою людської цивілізації. Тож “Незайма! на” не просто вдало, у ніжно!прозорих тонах виписаний жіночий образ — це не! божителька, крізь легкі шати якої сві! титься неземним промінням її чиста цнотлива душа. А ще художник любить правічне світило (“Сонце над селом”, “Мелодія сонця”, “Зимове сонце”, “Са! мотні сонце і хата”), як кожен із нащад! ків сонцепоклонників. “У кожному сюжеті неодмінно має бути щось від космічно!прабатьківсько!
го”, — якось зауважив Володимир Гар! буз. У нього це не епатаж, не пустопо! рожні словеса, а мистецький принцип, від якого він ні на йоту не відступає. Картини просто вибухають світлими, веселими барвами, що переливаються через край. А пейзажі виходять такими, бо він за принципом імпресіоністів на! магається “писати їх сенс, вкладаючи свої враження, настрій”. Митець просто “вихлюпує” свою енергетику, що про! низує його душу, на полотно. Тому й стиль Гарбуза, за власним визначенням, називається космогонічним імпресіо! нізмом. Зрештою, суть не в класифікації творчого стилю. Бо справжній та! лант митця — від Бога. А яким ду! хопровідником енергії вищої сили може служити ду! ша поета, драма! турга, актора, му! зиканта, художни! ка, навіть пересіч! ної людини, зале! жить від стану власної душі. Част! ку мікрокосмосу Володимира Гар! буза можна поба! чити й відчути на його полотнах, щедро зарядив! шись від них енер! гетикою прабать! ківської землі.
Із серії “Березневі акорди” (2011 р.) Сонце над селом (2010 р.)
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 22 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny
Indeks pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu”
na 1 miesiąc — 9 hrywien 37 kopiejek
na 3 miesiące — 27 hrywien 51 kopiejek
na pół roku — 53 hrywny 37 kopiejek
na rok — 105 hrywien 54 kopiejki
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57. Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Korespondent Ulana WOLYKOWSKA. Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10AB, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. 1 2 0 1 1. Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301211 Nakład w marcu — 20 400. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe