„Nie potrzeba tu ani wystawnego pomnika, ani krzykliwego przepychu, ani życiowego bazaru wokoło: niech sama potężna przyroda, jak dotąd, będzie pomnikiem dla tego, kto wraz z człowiekiem najbardziej kochał przyrodę i tworzył w niej swoje naturalne dzieło – budził wielki naród do wielkiego życia”. Serhij Jefremow Będziemy szczerze wdzięczni, jeśli szeroki ogół czytelników Państwa gazety dowie się o nowych wyzwaniach i zagrożeniach, które stanęły przed Szewczenkowskim Narodowym Rezerwatem. Z poważaniem – pracownicy Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu: Wita DZYMA – kierowniczka działu ochrony zabytków historii, kultury i przyrody Mykoła CZORNYJ – wiodący pracownik naukowy, kand. nauk biol. Łarysa MYKOŁENKO – starszy pracownik naukowy Od czasu pochowania Tarasa Szewczenki na Górze Mnisiiej jego mogiła jest postrzegana przez naród ukraiński jako narodowa świętość. Jednak w różnych czasach niejednokrotnie pojawiało się zagrożenie dla zachowania unikalnego krajobrazu przyrodniczego oraz historyczno-kulturowego, chronionego przez wiele pokoleń Ukraińców. Niestety, do tej pory nie zostały w pełni rozwiązane problemy reprezentacji Szewczenkowskiego memoriału w jedności z naturalnym otoczeniem, w szczególności zachowania niepowtarzalnego widoku, który otwiera się z mogiły Wielkiego Kobziarza – obrazu miejsca, odtworzonego przez poetycki geniusz Tarasa Szewczenki i związanego z jego zamiarem zbudowania domu, a także miejscem jego wiecznego spoczynku. Przy wzmożonym zainteresowaniu ziemiami nad tym terenem zawisło zagrożenie zmiany tradycyjnego naturalnego otoczenia w wyniku prywatyzacji i zabudowy unikalnych krajobrazów, brzegów Dniepru. Okolica między Kaniowem a Piekarami szczególnie przypadła do serca Tarasowi Szewczence swoją wielkością, przestrzenią, potężnym naturalnym reliefem i jednocześnie ciepłem oraz przytulnością. Niespełnione pragnienie poety, by mieć „w tym raju” (obok potężnego Dniepru, gór, stepów, kozackich mogił) „własną chatkę”, rodzinę – przekształciło się w obraz Góry Tarasowej jako ośrodka prawdziwie rodzinnego zjednoczenia wokół idei jedynej sobornej niepodległej Ukrainy, znakomity krajobraz kulturowy, który ukształtował nowoczesny naród ukraiński. Jeszcze 22 maja 1861 roku, odprowadzając Szewczenkę w ostatnią ziemską drogę do wieczności (od Soboru Uspieńskiego w Kaniowie do Góry Mnisiej), ksiądz Hnat Mackewycz wzywał: „Bądź pełna czci dla grodu naszego, Ukraino: u nas spoczywają prochy Tarasa Szewczenki...” Idea narodowo świadomej ukraińskiej inteligencji, skupionej wokół Kijowskiej Starej Hromady w 2. poł. XIX – na pocz. XX w., by połączyć wokół memoriału Tarasa Szewczenki wszystkie wybitne zabytki historii, archeologii i przyrody, ostatecznie dojrzała w warunkach Ukraińskiej Republiki Ludowej i została zatwierdzona decyzją Rady Ministrów Państwa Ukraińskiego 10 czerwca 1918 roku. Wskazującym na podejście ówczesnych władz ukraińskich stało się dążenie nie tylko do zachowania samej mogiły poety, ale i nadania statusu rezerwatu jego przyrodniczo-krajobrazowemu otoczeniu. Dokończenie na str. 6
Tłumaczenie maszynowe
Ten zbiór materiałów studentów pierwszego roku Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki (KNUKiM), na którym wykładam kurs wykładowy „Podstawy dziennikarstwa”, jest wynikiem jednego z moich licznych ćwiczeń twórczych, zapożyczonych w czasie staży naukowych za granicą i studiowania praktyki lokalnego dziennikarstwa. Takimi ćwiczeniami staram się przywrócić ludzką twarz naszej, niemal całkowicie zdenacjonalizowanej, prasie. Mykoła TYMOWSZYK. Poprosiłem urodzonych w trzecim tysiącleciu pierwszoroczniaków, aby „rozgadali” którąś z dziesiątek domowych fotografii. Zazwyczaj w domach czy mieszkaniach ich krewnych – przeważnie babć i dziadków – takie zdjęcia, zgodnie z dawną ukraińską tradycją, wiszą jak ikony na ścianach, w ramach obramowanych wyszywanymi ręcznikami. Dziesięcioleciami obserwują one tych, którzy mieszkają w tej chacie, jakby wyczekując pytań: kim jesteśmy, za co, dlaczego, po co? Bohaterami tekstów moich wychowanków są zwykli Ukraińcy. Krótko i w różnym stylu narracji przedstawiono historie rodzin, w których odbija się niełatwy ukraiński los. To jest to, co oczyszcza, skłania do myślenia, współodczuwania, nakładania przeczytanych faktów na kanwę losów własnych rodzin. To zakorzenia w przeszłości samego siebie, kształtuje pewien zestaw głównych życiowych orientacji i zasad, niszczy mentalność milionów niepamiętających swoich korzeni ludzi, którzy dziesięcioleciami byli wychowywani przez obcą dla Ukraińców władzę za pomocą scholastycznych ideologicznych haseł. Zwróć uwagę, szanowny czytelniku, na zakres tematyczny tekstów: trzy ukraińskie wielkie głody lat 20., 30., 40.; kolektywizacja, rozkułaczanie, represje i prawdziwe oblicze władzy radzieckiej; powstańcy z UPA i ich współcześni naśladowcy; wojny – II wojna światowa, w Afganistanie, nowożytna rosyjsko-ukraińska w Donbasie; rozpad ZSRR, rewolucje – Pomarańczowa i Godności; emigracja w kilku falach – od pierwszej do ostatniej; wykrwawiona ukraińska wieś. I o tym wszystkim – prawdziwie, emocjonalnie, nietradycyjnie – oczami i rozumem młodzieży, która jawi się tutaj jako patriotyczna, z wyraźnie zaznaczoną postawą obywatelską. Wzorcem pisania tekstów były eseje autora tych słów o tematyce rodzinnej, które swego czasu zyskały w sieci szeroki rozgłos – „Córka kułaka” oraz „Ojcu w setną rocznicę urodzin”, które studenci twórczo opracowali. Dodatkowym tekstem dla uwypuklenia tematu był przytoczony na wykładzie epizod z mojego kanadyjskiego dziennika, który po raz pierwszy publikuję w prasie i który otwiera obecnie ten zbiór. Kontynuacja na str. 7. W ostatnich latach, z powodu nieprofesjonalizmu i braku patriotyzmu władzy centralnej oraz w rezultacie przeprowadzonego przez nią nieudanego procesu uwłaszczenia mediów, szkielet tej prasy, zwłaszcza telewizji i radia, znalazł się w mocnym i nieczystym uścisku garstki oligarchów – niszczycieli ukraińskości na Ukrainie – oraz ich popleczników spośród sprytnych nowożytnych medialnych pracowników. Świadomie, na polecenie swoich pracodawców, przekształcili oni dziennikarstwo narodowe w otwartą fabrykę fake newsów, bezczelnie narzucając „czarny PR”, zaśmiecając świadomość przeciętnych obywateli, siejąc prymitywizm, zwątpienie i apatię. Natomiast wiele tematów i historii z niepoznanej przez Ukraińców prawdy, zarówno z przeszłości, jak i teraźniejszości, taka „fabryka fake newsów” nie drukuje i nie publikuje w sieci. Dla większości nowożytnych szefów mediów stało się to już dawno „nieformatowe”.
Tłumaczenie maszynowe
H. Skoworoda mawiał, że „człowiek Prawdy jest wspanialszy od słońca. Człowiek kłamstwa zmierza do szatana. Nie ma na świecie nic bardziej odrażającego niż kłamstwo”. Prawda – to główna postać Nowego Testamentu. Pan – to droga, prawda i życie. Poznajcie prawdę, a ona was wyzwoli. Te słowa wyryli cyrylometodyjczycy na swoich pierścieniach. Cała twórczość Szewczenki jest przesiąknięta konceptem PRAWDY, o czym świadczy przede wszystkim jego ostatni okres twórczości (1857–1860): „Módlcie się do Boga jednego, Módlcie się prawdzie na ziemi, A więcej na ziemi nikomu Nie pokłońcie się. Wszystko kłamstwo – Popi i carowie” („Jurodiwyj”, 1957). Właśnie ta nieustanna powszechność kłamstwa ma swoje korzenie w nowoangielizmie fake news, który oddaje znaczenie jeszcze gorsze od kłamstwa – udawaną, imitowaną prawdę. Nowoangielizm fake to leksem homonimiczny: fake1 [feɪk] v (past i p. p. faked, pres. p. faking) mor. zwijać (linę) w krąg. fake2 [feɪk] n sl 1. oszustwo, afera; 2. podróbka, fałszywka. fake2 [feɪk] v (past i p. p. faked, pres. p. faking) 1. oszukiwać, łgać; 2. podrabiać (przew. ~ up) (WAUS, 2011). Fejkowe wiadomości, fake-news(y) (˂ ang. fake news podrabiane / imitacyjne wiadomości) – podróbka, fałszywka lub imitacja wiadomości (manipulacyjne zniekształcenie faktów, dezinformacja), która została stworzona wbrew zasadom redakcyjnym mediów. Jednak, mimo to, ta podróbka ma maksymalne rozpowszechnienie i potężny wpływ na świadomość wielkiej liczby ludzi. Co więcej, jest to nieprawdziwa informacja, którą transmitują lub publikują jako nowinę w oszukańczym lub politycznie umotywowanym celu. „Czy jest coś prawdziwszego od Prawdy? – retorycznie pyta J. Illenko i odpowiada: Jest. Nieprawda. Bo Nieprawda czuwa, aby być przekonującą, a Prawdzie jest obojętne, jakie wywiera wrażenie na użytkowniku. Dlatego nieprawda jest z reguły bezbłędna. Prawda – brudna, nieuczesana, niemyta i we wszystkich czasach służyła jako najmitka u kłamstwa. Kłamstwo rządzi światem” („Krynycia dla spragłych”, Iwano-Frankiwsk, 2010, s. 16). W słowniku Merriam-Webster zaznaczono, że pojęcie fake news w anglojęzycznej przestrzeni informacyjnej powstało pod koniec XIX w. z użyciem przymiotnika fake news – „podrabiane wiadomości” zamiast false news – „nieprawdziwe wiadomości”. Między tymi słowami-paronimami istnieje różnica: false (porównaj fałsz ˂ łac. falsus „błędny” SIS, s. 924) oznacza przede wszystkim „nieprawdziwy” (not true), „niepoprawny” (incorrect), podczas gdy fake – to nie po prostu „nieprawdziwy” (not true), a „imitacyjny” (imitation), „podrabiany” (counterfeit), czyli charakteryzuje zjawiska i przedmioty, które kopiują, imitują, podrabiają te, które realnie istnieją. Czyli główną cechą fejkowych wiadomości jest imitacyjność (z ˂ łac. imitation „naśladowanie, przejmowanie” SIS, s. 459) w celu oszustwa. Charakterystyczne cechy fake news – sześciokrotnie wyższa prędkość rozpowszechniania niż prawdziwych wiadomości i jeszcze wyższe ich ponowne rozpowszechnianie (ponad 70%), niż rozpowszechnianie realnych wiadomości. U podstaw tych „wiadomości” leży prymitywizm, nademocjonalne negatywne podanie materiału i krótkotrwałe manipulacyjne działanie bez żadnego ciągu dalszego, co, zdaniem psychologów, wiąże się z bezmyślnością i brakiem analityki w szerokich masach. Jak mawiał W. Churchill: póki prawda wkłada spodnie – kłamstwo już obeszło pół świata. Jakie są ukraińskie odpowiedniki tego rodzaju kłamstwa w oszukańczym celu? Samo słowo kłamstwo (brechnia) ma 26 synonimów, wśród których w tym kontekście najbardziej odpowiednie są podróbka, słowotok, półprawda, prowokacja, manipulacja. Słowem, ładnie pisze, a kłamstwem dyszy, mydli oczy, sprzedaje psa za lisa, mąci w głowie, puszcza mgłę w oczy (O. Wusyk. Słownik synonimów języka ukraińskiego. Tarnopol, 2013, s. 54–55, 320–324). Ciekawostką jest, że wśród głównych kłamców-manipulatorów w naszym kraju są politycy (według stanu na styczeń 2020 roku): 1. W. Rabinowycz (OPZZ), 2. N. Szufrycz (OPZZ), 3. O. Kacznyj (OPZZ), 4. J. Tymoszenko („Batkiwszczyna”), 5. P. Poroszenko („Eurosolidarność”). Słusznie mawiał Seneka: „Kłamią niewolnicy, wolni mówią prawdę”. Mychajło HERSZKOWYCZ, członek NSŻU, m. Bałta. W ciągu minionego roku (a i wcześniej) w drukowanych i innych środkach masowego przekazu było niemało debat dotyczących zapisów „Ustawy o zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Wyrażano niemało narzekań, opinii, propozycji. Były też obawy dotyczące wcielenia tych czy innych zapisów Ustawy w życie, w praktykę, mowa była także o jej nieżyciowości. Moim zdaniem, to po prostu przejaw uformowanej i ustalonej jeszcze za sowietów konserwatywności mieszkańców Ukrainy, przyzwyczajenia do panowania, zwłaszcza w miastach, języka rosyjskiego, ówczesnych podejść do kultury języka. Bez wątpienia, przyjęcie Ustawy o języku było skrajnie niezbędne, do tego dość spóźnione, co teraz przyznaje niemal większość obywateli. Obecnie naocznie potwierdziło to wprowadzone oficjalnie rozporządzenie o funkcjonowaniu języka ukraińskiego w sferach obsługi. Celowo należało je wprowadzić jeszcze w pierwszych latach niepodległości Ukrainy. Jednocześnie zauważę: wprowadzenie ukraińskiego jako języka państwowego we wszystkich państwowych i innych urzędniczych organach choć stało się o wiele wcześniej, w praktyce (przynajmniej na szczeblu rejonowym i obwodowym) nie zmieniło się radykalnie – w nich często można usłyszeć język rosyjski, nawet w Radzie Najwyższej, także w telewizji. Więc czego wymagać na niższych szczeblach? Czy nie najbardziej dotyczy to kierowników różnego szczebla przedsiębiorstw, gospodarstw, instytucji, zakładów i organizacji. Moim zdaniem, tak dzieje się dlatego, że przeważająca większość kierowników nawet nie czytała Ustawy o języku, w ostateczności – przebiegła oczami w Internecie, wydrukowanej nie szukała. A broszura z tekstem Ustawy o języku powinna być na stole każdego kierownika, jak i produkcyjne akty prawne oraz instrukcje. Więc kiedy kierownicy nie trudzą się studiowaniem palących ustaw, moim zdaniem, przechodzą na język rosyjski. Najwyraźniej wobec śpiewaków-kandydatów są niewystarczające wymagania dotyczące kultury języka. Na początku swoich rozważań dotyczących funkcjonowania języka ukraińskiego na Ukrainie zauważyłem, że na językowego ombudsmana Ustawa nałożyła zbyt wiele obowiązków. Odpowiedzialność jest ogromna, jednak on, mianowany przez Gabinet Ministrów, nawet nie ma praw urzędnika państwowego. To haniebne! Ma ograniczony etat sekretariatu, a jak można zapewnić kontrolę nad funkcjonowaniem języka ukraińskiego w regionach, a nie tylko w dużych miastach (w czasie gdy tylko wiejskich rejonów w kraju jest 136!) z niewielkim etatem. Oczywiście, ktoś powie: jeszcze jest Komisja ds. standardów państwowych języka ukraińskiego, Ministerstwo Oświaty i Nauki, Akademia Nauk. Jednak, wybaczcie, Ministerstwo Oświaty nie do końca radzi sobie nawet z wydawaniem podręczników i pomocy naukowych z języka ukraińskiego. Podczas gdy w celu rozpowszechnienia i pogłębienia funkcjonowania języka ukraińskiego wszystkie placówki oświatowe (i nie tylko oświatowe) oraz duże zespoły pracownicze, organizacje społeczne i organy administracyjne skrajnie potrzebują różnych słowników i informatorów terminologicznych (w tym branżowych, tematycznych, specjalnych). Tutaj niechby zastanowili się kierownicy ministerstw branżowych i urzędów.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
całkowicie uzasadnione i celowe jest stosowanie instrukcji, w których wykładane byłyby konkretne wymogi Ustawy, ważne i przyjęte właśnie dla konkretnego zespołu i jego kierownika. Biorąc pod uwagę ogromny zakres obowiązków nałożonych na Pełnomocnika ds. ochrony języka ukraińskiego (o tym osobna rozmowa), pomocnikami w zapewnieniu funkcjonowania i ochrony języka ukraińskiego powinni stać się kierownicy ministerstw, resortów, departamentów i innych głównych zarządów, których w sumie są setki. To właśnie oni, moim zdaniem, powinni opracować krótkie, konkretne instrukcje (branżowe i wewnątrzbranżowe, specjalne) dotyczące zapewnienia funkcjonowania języka ukraińskiego w zespołach (począwszy od ogniw, brygad, warsztatów, oddziałów, działów, laboratoriów, odcinków itp.). Co więcej, do każdego egzemplarza instrukcji dla każdego pododdziału warto dodać specjalistyczny słownik terminologiczny. Wszak w komunikacji służbowej i zawodowej ważne jest poprawne korzystanie z języka. Odnośnie treści instrukcji chcę podać przykład: zupełnie niewystarczające jest wskazanie, że wszystkie dokumenty (zgodnie z Ustawą) są wykonywane (wypełniane) w języku państwowym – ukraińskim, lecz ważne jest ich wyliczenie: wnioski, akty, protokoły, umowy, kontrakty, raporty, notatki wyjaśniające, wykazy, listy, harmonogramy, diagramy, tabele, plakaty, karty drogowe, pokwitowania, faktury, kwity, rysunki, formularze księgowe, ogłoszenia, bilety, pełnomocnictwa itp. W odniesieniu do placówek oświatowych w instrukcji ważne jest nie tylko wspomnienie, że wszystkie zajęcia prowadzone są w języku państwowym – ukraińskim, ale konkretne wskazanie form zajęć (lekcje, wykłady, rozmowy, kolokwia, dysputy, ćwiczenia praktyczne, laboratoryjne, seminaria itp.), tak samo trzeba doprecyzować kwestię wykonywania lub sporządzania wszystkich prac w języku ukraińskim (samodzielne, domowe, kontrolne, raportowe, testowe, laboratoryjne, praktyczne, twórcze, projektowe, kursowe, dyplomowe i inne). Jednak obecnie wciąż często można spotkać naruszenia wspomnianych wymogów nie tylko w przedsiębiorstwach czy organizacjach, ale także w placówkach oświatowych i kulturalnych. Chcę również zauważyć, że w większości różnych zajęć pozaszkolnych, sportowych, kulturalnych – w kółkach, zespołach twórczych, studiach, sekcjach itp. – często używany jest nie język ukraiński, a rosyjski, w tym specjalna terminologia, przy czym nie tylko przez wychowanków, ale także przez wykładowców i trenerów, mentorów. Szczególnie dotyczy to placówek prywatnych. Do czego zmierzam? Moim zdaniem, aby zapewnione było jak najszersze i najgłębsze funkcjonowanie języka ukraińskiego, w społeczeństwie należy tworzyć w każdym środowisku taką atmosferę, w której każdy człowiek byłby otoczony językiem ukraińskim: kiedy język ukraiński panowałby w transporcie, w zespołach pracowniczych i uczniowskich (studenckich), w gabinetach urzędniczych, w sferach obsługi. To wszystko razem aktywnie sprzyjałoby kształtowaniu ukraińskiego myślenia obywateli, przede wszystkim tych, którzy rozumieją język, ale jeszcze nie odważają się mówić. A to jest tak ważne dla dalszego rozwoju ukraińskiego społeczeństwa. Dodam nieco o wpływie telewizji na funkcjonowanie języka ukraińskiego. Mam na myśli niektóre negatywne czynniki. Dotyczy to w większości audycji kulturalnych i politycznych. Niezwykle nieprzyjemnie jest na przykład, gdy znany prezenter telewizyjny uparcie rozmawia po rosyjsku i nie przechodzi na język ukraiński, nawet gdy podczas audycji rozmawiają z nim po ukraińsku; albo gdy prowadzi konferansjerkę na ogólnoukraińskim koncercie. Podobnie można powiedzieć o występach „Kwartału-95”, gdzie brzmi tyle strasznego surżyku, a numery „Tambowskiego wołka” po prostu szokują: jaki może być obraz „tambowskiego wołka” w Ukrainie, na dodatek w natrętny sposób w języku rosyjskim? Takie występy wskazują na lekceważący stosunek do Ukraińców, do naszego języka, tak samo, jak i „kwartałowskie” filmy telewizyjne. W takich warunkach trudno mówić o kulturze językowej. Przytoczę jeszcze jeden przykry fakt. Większości widzów podoba się teleturniej „Głos kraju”, jednak przykre jest to, że brzmią w nim w większości zagraniczne piosenki, a trenerzy często zbijają się
Tłumaczenie maszynowe
Odszedł w zaświaty światło wiedzy, wybitny językoznawca Iwan Juszczak! Z wielkim smutkiem, ze łzami w oczach i bólem w sercu zawiadamiamy, że 27 marca nagle zmarł sławny syn Ukrainy, światło wiedzy ukraińskiej, jeden z najbliższych przyjaciół i niestrudzonych wykładowców Towarzystwa „Znannia” Ukrainy, kierownik katedry filologii słowiańskiej i językoznawstwa ogólnego Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, wyróżniający się pracownik oświaty Ukrainy, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, członek Zarządu Centralnego i Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureat nagród literackich im. Borysa Hrinczenki, im. Iwana Ohijenki oraz im. Dmytra Nytczenki, profesor Iwan Pyłypowycz Juszczak (urodzony w 1932 roku).
Jeszcze wczoraj cieszył się z podziękowań z Kramatorska za podarowaną przez niego książkę „Nasz język – nasza historia”, miał satysfakcję, że u niego, autora 20 podręczników i setek książek oraz publikacji z zakresu języka, wyszła podsumowująca książka „Język – największy skarb”, że w „Uriadowym Kurierze” opublikowano trzeci jego artykuł o języku ukraińskim, że jeszcze wczoraj w trybie online przeprowadził wykład ze studentami, umówił się z „Proświtą”, aby odłożyli dla „Znannia” 20 książek do wysłania obrońcom Ukrainy w strefę przyfrontową – i nagle „pogotowie ratunkowe” nie zdążyło pomóc. Składamy najserdeczniejsze kondolencje córce Łarysie i synowi Ołehowi, wnukom Oli i Mychajłowi, których bawił i wychowywał, innym krewnym i przyjaciołom w czasie strasznej straty. Żegnajcie, drogi Iwanie Pyłypowyczu! Bożej łaski Panu w tamtych światach, wiecznej, jasnej pamięci!
Z wielkim bólem –
Wasyl Wasylaszko,
sekretarz naukowy
Towarzystwa „Znannia” Ukrainy
Ciągłość pokoleń Odszedł w Wieczność Iwan Pyłypowycz
JUSZCZAK – czołowy ukraiński językoznawca, autor najlepszych podręczników i pomocy naukowych z języka ukraińskiego, jeden z autorów współczesnej pisowni, pisarz (powieść „Troje na Księżycu”), zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy.
Iwan Pyłypowycz był Człowiekiem przez duże „C”: niezwykle inteligentny, wrażliwy, punktualny, zasadniczy i nieustępliwy, gdy chodziło o poniżanie godności narodowej oraz niszczenie, zniekształcanie języka ojczystego.
Imię językoznawcy odkryłam dla siebie po raz pierwszy (a później i dla wielu przyjaciół-redaktorów), kiedy w 1993 r. nabyłam „Praktykum z języka ukraińskiego” Iwana Juszczaka. Po latach z jego pomocy (zwłaszcza z przygotowania do ZNO) uczyła się już moja córka i dzieci przyjaciół. Oto taka ciągłość pokoleń.
W 2009 r. los podarował mi spotkanie z Iwanem Pyłypowyczem w „Radio Kultura”. Pan Profesor w tandemie z literaturoznawcą Anatolijem Tkaczenką przez 15 lat prowadzili najpopularniejszą audycję „Jak mówimy”. Cotygodniowe spotkania dawały wiele radości i pozytywów. Nie da się wyrazić słowami, jak Profesora kochali i szanowali radiosłuchacze, którzy pisali listy. Iwan Pyłypowycz odpowiadał na każde zgłoszenie na żywo.
Iwan Juszczak był i Nauczycielem, i Doradcą, i Przyjacielem. Nie chce się wierzyć, że „był”...
Spoczywajcie w pokoju, Iwanie Pyłypowyczu. Dziękuję za Pana Światło, za Pana lekcje języka i dobra.
Wieczna pamięć.
Ludmyła Łukjanczenko,
Ukraińskie Radio
Ból niepowetowanej straty Uciska kamieniem na piersi ból niepowetowanej straty. Przeszedł w zaświaty Iwan Pyłypowycz Juszczak. Człowiek wielkiego serca i szczerej duszy. Gorący w miłości do języka ojczystego. Mądry językoznawca. Nauczyciel i doradca czytelników. Mój dobroczynny mentor i, odważę się powiedzieć, brat w walce. Zobaczcie, niezapomniany Iwanie Pyłypowyczu, z niebieskich wyżyn jaśniejszy los drogiej nam Matki – Ukrainy!
Wadym Pepa nieustępliwej pozycji.
mówić, że straciliśmy drogiego Człowieka, któremu nie ma zastępstwa i zapomnienia.
uczycieli i Bohaterów.
Pyłypowyczowi Juszczakowi.
Publikujemy ciepłe słowa pożegnania przyjaciół, uczniów, współpracowników.
Przerwało się życie ukraińskiego językoznawcy,
literaturoznawcy, tłumacza, aktywnego działacza społecznego, niestrudzonego obrońcy języka ukraińskiego i kultury, profesora Iwana Juszczaka.
Autor 20 nowatorskich podręczników z języka ukraińskiego dla szkół średnich i wyższych, z których uczyć się będzie jeszcze niejedno pokolenie Ukraińców, całe swoje życie poświęcił walce o czystość języka, utwierdzenie słowa ukraińskiego, popularyzację języka państwowego wśród młodzieży.
„Odrodzenie języka – to nie drugorzędna, a pierwsza i bardzo ważna sprawa. My tym odradzamy swoją wspólnotę”, – mawiał Iwan Juszczak.
Jasna Panu pamięć, Iwanie Pyłypowyczu,
spoczywajcie z Bogiem...
Taras Kremiń,
Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego
Iwan Juszczak: Język ukraiński spaja ludzi i wzbudza zaufanie do siebie nawzajem W 89. roku życia odszedł w wieczność jasny i mądry człowiek, językoznawca i działacz społeczny Iwan Juszczak. Wielkie podziękowanie i szacunek za żmudną i ważną misję, a także miłość do słowa ojczystego i Ukrainy!
Jasna pamięć, ziemia lekka... „Nie ma lepszych i gorszych, wyższych i niższych języków. Ale jest język ojczystego narodu i ojczystej ziemi, którego nie może zastąpić żaden inny. Dobrze, gdy człowiek zna wiele języków, ale gdy nie zna i nie kocha języka ojczystego narodu, okrada siebie i swój naród. Bo rozwija język tylko ten, kto w nim myśli i porozumiewa się” (Iwan Juszczak).
Ołesia Rusa
Uczyli się z Juszczaka Nasza nauczycielka ukraińskiego Nina
Szulha nie uznawała żadnych podręczników, oprócz „Praktykumu z pisowni języka ukraińskiego” Iwana Juszczaka. Na początku roku szkolnego zwracaliśmy do biblioteki wydane nam podręczniki, przewidziane programem, i dalej uczyliśmy się z Juszczaka. Żółciutkie stare książeczki, ale wszystkim w klasie ich wystarczało. Pewnie szkoła zakupiła wystarczająco.
Z odejściem Iwana Pyłypowycza odchodzi i cała epoka.
Wieczna pamięć!
Tania Krysztalowska
Teraz będzie pomagał Ukrainie z niebios Dla mnie osobiście – bardzo trudny czas.
W ostatnich miesiącach zmarło niemało ludzi, z którymi byłem związany w ten czy inny sposób. Dzisiaj dowiedziałem się, że odszedł w wieczność mój współpracownik i mentor w walce Iwan Juszczak, niestrudzony obrońca języka.
Przede wszystkim składam kondolencje rodzi
Zarząd Centralny, Rada Główna, proświcianie Ukrainy nie oraz całej naszej wspólnocie. Jasna pamięć o człowieku, który stał się nieodłączną częścią historii narodowej, i teraz będzie pomagał Ukrainie z niebios.
Pomimo swojego poważnego wieku, profesor
Juszczak był na tyle witalny, że dawał fory o wiele młodszym od siebie. Ktoś go znał jako znanego językoznawcę-slawistę, ktoś – jako autora podręczników z języka ukraińskiego i prac naukowych z metodyki jego nauczania, jeszcze ktoś – jako utalentowanego tłumacza z literatur bałkańskich, a ktoś – jako ostrego publicystę i aktywnego działacza społecznego. W osobie Iwana Juszczaka połączyły się światło wiedzy i duch walki o prawa narodowe Ukraińców – „za honor, za sławę, za naród”.
Nie mogę powiedzieć, że się przyjaźniliśmy. Byliśmy współpracownikami w długotrwałej walce, która jeszcze trwa i w której odnieśliśmy niemało zwycięstw, w których jest cząstka jasnej energii Iwana Juszczaka.
Niejednokrotnie był gościem moich językowych eterów – zarówno na żywo, jak i w nagraniu – w „Radio Swoboda”. Na przykład, „Profesor Juszczak – o pochodzeniu języka ukraińskiego”, „Profesor Juszczak o języku dawnego państwa kijowskiego”.
To właśnie on przyczynił się do tego, że wybrano mnie przewodniczącym Rady Koordynacyjnej ds. ochrony języka ukraińskiego przy Kijowskim Oddziale Miejskim „Memoriał” im. W. Stusa. A było to tak.
Po zwolnieniu ze stanowiska kierownika wydziału polityki językowej Sekretariatu Prezydenta w 2010 roku, trafiwszy pierwszy raz w życiu do Centrum Zatrudnienia i оформивши zasiłek dla bezrobotnych, szukałem pracy i niszy dla działalności. Byłem nieco zagubiony. Aż tu dzwoni Iwan Juszczak i zaprasza na posiedzenie tej samej Rady Koordynacyjnej z prośbą o udzielenie jakichś rad dotyczących działalności organizacji społecznej. W ferworze dyskusji Iwan Pyłypowycz niespodziewanie mówi: „Proponuję, aby Radę Koordynacyjną objął Taras Marusyk”. Zmieszałem się, inni obecni też znieruchomieli z zaskoczenia. Na mojej twarzy prawdopodobnie wymalowała się odmowna mimika. Profesor Juszczak od razu zareagował, dodając innych nut do swoich zwykłych intonacji: „To Pan odmawia?”... Tak od tamtej pory szliśmy już ramię w ramię we wspólnej walce – dziesiątki poważnych apeli, różne pikiety, udział w okrągłych stołach i konferencjach. Czasami dziwiłem się jego wytrzymałości, kiedy już i ja byłem „zadyszany”. Z jego niedawnych prac zawdzięczamy mu „Słownik języka ukraińskiego VI wieku”. Swoją drogą, mimo swojego wychowania, inteligencji, był bezkompromisowy w kwestiach języka i tożsamości narodowej. Całkiem niedawno opublikował na swojej stronie wpis o pewnym znanym eksponacie z Narodowego Muzeum Historii Ukrainy. Mowa o mieczu kowala Ludoty, który pod nowym kierownictwem stracił tę nazwę, i przeciwko temu wystąpił profesor Juszczak. Taras Marusyk. W 89. roku życia zmarł ukraiński językoznawca, literaturoznawca, tłumacz, działacz społeczny Iwan Juszczak. O tym 27 marca poinformował na Facebooku jego wnuk Mychajło Kublij. „Dziś rano nie stało naszego dziadka. Przeżył 88 lat, większą część życia poświęcił wytrwałej walce o język ukraiński i ukraińskie Państwo. Zawsze będziemy pamiętać” – czytamy w komunikacie. Iwan Juszczak był profesorem (1992), kierownikiem katedry filologii słowiańskiej i językoznawstwa ogólnego Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu, Zasłużonym działaczem nauki i techniki Ukrainy (1993), wyróżniającym się pracownikiem oświaty Ukrainy, członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, członkiem Zarządu Centralnego i Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureatem Ogólnoukraińskiej nagrody im. Borysa Hrinczenki, Ogólnoukraińskiej nagrody im. Iwana Ohijenki (2014) oraz nagrody im. Dmytra Nytczenki (2016). Tłumaczył dzieła pisarzy serbskich, chorwackich, słoweńskich, łużyckich, w szczególności: Ivo Andricia, Ivana Cankara, Radoje Domanovicia, Stevana Sremaca, Mesa Selimovicia i innych. Także Iwan Juszczak został autorem 20 podręczników do języka ukraińskiego dla szkół średnich i wyższych. Oprócz tego badał Hołodomor-ludobójstwo Ukraińców w latach 1932–1933. Spotykaliśmy się często... Nie stało wybitnego językoznawcy, literaturoznawcy, tłumacza, proświcianina, profesora Iwana Pyłypowycza Juszczaka. Łączyły nas wieloletnie przyjacielskie stosunki. Przecież dla proświciańskiej młodzieży był prawdziwą gwiazdą: znano go jako autora podręczników do języka ukraińskiego, z których się uczono; pomagał redagować gazetę „Lystok”, którą zapoczątkował kiedyś Ołeksandr Prawdycz, i zawsze angażował młodzież w proświciańskie przedsięwzięcia. W 2010 roku, kiedy przygotowywałem do druku książkę „Nasze nazwisko Buket”, Iwan Pyłypowycz przygotował fachowy komentarz dotyczący mojego nazwiska, na którym opierałem się w wydaniu. Do „Słowa Proświty” napisałem niemało artykułów o jego działaniach, w szczególności o wyborze I. Juszczaka w 2011 roku na przewodniczącego Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Iwan Pyłypowycz kierował proświcianami stolicy do 18 czerwca 2013 roku, kiedy na tym stanowisku zmienił go obecny przewodniczący Kyryło Stecenko. A we wrześniu 2017 roku został wybrany zastępcą przewodniczącego związku społecznego „Za ukraińskojęzyczny Kijów”. 8 grudnia 2018 roku proświcianie, razem z Iwanem Juszczakiem, świętowali 150-lecie Towarzystwa we Lwowie (też byłem tam obecny). Jego ostatnie fundamentalne badanie – „Słownik języka ukraińskiego VI wieku” – ukazało się drukiem w 2017 roku. O nim opowiedział w specjalnym wydaniu o języku ukraińskim gazety „Ukraiński interes” w czerwcu 2019 roku. A we wrześniu ubiegłego roku na moje zaproszenie udzielił wywiadu temu wydaniu, prawdopodobnie ostatniego... Wieczna pamięć Panu, Panie Profesorze! Jewhen Buket. Czarna wieść obiegła rano 27 marca 2021 roku Ukrainę: zmarł profesor Iwan Pyłypowycz Juszczak. To strata każdego Ukraińca, wszak dziesiątki lat uczniowie i dorośli uczyli się języka ukraińskiego z podręczników Juszczaka, słuchali Jego programów radiowych o kulturze języka i publicystycznych wystąpień w obronie języka państwowego, oddawali Mu cześć jako założycielowi Towarzystwa Języka Ukraińskiego i niezmiennemu członkowi Zarządu i Rady Głównej WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Tłumacz z języka serbskiego najlepszych powieści XX wieku, autor licznych publikacji na łamach proświciańskiego tygodnika „Słowo Proświty”, którego był członkiem redakcji, zawsze dbał o rozwój gazety, często i hojnie wspierał ją materialnie. Ostatnia publikacja Iwana Pyłypowycza była poświęcona jubileuszowi Łesi Ukrainki – jak zawsze, silna i przekonująca. Iwan Pyłypowycz Juszczak – nasz nauczyciel i mentor, bezkompromisowy i konsekwentny, pełen dobra i światła, z niezwykle pięknym uśmiechem w zasmuconych, rozumiejących oczach za szkłami okularów... Częsty gość redakcji, doradca, rozważny i znający się na rzeczy rozmówca. Człowiek mężny. Zaprawdę, język jest domem Jego bytu, a Iwan Juszczak szeroko otworzył drzwi swojej językowej siedziby dla tych, którzy chcą ją znać – to obszerne publikacje w Internecie, Jego poważny dorobek drukowany, wart osobnych półek w bibliotekach. Kilka dekad bliskich kontaktów i współpracy, wzajemna sympatia i szacunek dają nam prawo. Właśnie dzięki I. P. Juszczakowi w szeregi obrońców języka ukraińskiego i przeciwstawienia się jego rusyfikacji zostało wciągniętych setki ludzi – językoznawców, pisarzy, nauczycieli, studentów. Ukraińska literatura poniosła ogromną stratę – opuścił nas jeden z jej Twórców, Myśliciel. Smucimy się razem ze wszystkimi, którzy znali Iwana Pyłypowycza. Dzielimy serdeczny ból jego rodziny... Niech ziemia lekką będzie, i stwórzmy Wieczną Pamięć sprawiedliwemu Ukraińskiego Języka Iwanowi.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Pomnika Kobziarza w Berdiańsku nie ma. A on tutaj, w najdalszym południowym punkcie Ukrainy, powinien być jako symbol jedności i amulet narodu, jako wojownik przeciwko odwiecznemu rosyjskiemu agresorowi. Pani Olga podkreśliła, że testamentowa idea Szewczenki to narodowa świadomość tego, że tylko w rodzinnym domu, w rodzinnym państwie panują szczęście i wolność. Właśnie te idee Tarasa Hryhorowycza legły u podstaw działalności „Proświty”, która od dawna pielęgnowała bojowników o wolność Ukrainy, obrońców państwa. Dlatego ważne jest, podkreśliła, aby podstawowe komórki „Proświty” ilościowo rosły w celu utwierdzenia języka państwowego. Przedstawiciel wydziału pracy organizacyjnej i polityki wewnętrznej Ihor Zubrycki opowiedział o wspólnej działalności prośwician z władzami miejskimi, podziękował nauczycielkom-wolontariuszkom Oldze Wojnykowej, Władylenie Mołczan, Witalinie Hanzinij oraz docentce BDPU Anetcie Omelczenko za prowadzenie bezpłatnych kursów języka ukraińskiego z wydaniem certyfikatu, życzył mocnego zdrowia, niezłomności ukraińskiego ducha i natchnienia w pracy na proświciańskim niwie. Odznaczył pracę naukowców BDPU, członków społeczności, pracowników oświaty i kultury na rzecz realizacji Programu rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego w Berdiańsku w latach 2017–2020. Realizacja Programu pomogła zapewnić rozszerzenie funkcji i sfer stosowania języka państwowego, rozwój ukraińskiej kultury we wszystkich jej przejawach, formowanie całościowej narodowej przestrzeni informacyjno-kulturowej.
Tłumaczenie maszynowe
Ihor ZUBRYCKYJ, członek berdiańskiej „Proświty”. Odbyło się zebranie sprawozdawcze berdiańskich proświtian. Naukowców miejscowego uniwersytetu pedagogicznego reprezentowała docent Anetta Omelczenko, pracowników oświaty miasta – wykładowczynie Witalina Hanzina i Olha Wojnykowa, organizacje kozackie – Witalij Majboroda, weteranów ATO i OOS – Ołeksandr Sołoszczenko i Mykoła Tiurkedży, pracowników centralnego systemu bibliotecznego – Iryna Tiurkedży, ukraińskojęzyczny klub „Dżereło” – wolontariuszka i edukatorka Władylena Mołczan, weteranów „Proświty” – Wołodymyr Pyłypenko i Ołeksandr Zmijewski, organizację społeczną „Berdiańskie Towarzystwo Krajoznawcze” – architekt Mykoła Dyszkant, aktywistów broniących języka ukraińskiego – Witalij Kozłow. W Berdiańsku, w celu popularyzacji i ochrony języka ukraińskiego, kultury i historii, zjednoczyli się naukowcy, edukatorzy, pracownicy kultury, zastępcy dowódców podopiecznych jednostek wojskowych ds. pracy z personelem, wolontariusze, weterani ATO i OOS, organizacje społeczne o charakterze narodowo-patriotycznym: „Proświta”, „Braterstwo Wojskowe”, „Ukraińska Hromada”, „Ruch Obrony Języka Ukraińskiego”, „Legion Swobody”, „Berdiańskie Towarzystwo Krajoznawcze”, „Jaworyna” i „Sokił”, ukraińskojęzyczny klub „Dżereło”, wolontariacka organizacja społeczna „Nasi Atlanci”, „Ukraińskie Wolne Kozactwo”, „Wolna Hromada – Komfortowe Miasto”, formacja społeczna „Berdiańska Warta-Samoobrona” i inne. Uczestnicy zebrania przypomnieli. Niedawno odbyła się konferencja online na temat „Prawosławna Cerkiew Ukrainy na Wyżniczyźnie: historia i współczesność”, zorganizowana przez rejonowe zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki z udziałem przewodniczących ogniw podstawowych, członków Proświty, duchowieństwa, naczelników wydziałów oświaty terytorialnych hromad, a także przedstawicieli z rejonu zastawniowskiego, p.o. przewodniczącej obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Switłany Masłowskiej oraz sekretarza odpowiedzialnej Marii Pełech. Pracę konferencji koordynowała główny specjalista wydziału oświaty berehometskiej terytorialnej hromady i sekretarz odpowiedzialna rejonowej „Proświty” Ludmyła Berdiuk. Ludmyła Dmytriwna zaznaczyła, że bez duchowości człowiek nie może żyć, a kraj nie może istnieć bez fundamentów chrześcijańskiej moralności. Jest ona głównym drogowskazem, który prowadzi nas w tym skomplikowanym, pełnym chaosu i bezdroży, zgiełku i niepokoju życiu ziemskim. Przewodniczący rejonowego ogniwa towarzystwa „Proświta” Dmytro Nykyforiak wyraził pogląd, że mimo pandemii oraz niestabilności ekonomiczno-politycznej, ważne jest poświęcanie tej tematyce więcej czasu. Proświtianie planują co miesiąc przeprowadzać wydarzenia online poświęcone pamięci patriotów swojej ziemi, którzy odeszli, pozostawiając nam swoje dzieła, o wybitnych wydarzeniach i datach w historii, o lekcjach, które nam niosą, oraz o tym, jak żyć dzisiaj, aby „ruski mir” nie przyszedł do nas jutro. – Cerkiew Świętego Zaśnięcia Matki Bożej we wsi Banyliw jako jedna z pierwszych piątego lipca 1992 roku przejęła berdiańcom o systematycznym wydawaniu utworów publicystycznych i zbiorów poetyckich. Tak więc w mieście dobrze znane są książki i artykuły proświtiańskie, w szczególności: „Imiona przywrócone z zapomnienia” Ołeksandra Zmijewskiego – o zbrodniach reżimu komunistycznego przeciwko Ukrainie; „Majdan. Strona żywej historii” doktor nauk pedagogicznych, profesor, aktywnej uczestniczki Rewolucji Godności Hanny Tokmań (w jej dorobku ponad 250 drukowanych prac naukowych); prace naukowe o wybitnym berdiańczyku, pisarzu Trochymie Zińkiwskim, autorstwa doktora nauk filologicznych, profesora, zasłużonego działacza nauki i techniki Ukrainy (autora ponad 260 prac naukowych) Sydora Kiralia; zbiory wierszy dla dzieci „Twoim imieniem mnie obdarzyli” dziennikarza Stepana Heryliwa oraz „Koralami rozsypały się gwiazdy” wolontariuszki i edukatorki Witaliny Hanzinoji. Uczestników zebrania powitali naukowcy Sydir Kiral (Kijów) i Hanna Tokmań (Perejasław), którzy podziękowali swoim współmyślicielom za kontynuowanie chlubnych tradycji, zapoczątkowanych przez Towarzystwo Języka Ukraińskiego jeszcze w 1989 roku, jako tym, którzy przyczynili się do powstania pierwszego ogniwa na terenach południowej Ukrainy. Ofiarna, ciężka praca berdiańskich proświtian na rzecz odrodzenia i zachowania naszych narodowych tradycji, w ich przekonaniu, zasługuje na najwyższą ocenę, dlatego życzyli im dalszego prowadzenia aktywnej pracy oświatowej na rzecz umocnienia państwa ukraińskiego, jego kultury i języka oraz europejskich wartości demokratycznych. Wszyscy mówcy na zebraniu zdali relację z tego, co zrobiono w 2020 roku, oraz o dalszej współpracy w bieżącym roku z proświtianami ze wszystkich miejscowości berdiańskiej miejskiej terytorialnej hromady, wzywając do jedności w zamiarze dalszego prowadzenia pracy w obronie języka ukraińskiego oraz rozwijania ukraińskiej świadomości narodowo-patriotycznej. Przewodnicząca berdiańskiej „Proświty” Olha Wojnykowa podziękowała proświtianom za efektywne działania praktyczne, opowiedziała o komunikacji i jednoczeniu się z miejskimi organizacjami społecznymi o charakterze narodowo-patriotycznym w sprawie uzgodnionego Apelu do władz miejskich z żądaniem postawienia pomnika Tarasowi Szewczence na 30-lecie Niepodległości Ukrainy. Bowiem, oprócz popiersi w szkole nr 16, szkole nr 5, szkole nr 11 oraz Berdiańskim Państwowym Uniwersytecie Pedagogicznym, ustawionych z inicjatywy proświtian, pełnowartościowego pomni-
Tłumaczenie maszynowe
Wraz z przeprowadzeniem 15 grudnia 2018 roku Soboru Zjednoczeniowego, który odbył się w Soborze Mądrości Bożej w Kijowie, z utworzeniem Prawosławnego Kościoła Ukrainy, z wyborem na jego zwierzchnika Epifaniusza oraz otrzymaniem przez niego z rąk Patriarchy Ekumenicznego Bartłomieja Tomosu o autokefalii, rozpoczęła się nowa karta życia duchowego, ogromna praca nad rozbudową ojczystego Kościoła. Droga do tych historycznych momentów nie była łatwa, swój wkład wnieśli w nią także mieszkańcy naszego rejonu. wyszła z podporządkowania Patriarchatu Moskiewskiego do Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Wiele wysiłku włożył w to jej proboszcz, a obecnie dziekan dekanatu wyżnicko-putylskiego, mitrat protojerej Ilja Kignicki – opowiadał Dmytro Mychajłowycz. – Miał on wsparcie znacznej liczby wiernych. Dzisiaj chciałbym wspomnieć nieżyjącego już Hryhorija Myronowycza Bojczuka, który był wówczas starostą cerkwi, oddawał jej swoją miłość, swoje siły, jednoczył ludzi. W pierwszych latach niepodległości do naszej świątyni przychodziło bardzo wielu parafian, przyjeżdżali z sąsiednich wsi na nabożeństwa. Dzisiaj ludzie nie chodzą do cerkwi tak masowo. Zrozumiałe, że wiąże się to z rozprzestrzenianiem się koronawirusa, miejscami – z pojawieniem się nowych świątyń, a być może jest też cząstka duchowego zubożenia. Za wspólnotą z Banyłowa spod Patriarchatu Moskiewskiego wyszło wtedy kilka wspólnot w Berehometcie, Dolisznim Szepocie, Myhowie, Serednim Majdanie, Czornohuzach, Łopusznej, Wyżnicy, okolicach Równi. Przypominam sobie także ojca Iwana Stratija, jak odbudowywali zaniedbaną przez władzę radziecką cerkiew św. Michała w Wyżnicy. Nie ma już z nami patriotów Wasyla Czorneja, Lidii Czornej, Petra Bernyka, Pawła Nykorjaka, który kierował bractwem Andrzeja Pierwso-powołanego, Iwana Dzehoły i innych. Ale jest wspólnota, są parafianie, którzy razem ze swoim duszpasterzem, mitratem protojerejem Mychajłem Błoszczycą, wspominają w swoich modlitwach budowniczych tej świątyni. Wasyl Czornej wraz z grupą inicjatywną podnosił kwestię odbudowy cerkwi św. Michała jeszcze w 1972 roku, z taką prośbą jeździł do Kijowa. Dzięki ich staraniom świątynia została poświęcona i otwarta 25 grudnia 1990 roku. W imieniu duchowieństwa głos zabrali: protojerej żeńskiego klasztoru św. Prokopa we wsi Łekeche Iwan Huzak, ojcowie dekanatu zastawniwskiego: Rostysław Semenczuk – proboszcz wspólnoty św. Mikołaja we wsi Dobryniwci, Witalij Menzak – proboszcz cerkwi św. Bazylego Wielkiego we wsi Dorosziwci. Mówili oni o swojej misji duchowo-oświatowej, o tym, że drzwi ukraińskich świątyń są otwarte dla wszystkich. Po prostu trzeba bronić swojego Kościoła na swojej ukraińskiej ziemi, ojczystego języka, tych osiągnięć, które są nam dzisiaj dane krwią naszych obrońców. Po Rewolucji Godności, wraz z początkiem rosyjskiej agresji na Ukrainie, do Patriarchatu Kijowskiego przyłączyły się wspólnoty wsi Kybaky i Milijewe, później Karapcziw, Wachniwci i Ispaski Majdan. Wspólnota wsi Korytne, aby uniknąć konfrontacji, postanowiła budować nową świątynię. Zebrania parafialne przeprowadzono w Czereszence i Bereżonce, jednak procesy przejścia na łono PKU zostały wstrzymane. Niełatwa jest droga do sprawiedliwości dla wiernych cerkwi św. Michała we wsi Bereżnycia. Procedurę przejścia rozpoczęli po tym, jak 10 lutego 2019 roku, po nabożeństwie, proboszcz cerkwi ojciec Kostiantyn zaproponował obecnym zagłosowanie za tym, aby pozostać wiernymi Błogosławionemu Onufremu. – W cerkwi przebywało około trzydziestu parafian – opowiadała działaczka społeczna Switłana Tkaczuk. – O zebraniu wcześniej nie informowano, więc opinii reszty przedstawicieli naszej wspólnoty nie wzięto pod uwagę, co bardzo oburzyło. Decyzja o przejściu pod jurysdykcję PKU, podjęta przez wspólnotę 225 głosami, nie znalazła poparcia u proboszcza. Przed nami zamykano bramę, nie wpuszczano ani do cerkwi, ani nawet na podwórze. Modliliśmy się przy kapliczce i nie traciliśmy nadziei na swoje ustawowe prawo. Do cerkwi weszliśmy 10 marca, zarejestrowaliśmy wspólnotę religijną 12 kwietnia 2019 roku. Zwolennicy Patriarchatu Moskiewskiego złożyli pozew do Sądu Rejonowego w Wyżnicy, a po odmowie zaspokojenia pozwu – apelację. Mieszkańcy Bereżnyci szukają ochrony w Sądzie Najwyższym Ukrainy, do którego złożyli już trzecią skargę kasacyjną
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Przewodniczący organizacji społecznych „Wojenne Braterstwo” Ołeksandr Sołoszczenko i „Legion Swobody” Mykoła Tiurkedży opowiedzieli, jak obecnie obrońcy Ojczyzny, mężnie broniąc swojej ziemi przed podstępnym wrogiem, bronią naszego prawa do wyznawania własnych wartości, wśród których najważniejszą jest prawo narodu ukraińskiego do posługiwania się językiem ojczystym. Obiecali również nadal chronić i jednoczyć potężny berdiański obywatelski oświatowy ruch narodowo-patriotyczny; wspólnie wychowywać w berdiańczykach poczucie godności narodowej, szacunek do ukraińskiej historii, bohaterów i języka ukraińskiego. Dziś w „Proświcie” aktywnie pracują naukowcy, edukatorzy, pracownicy kultury, wojskowi, wolontariusze, weterani ATO i ООS, przedstawiciele miejskich organizacji społecznych o charakterze narodowo-patriotycznym. I gdziekolwiek by nie był członek Proświty – w procesie edukacyjnym, w nauce, w ruchu wolontariackim czy na stanowisku państwowym – zawsze tworzy Ukrainę wokół siebie, napełnia państwo treścią narodową. I ta praca jest niezwykle ważna, a zmiany – nieuniknione. Uczestnicy zebrania omówili i podpisali Apel do władz miejskich w sprawie wzniesienia w mieście pomnika Tarasa Szewczenki, projekt nowego Porozumienia „O współdziałaniu i współpracy między Berdiańską Radą Miejską a Berdiańskim Miejskim Ośrodkiem Społecznym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki z żądaniami dotyczącymi aktywizacji konkretnych kwestii wychowania narodowo-patriotycznego berdiańczyków. Będziemy nadal stać na straży języka ukraińskiego, duchowości, kultury, wszechstronnie wspierać jedność narodową, odrodzenie ukraińskich tradycji, budzić godność i świadomość narodową! Członek Proświty – to stan duszy. Bądźmy godni tego zaszczytnego tytułu! Razem do zwycięstwa! Sława Ukrainie! na decyzję Czerniowieckiego Sądu Apelacyjnego, który uchylił decyzję ich zgromadzenia oraz rozporządzenie przewodniczącego Obwodowej Administracji Państwowej w sprawie rejestracji Statutu. Apel, w którym proszą o ochronę swojej organizacji religijnej, zaprzestanie gnębienia Ukraińców na własnej ziemi za pragnienie posiadania cerkwi niepodporządkowanej Rosji, wysłali do różnych instancji: od Przedstawiciela ONZ na Ukrainie po przewodniczącego Obwodowej Administracji Państwowej. Mówią, że nie zejdą ze swojej drogi, a obecnie cieszą się, że rozmawiają z Bogiem w rodzinnej świątyni nie w obcym, a w ojczystym języku. Uczestników konferencji poruszyła opowieść Ludmyły Stratij, uczennicy 8 klasy Berehometskiego Zespołu Szkół Ogólnokształcących I-III stopnia nr 4 o bracie jej dziadka – Iwanie Ołeksijowyczu Stratiju. Urodził się 15 czerwca 1959 roku w Łekeczym. Ukończył szkołę ośmioletnią w Berehometcie, pracował w kołchozie. Z powołania wstąpił do seminarium duchownego w Sankt Petersburgu. Ojciec Iwan zaczął odprawiać nabożeństwa w obwodzie iwanofrankiwskim, we wsiach Dowhopilla i Stebni. Od 1986 roku, gdy rozpoczęła się walka o ukraińską niezależną Cerkiew Prawosławną, stał się jednym z jej aktywnych uczestników. Doznał wiele bólu i cierpienia. Każde nabożeństwo odbywało się pod czujnym okiem KGB, dlatego zmuszony był opuścić obwód iwanofrankiwski i przeniósł się do Czerniowiec. Ojciec Iwan zaczął odprawiać nabożeństwa w zabytkowej cerkwi św. Mikołaja, a potem wraz ze swoim bratem Mychajłem Stratijem – na placu Soborowym w Czerniowcach, gdzie gromadzili wokół siebie tysiące parafian. Lecz nie podobało się to ówczesnym władzom. Wielokrotnie byli bici przez funkcjonariuszy organów ścigania. W latach 90. miejscem nabożeństw ojca Iwana stała się cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w mieście Czerniowce. Przyczynił się do tego władyka Danyło. I być może, gdyby los potoczył się inaczej, ojciec Iwan do dziś głosiłby Słowo Boże… Listopad, 1991 rok. Pociąg „Czerniowce-Lwów”. Noc. Ojciec Iwan, pomodliwszy się, położył się na dolnej pryczy w wagonie typu plackart. Wiedział, że śledzono go już od samego dworca. A potem zwyrodnialcy brutalnie go pobili. Skaleczone ciało ojca Iwana znaleziono niedaleko miasta Stryj na torach kolejowych w nocy z 15 na 16 listopada 1991 roku. Jest pochowany w Berehometcie. „To człowiek, z którego jestem dumna, którego pamiętam i szanuję, ponieważ dzięki takim ludziom mamy dziś ogromne osiągnięcia duchowe” – zaznaczyła uczennica. O roli Prawosławnej Cerkwi Ukrainy w duchowym i patriotycznym wzroście mówiła również poetka z Ispasu Ołena Szwejko. Przeczytała swój własny wiersz „Do Ukraińców”, opowiedziała o tym, jak budowano w Ispasie cerkiew św. Mikołaja, o kamieniu węgielnym, który położył Wiktor Juszczenko, o patriotach, którzy dbali o ukraińską cerkiew i przekazali tę miłość swoim potomkom. „Jaki jest świat wewnętrzny człowieka, taka jest jego wiara” – jest przekonana Ołena Ołeksijiwna. Organizatorzy konferencji online dziękują jednostce komunalnej „Centrum Rozwoju Zawodowego Pracowników Pedagogicznych Rady Miejskiej w Wyżnicy” (dyrektor Ołeksij Borsuk) oraz wszystkim, którzy wzięli udział w spotkaniu.
Tłumaczenie maszynowe
Neonila DYBIAK, członkini NSPU. Ta publikacja rozgrzewa serce. Przez wielu ludzi będzie przechowywana jako rodzinna relikwia i z nostalgicznym nastrojem czytana raz za razem. Jubileuszowy zbiór „Łomykamin” w brązowej oprawie ze zdjęciami krzemienieckich krajobrazów, dzięki lekkiej ręce i szczodrej duszy redaktorki-opracowującej Lilii Slidzynskiej, zgromadził utwory ludzi, którzy mieli zaszczyt być zaangażowani w działalność Krzemienieckiej Organizacji Rejonowej WUT „Proświta”. Przewracasz strony i wracasz o pół wieku wstecz, w daleką młodość, kiedy nas, studentów Krzemienieckiego Studium Pedagogicznego, którzy próbowali swoich sił w twórczości, połączyło studio literackie „Łomykamin”. Jego kierowniczka – Lilia Slidzynska – to kobieta wyjątkowa ze względu na swoje cnoty: życzliwa, szlachetna, erudycyjna inteligentka, pedagożka z głęboką wiedzą o języku ojczystym i literaturze. Swoją miłością do rodzinnego kraju, swoją wiedzą hojnie dzieliła się z nami, wiejskimi dziećmi, które stawiały pierwsze kroki w dorosłym życiu, określały swoje zainteresowania duchowe i wartości moralne. To właśnie od niej usłyszeliśmy nazwiska Wasyla Symonenki, Liny Kostenko, Mykoły Winhrowskiego, to z jej inicjatywy zwróciliśmy uwagę na twórczość tych, których przemilczała kontrolowana przez władze radzieckie oficjalna nauka. Z natchnieniem przygotowywaliśmy się do wydarzeń literackich, cieszyliśmy się z naszych utworów w rękopiśmiennym czasopiśmie studyjnym, podróżowaliśmy po miejscach kozackiej sławy, śladami znanych artystów-ziomków, wytyczając trasy do Beresteczka, Kołodzieźnego, do uświęconych nazwiskiem Symonenki Czerkas, do historycznych Umania i Winnicy. Wśród wielu nazwisk pierwszych „łomykaminowców” w artykule wstępnym Lilia Adamiwna wymienia te najbardziej aktywne. Ze smutkiem wspomina tych, którzy odeszli w Wieczność, pozostawiając po sobie jasną, przejmującą pamięć: Żenia Skowronska, która pisała wzruszające wiersze dla dzieci, żyła ideałami honoru, dobra, miłości i dlatego nie mogła zostać zaakceptowana przez okrutny, obłudny system totalitarny – kwiat, połamany przez burzę – na zawsze pozostała dziewiętnastolatką. Dzięki staraniom Lilii Adamiwny na grobie Jewhenii we wsi Kochanówka w rejonie zbaraskim ustawiono granitowy pomnik, wykonany przez znanego lwowskiego rzeźbiarza Petra Kulyka. Niebieskooki i romantyczny Jurko Kłymec, którego wiersze zachwycały członków studia sprawnością i głębią treści. Odeszła w zaświaty starosta studia literackiego przez cztery lata, organizatorka podróży i wydarzeń, później kandydatka nauk pedagogicznych, prorektor Krzemienieckiego Instytutu Humanistyczno-Pedagogicznego im. T. Szewczenki Nadija Sołonenko. We wspomnieniach o rodzinnym studium są zawsze z nami. Nie zapominają o czystych źródłach młodości, odpowiadają krzemieńczanom wdzięcznym słowem Neonila Dybiak (Zubkewycz), członkini NSPU, autorka dwunastu książek dla dorosłych i dzieci, szkiców historyczno-krajoznawczych, licznych publikacji w czasopismach i zbiorach zbiorowych, Neonila Kremianczanka, członkini NSPU, NSŻU, autorka szeregu książek z legendami, opowiadaniami, szkicami o narodowo-wyzwoleńczej walce narodu ukraińskiego od dawna aż po dziś dzień. Jej uwaga jest obecnie skupiona na niedawnych wydarzeniach na Majdanie oraz na obronie ukraińskich granic przed rosyjskim agresorem na wschodzie kraju. Hałyna Zatirczuk, Wołodymyr Muzyka, Marija Poliszczuk, Iwan Kowal – pierwsi, którzy wpisali swoje nazwiska w pięćdziesięcioletnią historię „Łomykaminu”. Przecież przez wszystkie te lata z sukcesem tworzyła ją wielka kohorta „proświtian” młodszych pokoleń – utwory wielu z nich zostały zamieszczone w wymienionym zbiorze. Na szczególną wzmiankę zasługuje oryginalna Julija Janczuk-Tarnobir, obdarzona wieloma talentami, odznaczona medalem „Za poświęcenie i miłość do Ukrainy” (2016), członkini zarządu oddziału rejonowego. Poświęca ona sporo czasu na badanie działalności znanych krajan, działaczy kultury ziemi krzemienieckiej, w szczególności tych, dla których zniewolona przez najeźdźców ojcowska ziemia nie okazywała przychylności. A zbiór oferuje również uwadze wielbicieli wiersze Juli, pełne żarliwych uczuć i mądrych myśli. Przyciągają uwagę mistrzowsko wykonane rysunki graficzne, którymi ozdobiła zbiór – Juli nie brakuje umiejętności artystycznych, gdyż ma na swoim koncie wystawy zbiorowe i indywidualne oraz plenery w kraju i za granicą. Kronika „Łomykaminu”, który ze studium literackiego przy studium przekształcił się w centrum życia twórczego oddziału rejonowego „Proświty”, obfituje w ciekawe, społecznie ważne wydarzenia. Inaczej być nie mogło, gdyż Lilia Slidzynska, jego kierowniczka i inspiratorka – niezmienna szefowa rejonowego oddziału „Proświty”, osoba, która całe swoje życie poświęciła Ukrainie, podobnie jak jej powstańcza rodzina. Jest prawdziwą liderką społeczną, państwowczynią, dla której patriotyczne poświęcenie stało się codziennym stylem zachowania. Nie przerażały jej groźby radzieckiego KGB, któremu studio literackie mimo ostrożności jednak wpadło w oko, nie stawały się przeszkodą kryzysy materialne, moralne i inne, które towarzyszą społeczeństwu do dziś. Ma ona wspaniałe środki antykryzysowe – chodzi o aktywną działalność społeczno-oświatową, która jednoczy ludzi w różnym wieku, różnych zawodów, a nawet z różnych miejsc zamieszkania, gdyż w pracy oddziału „Proświty” chętnie biorą udział lwowianie: rzeźbiarz Petro Kulyk, architekt Wołodymyr Blusiuk, poeta świętej pamięci Mykoła Petrenko, których utwory i wspomnienia zostały zamieszczone w jubileuszowym wydaniu. Swoje wiersze i listy członkom studia literackiego dedykował Iwan Hnatiuk. Nie omijali salonu „Proświty” goście z zagranicy – świętej pamięci Wołodymyr Łuciw, śpiewak, mecenas z Anglii, londyńczyk Łewko Tymoszczuk – działacz społeczny z tamtejszego towarzystwa ukraińskiego, dobroczyńca-organizator koncertu charytatywnego na rzecz zbiórki funduszy na budowę Domu Ludowego w Krzemieńcu, pisarka Luba Wasyliwiw-Baziuk, „proświtianka”-mecenaska Anna Trojan z Kanady. Jest im przytulnie i ciekawie w urządzonym przez „proświtian” muzeum, gdzie na honorowym miejscu znajdują się artefakty i materiały z historii ziemi krzemienieckiej, życiorysy wybitnych ludzi regionu, bojowników o wolność i niepodległość Ukrainy. Obecnie jego ekspozycja jest uzupełniana informacjami o odważnych obrońcach ojczyzny, którzy walczą z rosyjskimi najeźdźcami w Donbasie. Za każdym razem fundusz biblioteki oddziału powiększa się o prezenty od gości i mecenasów. Salon „Proświty” gromadzi do rozmów lokalną inteligencję, studentów, weteranów walk wyzwoleńczych, młodych ukraińskich żołnierzy, wolontariuszy i członków ich rodzin. „Proświtianie” uważają za swój obowiązek dbanie o zapomniane groby znanych mieszczan: krajoznawcy, etnografa Ołeksandra Witenki, uczestniczki ruchu oporu narodowego Ołenki Kotowycz, byłej „proświtianki” Zinaidy Dikarewej, przedstawicieli szanowanych rodzin Kremianirowskich i Kawuniw. W wykazie dobrych uczynków znajduje się przeprowadzanie świąt państwowych, konferencji tematycznych, praca krajoznawczo-poszukiwawcza w mieście i we wsiach rejonu, wydawanie książek, materiałów informacyjnych. Na osobne opowiadanie zasługuje organizacja letniego obozu dziecięcego „Leśna szkoła na Wirli”. Dumą Lilii Adamiwny stała się zredagowana i przygotowana przez nią do druku powieść historyczna w pięciu częściach Serhija Dauszkowa „Było kiedyś”, ilustracje do której stworzyli Julija Janczuk-Tarnobir i Petro Kulyk. Teraz centrum jej uwagi stał się przyszły Dom Ludowy „Proświta”. Ziemię pod budowę przekazała rada miejska, dokumentację projektowo-kosztorysową podarował architekt Wołodymyr Blusiuk. Wymarzony projekt mobilizuje wokół siebie ludzi aktywnych i zainteresowanych wzięciem udziału w sprawach patriotycznych i pożytecznych dla społeczności. Są pewni, że nowy budynek będzie ozdobą Krzemieńca, centrum-światłem, które będzie jednoczyć ludzi różnych pokoleń w służbie dla narodu ojczystego, dla utwierdzenia wolnej i silnej Ukrainy. Wierzę, że w nim będą brzmieć nasze nazwiska, nasze utwory i zawsze młody „Łomykamin” będzie kwitł obfitym kwiatem, zdolnym łamać kamienie zła, kłamstwa, obojętności i krzywdy.
Tłumaczenie maszynowe
Dokończenie. Początek na str. 1. Dzięki wysiłkom wybitnych działaczy społecznych i twórców państwowości: Symona Petlury, pisarza Wasyla Koroliwa-Starego, mecenasa Jewhena Czykałenki, akademika Mykoły Bilaszewskiego, naukowca Wołodymyra Riznyczenki oraz udziałowi wielu innych darczyńców, w latach 1917–1925 uformowano koncepcyjne zasady działalności rezerwatu szewczenkowskiego. Właśnie na ich bazie Rada Komisarzy Ludowych USRR 20 sierpnia 1925 roku postanowiła „Ogłosić terytorium grobu T. H. Szewczenki koło miasta Kaniowa, o łącznej powierzchni 4 dziesięcin, za rezerwat państwowy”. Od tego czasu Rezerwat w procesie swojego kształtowania wielokrotnie zmieniał nazwę i podporządkowanie. W rezultacie napiętej walki przeciwko próbom sojuszniczego Ministerstwa Energetyki rozszerzenia bazy przemysłowej kosztem stref ochrony rezerwatu, postanowieniem nr 287 z 21 listopada 1989 roku na bazie Kaniowskiego państwowego orderu Przyjaźni Narodów muzeum-rezerwatu Tarasa Szewczenki „w celu troskliwego zachowania szewczenkowskich miejsc pamięci i otaczającego środowiska naturalnego w m. Kaniowie”, został utworzony Szewczenkowski narodowy rezerwat. Obecnie w skład Rezerwatu wchodzą zabytki historii, architektury, sztuki, archeologii i przyrody, które stanowią wartość historyczną i kulturową, organicznie powiązane z grobem Szewczenki w jeden kompleks memorialny. Wśród zadań – godna reprezentacja zabytków, rozszerzenie terytorium, badania archeologiczne oraz zachowanie niepowtarzalnego krajobrazu, który otwiera się przed każdym pielgrzymem z grobu wielkiego Kobziarza – unikalnego środowiska, które odpowiada poetyckiemu testamentowi Szewczenki, by być pochowanym „na Ukrainie miłej”. Symbolizując Ukrainę, opiewaną przez Szewczenkę, widnokręgi Góry Tarasowej manifestują nie tylko wartości historyczno-kulturowe i estetyczne, ale także moralne i etyczne. Przecież Ukraina była dla poety „semiosferą, systemem uduchowionych znaczeń. Jej osobliwość jest taka, że prawie każda rzecz <…> zdolna jest być symbolem całości <…>. Naturalne, że taka harmonia, takie piękno staje się wymarzonym ideałem, ikonostasem duszy”. Widnokręgi tego znaczącego miejsca wyraźnie przedstawiają naładowaną potężną energią semiotykę przyrody – „ryczący” Dniepr, „łany szerokopolowe”, „urwiska”, górę-mogiłę: tutaj „przyroda nie jest tłem, a kamertonem muzyki duszy, tak jak Dniepr – nie jest po prostu potężną rzeką, a obrazem losu narodu”. W zapisach do ksiąg wrażeń odwiedzających grób Szewczenki podkreślona jest także osobista więź Kobziarza z Górą Mnisią: „Cudowne miejsca. Góry, Dniepr!.. Obeszliśmy wszystkie te miejsca i dlatego tak rozumiemy ciebie, nasz Tarasie. Rozumiemy, dlaczego błagałeś o chateczkę w tym raju, dlaczego chciałeś, żeby Dniepr było widać nie z daleka, żeby był przy progu... Studenci KDU” (25.07.1964). Cała 160-letnia historia grobu Szewczenki – to nieprzerwana historia ochrony przed zabudową i ekspansją przemysłową opisanych przez Tarasa Szewczenkę krajobrazów kształtujących naród. O malownicze widnokręgi Góry Tarasowej dbano jeszcze na początku XX wieku, wybitni działacze ukraińskiej historii i kultury głęboko rozumieli potrzebę ich zachowania i nadania statusu rezerwatu. Odpowiedzialna sztafeta była wspierana przez wielu patriotów. Zawsze interesował się rozwojem Szewczenkowskiego narodowego rezerwatu w harmonijnym połączeniu z Kaniowem, pomagał w rozwiązywaniu naglących problemów Borys Olijnyk – poeta i działacz społeczny, Bohater Ukrainy, przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury, Honorowy obywatel Kaniowa. On, wraz z innymi intelektualistami świata, w istocie zatrzymali budowę węzła przemysłowego w Kaniowie, co zagrażało grobowcowi Tarasa Szewczenki, publikując w 1988 roku artykuł „Czy wiedzą, co czynią?” w obronie Góry Tarasowej i środowiska, który poparła nie tylko Ukraina. Swoje oburzenie ludzie wyrażali na stronach Księgi protestu ludowego, która przechowywana jest na Górze Tarasowej: „Precz ręce od grobowca Tarasa!”, „Jak możemy dopuścić przemysłowych janczarów na te święte brzegi naszej pamięci!...”. W archiwum naukowym Rezerwatu przechowywane są odpowiedzi na ankietę „Za zachowanie świętych miejsc” od korespondentów ze wszystkich obwodów kraju z poparciem stanowiska rezerwatu, Ukraińskiego Funduszu Kultury oraz Ukraińskiego towarzystwa ochrony zabytków historii i kultury, wyrażonego, w szczególności, w liście otwartym do przewodniczącego Rady Ministrów USRR. W tym apelu podkreślono sprzeczność trzech postanowień Rady Ministrów USRR dotyczących Kaniowa: „O utworzeniu Szewczenkowskiego narodowego rezerwatu w m. Kaniowie” z 21.11.1989, „O utworzeniu krajobrazowego rezerwatu państwowego „Horyzont Tarasa” (18.01.1990) i „O środkach skierowanych na rozwój sfery socjalno-kulturowej m. Kaniowa i rejonu kaniowskiego w latach 1990–2000” (26.01.1990), w ostatnim z których zadanie „zakazać budownictwa przemysłowego na lewym brzegu Dniepru w rejonie m. Kaniowa” (pkt 5) połączono z zamiarem wzniesienia na tym samym brzegu Dniepru korpusu produkcyjnego „dla rozmieszczenia warsztatów zjednoczenia „Zakordonenerhobud”. Tym razem ekspansję przemysłową dzięki nieobojętnym ludziom z Ukrainy i zagranicy udało się zatrzymać na szczeblu państwowym (rozporządzeniem Rady Ministrów USRR nr 193-r z 05.05.1990). Jednakże atak na świętość nie ustaje. 28 września 2000 roku, na spotkaniu z kolektywem rezerwatu, przedstawiciele Rady Miejskiej Kaniowa faktycznie lobbowali interesy przemysłowców, utrwalone decyzją sesji rady miejskiej, przekonując o celowości lokalizacji w strefie chronionego krajobrazu Rezerwatu filii zakładu aluminiowego SP „Interspław”, elewatora, zakładu cegły silikatowej. Odbyły się wysłuchania publiczne także w sprawie celowości rozmieszczenia terminalu TOV SP „Nibulon” (2010 r.), budowy przedsiębiorstwa PrAT „Myroniwska ptachofabryka” – gospodarstwa zwierzęcego na terytorium rady wiejskiej Jabłuniwka, – obok Kaniowa, grobu Szewczenki (2013 r.). Od lat 80. ubiegłego wieku nie cichną batalie wokół budowy Kaniowskiej Elektrowni Szczytowo-Pompowej na ziemiach związanych z tysiącletnią historią narodu ukraińskiego (na to zwracali uwagę uczestnicy dyskusji ekspercko-społecznej „ESP na Kaniowszczyźnie – dokąd zmierzamy?”, która odbywała się na Górze Tarasowej 17.07.2015, na konferencji naukowo-praktycznej „Góry Kaniowskie. Trachtemyriw. Buczak. Jak zachować zabytki kulturowe i przyrodnicze o znaczeniu narodowym”, Góra Tarasowa, 20 września 2019 r.), wspierając także inicjatywę społeczności dotyczącą utworzenia na terytorium Kaniowszczyzny Środkowodnieprzańskiego narodowego parku przyrodniczego. Realne niebezpieczeństwo dla środowiska memoriału Tarasa Szewczenki i Kaniowskiego Podnieprza zawierają w sobie także zmiany do Planu Generalnego miasta Kaniowa (2017), którym faktycznie zalegalizowano przyszłe wielkoskalowe budownictwo przemysłowe wbrew całemu szeregowi decyzji rządu dotyczących przeniesienia lewobrzeżnej strefy przemysłowej i rekultywacji tych ziem. Niestety, pojawiają się także nowe projekty. Na przykład, w ostatnich latach mowa jest o budowie tutaj ogromnych elektrowni słonecznych, istnieje także zagrożenie prywatyzacji lasów, innych terytoriów, a także zabudowy mieszkaniowej. Liczne ptasie fermy wykorzystują do potrzeb przemysłowych studnie artezyjskie, wyrządzają szkodę środowisku, odstraszając turystów emisjami do atmosfery, zanieczyszczają rzeki obiekty MHP („Nasza Riaba”).
Jedną z prób zniszczenia linii brzegowej Dniepru jest także tak zwana „idea projektowa parku promenadowego wzdłuż ul. T. H. Szewczenki w Kaniowie”. Podchodzą do samego brzegu, widoczne z głównych szlaków turystycznych, nowo wybudowane niezdarne i szpetne dwupiętrowe budowle na terenie „Stacji Łodzi”. Szpecą one panoramę Dniepru, ograniczają widok na historyczną część miasta, przesłaniają unikalny krajobraz naturalny lewobrzeża. Jak podkreślono na wyjazdowym posiedzeniu Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy, które odbyło się w Kaniowie 11 listopada 2009 r., „przeciwko nam pracują systemowo… trwa atak na Kaniów – jeden z punktów oparcia, węzłowych wielkości naszej narodowej tożsamości… na podstawowe, oparciowe wielkości narodu. Dlatego i my musimy pracować systemowo <…>. I przede wszystkim trzeba, oczywiście, stworzyć bariery ochronne, czyli jak najszybciej opasać Kaniów ziemiami, które powinny zostać włączone do rezerwatu”. O konieczności rozwiązania tych spraw o znaczeniu rzeczywiście narodowym Rezerwat podkreślał w wielu apelach, w szczególności do wyższych i miejscowych organów władzy, instytucji ochrony zabytków i przyrody, specjalistów zaangażowanych w kształtowanie wizerunku Kaniowa jako reprezentanta narodowej świętości, miasta z pradawną historią i perspektywami turystycznymi. Celem jest rozszerzenie ochrony rezerwatowej na całe terytorium, które otwiera się z Tarasowej Góry: od akwenu Dniepru po horyzont, a także na wszystkie wybitne miejsca Kaniowszczyzny, związane z imieniem i twórczością Tarasa Szewczenki. Oprócz tego, Postanowieniem Rady Najwyższej Ukrainy nr 1326-VII z 05.06.14, zatwierdzonym Ukazem Prezydenta Ukrainy nr 580/2015 z 13.10.2015, „O zaleceniach przesłuchań parlamentarnych na temat „Taras Szewczenko jako postać o światowym znaczeniu (w 200. rocznicę urodzin)”, wśród innych zadań skierowanych na zachowanie dziedzictwa historyczno-kulturowego, przewidziano wpisanie grobu Tarasa Szewczenki i Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w Kaniowie na Listę światowego dziedzictwa UNESCO jako obiektu znajdującego się na Wstępnej liście obiektów światowego dziedzictwa. Obrońcy zabytków historii, kultury i przyrody, naukowcy przez wiele lat stawiają opór wszelkim próbom zagrożenia środowisku Tarasowej Góry, bronili w szczególności rozszerzenia rezerwatu „Tarasowy horyzont” (o powierzchni 405 ha). W 2019 roku Ukazem Prezydenta Ukrainy nr 139/2019 „W celu zachowania i odtworzenia cennych kompleksów przyrodniczych, różnorodności krajobrazów, puli genowej świata roślinnego i zwierzęcego, zachowania w stanie naturalnym poszczególnych unikalnych tworów przyrodniczych” zmieniono jego granice poprzez włączenie do jego terytorium 311 hektarów ziem własności państwowej, i dzisiaj powierzchnia rezerwatu „Tarasowy horyzont” wynosi 716 ha. Te działania są zgodne z wpisami do ksiąg pamiątkowych, w których autorzy nadają otoczeniu – unikalnej przestrzeni sakralnej, odzwierciedlającej poszukiwania rozumienia świata i pojmowania siebie w świecie – głębokich sensów, związanych z narodową samoświadomością: „Piękną wybrałeś sobie mogiłę, drogi ojcze ukraińskiej ziemi! „Łany szerokopolne, i Dniepr, i urwiska”… Jakaś tajemnicza nieznana siła pojawiła się w moich piersiach, ale tego uczucia nie mogłem wyrazić. Hajdamacy, Sicz Zaporoska, i wolność rozlewała się po całej Ukrainie, w moich marzeniach – postacie hetmanów… Mocno wierzę w narodowe odrodzenie. 26.06.1914, wieś Parchomiwka w obwodzie charkowskim. K. Danyłenko”. „Jakieś tu błogostan, jakiś raj ziemski. Będę wszystkim radził, kto uważa się za prawdziwego Ukraińca, to powinien koniecznie odwiedzić grób naszego drogiego Ojca Ukrainy. M. Cioła” (23.05.1918). „Tutaj wchodzisz jak do świętości. Zdaje się, sama ziemia mówi głosem naszego Tarasa. Nauczyciele z obwodu tarnopolskiego” (17.07.1964). Goście Tarasowej Góry nie tylko rejestrują swoje odczucia, ale i przemyśliwują ich źródła: „Te wspaniałe święte miejsca promieniują szczerym ukraińskim ciepłem, – pisze I. Horak ze Lwowa. – Geniusz narodu ukraińskiego Taras Szewczenko nie tylko czuł tę siłę, – on swoim pobytem na tych górach naładował je niezwykle pozytywną energią na wieki. Wierzę, że świadomość narodowa Ukraińców będzie wzrastać dzięki tej energii” (09.07.2000). Stanowisko rezerwatu w zakresie ochrony zabytków i przyrody dotyczące ochrony środowiska opiera się także na postanowieniu Europejskiej konwencji krajobrazowej dotyczącej ważnej społecznej roli krajobrazu w sferach kulturowej, ekologicznej, ochrony przyrody i społecznej, odpowiada wymaganiom ustaw Ukrainy, w szczególności „O ochronie dziedzictwa kulturowego” oraz „O funduszu przyrodniczo-rezerwatowym Ukrainy”. Przecież problem zachowania środowiska naturalnego terenów rezerwatowych Kaniowszczyzny, w szczególności widnokręgów Tarasowej Góry, ma nie tylko aspekty ekologiczne, ale i historyczno-kulturowe, duchowe, narodowe, dlatego ważne jest wykorzystanie wszystkich czynników, aby ustawowo chronić środowisko Memoriału Szewczenkowskiego. I oto – nowe zagrożenie. Na lewobrzeżu, w strefach ochronnych Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu, 22 hektary łąk kośnych i pastwisk planuje się przekształcić w przemysłową kopalnię wydobycia piasku – to nie tylko oszpeci krajobrazy, które otwierają się z platformy widokowej Tarasowej Góry, ale i całkowicie zniszczy naturalne ekosystemy łąkowe zalewu Dniepru. Mamy nadzieję, że na przyszłość Tarasowych widnokręgów nie pozostaną obojętni, przede wszystkim, deputowani i społeczność nowo utworzonej Lipławskiej zjednoczonej wspólnoty terytorialnej, na ziemiach której zaplanowana jest budowa. Nadzieja znowu w świadomych Ukraińcach, dla których miejsce ostatniego spoczynku Kobziarza nie jest kolejnym projektem komercyjnym, – a rzeczywiście świętą ziemią, miejscem siły narodu – do nich zwracamy się o pomoc i wsparcie. Bo właśnie naród ukraiński, jak powiedział Dmytro Pawłyczko, „...jest tą siłą, która zachowa Świętość”. Wita DZYMA, Mykoła CZORNYJ, Łarysa MYKOŁENKO
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Twarze ze zdjęcia na ścianie. Losy ludzkie oczami studentów dziennikarstwa KNUKiM», s. 1
Ciąg dalszy. Początek na str. 1. “Która z tych dwóch dziewcząt jest moją matką?” Kanada, prowincja Manitoba, okolice Whitemouth przy granicy amerykańsko-kanadyjskiej. Ponad sto lat temu została zasiedlona przez pierwszych ukraińskich przesiedleńców z Ukrainy Zachodniej. W 1906 roku osada otrzymała nazwę Szewczenko. Później, kiedy przesiedliło się tu więcej Niemców, okolicę przemianowano na Whitemouth, ale nazwę szkoły, która pierwotnie też nazywała się Szewczenkowa, pozostawiono. I do dziś oficjalnie, w dokumentach państwowych, nazywa się ona Shevchenko School. Tutaj przybyłem z ciekawą przewodniczką, która przez cały czas trwania tego długiego stażu naukowego odkrywała przede mną Ukraińską Kanadę. Jest to urodzona w tej osadzie w 1926 roku z rodziców-przesiedleńców z okolic Tarnopola Anna Figus-Ralko – pierwsza kobieta-prezes wydawnictwa “Tryzub” w Winnipeg, znana ukraińska działaczka społeczna w Kanadzie. Po wizycie w szkole wchodzimy w gościnę do gospodarza domu, który przez pół dnia pokazywał nam odziedziczoną po ojcu kilkunastohektarową farmę, do przestronnej świetlicy dwupiętrowego domu. Nie mogłem nie zauważyć głównego, co od razu rzuciło się w oczy, gdy tylko przekroczyłem próg: przyozdobiony ręcznikiem powiększony portret na ścianie dwóch młodych piękności. Sądząc po stylu wyszywanych strojów – Bukowinki. Gospodarz domu, pan Omelan, który miał wtedy ponad osiemdziesiąt lat, jakby wyprzedza moje spojrzenie i cicho rozpoczyna dialog: – Oj, czyż nie są piękne te dziewczęta? – Owszem. – Oddałbym cały swój dorobek, gdyby ktoś powiedział mi, która z nich jest moją matką. – Jak to? – oszołomiony pytam. – Nie zna pan swojej matki? – Nie. I teraz już nigdy się nie dowiem – odpowiedział z żalem i z pochyloną głową usadowił się naprzeciwko na kanapie. To była długa i z pewnością wstrząsająca spowiedź. Tutaj tylko – główne jej fragmenty. …Na statku, który przewoził w jednym rejsie z ówczesnego niemieckiego Gdańska do kanadyjskiego Halifaxu do trzystu dusz przesiedleńców z różnych krajów Europy, poznało się i zdążyło pokochać dwoje młodych ludzi: on – z Galicji, ona – z Bukowiny. Po urządzeniu się ich rodzin w Manitobie pobrali się. Młoda rodzina zamieszkała na świeżo otrzymanym, odległym odcinku swojej nowej posiadłości w burdeju – typowej dla pionierów-przesiedleńców półziemiance, przykrytej wymieszanym chrustem i liśćmi. Młody mężczyzna codziennie rano szedł pieszo 18 kilometrów do pierwszego punktu wyrębu lasu, a wieczorem późno śpieszył do domu. Żona była w ciąży. Tego fatalnego dnia z powodu wichury i śnieżyc do domu dotarł dopiero nad ranem. Ale… Zamarł na progu. W zakrwawionej pościeli zastał jeszcze ciepłe, ale już nieżywe ciało żony oraz maleńkie, nowo narodzone stworzenie z nieodciętą od matki pępowiną, które płakało ledwo słyszalnym głosem… Chłopiec (a był nim mój rozmówca) przeżył. Ojciec wkrótce ożenił się po raz drugi. Może dlatego tematu matki nigdy nie poruszał w rozmowie z synem. Pewnie chciał, żeby taką stała mu się macocha. Potem pojawiły się w domu inne dzieci. Ojciec odważył się na tę rozmowę dopiero na kilka minut przed śmiercią. Poprosił syna, by szybko skoczył na strych i znalazł jedną starą fotografię, przywiezioną jeszcze ze “starego kraju”. “Tam – ledwo słyszalnie wykrztusił – dwie dziewczyny, dwie rodzone siostry... Jedna z nich – to twoja prawdziwa matka…” Ręce drżały… Serce niemiłosiernie kołatało. Oddychać stawało się coraz trudniej… Znalazł. Pędem do ojca. Nie zdążył… Ojciec już zasnął na wieki, zabierając ze sobą to, co najważniejsze – spóźnioną prawdę o matce swojego starszego syna… Jeszcze na kilku stronach można by zmieścić historię poszukiwania śladów siostry matki. Jak latami czekał na pozwolenie od władz radzieckich, by odwiedzić ukraińską Wyżnicę. Jak dowiedział się tam, że któraś z tych sióstr znalazła się w Brazylii. Jak latał do Buenos Aires i znalazł ślady ciotki. Ale znów za późno: żyła bezdzietnie i już dziesięć lat jak zmarła… Martwa cisza w świetlicy trwała długo. Wtedy słyszę cichy głos rozmówcy. On jakby mówi do siebie: – Za każdym razem, gdy wchodzę do domu, słyszę głos mojej matki, jednej z tych, które są na tej fotografii: “Synu mój, a czy ty wiesz, kim jestem, skąd jestem, dlaczego tu jestem? I czy znają, synu mój, twoje dzieci mój język?...” “Najważniejsze, żebyś pozostała żywa”. Tę frazę często powtarzała moja babcia, przykrywając mnie swoim ciałem podczas nowych ostrzałów. Często sypały się one nad naszą wsią, która w 2014 roku znalazła się na nowo utworzonej granicy między Ukrainą a okupowaną przez rosyjskich najemników częścią mojej rodzinnej Doniecczyzny. Wtedy miałam 12 lat. Od początku wojny, znalazłszy się na linii rozgraniczenia, nasza rodzina ukrywała się w wielu miejscach, gdzie byli krewni. Pewnego razu, wróciwszy do boleśnie bliskiej, ale już nieznajomej wsi, zobaczyliśmy, że naszego domu już nie ma. Na doszczętnie spalonym obejściu zastaliśmy żywego tylko ulubionego pieska… Moja babcia Lidia Bieła. Przeprowadziliśmy się do babci. Póki rodzice budowali dom, cały czas spędzałam z nią. Babcia uczyła mnie wszystkiego: i materiału szkolnego, i bolesnych lekcji życia. Pamiętam, jak tuliłam się do niej, gdy zaczynały się ostrzały gdzieś za kilka kilometrów. Babcia cicho przekonywała, że to daleko i nie ma się czego bać, że trzeba być, jak ona – odważną. Los mojej babci – Lidii Biełej (Sołowjowej) – jest niezwykły. Urodziła się w 1946 roku. Jej dzieciństwo przypadło na powojenną ruinę i głód 1947 roku. To samo przeżyła w latach 20.-30. jej matka Nadija Sołowjowa (Rusakowa), która przyszła na świat w 1916 roku i przeżyła dwie wojny światowe. Na jej los przypadło karmić i wychowywać dziewięcioro dzieci samotnie, bo mąż odszedł z rodziny, gdy dzieci były małe. Lidii były zaledwie cztery lata. Już jako dorosła spotkała się z tym, który porzucił ją i jeszcze ośmioro braciszków i siostrzyczek na pastwę losu, nie przejmując się, czy przeżyją, czy nie. Babcia wygoniła go ze słowami: “Nie mam ojca”. To była dorosła odpowiedź za ból, który widziała w oczach zdradzonej matki, za złamane serce, które pragnęło lepszego życia w pełnowartościowej, szczęśliwej rodzinie. Lidia dorastała w biedzie, często nie mieli co jeść. Obuwie dzieci nosiły na zmianę. Na ulicy nazywano ich bękartami. Ale dziewczynka okazała się niezwykle mądra i odważna. Najlepiej uczyła się w szkole, starała się pomagać wszystkim, którzy tego potrzebowali. Skończywszy szkołę i wstąpiwszy do technikum, poznała swojego przyszłego męża – Mykołę Biełego, stworzyli dobrą rodzinę, urodzili trzech wspaniałych synów. Jednak szczęśliwe życie urwało się w 2003 roku. Właśnie w roku moich narodzin pochowała swojego męża, który nagle zmarł na zawał serca. Cztery lata później zmarła jej odważna matka, przeżywszy prawie 92 lata. We wczesnym dzieciństwie z babcią nie bardzo się dogadywałyśmy. Pewnie byłyśmy zbyt podobne, dumne, uparte, bojowniczki o swoją rację, które nie mogły odstąpić od swojego zdania i decyzji. Rzadko przychodziłam do niej w gości. Babcia teraz mówi, że już straciła nadzieję, że kiedyś staniemy się przyjaciółkami. Gorzko przyznawać, ale właśnie wojna zbliżyła nas. Zrozumiałam, że miałam ogromne szczęście do babci. Stała się dla mnie symbolem wytrwałości, dumy i szacunku do samej siebie. Nauczyła mnie bronić swojej racji. “W życiu – często powtarza babcia – najważniejsza jesteś ty sama i nikt nie dojdzie do twojego celu zamiast ciebie”. Anna Bieła, wieś Karliwka, obwód doniecki. Młode loki we krwi Majdanu. Na dworze mróz, 18 lutego
2014 roku. Dla kogoś to zwykły wtorek, a dla kogoś – ostatni dzień życia. Ktoś siedzi przed telewizorem i obserwuje wydarzenia na głównym placu kraju, a ktoś jest tam... w piekle... Układa bruk, niesie rannego lub zabitego bohatera Majdanu, obijając męskie dłonie czy kobiece palce, bo towarzysza broni trzeba wyciągnąć spod kul. Nikt nie zważa na ból, na starte do krwi kolana, boli tylko serce, które rozrywa się o los Ukrainy. Wśród takich jest Roman. Tak nazywano studenta Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stefanyka, który studiował filozofię, lubił być w centrum wydarzeń, a najbardziej kochał Ukrainę. Roman Huryk urodził się 2 października 1994 roku w rodzinie banderowców i patriotów. W kodzie genetycznym Romana było już zapisane, że będzie walczył o Ojczyznę: jego pradziadek i dwaj bracia pradziadka walczyli w UPA i zginęli w wieku 19 i 20 lat z rąk moskiewskich najeźdźców. Z rodziny Huryków Roman stał się szóstym, który zginął za Ukrainę. A zatem, historia studenta Romka. On się śpieszy, spóźnia się na wykład, bo lubi pospać. Ale mimo to zdąży rozejrzeć się wokół, bo lubi „babie lato”. Buduje plany na przyszłość, „czerpie frajdę” z życia, spaceruje po parku z ukochaną, czasem idzie „na piwo” z przyjaciółmi. Maluje w wyobraźni europejskie państwo swoich marzeń, które lada chwila ma podpisać umowę stowarzyszeniową z UE. Roma był swój chłop, farbował włosy na zielono, miał tunele w uszach, chodził na dyskoteki z przyjaciółmi. Mimo młodzieńczych imprez chciał stworzyć coś znaczącego, zostać kapitanem żeglugi wielkiej lub aktorem. Marzył o wynalezieniu perpetuum mobile, dużo czytał i myślał o wszechświecie... W dziennikach Romana znaleziono jego filozoficzne rozważania. Rodzice byli zdumieni, że w wieku 17-18 lat można takie rzeczy przemyśliwać: „Wszechświat nie jest nieskończony, po prostu my nie możemy znaleźć końca”... Urodził się, by swoim intelektem tworzyć nową historię Ukrainy. Niestety, oddał jej swoje heroiczne życie. ...Póki chłopak siedzi na wykładzie, rząd Azarowa ogłasza odmowę podpisania Umowy stowarzyszeniowej z UE. 21 listopada – początek pokojowych protestów na Majdanie. Dalej – pobicie studentów. Mamie powie: „Nie można tak – wszyscy koledzy będą na Majdanie, a ja zostanę? Powiem, że mama nie puszcza?! To w ogóle śmieszne!”. Na Majdan jeździł cztery razy, ostatni stał się fatalnym dla 19-letniego młodzieńca o twardym charakterze i sercu prawdziwego Ukraińca. Ostatni wpis na stronie w portalu społecznościowym Romana: „Teraz albo nigdy. Wszyscy na Hruszewskiego, na śmierć”. 20 lutego Roman wyrusza w najgorętszy punkt starć, ale zatrzymuje go wroga kula snajperska, która trafia w skroń. Ciało Romana pada na zakrwawioną ziemię, ale on jeszcze oddycha! Kładą go na nosze, silny krwotok... „Wszystko, co zdołaliśmy zrobić, to zatkać rulonikiem bandaża otwór po kuli... W tamtych warunkach nie dało się go uratować”, – powiedziała wolontariuszka, która pierwsza znalazła się przy Romczyku. Na cześć Romana nazwą jego rodzinną szkołę, ulicę, nadadzą mu tytuł „Bohater Ukrainy” (pośmiertnie). Niech dzisiaj każdy zastanowi się, czy nie zawodzi Romy Huryka, który bez strachu szedł pod kule – za Ukrainę i każdego z nas. Dziękujemy, Romanie! Ihor Saluk, m. Iwano-Frankiwsk. Dwie cierniste losy, jak piękny wieniec. Mój pradziadek Wołodymyr urodził się daleko za oceanem – w kanadyjskim Montrealu 12 sierpnia 1912 roku. Przesiedleni z Ukrainy, jego rodzice przeżyli na obczyźnie tylko dwa lata, nie przyjęli się i wrócili do domu. Ale w domu stało się jeszcze gorzej, gdyż rozpoczęła się Pierwsza wojna światowa. Ojca pradziadka od razu zabrano do austro-węgierskiego wojska, które miało bronić Galicję przed nienasyconymi rosyjskimi okupantami. Właśnie w tym ciężkim czasie dwuletni Wołodymyr zostaje sierotą: ojciec na wojnie, matka zostawia dziecko na pastwę losu dobrym sąsiadom, a sama idzie szukać lepszego losu. Do szkoły chłopiec nie poszedł. Od czterech lat sadzano go na konia i wysyłano paść krowy. A kiedy skończył siedem lat, wysłano go uczyć się na zduna. W wieku 12 lat potrafił samodzielnie stawiać piece i kominki u ludzi. Jeździł nawet do sąsiednich krajów, bo był poszukiwany. Oprócz zapłaty dawano mu pierwszy wypiek chleba. Ale tych podarków nie zabierał dla siebie, a rozdawał biednym rodzinom, dlatego w mieście go szanowano. W wieku 40 lat przeprowadził się do Kołomyi, jeszcze kawalerował. W sąsiedniej wsi poznał dziewczynę, ożenił się i przeżył z nią do końca swoich dni. A o rodzonych rodzicach żadnej wieści tak i nie otrzymał. Pradziadek i prababcia Wołodymyr i Maria Jaremko. U prababci Marii przed poznaniem Wołodymyra historia nie mniej zawrotna. Urodziła się 6 lipca 1925 roku w obwodzie iwanofrankiwskim w niewielkiej wsi Ceniawa. W wieku sześciu lat poszła do pierwszej klasy polskiej szkoły, w siedmiu – znowu do pierwszej klasy, tylko francuskiej, ponieważ rodzina wyemigrowała do Francji za zarobkiem. Jako mała dziewczynka pracowała w polu u Francuza, pasła krowy. Przypominam sobie jej słowa: „Dobrze mi się żyło u pana, byłam u niego jak córka. Za każdym razem, gdy wychodziłam w pole, dawał mi do mojej dziubieńki (po galicyjsku – torebka) kilka brioche (z francuskiego – bułeczka) oraz rozcieńczone wodą wino”. Po kilku latach ona z matką wróciły do rodzinnego domu, a ojciec zostawał przez pewien czas we Francji. Rozpoczęła się Druga wojna światowa. Prababcię wywieziono do Niemiec na przymusowe roboty. Tam w wieku 17 lat spotkała pierwszego męża, wkrótce zaszła w ciążę. Dowiedziała się o takim szczególe: kiedy wyzwolili ich Amerykanie i znaleźli się w amerykańskiej strefie, młodzież nie bardzo chciała wracać do ZSRR. Gdyż rozumiała, że tam oskarżą ich o zdradę Ojczyzny i wyślą na Sybir. Mąż zaproponował emigrację do Ameryki. Ale ona nie mogła zostawić bliskich, dlatego odmówiła. Tak oni znowu znaleźli się w podradzieckiej Ukrainie. Słowa babci: „Kiedy my w 1945 roku wracaliśmy eszelonem do domu, ja po drodze urodziłam swojego pierwszego synka i zachorowałam na tyfus. Wtedy nadzieję pokładałam w jednym Bogu, bo ani lekarza, ani leków u nas nie było. Kontynuacja na str. 8”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy. Początek na str. 1, 7 Twarz ze zdjęcia na ścianie Cały miesiąc staliśmy w lesie na kwarantannie. Przekroczyliśmy granicę, mojego męża zabrali do batalionu karnego. Był przecież całkiem młody, walczył jako samobójca do końca wojny. Niestety, od tamtej pory straciłam z nim kontakt. Nie wiem, czy zginął, czy po prostu nie chciał do mnie wrócić…”. Po przyjeździe do rodzinnej wsi od razu poszła pracować w szpitalu przeciwgruźliczym jako kucharka. Straszne to były czasy, zaczął się powojenny głód. Prababcia zmuszona była kraść chociaż szklankę mleka dla małego syna, żeby ten nie umarł z głodu. W okolicy szalał tyfus. Pewnego ranka nie obudziła się. Już chcieli ją chować, ale na szczęście do domu weszła lekarka i ustaliła, że prababcia żyje. Dwa tygodnie była w śpiączce i dzięki, chyba, Bogu zdołała się obudzić. Po jakimś czasie spotkała przyszłą miłość swojego życia – pradziadka Wołodymyra, który kładł piec w szpitalu, gdzie pracowała. Pobrali się i przeprowadzili do niego na Pokucie, do pisankowego miasta Kołomyi, gdzie po kilku latach urodziła im się córka i kilku synów, z których jeden – to mój dziadek. Oto tak dwa losy połączyły się i stworzyły wspólny, już bardziej szczęśliwy. Obecnie oboje są w niebie i jestem pewna, że jest im tam dobrze razem. Dziwią mnie ludzie, którzy mówią, że kiedyś żyło się lepiej… Teraz nam, Ukraińcom, potrzeba jak najczęściej dzielić się historiami, które bolą. Tylko wtedy będziemy mogli zbudować szczęśliwy kraj. Wiktoria Rowenczuk, m. Kołomyja, obwód iwanofrankiwski Kiedy dzieciństwo było dorosłe Prababcia Hanna – jedyna żyjąca kobieta na najwyższej gałęzi drzewa genealogicznego, która spogląda na obecny ród przez pryzmat przedrostka “pra”. Nasza rodzina niezwykle ceni tę mądrą osobę i nie łamie tradycji co roku przyjeżdżać na Wielkanoc do niej w gości. Bolesne tematy dla prababci – głód i wojna. “Urodziłam się pośród strachu głodnych ludzi, w listopadzie 1932 roku. Mój ojciec nie wrócił z II wojny światowej... Latem 1942 roku do naszego podwórza ktoś podszedł. Zrozumieliśmy to, bo Barboskin zaczął głośno szczekać. Mama spojrzała na mnie: “Chowaj się tak, żeby nie znaleźli! Prędzej!”. Byłam przerażona, zobaczyłam stary kożuch, zawinęłam się w niego i weszłam na piec. Nie rozumiałam, co się dzieje, tylko słyszałam, jak strasznie krzyczała mama… Mnie znaleźli. Ocknęłam się w wagonie, w którym były setki takich samych dzieci, jak ja. Nie rozumiejąc, co się dzieje, szukałam oczami matki. Jej nigdzie nie było. Obok mnie siedziała starsza dziewczynka, miała długie czarne włosy. “Dokąd jedziemy?” – odważyłam się zapytać. “Tam, gdzie kończy się dzieciństwo”. I wszystko zrozumiałam! Niemcy zabierali dzieci do obozów koncentracyjnych. Środkiem nocy wagon się zatrzymał. Do niego wpychali “nowych”. Chwyciłam sąsiadkę za rękę i pociągnęłam za sobą. Skoczyłyśmy już w biegu. Biegłam… Biegłam do domu, do chaty, do mamy!” Potem w pamięci prababci wyłaniają się obrazy głodu z 1946 roku. Miała wtedy 14 lat. Nie da się przekazać słowami, jak chciało się jeść. Latem biegała na pole zbierać pojedyncze kłosy. Chowała je pod spódnicą i biegła do domu. Część zjadały z mamą, a część zostawiały, piekły kawałek czegoś podobnego do chleba i chowały do dzbana. Aktywiści z rady wiejskiej codziennie robili tak zwany “obchód”, sprawdzali, czy nie ma jedzenia. Raz do chaty wszedł jeden aktywista, coś mruknął i zaczął oglądać każdą szczelinę. Znalazł dzban, powąchał i z całej siły rzucił nim o ziemię, rozbił, a chleb zabrał. Pamięta prababcia, jak zimą matka pojechała zmieniać odzież na żywność. Przywiozła worek ziemniaków, wniosła go do chaty. A one rozmarzły, utworzyła się tylko kałuża z nich. Ziemniaki zgniły, więc jeść było niebezpiecznie. Oczyściły je z mamą, obierków nie wyrzucały, trzymały na zapas i jadły. Żyły w szopie razem z bydłem… Były dorosłymi dziećmi, nie mając dzieciństwa. Prababcia płakała. A ja trzymałam ją za ręce i myślałam: ileż goryczy, strachu i bólu musiała przeżyć! To u nas obecnie jest pod dostatkiem jedzenia, a wcześniej… Dopiero teraz rozumiem, jak to jest – usłyszeć w radiu brawurowe i bezsensowne: “Zwycięstwo jest nasze!”. Dzień pojednania powinien nakładać pieczęć miłosierdzia, dobra i uwagi do ludzi, którzy przeżyli nieszczęścia i obronili nas. Jest ich całkiem mało i co roku staje się coraz mniej... Dzięki nim czuję się szczęśliwa, bo żyję na pięknej ziemi, w kochanej rodzinie. Anastasija Omelan, m. Kaniów, obwód czerkaski Zabrali wszystko na “zagospodarowanie kołchozu” Od małego prawie całe lato spędzałam na Winniczyźnie, w chacie, gdzie dorastała moja mama. Kocham ten cudowny kraj, podwórze, gdzie całymi dniami napawałam się zapachem drzew i kwiatów, troskliwie zasadzonych przez moją babcię Ołenę Tymofiijiwnę. W tej chacie wszystko czujesz inaczej i ile lat bym nie miała, przekroczywszy jej próg, zanurzam się w świat bez niepokojów i przeżyć, gdzie wszystko jest proste: chłodne gliniane ściany, które latem ratują od upału; przestronny pokój ze stołem, który co roku zbiera na Wielkanoc całą rodzinę razem; łóżko z miękką pierzyną i ogromnymi poduszkami, gdzie śpi się słodko-słodko. A jeszcze w tej chacie było coś, charakterystyczne tylko dla wiejskich domów, – kącik z obrazami i starymi fotografiami. Zawsze z ciekawością przyglądałam się portretom kobiety i mężczyzny we wspólnej ramie. On – czarnowłosy, o ostrych rysach twarzy, głębokich oczach i spojrzeniu, które przenika do samego serca. Ona – pełna w twarzy, ubrana w wyszywaną koszulę, z czepcem na głowie i kilkoma sznurami korali na szyi. Raz jako mała zapytałam babcię: “A kto to na zdjęciu?”, a w odpowiedzi: “To rodzice twojego dziadka Mykoły – prababcia Ołena Wasyliwna i pradziadek Wasyl Pawłowycz”. Wasyl Pawłowycz Iwanyszyn urodził się w 1902 roku, w rodzinie zawziętych gospodarzy, którzy szanowali ludzką pracę i Boga. Pradziadek miał brata Iwana oraz siostry Hannę i Jełyzawetę. Rodzinne domostwo Iwanyszynów zawsze było wzorem dla współmieszkańców: własna ziemia, sady, bydło. Więc nie dziwi, że w ciemnych dla ukraińskiego chłopstwa czasach kolektywizacji to gospodarstwo przyciągnęło uwagę władzy. Wszystko, co zdobyli ojciec z matką, zostało siłą zabrane i przywłaszczone “na zagospodarowanie kołchozu”. W rzeczywistości zaś było to znęcanie się nad prostym ludem, który własnymi siłami zdobywał każdą okruszynę chleba. Wtedy władza radziecka niemal wprost zadeklarowała zamiar wyniszczenia ukraińskiej wsi, zabierając wszystko do ostatniego ziarnka pszenicy. “Przeżywaliśmy, jak mogliśmy – mówiła smutno babcia Ołena. – Ludzie puchli z głodu, zmarłych chowano na cmentarzu w głębokim dole, bez żadnej czci”. To wszystko widział na własne oczy mój pradziadek, który mimo wszystko zdołał uratować rodzinę od śmierci głodowej. A potem była wojna. Pradziadkowi poszczęściło się wrócić z frontu. Resztę życia Wasyl Pawłowycz poświęcił służbie Bogu. Zmarł pradziadek w Wigilię, 6 stycznia 1984 roku, w wieku 82 lat. Wasyl Pawłowycz Iwanyszyn – dumna postać mojego rodu. Jestem pewna, że obserwuje mnie zza horyzontu i cieszy się, że jego dziedzictwo nie zostało zapomniane. Sofija Melnyk, wieś Petropawliwska Borszczahiwka, obwód kijowski “Śpiewaj, dziecko, tego chciałby twój ojciec” Powojenne lata. Lato. Marusja kołysała małą Ołhę w ukwieconym sadzie. Ona wciąż z nadzieją czekała na swojego ukochanego Petra z frontu…
Po wyzwoleniu Bukowiny od Niemców zabrano go do radzieckiego wojska. Żegnając się, mężczyzna obiecał wrócić żywym, by nauczyć ich córeczkę śpiewać pieśni, które w dzieciństwie śpiewał mu ojciec. Nawet w chwilach smutku Maria wierzyła w powrót i nie traciła nadziei na spotkanie z Piotrem. Czekała długo... Jednak otrzymała wieść o śmierci żołnierza. Maria została wdową z małą córeczką. Mijały gorzkie lata. Olga Krot rosła i wypytywała o ojca, jakim był, co lubił. Matka mówiła jedno: „Śpiewaj, dziecko, tego chciałby twój ojciec”. Tak właśnie Maria zaszczepiła w Oldze miłość do pieśni i twórczości. Żyły przytulnie, lecz nieszczęście znów zapukało do okna. Matka ciężko zachorowała, cierpiała i zmarła o świcie wiosennego dnia. Na zawsze w sercu Olgi zapadła poranna chłodna rosa tamtego dnia, jasne, lecz jeszcze nie gorące promienie słońca, śpiew ptaków. Ola została sama, samotna w wieku 16 lat. Żal po matce i ojcu wylewał się w twórczość. Aby jakoś rozweselić serce, Olga wychodziła do ogrodu, gdzie matka kołysała ją, gdy była mała, i śpiewała pieśni, które sama wymyślała. Pewnego dnia w ogrodzie zobaczyła młodego chłopaka. Nie raz słyszał jej śpiew, ale nie odważał się podejść. Piękny głos oczarował chłopca i zakochał się. Wkrótce się pobrali. Na ile szczęśliwy był ich los, wiedzą tylko pieśni Olgi… Olga Matejczuk, m. Wyżnica, obwód czerniowiecki. Pozbyć się porcelanowej lalki. Co może być lepszego od nastoletniego życia? To ten okres, kiedy do późna spacerujesz z przyjaciółmi, bawisz się, podróżujesz i marzysz o jasnej przyszłości. Jednak obieg szczęśliwych wydarzeń przerwał się u mojej przyjaciółki, kiedy w życie podstępnie wtargnęła choroba. „Lato… Tak długo na nie czekałam, a ono przemknęło szybko i bezradośnie. Właśnie tak mijają wakacje, kiedy do ciebie „puka” anoreksja, podstępna choroba, przy której człowiek odmawia jedzenia”. Na zaburzenia odżywiania cierpi kilka procent ludzi. Sasza weszła w te straszne procenty. Z pełnej życia dziewczynki-prymuski zmieniła się w swoją chudą podobiznę, a wszystko przez niepohamowane pragnienie stania się swoją lepszą wersją. Egzaminy w 9 klasie stały się wyzwaniem dla Aleksandry: egzaminy przychodziły nerwowo, taniec na zakończenie był wyczerpujący, a święto – ograniczone pustym talerzem… Rodzice zawsze wspierali córkę, ale teraz nie mogli patrzeć, jak ona gaśnie. Zorganizowali dla niej wypoczynek nad morzem, ale niestety to nie pomogło – Sasza tylko traciła kilogramy. Kiedy spadły do poziomu 34, rodzice uciekli się do nadzwyczajnych środków. I oto zawsze uśmiechnięta dziewczynka znajduje się w szpitalu psychiatrycznym, odizolowana na nieznany termin. „Kiedy piszę te słowa, coś we mnie się przewraca i rozumiem: dzieje się, kim jestem i jak się do tego doprowadziłam. Często zastanawiam się, że wszystko mogło być inaczej, gdybym nad morzem zaczęła jeść. Gdyby…” Świat wywraca się, kiedy trafiasz na oddział psychiatryczny, gdzie zdrowe od urodzenia dziecko obserwuje cierpienia dzieci, które przez całe życie męczy choroba… Moja przyjaciółka Aleksandra. Krok po kroku, kilogram po kilogramie, Sasza szła do wyzdrowienia. Modlitwy zostały wysłuchane. Jest wdzięczna wszystkim, którzy ją wspierali i modlili się, a ponad wszystko – najbliższej osobie, mamie. Przez trzy miesiące leczenia moja przyjaciółka przeszła niesamowitą szkołę życia, która nauczyła ją walczyć, nawet wtedy, gdy wydawało się to niemożliwe. Uczy się postrzegać siebie prawdziwą i nie tworzy już z siebie porcelanowej lalki. Marzy nie o idealnym wyglądzie, a o pomocy innym. Obecnie osiemnastoletnia Aleksandra studiuje psychologię, konsultuje dzieci chore na anoreksję i pracuje nad autorską książką, którą chce przekazać, że anoreksja to nie tylko odmowa jedzenia, a złożona choroba. Sasza dla mnie jest przykładem tego, że każdy moment naszego życia jest bezcenny. Nie ma znaczenia, kim byłeś wcześniej, ważna jest droga, którą wybierzesz dalej. Należy uświadomić sobie, że nawet najgorsze doświadczenie może pomóc ci odnaleźć swoje powołanie. Daria Semenenko, m. Kijów. Z rodziny głód zabrał sześcioro. Ta historia zaczyna się w latach Hołodomoru 1932–1933, we wsi Załużany i dotyczy mojej prababci Paliny Kosak, która wtedy miała siedem lat. Żyła sobie pracowita wielodzietna rodzina: miała aż 12 dzieci – sześciu chłopców i sześć dziewczynek. Miała dużo ziemi, inwentarza. Wszyscy w rodzinie byli pracowici. Ale pewnego dnia gospodarstwo rozkułaczono. Kiedyś własna ziemia stała się kołchozowym polem, tam też biegały dzieci po kłosy. Przykucały, żeby ich nie widziano, szybko rozcierały kłosek w dłoniach i na sucho jadły. Od tego często nieznośnie bolały brzuchy. Jakoś po żniwach pojechali całą rodziną daleko po pokrzywę. Przywieźli cały wóz, który na noc zostawili na podwórku i zasnęli, zmęczeni. Moja prababcia Hanna. Babcia Olga Krot. Moja prababcia Palina Kosak.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
drogą. Nad ranem wszystkich ogarnęła rozpacz: wóz był pusty. Sąsiedzi, którzy również umierali z głodu, przez noc rozkradli całą przywiezioną pokrzywę. Dzieci zaczęły umierać jedno po drugim. Tym, którzy pozostawali przy życiu, mama za każdym razem mówiła: „Twoja siostrzyczka (lub braciszek) idzie do raju”. Jeszcze była historia ze świeżo upieczonymi bułeczkami. Mama, wyciągnąwszy je z pieca, nakazała dzieciom nie brać do rąk, póki bułeczki nie wypuszczą żaru. Ale jedno dziecko, tracąc z głodu przytomność, chwyciło jedną i w mgnieniu oka połknęło. Zmarła dziewczynka we śnie nad ranem w objęciach starszej siostrzyczki Marijki. Umierała z głodu, ale zmarła od jedzenia. Z niegdyś dużej szczęśliwej rodziny pozostała połowa dzieci – trzech chłopców i trzy dziewczynki. Od codziennego smutku mama mojej prababci ciężko zachorowała. Raz pod wieczór zrozumiała, że umiera. Zebrała się w sobie, pomodliła, rozczesała włosy, zebrała swoje dzieci i powiedziała: „Dzieci, niestety, opuszczę was. Idę do raju, gdzie są wasze siostrzyczki i braciszkowie”. Pożegnała się. Nastał ranek, który ją zabrał. A niedługo potem zmarł ojciec. Dzieci, które przeszły przez ziemskie piekło, trafiły do domu dziecka. Poznawszy historię swoich bliskich, z szacunku i współczucia dla ich przeszłości, co roku 1 listopada jeżdżę na ich groby. Modlę się za nich i stawiam świeczkę, żeby nigdy nie zapomnieć… Anastasija Hura, m. Drohobycz, obwód lwowski Pole makowe Historia Mykoły zaczyna się w rodzinie Pawła i Fedory Trochymciów. Mieszkali oni w niewielkiej wsi Nastaszka, niedaleko Białej Cerkwi. Rok 1941, trwają piekielne walki na całej Ukrainie. Gradem sypią się bomby, a w okopach siedzą niewinne dusze, które zmuszono iść jeden przeciwko drugiemu. Mój dziadek Mykoła Trochymiec Pewnego razu w niedzielę przez Nastaszkę przechodziła niemiecka rota. Niemcy wchodzili do każdej chaty, czyścili ją i zabierali na roboty przymusowe młodych ludzi. Nie ominęli oni również obejścia Pawła i Fedory. Pod celownikiem karabinu okupanci wyprowadzili gospodarza i nakazali czekać na dalsze komendy. Mężczyzna rozumiał, że jego losem jest zostać robotnikiem przymusowym. Paweł myślał o tym, co stanie się z jego rodziną, czy zobaczy ukochaną żonę i małego syna jeszcze raz. Nieszczęsny ojciec poprosił o pozwolenie na pocałowanie bliskich, ale otrzymał kolbą w plecy. Po kilku godzinach go zabrali, lecz nadzieja na powrót męża w sercu Fedory nie zgasła. Nie wszyscy niemieccy żołnierze byli wściekłymi psami. Wieczorem do chaty z podkreśloną uprzejmością, rozmawiając łamaną rosyjską, poprosiło się czterech Niemców. Fedora na swój strach i ryzyko wpuściła „gości”, bo wyboru nie było. Zobaczywszy nędzę w rodzinie, Niemcy rozczulili się i następnego dnia przynieśli kilka bochenków chleba, trochę czekolady i niemieckiej herbaty. Piekło zaczęło się z powrotem „czerwonych”. Masowe rozstrzeliwania i oskarżenia o zdradę, na szczęście, ominęły małego Mykołkę i jego rodzinę. Promieniem światła stał się powrót Pawła. Lecz radość trwała niedługo: nowa władza – nowe zasady. Powojenny głód 1946 roku zmusił 6-letniego Mykołę razem z ojcem skrycie przedzierać się w pola, ryzykując złapanie kuli, żeby zerwać chociaż garść kłosów. Małemu drżały ręce ze strachu... Minęły wojna, głód i nędza. Mykoła – dorosły chłopak, który wierzy w ideały partii, obiecującej „szczęśliwą przyszłość” dla wszystkich i każdego. Po wojsku młodzieniec żeni się z koleżanką ze wsi Mariją Bondarenko. Bóg nagrodził ich trzema pięknymi córkami, najmłodsza z których została moją matką. Czarnym pasmem losu stało odejście w zaświaty żony Mariji w wieku 50 lat. Z czasem mężczyzna zrozumiał, że samemu nie wychować trzech córek, dlatego wziął sobie za żonę koleżankę ze wsi Tetianę, która podzieliła z nim całe swoje życie. …Przyjeżdżając na letnich wakacjach do dziadka, z radością budziłem się o szóstej rano. Razem szliśmy doglądać inwentarza i ogrodu. Potem, spędziwszy w polu pół dnia, głodni i zmęczeni szliśmy do chaty, gdzie czekała na nas babcia Tetiana z sytym barszczem. Za każdym razem w pamięci wypływa pole makowe niezwykłej urody. Pewnego sobotniego dnia przyjechał Wiktor – młodszy brat dziadka Mykoły. Razem wybraliśmy się na to pole z dwoma wiernymi czworonożnymi przyjaciółmi na sesję zdjęciową. Fotografie wyszły doskonałe i teraz grzeją moją duszę. Andrij Snahowśkyj, m. Biała Cerkiew, obwód kijowski Róże Gloria Dei Młodzieńca czekała z wojska dziewczyna w Połtawie. Młoda dziewczyna, absolwentka uniwersytetu, spotykała się z młodym piłkarzem w Kijowie. I nagle ci dwoje – żołnierz i absolwentka – spotkali się. Po prostu jednocześnie wyszli z jednostki wojskowej obejrzeć w miejscowym kinie film „W mojej śmierci proszę winić Klawę K.”. Wieczorny seans filmowy był niemal jedyną rozrywką w miasteczku. A następnego dnia były ćwiczenia wojskowe i ta sama dziewczyna „na medycznej pierwszej linii” zraniła nogę. I właśnie ten chłopak znów przypadkowo znalazł się obok i zaniósł ją do punktu urazowego. Niedługo potem wzięli ślub. Podarowane narzeczonej przez wybranka w dniu ślubu róże o niezwykłej nazwie Gloria stały się dla nich swoistym talizmanem. Przez wiele lat niezmiennie dawał te kwiaty na rocznicę ślubu. Czas płynął, już córka wyszła za mąż. Urodziła się wnuczka i stała się dla dziadka małą gwiazdeczką. Ale szczęście trwało niedługo. Udar. I żona znów obok. Leki, długa rehabilitacja, która wypadła na rocznicę ślubu. Nie odchodząc od leków, nie mając wystarczająco sił, on mimo wszystko siada za kierownicą auta i gdzieś jedzie. A za oknem deszcz, jak ściana. Kobieta denerwuje się do szaleństwa, minuty wydają jej się wiecznością. Aż tu nagle znajomy dźwięk silnika, od którego serce jakby się zatrzymało. Wychodzi jej ukochany z różami, mokry do nitki, ale szczęśliwy. Do rodziny znów powraca słońce. Córka już dorosła, wnuczka podrasta – idylla. Ale słońce znów zasłaniają chmury. Drugi udar – już fatalny. Bardzo ciężko było przeżyć stratę. Ale na każdą rocznicę ślubu kobieta nosi na grób ukochanego róże Gloria Dei. Za życia on nosił jej, a po śmierci ona – jemu. Olesia Bredun, m. Połtawa Cezar i Janko – ukraińscy kułacy Korzenie mojego rodu – z Polski XIX wiek. Powstanie styczniowe 1863–1864 lat zakończyło się klęską powstańców. Kara rosyjskiej władzy była okrutna: tysiące zginęły w starciach, około tysiąca stracono, około trzydziestu ośmiu tysięcy skazano na katorgę lub zesłano na Syberię, jeszcze tysiące udały się na emigrację. Cezar Milewski Wśród emigrantów byli i moi przodkowie – szlachcice, którzy brali aktywny udział w ruchu wyzwoleńczym i zostali wysiedleni na mało urodzajne ziemie obecnego rejonu makarowskiego obwodu kijowskiego. Tutaj, w trudnych warunkach, trzeba było urządzać wiejskie życie. Przyroda była fantastyczna: lasy, łąki, świeże powietrze, ale biedne ziemie, nieprzydatne do uprawy i hodowli plonów, krajały serca przesiedleńców. Rodziny wtedy były duże – co najmniej pięcioro dzieci, dlatego ledwo wiązali koniec z końcem. Mój prapradziadek Janko Milewski osiedlił się na chutorze, prowadził jednoosobowe gospodarstwo. Pracowali od rana do nocy całą rodziną. Na szczęście, obok był las, który karmił dziczyzną, jagodami i grzybami, w rzekach łowili ryby. Przyzwyczaiwszy się do nowych okoliczności, przeżyli do 1930 roku.
Rok 1930 stał się fatalny – rozpoczęła się kolektywizacja. Ludzi siłą spędzano do kołchozów, zabierano wszystko: ziemię, inwentarz, narzędzia pracy, produkty, a nawet ziarno siewne. Ludność stawiała opór, wśród niezadowolonych był też mój prapradziadek, który w rozpaczy oświadczył: „Lepiej umrę pod płotem, a do kołchozu nie pójdę”. W rezultacie rodzina pozostała w izolacji, bez środków do życia. Ale nieszczęście nie przychodzi samo. Nastał głód w 1932 roku. I tak trudna sytuacja rodziny Milewskich zamieniła się w koszmar. Wokół umierali ludzie. Odszedł stary Janko, słowa okazały się prorocze – zmarł pod płotem. Rodzina w rozpaczy. Wtedy mój pradziadek Cezar, jako najstarszy w rodzinie, postanowił pojechać do miasta, gdzie robotnikom wydawano kartki żywnościowe. Zabrał ze sobą małoletniego brata Antona. Pokonawszy różne przeszkody, znaleźli się w Leningradzie. Aby otrzymać kartkę żywnościową i wyżywić siebie oraz brata, Cezar był zmuszony zbierać żywicę w lasach za miastem. Ciężka to praca: aby wydobyć wiadro żywicy, trzeba naciąć wiele drzew, zebrać ją, a potem donieść w wiadrach do beczek, które stały w odległości kilometrów. Młodość i pragnienie życia pokonały wszystko. Po kilku latach wrócili do domu. Na szczęście matka z siostrami też przeżyły te trudne czasy. Ale los przygotowywał nowe próby. Wszystkich mieszkańców chutorów zaczęto spędzać do jednej wsi. Trzeba było rozebrać chatę i budynki gospodarcze, przewieźć je na nowe ziemie. Tak powstała nowa wieś o pięknej nazwie Soboliwka. Trzeba było iść do kołchozu, bo innej drogi nie było. Ludzie ciężko pracowali na kołchozowych polach, za co naliczano im dniówki, „żywych” pieniędzy chłopi nie widzieli. Młodość Cezara była tak samo ciężka, jak jego ojca. Aż tu zaczęła się wojna. Cezar Janowicz poszedł na ochotnika na front, dotarł do Rumunii. Raz dopadła go snajperska kula, został komisowany, wrócił do domu jako inwalida. Ród kontynuował mój dziadek Wołodymyr, który większość swojego życia przepracował w zakładach lotniczych imienia Antonowa. Nasza rodzina jest dumna z tego, że w stworzeniu samolotów „Antey”, „Mrija” i „Rusłan” jest cząstka pracy także mojego dziadka. Dziękuję rodzicom za zachowanie starych fotografii, które umożliwiły opowieść o zawiłościach i jasności losów moich przodków. Karolina Charytonczuk, wieś Soboliwka, obwód kijowski. Przeszli przez wszystkie walce historii. Zacznę od prapradziadka Jakowa Udoda. Był człowiekiem dobrym i inteligentnym. I jego dobroć przekazała się każdemu w naszej wielkiej rodzinie. Urodził się w zamożnej rodzinie. Kiedy chciał się ożenić, jego wyboru rodzice nie zaaprobowali, ponieważ narzeczona była z biednych, „nie miała statusu”. Mimo to Jakow był nieugięty i wesele się odbyło. Jakowowi zawsze było obojętne na status, pieniądze i władzę – żył zgodnie z honorem. Miał majątek, duże gospodarstwo, jednak nie lubił, gdy nazywano go zamożnym i sam się za takiego nie uważał. Straszne czasy przyszły wraz z rozkułaczaniem w 1930 roku. Ponieważ prapradziadek doskonale rozumiał, że władza nie zostawi rodziny w spokoju, on po prostu… zniknął. Nikt nie wiedział, co się z nim stało, za to rodziny nie ruszano. Moja babcia urodziła się w 1930 roku, obecnie skończyła 91 lat. Przeżyła Hołodomor, II wojnę światową, rozpad ZSRR... Słucham jej historii, a w moich oczach zawsze są łzy. Tylko sobie wyobrazić: w chacie pięcioro dzieci, czym je karmić? Jest wiele historii o tym, jak w czasie Hołodomoru 1932–1933 ludzie jedli owady, trawę, nawet ludzi. Jednak prababcia Pałażka znalazła lepsze wyjście – wymieniała ozdoby i krzyżyki z rubinami na bochenek chleba. 7 lipca 1941 roku Niemcy wkroczyli do Kijowa. Wieś Osokorky, w której mieszkali moi prababcia i pradziadek wraz z dziećmi, również została zajęta przez Niemców, jednak tutaj było stosunkowo spokojnie, nikt szczególnie się nie znęcał. Moi bliscy mieli dobre gospodarstwo i Niemcom się to podobało. Najadali się do syta, a pradziadek mówił, że czasami nawet częstowali niemiecką czekoladą. A oto policjanci, którzy powinni być bardziej lojalni wobec chłopów, wręcz przeciwnie, znęcali się nad miejscowymi. Pradziadek Zachar, którego wszyscy kochali, ledwo uratował się przed wywózką do Niemiec. Był bardzo wykształcony i pracowity, znał nauki i doskonale władał niemieckim. Niemcy to zauważyli i chcieli wysłać go do Niemiec, ale pradziadek okazał się mądrzejszy. Domyśliwszy się ich zamiaru, oparzył sobie rękę i położył na ranę sól, tłumiąc piekielny ból. Za każdym razem, gdy lekarz smarował ranę niemiecką maścią, on znów przykładał sól. Niemcy pomyśleli, że rzeczywiście ma jakąś chorobę i zostawili go w spokoju. Ja jestem kijowianką w piątym pokoleniu, Ukrainką, urodzoną w Wigilię, Maria. Ukraina i rodzina są w moim sercu. Dla zwątpionych i rozczarowanych przypomnę słowa Liny Kostenko: „A wy myśleliście, że Ukraina to tak po prostu. Ukraina – to super. Ukraina – to ekskluzyw. Przeszły po niej wszystkie walce historii. Na niej wypróbowano wszystkie rodzaje prób. Jest zahartowana najwyższym hartem. W warunkach współczesnego świata nie ma dla niej ceny”. Maria Nazarenko, wieś Osokorky pod Kijowem. Rękami chmury rozganiała. Kiedy w ręce wpada jej fotografia, w moich oczach zaczyna kręcić się łza, ale powstrzymuję się. Nie, ona nigdy nie chciała widzieć mnie smutnym. Była żółtopomarańczowym słonecznikiem, promykiem, który zawsze ogrzewał moją dziecięcą duszę. Potrafiła chmury rękami rozgonić, była dla mnie czarodziejką. Zamykam oczy, widzę jej szczupłą postać, na głowie chusta, ukwiecona jaskrawymi wzorami, spódnica długa, do ziemi. Spodni nie akceptowała: „Czy to kobieca odzież? Dla mnie spódnica do serca, czy sukienka ładna, kwiecista – to jest kobieca odzież”. Widzę – śmieje się. Ona zawsze uśmiechnięta. Chociaż już siwizna spod chusty wygląda i na niegdyś rumianej twarzy wyścieliły drogę zmarszczki, ale piękno nie zgasło. Jej piękno – w moich oczach. Oto widzę, jak bierze w ręce pachnący bochenek chleba, czuję, jak smacznie go upiekła. Słyszę – woła: „Chodź, chodź! Obiad pora!”. Ciąg dalszy na str. 10
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
prąd, którego ktoś zapomniał wyłączyć. Widziałam to na własne oczy, tak jak cała nasza wielka rodzina. Wtedy był przedświąteczny wieczór. I przygotowywaliśmy się do świątecznego stołu… A wyszło – do obiadu żałobnego. Tak skończył się mój ostatni “dziecięcy” wrzesień. Po nim od razu dorosłam. I nie dlatego, że zmusił mnie do tego smutek, a przez to, że tylko przy dziadku czułam się naprawdę mała. Darija Husak, wieś Jackiwka, obwód doniecki. Z bólem w sercu za wszystko przeżyte. Wczoraj wróciłam od babci. Jak zawsze, wpadliśmy z rodzicami na chwilę – przywieźć jej coś smacznego i dowiedzieć się, czy w domu jest ciepło. Tak rzadko ją odwiedzam, a czas nieubłaganie płynie. Tetiana Wasyliwna ma 83 lata. W pustym domu mieszka sama tyle samo lat, ile skończyło się mnie, czyli 17. Babcia urodziła się w dalekim 1938 roku. Jej dzieciństwo przypadło na lata bezlitosnej wojny, która zabrała tatę. Rodzina została bez żywiciela, a na barki mojej prababci spadła wielka odpowiedzialność – ocalić życie dzieci. O Niemcach Tetiana Wasyliwna opowiadała tak: “Bywali różni: jedni wystrzelali całe bydło, a inni podzielili się konserwami. Ale było ciężko. W wieku pięciu lat rozumieć dziewczynce, czym jest wojna, ziemianki i faszyści – bardzo ciężko. I niesprawiedliwie”. Czy może być po zakończeniu wojny coś gorszego, niż zostać bez ojca? Okazuje się, że tak – głód, który przyszedł w 1946 roku. Ona z bólem wspomina, jak wtedy chciało się jeść, jak chodzili do sąsiedniej wsi wymieniać chustki czy jakąś tkaninę na buraki. Szkoły na chutorze nie było i zimą trzeba było do niej samej docierać zaśnieżonymi drogami kilka kilometrów. Tak samo do pracy. Kiedy autobusy w niepogodę nie kursowały, a do sąsiedniej wsi trzeba było się dostać, trzeba było w zawieję iść pieszo albo łapać okazję. Z czasem babcia spotkała swojego męża – Pawła, pobrali się, urodziło im się dwoje dzieci. Ale żyła z nim szczęśliwie niedługo. W wieku 50 lat straciła męża i od tamtej pory została sama. Trudno uświadomić sobie, jak życie jednego człowieka mogło zahaczyć o tyle wydarzeń. Wojna niemiecko-radziecka, głód, rządy Stalina i Gorbaczowa, ustanowienie niepodległości Ukrainy, wojna rosyjsko-ukraińska i bezlitosne wstrząsy w życiu osobistym. Patrząc na jej fotografię, chce się przenieść o kilkadziesiąt lat wstecz, żeby zobaczyć babcię młodą, silną i zdrową, choć z bólem w sercu za wszystko przeżyte. Julija Korkiszko, wieś Perszotrawnewe, obwód połtawski. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Twarze ze zdjęcia na ścianie. Losy ludzkie oczami studentów dziennikarstwa KNUKiM», s. 1
Ciąg dalszy. Początek na str. 1, 7–9. Zawsze była gościnna. Jej ręce kochały ciasto, kochały gotować, kroić, piec. Nikt nie wychodził od niej głodny. Sąsiedzi mówili: „Oto Gala, oto gospodyni! Takiej po wsi nie znaleźć”. A ja zawsze porównywałem ją do bohaterek Kwitki-Osnowjanenki: jak ta Marusia – i pracowita, i piękna! Pamiętam, opowiadała, że ledwo ktoś się urodzi, współmieszkańcy idą prosić, żeby została chrzestną. Mówi: „Zgadzałam się zawsze, bo od tego odmawiać nie można, to od Boga!”. Babcia mogłaby pracować jako nauczycielka, ale ponieważ była osobą wierzącą, zabroniono jej nauczać. „Oj ciężko było mi na sercu, musiałam całe życie harować w fabryce, ale ludziom zawsze szłam z pomocą”. Zamykam oczy – nie ma babci, to wszystko tylko moje myśli, wspomnienia… Spojrzę na zdjęcie i czule się uśmiechnę, jak ona bywała. Nie, tak jak ona, nie uśmiechał się nikt. Roman Siruk, wieś Hlynianka, obwód żytomierski. Dedykuję mu swoje zwycięstwa. Górna półka szafy. Kartonowe pudełko. Jedna fotografia – setki wspomnień. Natrafiwszy na tę fotografię, można zobaczyć szalone szczęście w oczach małej dziewczynki, bo obok – bliska osoba, oparcie, wsparcie. Dziadek Mykoła Sławski. W myślach wypływa mnóstwo momentów i wszystkie – o dziadku. Patrzę na fotografię i nie mogę uwierzyć, jak szczegółowo pamiętam wszystko, co działo się tego dnia. Mykoła Sławski (dziadek). Zima była moją ulubioną porą roku. Ledwo spadał pierwszy śnieg, brałam dziadka za rękę ze słowami: „Chodźmy jeździć na sankach i grać w śnieżki”. On zawsze odkładał wszystkie sprawy, żeby spędzić czas ze mną. I ta fotografia została zrobiona w jeden z takich dni, kiedy my, z czerwonymi policzkami i nosami, stoimy na mrozie obok domu. Nawet teraz, kiedy przychodzę do babci w gości, przed oczami staje właśnie ten obrazek. Widzicie wielki kaptur, który zasłania mi całą twarz? To dziadek zakładał. Sam nie zapięty, ale mi zawsze zakładał czapkę, rękawiczki, a nawet rajstopy z meszkiem. Co 15 minut pytał, czy nie zmarzłam. Zdejmował moje rękawiczki, żeby sprawdzić, czy ciepłe ręce. Jeśli nie, otulał moje małe dłonie swoimi i robiło się ciepło. Kiedy wracaliśmy do domu, nie rozbierając się, dziadek biegł do kuchni nastawić czajnik, zaparzał mi herbatę z cytryną, żebym nie zachorowała. Tak, pamiętam wszystko, co związane z dziadkiem. Ale jednocześnie żałuję, że spędziłam mało czasu w jego objęciach, nieczęsto podchodziłam, żeby pocałować i powiedzieć, jak go kocham. Teraz mam osiemnaście lat i jestem pewna, że z niebios patrzy na mnie – moje wsparcie, oparcie, mój dziadek. I każde swoje zwycięstwo dedykuję mu, jak kiedyś on poświęcał mi swój czas, uwagę, miłość i swoje życie. Alina Sławska, miasto Berdiańsk, obwód zaporoski. Do dziś śni się Afganistan. Przeglądając archiwum rodzinne, zauważyłam róg fotografii, która była ukryta. Na zdjęciu prezentował się mój dziadek – szczupły radziecki żołnierz w mundurze wojskowym, a za jego plecami widniała wieża graniczna. Zdziwiło mnie to, przecież nigdy nie słyszałam opowieści o tym, gdzie służył. Zresztą rodzice unikali opowieści o tym. Ale byłam natarczywa i fotografia w końcu „przemówiła” do mnie. Okazuje się, że ten młody żołnierz prawie kończył służbę w jednej z granicznych radzieckich jednostek i już zbierał się „na demobil”. Ale na kilka dni przed tym pluton przerzucono do… Afganistanu, na prawdziwą wojnę. Dlaczego więc tę stronę z życia mój dziadek starał się ukryć? Przecież tym trzeba się chwalić, pokazywać medale, opowiadać bajki… Ale nie Jurij Sowa. Codziennie ich obóz ostrzeliwano. Chowali się w zimnych ziemiankach, ciągle chorując to na czerwonkę, to na zapalenie wątroby. Oprócz tego obóz był zaminowany, wyjeżdżać pozwalano tylko na operacje, a żywność przywoziły im kolumny ze Związku Radzieckiego, jeśli poszczęści się i uda się je dostarczyć. Ze słów dziadka: „Upał w dzień sięga 50 stopni, a u nas tylko po butelce wody na moment wysadzenia. Z wodą były wielkie problemy na tej operacji. Wielu po prostu „odjeżdżało”. Chce się pić, a nie ma ani kropli. Jeszcze po dobie zaczęto nam zrzucać wodę, zaparzoną z wielbłądzią kolczugą, – ze śmigłowców, w twardych polietylenowych pakietach. Piloci, oczywiście, zrzucali te pakiety sposobem zawisania śmigłowca, usiąść przecież nie było gdzie. Z dwóch wyrzuconych pakietów jeden rozbijał się. Zachowaną wodę dzielono po równo do manierki. Wszystkich męczyło jedyne pytanie: czy przywiozą wodę jutro? Na wszystko inne było napluć, w tym na ostrzały moździerzowe. Myśleli: jeśli nie od miny zginiemy, to o wiele szybciej umrzemy od pragnienia. Ostrzał mógł zacząć się w każdą minutę”. Oto tak, ryzykując swoim życiem, pod ciągłymi ostrzałami, Jurij Sowa zmuszony był pełnić służbę na nikomu niepotrzebnej wojnie, nie w obronie granic naszej Ojczyzny. On, jak i dziesiątki tysięcy innych radzieckich żołnierzy, poszedł walczyć do innego kraju. A co oni tam zapomnieli? Po co tyle młodych śmierci? Wtedy wszystko działo się pod hasłami internacjonalnego obowiązku. Cały świat wiedział o wojnie, ale radziecka propaganda uparcie nazywała to „pomocą bratniemu narodowi Afganistanu na prośbę jego legalnego rządu”. Radziecka władza starannie ukrywała informacje, dlatego nie znamy ani realnej liczby poległych, ani szczegółów działań wojennych. Nawet nagrody wręczano za „udane działania na taktycznych ćwiczeniach z bojowym strzelaniem”. Prawdopodobnie niejednoznaczny stosunek do wojny jest jedną z przyczyn, dlaczego byli afgańczycy skrajnie niechętnie dzielą się wspomnieniami. Dziadek często powtarza frazę: „Nie śmierć straszna, a zapomnienie”. Na tej strasznej wojnie daleko od Ukrainy poległy na darmo tysiące młodych ukraińskich mężczyzn. Nie oni wybierali wojnę, ale musieli wykonywać szalone rozkazy Moskwy. Ta wojna zostawiła w zapomnieniu wielu obecnie żyjących jej uczestników. Ale obok – bliscy ludzie, wnuki, które nie zapomną 15 lutego, w Dzień wyjścia wojsk z Afganistanu, pogratulować tym, którzy przeżyli dla nas. A poległych – wspomnieć. Anastasija Kruglikowa, osiedle typu miejskiego Wielka Aleksandrówka, obwód chersoński. Dzieciństwo pod stogiem słomy. Moją prababcię nazywano Lubow Pawliwna Cupko. Mieszkała ona najpierw we wsi Pisky w rejonie basztańskim, a potem razem z rodzicami przyjechali do Mikołajowa. Luboczka, tak ją nazywaliśmy, poszła do 1. klasy do ogólnokształcącej szkoły żeńskiej (teraz – Pierwsze ukraińskie gimnazjum). W maju 1941 roku kończyła siódmą klasę, jeszcze nie wiedząc, że czas szkolny dla niej skończył się na zawsze. Babcia opowiadała mojej mamie: „Kiedy zaczęła się wojna, nie wszyscy ludzie rozumieli, co się dzieje. Ale z czasem, kiedy przyszli faszyści, był horror. My ciągle chowaliśmy się w piwnicy. To samoloty ryczały nad głowami (lotnisko znajdowało się obok), to faszyści grabili, zabierali wszystko, co pod rękę wpadnie”. Dzieci w dzień ukrywano w stogach słomy. Mama prababci Ulyta nakazywała, żeby dzieci nie poruszały się. Często powtarzała: „Żeby tylko Niemcy nie domyślili się tam pójść, tam przecież chowały się dzieci”. Kilka razy Luboczkę zabierano do punktu rozdzielczego, dokąd zwożono skądinąd przyszłych robotników przymusowych dla Niemiec. Trzy razy udawało się stamtąd uciec. Za czwartym razem, żeby uniknąć przymusowego wywiezienia, postanowiła zrobić sobie krzywdę – obsypała ręce wapnem, co spowodowało silne oparzenia skóry. Wiedziała, że faszyści nie lubili takich – z ranami i infekcjami. Zawsze krzyczeli: „Infekcja, in”
fekcja!”. Wydawało się, że za piątym razem wywózki nie da się uniknąć. Ale zachorowała na malarię i znów nie trafiła do wagonów, do których ładowano młodzież do Niemiec. Innych wysyłano do obozów śmierci… Tak nasza rodzina ukrywała się i chroniła dzieci przed faszystami przez trzy lata. Ojciec babci, Pawło, zginął w Niemczech, w Lipsku. Bardzo chciała odnaleźć jego grób, ale w czasach radzieckich było to prawie niemożliwe. Na 9 maja babcia zawsze gorzko płakała, zwłaszcza przy piosence „Dzień Pobiedy”. A mojej mamie mawiała: „Dzięki Bogu, nie wiecie, co to jest wojna!”. Walerija Weinberg, m. Mikołajów Piotr Groźny z kokardą na głowie Ponure spojrzenie, szeroko rozstawione brwi, ciemne jak dwa węgielki. Wydaje się, że taki był od urodzenia: surowy, rozsądny, nieubłagany. We wsi go szanowano. W kołchozowych garażach, gdzie po zbiorach plonów spokojnie odpoczywały Ziły i MAZy, często zbierali się mężczyźni, aby pogadać o swoim i odpocząć „przy ogóreczku”. Taka lokalna tradycja. Tam zawsze wspominano Piotra: że niby i żona porządna, i chałupa z ogrodem, i dwoje ładnych dzieci. Tam też mówiono, że był z niego dobry żołnierz. Jedno jego „a nu cicho” zmuszało do milczenia całą kompanię. Nawet doświadczeni starsi sierżanci bali się tego „uciszania”. Kiedy smoliste brwi marszczyły się i rozlatywały w różne strony, wszyscy od razu rozumieli – będzie piekło. Za to właśnie przezwano go Piotrem Groźnym. Mój dziadek Piotr Iwanowycz Miakota Ale to dla nich był Piotr Groźny, a dla mnie zawsze „dziadziulek”, który malował lalkom paznokcie na różowy kolor, a potem zmywał i przemalowywał na niebieski, bo tak mi się bardziej podobało. Z nim wcale nie było strasznie zjeżdżać z wysokiej, zaśnieżonej górki, bo dokładnie wiedziałam, że mnie złapie. Piotr Groźny pozwalał czesać swoje atramentowe włosy grzebykiem „mała wróżka” i wiązać je czerwoną kokardą. Uśmiechał się i poprawiał fryzurę w odbiciu niewielkiego lusterka. Nigdy nie karcił za mokre rękawiczki, bo zawsze nosił w kieszeni swoje suche – specjalnie dla mnie. Ogrzewał je swoją dłonią, a potem naciągał jedną dużą rękawicę na dwie moje małe dłonie. Mówię o nim w czasie przeszłym, bo 28 września 2005 roku dziadek odleciał za horyzont. Gdyby dane mu było wybierać, kiedy odchodzić, to żyłby jeszcze i żył, pielęgnując nowe wnuki i prawnuki. Zabrał go drut, czarny jak te same brwi. Poruszał się nim bezlitosny Tetiana Wasyliwna Korkiszko Jurij Sowa
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...czego jednak nie zrobiłem. Na podstawie Protokołu nr 6 przygotowano notatkę służbową dla ówczesnego pierwszego sekretarza obkomu partii i dla KC. Cóż, rezonansowym wydarzeniem okazał się mój tomik poetycki... Tego samego dnia spotkałem Annę-Halę Horbacz, której opowiedziałem o zebraniu-zgromadzeniu w Związku, a wkrótce o nim dowiedziano się także na emigracji. Po dwóch miesiącach na sprawozdawczo-wyborczym zebraniu w Związku Pisarzy jeden z partyjnych funkcjonariuszy ogłosił w duchu sowieckim swój werdykt: „Wydanie zbioru Kalynca to polityczna, wroga dywersja klasowego wroga”. Dodam, że podczas śledztwa wspomniano mi także o zbiorze „Poezje z Ukrainy”... Wydawałoby się, zbiór poezji, a jaka historia jest z nim związana... Warto zauważyć, że dwa zbiory – „Zimowe drzewa” Wasyla Stusa i „Poezje z Ukrainy” Ihora Kalynca – stały się w 1970 r. pierwszymi zwiastunami, przemawiając na cały świat swoim potężnym poetyckim słowem z Ukrainy w warunkach „żelaznej kurtyny” „imperium zła”. Oczywiste jest, że nie mogło to nie oburzyć sowieckiej partyjnej wierchuszki, „władzy przy władzy”. Dlatego, mimo wszelkich starań obrony nas przez diasporalne ukraińskie wydawnictwo w Londynie, nie udało się uniknąć aresztowania i uwięzienia... A w tamtym okresie – okresie radzieckiego totalitarnego Systemu – dla nas, młodych ukraińskich poetów-dysydentów, decydujące było wytrwać! Przeciwko nam bowiem uruchomiono całą represyjną machinę KGB na czele z ideologicznym komunistyczno-partyjnym aparatem. Naukowe badanie profesora Mykoły Tymoszyka, zasługujące na wielką uwagę, naświetla ważną tematykę działalności wydawniczej ukraińskiej diaspory w Wielkiej Brytanii. Niewątpliwie w tym wielka zasługa tych idejowych, pełnych odpowiedzialności i poczucia obowiązku pionierów ukraińskiego drukarstwa w diasporze, którzy siłą SŁOWA przełamywali „żelazną kurtynę” złowrogiego sowieckiego imperium, otwierając światu prawdę o Ukrainie. Wreszcie była to wspólna sprawa Ukraińców po obu stronach granicy w imię Ukrainy, jej kultury narodowej. Przede wszystkim zaś – w imię Wolności Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Ihor KALYNETS, poeta, działacz społeczny, były dysydent i wieloletni więzień polityczny radzieckich łagrów, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki. W jednym z niedawnych numerów czasopisma „Słowo Proświty” (w nr 10 z 11-17 marca 2021 r.) ukazała się obszerna recenzja pracy naukowej profesora Mykoły Tymoszyka „Ukraińskie dziennikarstwo na emigracji: Wielka Brytania” oraz „Ukraińskie wydawnictwa książkowe na emigracji: Wielka Brytania” (Kijów: „Nasza kultura i nauka”, 2021 r.), co skłoniło mnie do napisania tych słów jako uzupełnienia tego tematu. Właściwie te dwie gruntowne, a zarazem informacyjne publikacje zasługują na uwagę przede wszystkim dlatego, że naświetlają niezwykle interesującą tematykę z historii ukraińskiego wydawnictwa książkowego na emigracji, w szczególności w Wielkiej Brytanii. W badaniu prof. M. Tymoszyka w jednym z rozdziałów mowa jest o tak zwanych książkach-pułapkach. Z tego względu uważam za konieczne nakreślenie w kilku punktach historii nieistniejącego wydawnictwa, któremu w istocie było pisane odegrać ważną rolę, gdyż właśnie z tym „wydawnictwem” związane jest ukazanie się dwóch znaczących publikacji: Wasyla Stusa „Zimowe drzewa” oraz Ihora Kalynca „Poezje z Ukrainy”. Oba zbiory poetyckie, jak zaznaczono w wydaniach, zostały opublikowane w wydawnictwie „Literatura i sztuka” w 1970 r. i wydrukowane w Brukseli w Belgii. Pierwszy ukazał się zbiór Stusa, a drugi – mój, na którym wskazano: „drugi zbiór poezji” tego wydawnictwa. Co prawda, kolejne zbiory poetyckie innych autorów już nie ukazały się w tym „wydawnictwie”, a światło dzienne ujrzały tylko dwa wyżej wymienione tomy. Jeśli chodzi o mój zbiór, który wyszedł pod tytułem „Poezje z Ukrainy”, to podkreślę, że jego autentyczny tytuł to „Otwarcie szopki”. Natomiast tytuł zbioru „Poezje z Ukrainy” został nadany przez to nieistniejące wydawnictwo „Literatura i sztuka”, które wyjaśniło to w wydaniu z 1970 roku: „Tytuł tego zbioru poezji I. Kalynca jest tymczasowy i przez nas wymyślony. Pod jakim tytułem Autor nazwał tę książkę, nie wiemy: strona tytułowa odpisu zbioru była oderwana”. A dalej wydawnictwo podkreśliło: „Drukujemy tę książkę bez wiedzy i bez zgody poety i artysty. Robimy to z dwóch powodów: aby ocalić dla ukraińskiej kultury wysokiej jakości wkład poetycko-artystycznej twórczości młodego pokolenia oraz – aby kręgi kulturalne świata dowiedziały się, jakiej jakości i jakiej treści ukraińską twórczość kulturalną przygniatają okupanci Ukrainy”. Oczywiście, motywacja nadania mojemu zbiorowi innego tytułu była podyktowana ówczesnymi okolicznościami radzieckich realiów na Ukrainie, które były znane w kręgach emigracyjnych wśród Ukraińców. Dla lepszego zrozumienia podaję fragment z książki Petra Szkrabiuka „Pod Złotą Bramą / sześć elegii o rodzinie Kalynców” (Lwów, 1997), w której na 88. stronie zaznaczono: „Bezsprzecznie, prawdziwych (czy udawanych) ortodoksów moskiewsko-bolszewickiego imperium rozwścieczyło, że w przedmowie do „Poezji z Ukrainy” wprost nazwano ich okupantami, że faktem wydania zbioru rzucono im wyzwanie. Wściekaliby się jeszcze bardziej, gdyby wiedzieli, że ukraińskiego wydawnictwa w Belgii faktycznie nie było. To mistyfikacja – żeby zbić wszechobecne KGB z tropu. Książka Ihora (a wcześniej Stusa – „Zimowe drzewa”) drukowała się w Anglii, w wydawnictwie czysto banderowskim”. To było coś niesłychanego! Najwyraźniej, aby odwrócić uwagę KGB i tym samym chronić nas – młodych poetów – przed prześladowaniami i okrutnymi represjami radzieckiego systemu, przez ukraińskie wydawnictwo w Wielkiej Brytanii w Londynie został z wyprzedzeniem świetnie zaplanowany projekt – „założenie” nieistniejącego wydawnictwa w Brukseli pod neutralną nazwą „Literatura i sztuka” z jednym celem – pod fikcyjnym wydawnictwem wydać poważne publikacje: dwa zbiory poetyckie – mój oraz Wasyla Stusa. Pomyślnie wypełniwszy swoją misję, to wydawnictwo „zniknęło”, tak jak zresztą „powstało” w Brukseli... Ale w tamtym czasie – w 1970 roku – ja o tym wiedzieć nie mogłem... O tych faktach dowiedziałem się dopiero w 1993 r., kiedy przebywałem w Anglii, gdzie miałem spotkanie z dyrektorem i redaktorem tamtejszego ukraińskiego wydawnictwa – Wasylem Ołeśkiwem. Podczas naszego spotkania opowiedział mi wszystkie szczegóły historii z nieistniejącym wydawnictwem „Literatura i sztuka”, które odegrało swoją ważną rolę w propagowaniu ukraińskiej poezji na świecie, co było znaczącym wydarzeniem w literaturze narodowej. A KGB tak i nie udało się odkryć oszustwa z tym wydawnictwem... Pojawienie się na świecie mojego zbioru pod tytułem „Poezje z Ukrainy” za granicą w 1970 r. było doprawdy nieoczekiwane. Właśnie ks. Petro Myroniuk z ówczesnej Jugosławii wywiózł mój rękopis poza granice „imperium zła” – ZSRR, za co jestem mu bezgranicznie wdzięczny. O wydaniu mojego zbioru na Zachodzie dowiedziałem się od jednej mojej znajomej z Kanady, która przysłała list ze swoją fotografią. Kiedy uważniej przyjrzałem się fotografii mojej znajomej z książką w rękach, zauważyłem, że to były „Poezje z Ukrainy”... Wkrótce komuś udało się jednak przewieźć przez „żelazną kurtynę” do Lwowa dwa egzemplarze tego zbioru poetyckiego: dla mnie i Bohdana Soroki – jako artysty-ilustratora. Zaznaczę, że wydanie „Poezji z Ukrainy”, które było pięknie ozdobione ilustracjami lwowskiego grafika B. Soroki, zostało przychylnie przyjęte przez moich przyjaciół-ideowców z dysydenckiego kręgu przedstawicieli ukraińskiej inteligencji. Niestety, o tym wydaniu dowiedziało się również wszechobecne KGB. W radzieckim totalitarnym systemie publiczne potępienie było jedną z metod walki i nacisku na dysydentów, których myśli i oryginalna twórczość nie mieściły się w ramach ówczesnej radzieckiej rzeczywistości: ideologii komunistycznego reżimu i kryteriów socrealizmu. Takie publiczne potępienia towarzyszyły niszczycielskiej krytyce i demaskowaniu „antyradzieckich” poglądów inaczej myślących, ponadto mogły wobec nich zostać zastosowane nieprzewidywalne środki represyjne. Takie publiczne potępienie mnie również nie ominęło. Tak, 17 września 1971 r. (dość wymownie wybrano datę – 17 września, która w historii Zachodniej Ukrainy wiąże się z tzw. „wyzwoleniem” w 1939 r.) wezwano mnie do Związku Pisarzy. Ponieważ nie byłem członkiem Związku, nie planowałem tam iść. Ale pójść jednak musiałem, nie z własnej woli, a w trybie przymusowym: mnie, dosłownie, pod ręce zaprowadzono do Związku. Celem publicznych potępień – ówczesnych zgromadzeń – było zmuszenie człowieka do pokuty, wyrzeczenia się swoich poglądów i przyznania się do swoich „błędów”, w istocie była to moralna rozprawa z inaczej myślącymi. Przypominam sobie, że dyskusja o moim zbiorze poetyckim z uogólniająco-reprezentacyjnym tytułem „Poezje z Ukrainy”, który nadało wydawnictwo, była długa i trudna, co poświadczył Protokół nr 6 wspólnego posiedzenia zarządu i biura partyjnego Lwowskiej organizacji Związku Pisarzy z 17.09.1971 r. Jedną z kwestii porządku obrad była właśnie sprawa „O zbiorze I. Kalynca, wydanym za granicą” w „burżuazyjno-nacjonalistycznym” wydawnictwie. (Przyznajcie, w tamtym okresie przebić się przez „żelazną kurtynę”, aby przekazać rękopis na Zachód, było praktycznie niemożliwe. Mimo to udało się to zrealizować, wcielając w życie zamysł – wydać zbiór jako osobne wydanie.) Zatem mowa była właśnie o moim zbiorze „Poezje z Ukrainy”, który rzekomo ukazał się w Brukseli „bez wiedzy i zgody autora”. W wystąpieniu sekretarza biura partyjnego zaznaczono, że „w zbiorze „Poezje z Ukrainy”, który ukazał się w Belgii, I. Kalyniec nie zawsze jasno wyraża swoje pozycje ideowe [...]. Jego wiersze są dalekie od tych wymagań, które stawia się radzieckiemu pisarzowi [...]. Nie odciął się od wydawców, którzy wydali jego utwory, nigdzie nie wyraził swojego sprzeciwu”. Zmuszano mnie do publicznego, w szczególności w prasie, potępienia samego faktu pojawienia się tego zbioru za granicą. Przedstawicieli biura partyjnego Związku Pisarzy przede wszystkim interesowało, jaką drogą trafił rękopis za granicę i czy mam już egzemplarz. Odpowiedziałem, że te pytania mają charakter prokuratorski, w związku z czym kategorycznie odmówiłem odpowiedzi na nie, po czym przeszedłem do ataku, oskarżając Związek o politykę podwójnych standardów: jednych poetów drukują, a innych – zakazują. Wtedy też wspomniałem w swoim wystąpieniu artykuł Wasyla Stusa, w
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO, Czernihów Chodzi ogólnie o ukraińską wieś i chłopstwo, a konkretnie – na przykładzie mojego rejonu kulikowskiego, rodzinnej wsi Adijiwki. Nasz rejon kulikowski leży między czernihowskim a nieżyńskim. Z Kulikiwki do Czernihowa jest 36 kilometrów, do Nieżyna – 44. To geograficzne centrum obwodu. Precyzuję ten moment, aby wskazać: to nie jest odległy rejon. Przebiega tędy linia kolejowa Czernihów – Nieżyn – Kijów (codziennie kursuje też taka elektryczka), oraz autostrada o znaczeniu państwowym Czernihów – Nieżyn – Pryłuki – Pyriatyn. Terytorium to ludzie. Z tym jest smutno, tak jak ogólnie na Ukrainie. Jesteśmy jednym z niewielu państw, gdzie śmiertelność przewyższa dzietność. W ciągu trzech ostatnich dziesięcioleci populacja Ukrainy zmniejszyła się z 50 do 40 milionów. Co prawda, kilka milionów wyjechało za granicę. Populacja rejonu kulikowskiego jeszcze kilka dziesięcioleci temu przekraczała 30 tysięcy osób, obecnie wynosi 16 tysięcy. Ale to wszystko skutki procesu, który zaczął się znacznie wcześniej. W rejonie odbyły się tak zwane zjazdy wsi, nazywa się je już zebraniami – z powodu małej liczby ludności. Trudno bowiem nazwać „zjazdem” wydarzenie, kiedy do domu kultury przyszło kilkuset mieszkańców wsi, a przyszło kilkudziesięciu. To przejaw apatii, zwątpienia, że te zebrania coś dadzą wsi. Choć przyjeżdża na nie kierownictwo rejonu (zjednoczonej wspólnoty terytorialnej), kierownicy odpowiednich służb. Uczciwie mówiono wieśniakom, że problemów dotyczących zatrudnienia, sfery socjalnej i innych jest znacznie więcej niż możliwości finansowych wspólnoty, rejonu, obwodu, państwa. Ale warto powiedzieć także o demografii. Największą pod względem liczby ludności wsią rejonu jest Sałtykowa Diwycia. Czarująca wieś nad brzegiem Desny, ze sławną historią, jeszcze od czasów książęcych, a za czasów hetmańszczyzny – miasteczko sotenne. Obecnie jest tu 1058 mieszkańców, w 2020 roku zmarło 35 osób, urodziły się 4. W ponad połowie wsi rejonu urodziło się w ciągu roku troje lub mniej dzieci, a w kilku wsiach – ani jedno. Natomiast w przypadku śmiertelności rachunek idzie w dziesiątki. Moja wieś Adijiwka – 12 kilometrów od Kulikiwki, w stronę Desny. To zdjęcie zrobiłem w centrum wsi. Ujęcie jest charakterystyczne: trzy puste budynki. Po lewej – dawna poczta i kasa oszczędnościowa, dawno zamknięte. Zamknięto prawie wszystkie wiejskie urzędy pocztowe, ponad pół tysiąca (!), a zamiast nich wypuszczono na samochodach tak zwane „oddziały przewoźne”. Dwa inne budynki – dawne sklepy z artykułami przemysłowymi i gospodarczymi. Obydwa zamknięte. Działa jeden sklep niedaleko. Kilka lat temu we wsi zamknięto szkołę. Przy czym wieśniacy nie mogli zrozumieć, dlaczego zamknięto tu szkołę, gdzie było 35 uczniów, kiedy w znacznie większych wsiach pozostawiono szkoły, gdzie było 13–18 i mniej uczniów. Wyjaśnienie nasuwało się samo: żeby wzmocnić sąsiednią szkołę średnią w Kowczynie. Teraz jest tu 60 uczniów z Kowczyna i 30 – z Adijiwki, których dowożą autobusem szkolnym. „Elegancki, romantyczny, młody ukraiński geniusz Gogol przyszedł na Zjazd Andriejewski. Już myśl się wyłania i pióro w gotowości… Moment twórczości. Taka wyrafinowana, estetyczna, duchowo nasycona kompozycja! Wiemy, jak długo i z jaką miłością pracował maestro Borys Dowhań nad tym dziełem. Bywaliśmy w jego pracowni. Teraz jesteśmy szczęśliwi, że Mikołaj Wasiljewicz jest z nami, kijowianami, na Zjeździe Andriejewskim, wreszcie – z całym światem, bo ulica ta jest wyjątkowa. Nasze podziękowania dla wszystkich, którzy przyczynili się do postawienia
Wieś broniła szkoły do ostatniego. Ale wtedy spadły na nią jednocześnie dwie plagi. Najpierw Rada Najwyższa wprowadziła do ustawodawstwa oświatowego podstępną zmianę: szkoły można było zamykać już bez zgody mieszkańców wsi, rad wiejskich, a na mocy decyzji władz rejonowych. Druga innowacja dobiła szkoły, i nie tylko je, i nie tylko tutaj: gdzieś siedmiokrotnie (!) podrożał gaz. Choć akurat przyszła władza z drugiego Majdanu, który powstał zarówno w imię państwowości, jak i sprawiedliwości społecznej. Takich taryf, zwłaszcza dla obiektów socjalnych, wytrzymać już było nie sposób. Po szkole w tym budynku mieści się teraz wiejski dom kultury. Stary (pierwotnie była to cerkiew, zbudowana gdzieś 140 lat temu) dawno się rozpadł. Obecnie z dwóch sal lekcyjnych zrobiono niemałą salę dla widzów. W kolejce – remont jeszcze dwóch pomieszczeń, gdzie będą wiejskie muzeum i sala sportowa. Środków, jak zawsze, nie ma. Pojawiły się plotki o zamknięciu przedszkola. Ale jest w nim teraz 12 dzieci, a latem bywa i po 15, choć w tym samym, znacznie większym Kowczynie w przedszkolu jest tylko siedmioro dzieci. Ogółem (uczniowie plus przedszkole) w Adijiwce jest około 50 dzieci. A to jeszcze kilkudziesięciu rodziców, nie starych, raczej młodych ludzi. Przecież nawet rodzice 11-klasisty mają około czterdziestu lat. Tak więc jest to żywa wieś, mimo niepocieszającej demografii. Oto tylko pracować tym młodym i w średnim wieku rodakom we wsi prawie nie ma gdzie. Niemało osób jeździ do pracy do Kulykiwki, Czernihowa, Browarów. I, oczywiście, do Polski i Czech. Natomiast, jak zauważył jeden z rodaków, w Kulykiwce w dużym sklepie z materiałami budowlanymi prawie cały towar sprowadzony jest z zagranicy. I rodak dziwi się: czyżby w Kulykiwce tak trudno było otworzyć, na przykład, niewielki zakład wyrobów metalowych? Gdzie robiliby te same gwoździe, łopaty, widły, grabie, inny bardzo potrzebny tymże wieśniakom towar. I mogliby znaleźć zatrudnienie ludzie ze wsi rejonu. Zamykanie obiektów socjalnych wsi. „Nieopłacalne” – główna teza władzy, poczynając od rejonowej, a kończąc na centralnej. Czyli ekonomicznie nieopłacalne, deficytowe jest utrzymywanie tych obiektów. I zaczynają się wyliczenia wydatków budżetowych na mieszkańca wsi, na ucznia, na dziecko w przedszkolu. Wydatki te są różne. Dwie wsie, dwie szkoły, praktycznie jednakowe budowle, jedna liczba nauczycieli, jednakowe wydatki na ogrzewanie, elektryczność, pensje. Ale w jednej szkole jest 60 uczniów, w drugiej – 40. Jasne, że wydatki średnio na ucznia w mniejszej szkole będą półtora raza większe. Filozofia podziału ludzi na sorty jest dawna, ma minimum 100 lat: ponad 70 lat władzy radzieckiej i już 30 – naszej niepodległości. To wtedy, gdy faktycznie uważano, że Moskwa – to ludność 1. sortu, Kijów – 2. sort, Czernihów – 3., Kulykiwka – 4., Adijiwka – 5. Oczywiście, to wszystko jest względne, według naszych radzieckich i poradzieckich miar. Bo „pierwszosortowy” moskwianin żył gorzej niż przeciętny mieszkaniec wsi czy miasteczka w Szwecji lub Finlandii. Ale przecież my żyliśmy i żyjemy tutaj, i taki podział ludzi jest po prostu oburzający. Jeszcze w połowie lat 50. poprowadzono słynny w swoim czasie gazociąg Daszawa – Moskwa, nazywano go jeszcze DKBM (Daszawa – Kijów – Briańsk – Moskwa). Dziesiątki lat pędzono nim gaz z Ukrainy Zachodniej do Rosji. Wypompowali. Potem tą samą rurą zaczęliśmy kupować gaz w Rosji. Ale teraz chodzi o to, że ponad 30 lat nie można było podłączyć do tego gazociągu ukraińskiej wsi, wieśniaków. Przy tym, że, na przykład, w naszym rejonie gaz przechodził przez obrzeża Kulykiwki, Kowczyna, Adijiwki, dosłownie za ogrodami. I dopiero w 1988 roku moja wieś została wreszcie zgazyfikowana. Minął rok. Moja mama jakoś mówi: „Nie wyobrażam sobie, jak to bez gazu”. Ja wtedy odpowiedziałem jej, że ona, chyba, chciała powiedzieć co innego. Że teraz już nie wyobraża sobie, jak by dalej bez gazu. Ale jak ogólnie bez gazu – naprawdę dobrze sobie wyobraża, bo przeżyła bez niego 70 lat. A pożyła rok po ludzku i zobaczyła, że jest inne, normalne życie. Szkoda tylko, że zobaczyła je w ósmej dekadzie życia, jak i jej rówieśnicy. W swoim czasie wódz bolszewików Lenin prorokował, że „komunizm – to władza radziecka plus elektryfikacja całego kraju”. Władzę oni pochwycili szybko i trzymali ją zębami ponad 70 lat. A oto i 50 lat po rewolucji elektryczności w mojej wsi jeszcze nie było, przeprowadzili ją dopiero pod koniec lat 60. Tylko w latach 70. w rejonie zaczęto kłaść asfalt do wsi. Do tego w jesienną i wiosenną niepogodę czasami dojechać można było nie po prostu ciężarówką, która służyła także pasażerom, bo samochodów osobowych prawie nie było, a maszyną, którą ciągnął na holu traktor. Natomiast ukraińskie ziemie, mimo wszystko główne bogactwo kraju, zajęły agroholdingi. Rozmowy o rolnictwie ostatnio jakoś ucichły. Agrobaroni, wypompowując ze wsi, z wieśniaków nie miliony, a miliardy, tylko drobnostkę nadzysków rzucają, jak psu kość, na wsie, na których się dorabiają. Przy tym całą Ukrainę zasiali w zasadzie dwiema kulturami: słonecznikiem i kukurydzą. Tymi, które nie tylko trzeba gęsto traktować chemią, ale które po prostu wyjaławiają ziemię. Druga plaga – zaorywanie łąk, bezczelne, bezkontrolne. Oto teraz rodacy z niecierpliwością czekają, czy będzie, w odróżnieniu od dwóch poprzednich bezwodnych wiosen, chociaż taka powódź, jak w 2018 roku? Może i nie być. I tutaj nie tylko globalne czynniki naturalne. Tutaj i to samo zaorywanie łąk, w tym absolutnie nielegalne nad brzegami rzek, które napełniają Desnę. W rezultacie – zamulanie, prawie wysychanie tych rzek. Niedawno w kraju odbywało się forum „Ukraina-30”. Nieco przypomina ono dawne radzieckie fora „budowy komunizmu”. Ale trzeba przecież myśleć o przyszłości. Wśród licznych problemów ukraińska władza wspomniała i o wsi. O której lubią u nas gęsto rozprawiać jako o „kolebce narodu”, ale gdzie mimo wszystko mieszka niech nie połowa, gdzieś jedna trzecia Ukraińców. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski opowiedział, że program reformowania wsi obliczony jest na 9-10 lat. W wystąpieniu prezydenta niemało jest rozsądnych sądów. Na przykład, że młodzież i ludzie w wieku produkcyjnym teraz opuszczają wsie z powodu braku pracy, w rezultacie czego stopniowo wsie podupadają. „My teraz przygotowujemy 1600 projektów infrastrukturalnych w każdej wsi. Program na razie obliczony jest na 9-10 lat. 500–600 zrobimy w najbliższych czterech latach”. I podsumowanie: „Potrzeba dużo pieniędzy”. To poza wątpliwością. Prawda, Zełenski z jakiegoś powodu oczekuje, że reformy na wsiach odbędą się kosztem sponsorów lub przy wsparciu biznesu. Czyli udział państwa, jego budżetu będzie drugorzędny? Jest i inna opinia. Państwo, i ZSRR, i Ukraina, wiekami uważało wieśniaków za ludzi 5. sortu. W rezultacie, zadłużyło się u nich niezliczenie. Co całkiem logicznie doprowadziło do ruiny, zubożenia, wymierania wiejskiej Ukrainy. I warto by, umownie mówiąc, postawić pomniki tym młodym ludziom, którzy, mimo wszystko, jeszcze jednak pozostają żyć na wsi. A dług państwa, społeczeństwa wobec ukraińskiej wsi i wieśniaków trzeba oddawać kolosalny. Bez haniebnych wyliczeń „wydatków na ucznia, wychowanka przedszkola”, bez dzikiej filozofii „nieopłacalności” wsi i wieśniaków.
Tłumaczenie maszynowe
25 marca w Kijowie, na Andrijiwskim Uzwozie, ustawiono kompozycję rzeźbiarską „Młody Gogol” autorstwa Borysa Dowhania (1928–2019), którą artysta podarował rodzinnemu miastu już w 2008 roku. Oficjalne uroczyste otwarcie odbędzie się po zakończeniu kwarantanny. Ale już dziś wielu kijowian ma możliwość zobaczenia tej rzeźby. Oto pierwsze opinie, które dotarły do „SP”.
…odnowienie arcydzieła sztuki, zwłaszcza ze strony administracji Podołu. Niski ukłon, Maestro. Bo on żyje w swoim dziele. Teraz będziemy często przychodzić tu i przyprowadzać przyjaciół oraz krewnych do tego nowo powstałego romantycznego duchowego skwerku, do Mykoły Wasylowicza, żeby pogościć, zaczerpnąć inspiracji z jego dowcipu, humoru, jego miłości do pamięci historycznej, jego szacunku dla człowieka, który „powinien pamiętać, że nie jest materialnym bydlęciem, lecz Myślicielem”. Maria Stus, matematyczka, siostra Poety; Walentyna Oleszczenko, lekarka; Hryhorij Oleszczenko, inżynier
„Gogol – wielki Ukrainiec! Wielkie podziękowania dla rzeźbiarza za „Młodego Gogola”! Szczęśliwie widzieć to arcydzieło sztuki na moim ukochanym Andrijiwskim Uzwozie!” Nina Kuszniruk, inżynierka, miłośniczka
„Bardzo spodobała mi się nowa rzeźba młodego Gogola na Andrijiwskim Uzwozie. Doskonale estetyczny wizerunek. Dziękujemy za radość ze spotkania z wielkim pisarzem w Kijowie, a do tego obok Akademii Mohylańskiej, w której bywał”. Natalia Korniejczyk, pielęgniarka; Ihor Drozd, reżyser
„Rzeźba Gogola na Andrijiwskim Uzwozie jest odbierana z radością. Im więcej takich obiektów kultury, tym lepiej!” I. A. Bondarenko
„Przepełniają mnie uczucia radości. Bardzo wdzięczny jestem za możliwość stałego spotykania się i prowadzenia szczerych rozmów z Gogolem na Andrijiwskim Uzwozie”. Dmytro Łysenko, prawnik, adwokat
„Miła niespodzianka spotkać na Andrijiwskim Uzwozie Mikołaja Gogola. Bardzo oryginalne i przekonujące rozwiązanie artystyczne. Profesjonalna praca! Wyjątkowo na czasie – teraz trzeba sprowadzić Gogola z powrotem na Ukrainę. Sądzę, że to miejsce należy lepiej urządzić. Dziękuję tym, którym nie jest obojętna, którzy pielęgnują naszą historię i kulturę”. Mykoła Winogradow, kijowianin
„Zachwyceni rekonstrukcją kiedyś zaniedbanego zakątka na Andrijiwskim Uzwozie. I Gogol, czujemy, tu czuje się komfortowo. Będziemy do niego przychodzić na ciche rozmowy”. Mieszkańcy obwodu kijowskiego
„On cały jest w swoich postaciach! Świetna robota w pięknym miejscu”. Olena, inżynier
„Szczęśliwy, że dziś widzę na Andrijiwskim Uzwozie naszego młodego ukraińskiego Gogola, z piórem w ręku, natchnionego swoimi twórczymi obrazami. Bardzo ładne, udane miejsce dla rzeźby. Wielkie podziękowania i chwała utalentowanemu, wielkiemu ukraińskiemu rzeźbiarzowi Dowhanieві!” Andrij Hajdamacha, dziennikarz
„Do ziemi pokłon autorowi kompozycji rzeźbiarskiej „Młody Gogol” Borysowi Dowhanowi. Dziękuję!” Wasyl Owsijenko, filolog, więzień polityczny radzieckich łagrów 1973–1988 lat.
Tłumaczenie maszynowe
Władlena RUSSOVA, przewodnicząca Mikołajowskiego Miejskiego Oddziału „Proświty” im. M. Arkasa. W marcu Bohdan Kohut, członek Narodowego Związku Pisarzy, więzień polityczny, skończyłby 100 lat. I chociaż znaczną część swojego życia po powrocie z łagrów przeżył i przepracował w naszym mieście, mieszkańcy Mikołajowa wiedzą o nim bardzo niewiele. Jednocześnie Bohdan Kohut jest laureatem nagrody im. Bohdana Łepkiego (2001 r.), autorem pięciu ważnych dla zrozumienia naszej przeszłości książek o wydarzeniach II wojny światowej i powojennej historii imperium sowieckiego, o represjach wobec bojowników o państwo narodowe OUN-UPA. Z niewielkiej liczby artykułów wstępnych do jego książek, Wikipedii, notatek prasowych i powieści-wspomnień samego autora dowiadujemy się o życiowej i twórczej drodze pisarza. Urodził się we wsi Koniuchy w obwodzie tarnopolskim w rodzinie rolnika, żołnierza UPA, który z oddaniem prowadził kronikę wydarzeń swojej wsi. W 1935 roku Bohdan wstąpił do Młodzieży OUN, a w 1940 roku został pełnoprawnym członkiem OUN. Podczas wojny był aresztowany przez Niemców, trzykrotnie uciekał przed rozstrzelaniem. W 1945 roku został aresztowany przez SMIERSZ i w 1947 roku skazany na karę śmierci. Jednak karę zamieniono na wieloletnie więzienie w łagrach GUŁAG-u. Oskarżono go o przynależność do „niemiecko-faszystowskiej bandy OUN”. Karę odbywał na Kołymie. O tym czasie i jego ludziach, o swoim osobistym losie napisał powieść-wspomnienie „Pod czarnymi wiatrami” w trzech tomach (1995, 1997, 1999 r.). A o skomplikowanych perypetiach swojego pobytu we wsi Koniuchy pod ciągłą presją i groźbami władzy oraz pamiętnych organów „bezpieczeństwa” autor opowiadał w powieści-wspomnieniu „Cierpki posmak wolności” (2005). Swoją drogą, Łesia Pańkiw z Londynu, która opiekowała się losem Bohdana Josypowycza, nazwała go „nikomu nieznanym ukraińskim Sołżenicynem”. Wykształcenie podstawowe Bohdan Kohut zdobył w sześcioletniej szkole w rodzinnych stronach. Później, już po zwolnieniu, w Mikołajowie ukończył eksternistycznie szkołę średnią. Zaocznie studiował na Uniwersytecie w Odessie, a dyplom wyższej uczelni otrzymał w Gorłowskim Instytucie Pedagogicznym, zdobywając zawód nauczyciela języka angielskiego. Zwolniony został w styczniu 1956 roku, ale zakazano mu mieszkać w rodzinnych stronach. Musiał jechać na południe Ukrainy, a w Mikołajowie, gdzie miał znajomych Galicjan i krewnych, zatrzymał się w 1958 roku. Dobrze znał się na krawiectwie, więc przez pierwsze dwa lata pracował w Mikołajowskim Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym jako krawiec-kostiumolog. Później, zdobywając wyższe wykształcenie na wydziale języków obcych Uniwersytetu w Odessie, uczył języka angielskiego w szkole średniej nr 39, ośmioletniej nr 35, wykładał także w latach 1975–1981 w Mikołajowskim Instytucie Budownictwa Okrętowego. Biegle władał językiem niemieckim, polskim i hiszpańskim. Oczywiście, KGB nie pozbawiło B. Kohuta swojej „opieki” również w tych miejscach pracy. Pod koniec lat 80. Bohdan Josypowycz udał się na Ukrainę Zachodnią, gdzie po 1989 roku aktywnie włączył się w pracę społeczną i twórczą – został jednym z założycieli Ukraińskiej Partii Narodowej (1989–1990), był członkiem kierownictwa OUN na Ukrainie (1993–2005). Wspomnienia pisał już od 1970 roku, ukrywając to przed ubeckimi szpiclami. W 2008 r. we Lwowie wydał swoją ostatnią książkę „Opowieści katorżniczki Myrosławy Pełech-Kuroweć”. Dla niego historia bohaterki była ważnym uzupełnieniem obrazu łagrowej „planety”. W książce mowa jest o funkcjonowaniu kołymskich kobiecych łagrów oraz o życiu codziennym dziewcząt i kobiet z Ukrainy Zachodniej. Z bohaterką tej książki autor spotkał się pod koniec lat 80. XX wieku na spotkaniu byłych więźniów politycznych we Lwowie. Zauważając, że Myrosława Pełech-Kuroweć okazała się utalentowaną opowiadaczką z fenomenalną pamięcią do wydarzeń, imion i różnych szczegółów życia codziennego, autor postanowił przedstawić opowieść w pierwszej osobie. Chociaż książki Bohdana Kohuta są dostępne w Internecie, to w wersji papierowej w bibliotece miejskiej i obwodowej Mikołajowa znajduje się tylko „Pod czarnymi wiatrami”. Członkowie Mikołajowskiego Miejskiego Oddziału „Proświty” im. M. Arkasa dołożyli swoją cegiełkę do popularyzacji książek przemilczanego u nas pisarza – wspólnie z Centralną Biblioteką im. M. Kropywnyckiego oraz Mikołajowską Obwodową Uniwersalną Biblioteką Naukową zdigitalizowano dwie ostatnie książki: „Cierpki posmak wolności” oraz „Opowieści katorżniczki Myrosławy Pełech-Kuroweć”. 16 lutego 2021 roku uczciliśmy Bohdana Kohuta w 10. rocznicę śmierci. Jego grób znajduje się na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie. W marcu członkowie Proświty przeprowadzili konferencję literacko-historyczną „Bohdan Kohut – pisarz, pedagog, więzień polityczny”. Z referatami wystąpili docenci V. M. Russova, L. V. Starowojt, I. J. Bereza, N. V. Szewczenko, przewodniczący obwodowego towarzystwa „Memoriał” im. V. Stusa J. O. Zajcew, przewodnicząca organizacji społecznej „Ukraińskie Towarzystwo »Proświta« Mikołajowszczyzny” O. M. Maczuła. Moderatorem była kierowniczka czytelni Centralnej Biblioteki Miejskiej dla dorosłych im. M. Kropywnyckiego I. V. Zahreba. Wystąpienia uzupełnili ci, którzy dołączyli do transmisji online. Konferencja odbyła się w ramach działalności Klubu Językowo-Historycznego przy partnerskim wsparciu organizacji społecznej „Ukraińskie Towarzystwo »Proświta« Mikołajowszczyzny” oraz Mikołajowskiego Miejskiego Oddziału „Proświty” im. Mykoły Arkasa, a wersja wideo konferencji przechowywana jest na stronie biblioteki w portalu społecznościowym Facebook.
czuk, Anna Zalewska, Marian Zawałko i – Karol Wojtyła... W czasach kolczasto-drutowego reżimu Breżniewa, kiedy na jednego poetę przypadało co najmniej dziesięciu agentów KGB, Mykoła Pszenycznyj był jedynym na Rówieńszczyźnie, który regularnie przysyłał mi listy i kartki, będące wtedy dla mnie łykami źródlanej wody na pustyni... Te listy świadczą również o tym, jak napięte i niespokojne było jego życie, jak aktywne było jego sumienie!.. “Oto i wszystko, Ludmiło, – pochowaliśmy dzisiaj Wasyla Stusa w rodzinnej ziemi, przyprószonej ukraińskim radioaktywnym śniegiem, i wszyscy my posiwieliśmy nieco tego dnia, a Ukraina jeszcze boleśniej zagryzła (aż do krzyku, aż do kalinowego jęku) swoje białokrwiste usta... Mykoła. m. Kijów, dworzec” (19.11.1989 r.). “...Dzisiaj w mojej rodzinnej wsi Mołodawa poświęcili zbiorową mogiłę dwóch powstańców, zabitych przez enkawudzistów w grudniu 1944-go. Przewodniczący rady wiejskiej odmówił otwarcia żałobnego wiecu. Ksiądz miejscowej cerkwi (UPC) – też odmówił. Stanąć na czele wiecu przyszło mnie... A ile jeszcze przed nami – wskrzeszać takich mogił!..” (17.05.1992 r.). “Nowin – dwa miliony. Najważniejsza (która zabiera 99% sił i nerwów), bezsprzecznie RUCH nasz NARODOWY. Przygotowuję obecnie Konferencję Założycielską “Zielonego Świata” w Równem i wiec, który odbędzie się 9 września br.” (6.08.1989 r.). “...Kiedyś brat ojca poszedł w rewolucję. I – nie wrócił... Idę w Rewolucję dzisiaj. Chcę wrócić. Choćby w Pani wspomnieniu... “Opuszczają nas wnuki i prawnuki. Cały do ziarna, łuszczy się ród. Kto zostaje z Wami pod sztandarem? Tylko poeci i buntownicy!..” (zob. czasopismo “Prapor” nr 9 br.) Bądźmy! Ruszajmy! Mykoła” (11.10.1989 r.). Improwizujący, aforystyczny, zawsze był pełen dobrego humoru, nawet wtedy, gdy cierpiał nieznośny ból... 65 lat przeżytych na ziemi – to tak niewiele. Ale ... poeci są nieśmiertelni. O to, co najświętsze, toczy się dzisiaj bitwa – Niech Rodzime Słowo pomoże nam... Poezjo, to ty – moja modlitwa. Smutna, bo prawda. Prawda, bo smutna. Imię Mykoły Pszenycznego było i pozostanie poetyckim symbolem Rówieńszczyzny. Ludmiła ŁYTWYNCZUK, poetka, członkini NSPU, wieś Marynyn, obwód rówieński
Tłumaczenie maszynowe
20 marca 2020 roku odszedł spośród nas Mykoła Pszenycznyj – poeta, publicysta, regionalista, działacz Proświty, który został uhonorowany najwyższym odznaczeniem Ogólnoukraińskiej „Proświty” im. Tarasa Szewczenki – medalem „Budowniczy Ukrainy”.
…, Iwanem Nosalem, Jarosławem Isajewyczem, rodziną Szumowskich… „Mykoło! Wasz cykl w »Ojczyźnie« jest znakomity. Wejrzeliście głęboko w życie. Witam Was, witam ukraińską poezję…” – pisał do młodego poety klasyk naszej literatury Ołeś Honczar w 1986 roku. Błagam: „Szanuj się, narodzie!” Ocali cię nie śmiech, lecz Ból. Sam sobie bardziej zaszkodzisz, niż zaszkodzą ci inni….”. Te słowa, wypowiedziane przez Mykołę Pszenycznego jeszcze w połowie lat 80. XX wieku, okazały się proroczymi, co dziś widzimy. Każdy wiersz Mykoły chce się cytować, bo jest w nim Dusza! Jedna z jego książek poetyckich tak właśnie się nazywa – „Dusza”. Są pisarze, których dusza jest „zapięta” na wszystkie guziki i w deszczowy czas nie da się do nich dotrzeć, bo znają tylko siebie, swój komfort i swoją dumę. Mykoła Pszenyczny należał do innego grona, należał do tych, którzy duszę swoją kładą za przyjaciół swoich. Pieszo przeszedł całe Wołyń i pół Białorusi, nierzadko nocą przedzierając się przez lasy do swoich białoruskich pobratymców, mieszkających w odległych wsiach. …Jak wysokie są niebiosa, zimne, Jaka głęboka śnieżna ciemność… Nie ma, nie ma dziś sprzyjającej drogi, A jutro – liczyć na nią daremnie. Niósł ciepło i światło swojego serca (czasem ryzykując życiem!) w „czarno-biały świat”, gdzie czekali spragnieni prawdy… Pisał tak, jak żył. I żył – jak pisał. „Wszelki oddech niech chwali Pana”, mówi się w Piśmie Świętym. I to rozbrzmiewa w wierszach poety-miłośnika przyrody. …Dobrze mi, Że nie mam strzelby I żadnego ptaka nie podbiłem. Już na początku swojej twórczej działalności M. Pszenyczny, jak chyba nikt inny spośród jego rówieśników literackich, troszczył się o problemy ochrony i zachowania przyrody. „Płycieją rzeki, bo płycieją dusze”, mówił poeta. W jego książce „Przestroga” cały rozdział poświęcono tematyce ekologicznej. Mieszkał na wsi i widział, w jak zbrodniczym tempie niszczone są lasy, rzeki, łąki… A tak chciało się widzieć swoją Ukrainę bogatą i piękną: …Posadzę żołędzie. Wybuchajcie zielenią, dęby! – Aby nasza ziemia Choć na gałąź młodsza się stała. Przez wiele lat w dubieńskiej telewizji emitowano autorskie programy „Wędrówki krajoznawcze z Mykołą Pszenycznym” oraz „Skarby Rezerwatu” – przez pewien czas był on naukowym współpracownikiem Państwowego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu w Dubnie. I to on już od połowy lat 80. był inicjatorem odrodzenia dawnej, prawdziwej historii tego miasta. Właśnie M. Pszenyczny stał się pierwszym nominowanym do honorowego wyróżnienia miasta Dubna – „Kryształowego Żołędzia”. Według scenariuszy Mykoły i Ljubow Pszenycznych powstały pełnometrażowe filmy artystyczno-dokumentalne „Złota Podkowa Borysa Woznyckiego” – trzy odcinki, „Bajka starego młyna” – o wsi Myrohoszcz i inne. Swoją książką „Strzelali w Prawdę, Młodość, Piękno” Mykoła Pszenyczny opowiedział światu o strasznych zbrodniach enkawudzistów – masowych rozstrzeliwaniach w dubieńskim więzieniu w czerwcu 1941 roku. Jego perze należą też książki o więźniach politycznych komunistycznych obozów koncentracyjnych: Ihora Łozowjuka („Dla Dubna, dla Wołynia, dla Ukrainy…”), Mykoły Syrwyckiego („Nad rzeką, nad Ikwą”), oficera UNR Arsena Szumowskiego („Silny, mężny, nieustraszony”), poety-dysydenta Mykoły Wiwczaruka („W mojej duszy płonie ogień”)… A jego poemat-freska „Miedza” to duchowa perła w skarbcu rodzimej literatury. Jako tłumacz M. Pszenyczny był gościem międzynarodowych festiwali poetyckich. Uczestniczył w licznych seminariach, a do redagowania wybierał takie utwory, które wzbogacają, a niekiedy także uzupełniają literaturę ukraińską. To znani poeci (oprócz tych polskich autorów listę można uzupełnić setką nazwisk z innych literatur): Mieczysław Czajkowski, Aleksander Nawrocki, Krystyna Koniecka, Jan Leon…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...radnego mistrzostwa, profesorka Iryna Szesterenko – wyjątkowa osoba, która w ciągu dwóch tygodni opanowała całą partyturę, a to ogromny nakład pracy, grała za cały orkiestrę. Wszyscy aktorzy czuli jej wsparcie. Na stworzenie kostiumów i dekoracji nie było czasu, dlatego wzięto je z innych inscenizacji. W szczególności z opery Glucka „Orfeusz”. Chciałabym szczególnie podziękować Ołeksandrowi Kostinowi, który powierzył mi wykonanie pierwszego odczytania swojej opery. Mam nadzieję, że temu spektaklowi zostanie nadane życie, zabrzmi on barwami orkiestrowymi, wtedy oczywiście efekt będzie mocniejszy. Byłoby dobrze, gdyby mieliśmy więcej współczesnego ukraińskiego repertuaru, a klasyka operowa brzmiała w tłumaczeniu na język ukraiński. Dla mnie Mozart, jego twórczość operowa, pozostaje zagadką. Bardzo chcę wystawić tego kompozytora. Jednocześnie dążę do znalezienia formy, która pozwoliłaby odsłonić pewne sensy społeczne i ideologiczne. We wszystkim staram się dotrzeć do istoty rzeczy.
Ten wernisaż zainspirował artystów z niepełnosprawnościami z całej Ukrainy i innych krajów, studentów, uznanych mistrzów pędzla, ludowych i zasłużonych artystów Ukrainy oraz dzieci z niepełnosprawnościami do pokochania Umania, stworzenia cyklu prac o naszym rodzinnym mieście i poszerzenia jego lokalizacji artystycznych o nowe, unikalne ekspozycje, co stało się kulturowym „magnesem” dla zagranicznych i krajowych gości. – Szczególnie cenne jest to, że taka wystawa odbywa się w sferze sztuki inkluzywnej – podkreślił przedstawiciel Ukraińskiego Funduszu Kultury Roman Hondz. – I nie tylko dlatego, że musimy być tolerancyjni. Musimy rozumieć, że sztuka może pomagać wszystkim ludziom. Osoby z ograniczonymi możliwościami mogą włączyć się w rozbudowę państwa, a państwo zaczyna finansować takie projekty. Uczestnik plenerów, członek unikalnej artystycznej rodziny Jakutowyczów Dmytro Jakutowycz opowiedział, że ta wystawa stała się dla niego wielkim darem losu. Takie projekty pomagają osobom z ograniczonymi możliwościami uwierzyć w swoje siły, inspirują do twórczości. Członkini Narodowego Związku Mistrzów Twórczości Ludowej Natalia Osipenko zauważyła, że projekt „Sztuka bez ograniczeń” to nowe doświadczenie. Dzięki temu projektowi zrozumiała, że kiedy człowiek tworzy, ma ogromną siłę. A zasłużona mistrzyni twórczości ludowej Ukrainy Natalia Swyrydiuk jest przekonana, że aby artysta mógł w pełni żyć, musi nieustannie tworzyć. Właśnie taką szansę dają plenery. Wśród uczestników plenerów i wystawy są Iwan Pyłypenko, Kateryna Biletina, Kateryna Rudakowa, Walerij Zalisznuk, Halyna Andrusenko, Halyna Inhula, Jewhen Finenko, Switłana Uszakowa, Iwan Petruczyk, Wadym Martyniuk, a także inni znani i młodzi artyści, reprezentujący niemal całą Ukrainę.
Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO
Tłumaczenie maszynowe
W Wielkiej Sali imienia Bohatera Ukrainy Wasyla Slipaka Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy imienia Piotra Czajkowskiego odbyła się premiera opery-baletu Ołeksandra Kostina „Orgia” według dramatu Lesi Ukrainki pod tym samym tytułem. Tę operę wystawiono po raz pierwszy. Reżyserką-inscenizatorką jest aspirantka katedry przygotowania operowego i reżyserii muzycznej Tetiana Woronowa. To jej trzecia praca reżyserska. Wcześniej Tetiana zrealizowała inscenizacje „Hiszpańskiej godziny” Ravela we własnym przekładzie na język ukraiński oraz opery dziecięcej Mykoły Łysenki „Pan Kocki”. – W programie szkolnym poświęca się niewystarczająco dużo uwagi studiowaniu twórczości Lesi Ukrainki, pomija się jej najbardziej wartościowe dzieła – uważa reżyserka. – Kiedy uczyłam się w szkole muzycznej, tam również poświęcano mało uwagi studiowaniu literatury ukraińskiej, prawdziwie zaczęłam odkrywać jej skarby dopiero w ostatnich latach. Opera „Orgia” miała być moją pracą magisterską. Rozpoczęliśmy próby, ale w marcu 2020 roku z powodu kwarantanny praca ta została przerwana. Wraz z aktorami czekaliśmy na tę inscenizację cały rok. Dopiero na dwa tygodnie przed jubileuszem Lesi Ukrainki kierownictwo akademii poparło nasz zamiar i mogliśmy powrócić do tego pomysłu. Chciałam wziąć do pracy utwór współczesnego ukraińskiego kompozytora, taka muzyka jest u nas niedoceniana. Mój pierwszy pedagog, nauczyciel reżyserii, wieloletni reżyser Narodowej Opery Ukrainy Mykoła Hamkało zamierzał wystawić tę operę jeszcze dwadzieścia lat temu, ale wtedy nie wyszło. Zaproponował, by porozmawiać o inscenizacji z profesorem naszej akademii Ołeksandrem Kostinem. Ołeksandr Wasylowycz wyraził zgodę. Inscenizacja odbyła się dzięki wsparciu i wskazówkom kierowniczki artystycznej projektu, profesor, ludowej artystki Ukrainy Iryny Dać. Nie mogę powiedzieć, że proces prób był u nas klasyczny, kiedy w ciągu kilku miesięcy odbywa się nauka materiału, wszystko jest szlifowane, potem zaczynają się próby, przygotowywane są dekoracje itd. Tego wszystkiego nie było, ponieważ mieliśmy tylko dwa tygodnie na pracę, pracowaliśmy w ekstremalnych warunkach. Ale zespół był mobilny i zrobiliśmy to. Rozumiem, że nad spektaklem trzeba jeszcze pracować, wszystkie mise-en-scène trzeba połączyć w całość. Moja idea jako interpretatorki polegała na tym, że lepiej być biednym i nieuznanym, ale wolnym mentalnie, niż przystosowywać się do warunków, podporządkowywać się obcym. Naród Anteusza stoi na granicy mentalnego upadku, przypomina to naszą dzisiejszą sytuację. Człowiek, aby zostać uznanym, musiał pisać na zamówienie. Mało kto nie ulegał tym kanonom, wśród takich buntowników był Taras Szewczenko. Lesia Ukrainka była „nieformatowa” jak na swoje czasy, ale nie stała się formatowa również w naszych dniach. Oto w czym tkwi paradoks… Rolę Anteusza w naszym spektaklu gra Ołeksandr Mołodyk – solista Narodowego Chóru imienia Hryhorija Weriowki, zdumiewający dramatyczny tenor, takiego obecnie rzadko można usłyszeć. Tetiana Bondar (Nerisa) – nasza wykładowczyni katedry śpiewu operowego, posiada piękny sopran. Ołeksandr Kostin, który był na próbach, powiedział, że ci artyści w stu procentach trafili w swoje postacie. Mecenas (Pawło Belśkyj) i Prefekt (Maksym Wołowodenko) – dwaj antypodzi głównych bohaterów. Uważam Pawła za wspaniałego solistę, pracuje w Narodowej Operetce Ukrainy, ale póki co nie odkrył w pełni swojego talentu. Maksym to wspaniały bas. Chilon (Jewhen Wasiukow) i Fedon (Nazar Prisycz) – jeszcze jedna para. Nazar łączy pracę w Studiu Operowym z Narodową Operetką. A Jewhen to były absolwent Akademii Muzycznej, tenor. Osobno chciałabym wyróżnić baletmistrza-inscenizatora, zasłużonego artystę Ukrainy Wiaczesława Witkowskiego. Uważam go za prawdziwy talent! Balet to najbardziej zdyscyplinowany dział w Studiu Operowym, pracują bardzo dobrze, oddają się w 100 procentach. Dmytro Krawczenko – nasz chórmistrz-inscenizator. Dziękuję mu za wspaniały chór. Mam nadzieję, że jeśli będziemy mieli pełnowartościowe wykonanie opery, otworzymy jeszcze dwie skrócone partie chóralne i w pierwszym akcie pojawią się sceny chóralne. Koncertmistrz, zasłużony działacz sztuki, dla ich bliskich i krewnych. To było bezcenne doświadczenie twórczej i ludzkiej komunikacji. Dedykuję ten plener wspaniałemu człowiekowi i uczonej przez duże „U” – Natalii Tanszynie, która pomimo tragedii, jaka spotkała ją w dzieciństwie, nie straciła nadziei, wytrwałości i pragnienia życia. Natalia to wzór stylu i wysokiego profesjonalizmu, szlachetności i uroku. – Ten unikalny inkluzywny projekt artystyczny, który zrealizowano w Humaniu, dał możliwość rozwinięcia potencjału artystów z niepełnosprawnościami, wspierania ich adaptacji społecznej, rozwoju zdolności twórczych, a także profesjonalnej komunikacji artystów-amatorów i profesjonalistów niezależnie od ich fizycznych czy psychologicznych cech – zaznaczyła przewodnicząca Humańskiego Miejskiego Towarzystwa Przyjaźni z Krajami Zagranicznymi, zastępczyni mera Humania Hałyna Kuczer.
Tłumaczenie maszynowe
W Miejskiej Galerii Sztuki rejonu desniańskiego w Kijowie otwarto wystawę „Sztuka bez ograniczeń”, która stała się twórczym sprawozdaniem uczestników międzynarodowego sympozjum-pleneru malarskiego o tej samej nazwie, który odbył się w Humaniu (obwód czerkaski). To unikalny inkluzywny projekt artystyczny, który nie ma odpowiedników na Ukrainie. Jego celem jest wspieranie i rozwijanie potencjału artystów z niepełnosprawnościami, aktywne wdrażanie inkluzywnego podejścia do realizacji zadań kulturalno-edukacyjnych oraz rozwój turystyki inkluzywnej. Realizacja tego projektu stała się możliwa dzięki wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury oraz aktywnemu udziałowi wielu humańskich instytucji: miejskiego towarzystwa przyjaźni z krajami zagranicznymi, Humańskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Pawła Tyczyny i innych. Na plener przybyło prawie 30 artystów z różnych zakątków Ukrainy oraz z zagranicy. Przeprowadzono prawie 40 warsztatów, w których wzięło udział kilkuset mieszkańców miasta. Podczas pleneru namalowano ponad 100 płócien artystycznych, w których odzwierciedlono historię, krajobrazy, dziedzictwo architektoniczne miasta, a także 91 portretów mieszkańców Humania. Humańczycy wraz z uczestnikami projektu pod kierunkiem zasłużonej mistrzyni twórczości ludowej Maryny Hołowko stworzyli nowy obiekt artystyczny – pomalowany elementami malarstwa mikołajowskiego paritet przy muzeum kultury i życia codziennego Humańszczyzny. – Zadaniem naszej galerii jest prezentowanie wysokiej, jakościowej sztuki – podkreślił podczas otwarcia wystawy art-menedżer Miejskiej Galerii Sztuki rejonu desniańskiego w Kijowie Ołeh Smal. – Po każdej takiej wystawie wydaje się, że lepiej już być nie może. Ale okazuje się, że może. Od każdej przedstawionej na nowej wystawie pracy bije ciepło, słoneczna energia. Wielką zasługą w organizacji tego projektu jest Paweł Rotar, który zarówno tworzy, jak i broni Ojczyzny. Od pierwszych dni wojny jest z bronią w ręku na froncie. – To już mój szósty plener malarski – mówi Paweł Rotar. – Przygotowywałem go jako autor i kurator przez około dziewięć miesięcy, z czego pół roku przebywając służbowo na wyjeździe w strefie Operacji Połączonych Sił na Wschodzie Ukrainy. Pandemia nie dawała pewności, że projekt zostanie zrealizowany. I prawie w ostatniej chwili wszystko się ułożyło. Dziękuję Ukraińskiemu Funduszowi Kultury za zgodę na przeprowadzenie tego wydarzenia w takim formacie w Humaniu. Dziękuję humańczykom za ich wytrwałość i szczere pragnienie pomocy artystom w realizacji swojego potencjału w rodzinnym mieście. Zmierzyłem się z nowymi wyzwaniami i zdobyłem nowe doświadczenie. Do końca nawet nie uświadamiałem sobie, jak bardzo takie wydarzenie jest ważne dla artystów
Tłumaczenie maszynowe
Ciężka wieść dotarła z Mołdawii – zatrzymało się wielkie serce prawdziwego przyjaciela Ukrainy, wybitnego pisarza i działacza społecznego Nicolae Dabiji. Ten znany poeta, prozaik, historyk literatury (badacz ukraińsko-rumuńskich związków literackich) był aktywnym uczestnikiem ruchu demokratycznego, wybieranym na deputowanego Parlamentu Republiki Mołdawii oraz Rady Najwyższej ZSRR. Laureat Nagrody Państwowej Mołdawii, honorowy członek Akademii Rumuńskiej i Akademii im. M. Eminescu, członek korespondent Akademii Nauk Mołdawii, członek rzeczywisty Europejskiej Akademii Nauk, Sztuk i Literatury. Wśród innych poważnych nagród literacko-artystycznych N. Dabiji znajdują się: nagrody literackie Rumunii im. Nichity Stănescu (1992), im. Luciana Blagi (1993), im. George Bacovii (1993), nagroda Akademii Rumuńskiej im. M. Eminescu (1996), Sfântul Gheorghe w Serbii (2005), nagroda Międzynarodowego Festiwalu Poezji w Trieście (2014), nagroda im. G. Leopardiego (2015), nagroda Związku Pisarzy Macedonii (2015), nagroda im. Dulce Maríi Loynaz (Kuba, 2017). Działalność N. Dabiji została uhonorowana wysokimi odznaczeniami państwowymi i międzynarodowymi: Orderem Republiki (1995), Orderem Honoru (2009), Orderem Gwiazdy Rumunii (2014) i innymi. Twórczość poetycka Nicolae Dabiji mogłaby wydać się postmodernistycznym kolażem z ironiczną grą, gdyby nie jej wyraźna etyczna dominanta: w dwuświecie, gdzie pozorne miraże zastępują to, co naturalne, liryczny bohater, mimo licznych inicjacji rozmaitymi kręgami materialnych prób, w głębi duszy zachowuje, ożywia, odnawia pierwotną duchową więź z otoczeniem w chwilach harmonijnej medytacji, która ściera mgły codzienności. I wtedy w przenikliwości trzeciego oka, w stadnych rysunkach kamieniarzy prześledzić można świetlistą naturę tej zbolałej, lecz nieoślepionej duszy. Wielką pociechą było twórcze i ludzkie obcowanie z tą świetlistą osobowością, gdyż mimo wysokiego statusu społecznego Nicolae pozostawał szczerym i przystępnym Mistrzem Słowa – od Szanghaju po Paryż, od Rzymu po Krajową. Poruszające było wydanie w jego przekładzie mojego zbioru wierszy. Gorzko, że nie zdążyłem spłacić długu i dopiero teraz przedstawiam ukraińskim czytelnikom nowe utwory tego już znanego, lecz przyzapomnianego poety (jeszcze w 1989 roku w wydawnictwie „Mołod’” ukazał się jego zbiór „Skrzydła pod koszulą” w przekładzie niezapomnianego Wołodymyra Załulywitry), który pozostanie w sercach wielbicieli, przyjaciół i uczniów jako fotograf błyskawic i nienasycony kamieniarz Piękna... Dmytro CZYSTIAK
Fotografia błyskawic Fotografuję błyskawice, ścinając mrok, niebiosa i sosny; na najwyższych wzgórzach, najmocniejszych budowlach, na starych samotnych drzewach je przywabiam: niebezpieczna to rzecz – fotografować błyskawice, tylko nawet kiedy rażą mnie – udaje się na chwilę je rozjaśnić.
Zostawiam na pamiątkę błyskawicę – sam nią byłem.
Krajobraz Duszę się od ogromu ciszy, mdleję od bezmiernie czystego powietrza, szukam choćby źdźbła, które pachnie benzyną, choćby kamyka, który spadłby z muru, choćby kwiatka, który śmierdziałby kłamstwami miejsca swego, tęsknego źródła…
Księżyc upadł cerkiewną kopułą, lipa kołysze niebo drżeniem liści…
Jaki jesteś samotny, Panie, tutaj, na Twojej ziemi i na niebiosach Twoich!
Trzecie oko Coraz trudniej mi odróżnić wiosnę od raju, a łzę – od kropli: w mdłej mgle zawrzało by istnienie, gdybyś patrzył trzecim okiem.
Coraz trudniej, nie sposób odróżnić od prawdziwej – malowaną pokrzywę, przywiduje się w kuli – mniejsza kula, a jeszcze – największa mieści się w najmniejszej.
Tej ulewy ziaren nie sposób utulić: na próżno je wymiatać czy palić... Lecz objawione wczoraj trzecim okiem nazajutrz sprawdzi się jednak na pewno.
Do nas podobne góry i trawa, i chmury, i liście też do nas podobne, zdaje się pokój nastał, szpieg-ulewa przelopotała w przyszłość daleką.
Wszystkie rzeczy stworzono z niewidzialnymi oczami, zetrze im je deszcz; tylko kruk ten starodawny naraz stanie się młodym, na żerdziach rozłoży trzecie oko niezmordowane...
Ostatnimi czasy, tak, coraz trudniej sen odróżnić od jawy, księżyc skorupiany – od glinianych topoli: w mdłej mgle zawrzało by istnienie, gdybyś patrzył trzecim okiem.
Bajki-kołysanki dla starych Był jeden chłopiec: zamiast uczyć się w szkole programowych wierszy nauczył się szeptu jednej ulewy.
Było jedno słońce: zamiast nieba i horyzontu zamieszkało w pudełku od zapałek.
Był jeden owad, który codziennie wyłaził czytać karteczkę: dowiedzieć się, co też tam dzieje się w botanice.
Był jeden zakład, który produkował syntetyczne łzy, gotowe do użycia smutki, pakował bóle miejscowej produkcji i sprzedawał po spekulacyjnej cenie na światowym rynku.
Była jedna góra, która sięgała nieba: w tamtej okolicy nieboskłon otarł się, niczym żołnierskie ramię, zmęczone plecakiem.
A było jeszcze jedno bagienko: patrzysz i nie możesz się napatrzeć, więc wydostać się z niego wzrokiem można, tylko wyrywając oczy.
Ja... Wieczorem wczoraj ja książkę czytałem z różowymi marzeniami, książkę-straszydło dla siwych starców, potem siebie oglądałem w lustrach domowych – czyż nie umarłem?
Wiersz Przyszła pora – i drzewa drżą, dymy werben wschodzą nad polami, i mistrz za marnością goni, bo gwiazdce wydaje się: światła – za dużo.
Kiedy komet nie czekasz z nieboskłonu, bo skąpy astronom ich nie zauważył, kiedy nic na nic nie czeka, a wiersze grzęzną w słowiskach...
Dziwi się świeceniu nawet słońce, kiedy znienacka w trzęsawisko wstępuje: Przebiły się trwałych drzew korzenie, Nie sposób ich dołączyć żmiją,
Wtedy wieczorna broń tnie podobieństwa, obudziła się tęsknota dla potomnych: i mglistość rwie wielowiekową naraz WIERSZ – na kły nadział poetę.
Mysia słów W mózgach słów szura żarłoczna mysz, najpierw pogryzła pieśni, wzięła się za zjadanie ballad...
Jakoś porażony poeta wśród papierów swoich znalazł słowo bez liter, a przysłuchawszy się mu, zrozumiał: nawet dźwięku nie ma.
„We wszystkim winna mysz”, – pomyślało się. Więc i spalił wszystkie wiersze, i marzy o jednym tylko słowie, bez liter i dźwięku – jeśli ono jest.
Piękno Zraniono piękno – i kamieniarz na palcach idzie, nie sposób się obejrzeć, nie spadło dotąd górne rusztowanie, na ścianach nie obeschło jeszcze wapno,
Błogosławionym powiewem drżysz, wstrzymujesz oddech – obyś nie spłoszył: niepowstrzymany wzrok może poruszyć – i zapadnie się spełnione w jednej chwili.
grafiki. We wrześniu będziemy przeprowadzać go po raz drugi. A biennale lewkasu – nasza duma. To zapomniana technika, w której dzisiaj mało kto pracuje. Postanowiliśmy ją odnowić. – Dzisiaj jesteśmy uczestnikami unikalnego wydarzenia – podkreślił pomysłodawca biennale Ołeh Denysenko. – To narodziny nowego zjawiska w ukraińskiej sztuce. Lewkas wyodrębnia się z malarstwa jako samodzielna forma wyrazu sztuki. Zespół ludzi o podobnych poglądach dołożył do tego znacznych starań. Daj Boże, żeby galeria lśniła swoimi ścianami na cały biały świat przez wiele lat... Zwycięzcami biennale lewkasu zostali Dmytro Kryszowśkyj za pracę „Tęczowe perspektywy”, Ołeksandr Smyrnow („Cząstki elementarne”) oraz Anna Atojan („Między wierszami” z serii „Mini-monument”). Zwycięzcy będą mieli możliwość przeprowadzenia swoich wystaw indywidualnych w Centrum Sztuki Współczesnej „Biały świat”.
Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
W Centrum Sztuki Współczesnej „Biały świat” otwarto „Drugie Ogólnoukraińskie Biennale Lewkasu – 2021”. Wystawa zgromadziła prace 98 współczesnych ukraińskich twórców lewkasu. Otwarcie Biennale przypadło na dzień urodzin Centrum. Łącząc te dwa wydarzenia, „Biały świat” podkreśla znaczenie długofalowego projektu, który wspiera i wysławia starożytną, a zarazem współczesną technikę lewkasu. Biennale lewkasu stawia przed społecznością artystyczną pytanie: czy lewkas istnieje we współczesnej sztuce ukraińskiej? Czy to tylko materiał, który przyszedł z ikonopisarstwa, czy osobny nurt współczesnego malarstwa, a może nawet rzeźby? Czy ma on swoją atmosferę, filozofię, nurty, jak szerokie są jego granice? Odpowiedzi na te pytania można uzyskać, odwiedzając wystawę. Organizatorzy projektu postanowili zaprezentować także rzeźbę i obiekty artystyczne. – Otworzyliśmy się pięć lat temu i każdego roku, właśnie w dniu naszych urodzin, wymyślamy nowy, ciekawy projekt – zaznaczył współzałożyciel CSW „Biały świat” Ołeksandr Janewycz. – W tym roku jest to biennale lewkasu. 200 artystów z całej Ukrainy przesłało nam swoje prace, z których jury artystyczne wybrało 98. Ich dzieła można zobaczyć w salach naszej galerii. To nie tylko wystawa, ale konkurs. Dzisiaj ogłaszamy jego wyniki. Cieszymy się, że mamy wielu wspaniałych twórców lewkasu. W każdym naszym projekcie, każdym konkursie staramy się pokazać różnorodność i wielopłaszczyznowość współczesnej sztuki ukraińskiej. Na nowej wystawie można zobaczyć rzeźby, prace malarskie, niewielkie miniatury, filozoficzne wypowiedzi artystów. Ekspozycję przygotowywaliśmy kilka dni. Nam samym było bardzo ciekawie. Uważam, że jeśli jest ciekawie nam, to będzie ciekawie również innym. Wydrukowaliśmy katalog, w którym zebrano wszystkie prace zaprezentowane na wystawie. Przecież sztuka to nie tylko to, co pokazujemy dzisiaj, ale to, co musimy zostawić naszym potomnym. – Dzisiaj mamy pięć lat – podkreśliła współzałożyłcielka galerii „Biały świat” Tamara Janewycz. – Choć wielu wydaje się, że pracujemy 10, a nawet 15 lat. Dynamicznie wkroczyliśmy w przestrzeń artystyczną Ukrainy i od razu z zapałem zabraliśmy się do pracy. Już cztery lata jest z nami stały zespół, który wytrzymuje ten szalony rytm. Żyjemy na całego! Przez te lata wiele zostało stworzone. Wokół nas zgromadzili się najlepsi artyści Ukrainy, ludzie, których znają nie tylko w naszym kraju, ale i daleko poza jego granicami. Ale nam to okazało się niewystarczające. Zorganizowaliśmy art-battle, który prowadzimy trzy lata z rzędu. Dzięki niemu poznaliśmy wielu młodych twórców. Dzięki znanemu ukraińskiemu grafikowi Ołehowi Denysence zorganizowaliśmy triennale
Tłumaczenie maszynowe
Petro PEREBIJNIS, przewodniczący jury, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. Do podsumowania konkursu o Międzynarodową niemiecko-ukraińską nagrodę imienia Olesia Honczara w 2021 roku. Włada ojczyste słowo – i dusza się raduje. Ukraińskie słowo pokochał współczesny świat. A my w te wiosenne dni nieprzypadkowo wspominamy legendarne lata dziewięćdziesiąte. Właśnie wtedy, gdy nad Ukrainą szumiały szczere wiatry wolności, pierwszą odezwała się do nas bogata w skarby intelektualna Europa. Już dwudziesta czwarta wiosna rozkwita, a wszystko widzi się jak dziś… Był pamiętny 1997 rok. Do Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, do żony ukraińskiego klasyka Walentyny Honczar zwrócili się nieznani niemieccy mecenasi Tetiana Kusztewska i Dieter Karrenberg i zaproponowali, by za ich środki założyć pierwszą w naszej niepodległej ojczyźnie niepaństwową międzynarodową nagrodę dla młodych pisarzy (do trzydziestu lat). A swoistym sztabem entuzjastów naturalnie stał się również młody i pełen zapału magazyn „Kyjiw”, którym przyszło mi kierować w tamtych burzliwych czasach. Nagrodę nazwano imieniem Olesia Honczara. Bo właśnie on w rozmowie z Tetianą Kusztewską podzielił się przemyśleniami dotyczącymi praktycznego wsparcia twórczej zmiany. Minęły lata za latami, a nagroda żyje i działa, kwietniowo młodnieje… W ubiegłym roku wraz z niemieckimi przyjaciółmi odważyliśmy się na ryzykowny eksperyment. Odłożyliśmy na jakiś czas inne nominacje i postanowiliśmy ogłosić konkurs tylko dla powieściopisarzy. Były, oczywiście, wątpliwości, wszak pisanie powieści to poważna sprawa. Na to czasem całego życia nie wystarcza. A co można stworzyć, gdy za plecami ma się zaledwie dwie dekady?.. Płynęły dni i tygodnie. Żaden powieściopisarz się nie odzywał. I kiedy już, zdawało się, nie było nadziei – przyleciała wreszcie pierwsza jaskółka. I nie z Tarnopola czy Lwowa, a z zrusyfikowanego Mikołajowa. Nieco później przyleciały inne jaskółki. Ale pierwsza stała się zaiste Pierwszą. Było czemu się dziwić. Ołena Piwnenko, dwadzieścia jeden lat. Studentka Mikołajowskiej filii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki. Wydział designu, grafiki i reklamy. Prozę zaczęła pisać w wieku czternastu lat. Ma już kilka powieści, stworzonych na podstawie skandynawskich i słowiańskich mitów. Jedną z nich pod tytułem „Jelen. Przędza losu” zgłosiła nam na konkurs. „Jelen – pisze autorka – to historia o bogach i śmiertelnikach, o magii i dawnych wierzeniach. Moja pentalogia jest unikalna. Zawiera wielowymiarową słowiańską mitologię (ukraińską, białoruską, polską, czeską i litewską). To wieloletnia praca nad poszukiwaniami różnych mitów. To opis kultury, zwyczajów i obrzędów”. Nasz czytelnik może pomyśleć, że powieść Ołeny Piwnenko jest trudna w odbiorze, i na próżno. Choć temat jest nowy, złożony i mało zbadany, powieść napisano zgodnie ze wszystkimi prawami dynamicznego gatunku fantasy. Dlatego czyta się ją naprawdę jednym tchem. I świadomie nie chcę szczegółowo streszczać treści tego unikalnego dzieła. Czyż można opowiedzieć o pieśni jakimiś codziennymi słowami? A zresztą, kto wie. Jelen i Ołena są bliskie w brzmieniu, a nawet rymują się ze sobą. Więc być może objawiła się nam już swoista Ewangelia według Jelen… Często zdarza mi się korespondować z naszymi konkursowiczami. Ciekawe: kim oni są, jacy są, twórcy nowej ukraińskiej literatury? I to rezonuje zdumiewająco ludzkim echem. Przed tobą otwierają się całe światy, galaktyki ukraińskich talentów. Tak odpowiedziała Ołena na, zdawałoby się, czysto życiową prośbę o napisanie o sobie, rodzinie, własnych zasadach twórczych: „Urodziłam się i wychowałam w mieście Mikołajowie, w zwykłej rodzinie, tata jest strażakiem, mama młodszą pielęgniarką. W dzieciństwie mama często czytała mi na dobranoc mitologię. W wieku nastoletnim wpadły mi w ręce książki Jelizawety Dvoreckiej, a jej historie o dawnych Słowianach i Skandynawach zawładnęły moim sercem. Więc pełna pragnienia, by dowiedzieć się więcej, szukałam utworów o tematyce historyczno-mitologicznej. Czytałam powieści fantasy, oglądałam seriale i coraz głębiej zanurzałam się w tę atmosferę… Mój zasada jest taka: „Piszesz o tym, co ci się podoba”. Znam gust moich czytelników, bo piszę dla nich – nastolatków. Chcę, żeby odnajdywali siebie w moich utworach”. Tak myślą i tworzą dzisiaj młodzi ukraińscy pisarze. Na pytanie o przestrzeń czasową w powieści Ołena Piwnenko odpowiedziała dość przekonująco i wyczerpująco: „Wydarzenia powieści rozgrywają się w naszych czasach. Ale dla mnie samo wydarzenie jest ważniejsze niż czas, w którym się odbywa. Martwi mnie co innego. Jakie zmiany przyniesie to wydarzenie w życie bohaterów? Jaki los ich czeka? Najważniejsze – żeby współczesne pokolenie nastolatków mogło, że tak powiem, dorastać razem z bohaterami”. Wymowne objawienie! Zwłaszcza w obecnych czasach, gdy młodzi pisarze z jakiegoś powodu wybierają na miejsce wydarzeń nie Ukrainę, a pociągającą zagranicę. Oto i w obecnych zgłoszeniach do nagrody zbyt odczuwalna jest taka niepokojąca tendencja. Więc nie jest tajemnicą, że był to również jeden z decydujących czynników przy wyłanianiu zwycięzcy. W powieści Ołeny Piwnenko są różne światy. Ale od razu widać: główna bohaterka, jej krewni, rodacy – to Ukraińcy. I pokazano ich nie plakatowo, a w artystycznych obrazach, scenach. Zresztą nawet w lakonicznych przypisach odczuwalne są ukraińskie realia. Kiedy bohaterka zrozumiała, że jest w innym wymiarze, skandynawska królowa zasmuciła ją: „Niestety, Tęczowy most nie był otwierany do waszego świata już od tysiąca lat. Po tym, jak przyjęliście chrześcijaństwo, nasza magia nie rozprzestrzeniała się…”. Zwróćmy uwagę: jak naturalnie i swobodnie potwierdza narodową cechę nieznajomej tylko jedno zdanie skandynawskiej królowej! Nie mniej znamienny pod tym względem jest sam przypis: „Tęczowy most lub Bifrost („drżąca droga”) w mitologii germańsko-skandynawskiej – most łączący Asgard z innymi światami”. Chodzi nie tylko o wyjątkowe osiągnięcia twórcze, ale i o jasną postawę obywatelską utalentowanej powieściopisarki. Imponuje naprawdę kontynentalne spojrzenie Ołeny Piwnenko. Ta młoda ukraińska pisarka zdołała odnaleźć, otworzyć globalny artystyczny obraz europejskiego świata, europejskiej wspólnoty. Obraz, którego pragnie wolna, współczesna, ale wciąż zakuta w łańcuchy okrutnej przeszłości nasza Ukraina. Do takiego jednomyślnego wniosku doszło wymagające jury i przyznało Ołenie Piwnenko Międzynarodową niemiecko-ukraińską nagrodę imienia Olesia Honczara za powieść „Jelen. Przędza losu”. Nasza laureatka została autorką powieści roku, o czym ogłaszamy w tej publikacji. Serdecznie gratulujemy młodej zwyciężczyni! Ona zna cenę artystycznego obrazu. Ona zdobyła fantastyczną Howerlę. Przed jej oczami otwiera się szeroki europejski widnokrąg.
AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: 1. Kabyn Roman Wasylijowycz — 200 hrywien. 2. Muzyczenko Ołeksandr Dmytrowycz — 800 hrywien. 3. Kondratowycz Ołeksandra Pawliwna — 500 hrywien. 4. Kaczurowśka N. — 300 hrywien.
Tłumaczenie maszynowe
Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Apel
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Odpowiedzialna za wydanie
Ljubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne:
Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca),
Pawło MOWCZAN,
Mykoła TYMOSZYK,
Heorhij FILIPCZUK
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe