Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №12 за 2008 рік

16 s. · 46 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

MARNOSŁIWSTWO PO KIJOWSKU

Światosław MIZERNIUK Na Ogólnoukraińskim Forum Inteligencji z udziałem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki 26–27 marca planują najpierw omówić Koncepcję rozwoju humanitarnego Ukrainy, a dopiero potem na jej podstawie opracować Państwowy program. Planem przygotowania do Forum przewidziano przeprowadzenie publicznych wysłuchań w tej sprawie. 12 marca Kijowska Miejska Administracja Państwowa zebrała w Domu Nauczyciela przedstawicieli organizacji społecznych, twórczych, instytucji naukowych, placówek oświatowych i kulturalnych stolicy, aby omówić „Stan i perspektywy rozwoju humanitarnego miasta Kijowa”. Nieoczekiwanie przyszło mnóstwo ludzi, którzy po brzegi wypełnili salę i balkon. I jeśli na dole, przy scenie, siedzieli znamienici goście — Mykoła Żulynski, Iwan Drač, Les Tanjuk, Andrij Czebykin, Dmytro Pawłyczko i inni przedstawiciele inteligencji, których zapraszano do głosu, to na górze przeważała młodzież. Zatem zapowiedziane wysłuchania interesują stołeczną społeczność. Jednak organizatorzy wysłuchań nie przewidzieli zrozumiałego i dostępnego dla odbiorcy omawiania problemów, może nie globalnych, ale nagłych i bolesnych. I niektóre tematy zapowiedzianych wystąpień przypominały wykłady w wąskoprofilowej uczelni wyższej: „Człowiekocentryzm jako wartościowy punkt orientacyjny humanitarnego rozwoju Ukrainy”. Brzmi to jak tytuł jakiejś monografii czy dysertacji. I jak w takich zarozumiałych słowach i zwrotach ma się zorientować zwykły człowiek? Tymczasem właśnie dla niego te wysłuchania się odbywają. Bo skąd i w jaki sposób władza może uzyskać obiektywną ocenę swoich działań ze strony stołecznej społeczności? Rozpocząć to wydarzenie miał słowem wstępnym kijowski miejski głowa Leonid Czernowecki. Lecz jemu, najwyraźniej, nie było do humanitarnego rozwoju stolicy. Bo Gabinet Ministrów zwrócił się do Prezydenta z wnioskiem, w którym mowa była o zawieszeniu szefa Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej w wykonywaniu obowiązków. Więc bez zbędnego patosu ze sceny zaczęto odczytywać referaty. Problemy, których dotykali prelegenci, nie są nowe ani dla Ukrainy, ani dla jej stolicy: edukacja, zdrowie — ich jakość i dostępność; propagowanie zdrowego stylu życia, rozwój kultury fizycznej i sportu, zachowanie dziedzictwa kulturowego, nauczanie i wprowadzanie języka ukraińskiego we wszystkie sfery życia społeczeństwa; nie zapomniano też wspomnieć o środowisku naturalnym, bezpiecznym dla zdrowia człowieka. Każdy z wymienionych tematów ze względu na swoją wagę, aktualność, głębię nierozwiązanych od dziesięcioleci zadań zasługuje na szczególną uwagę i nie jednej publicznej dyskusji i debaty. To są problemy, o których mówiono od dawna, ale nic konkretnego i zasadniczego do tej pory nie zrobiono, bo nie można zbudować raju pośrodku piekła. Lecz prelegenci, odczytawszy w ciągu pięciu-siedmiu minut ogólne tezy referatów, oddawali pisemne propozycje do sekretariatu: i cała „dyskusja”! Nawet z tego, o czym mówili, wyłania się pesymistyczny obraz. Pod względem poziomu korupcji Ukraina znalazła się na 118. miejscu wśród 180 krajów świata. A śmiertelność dziecięca jest czterokrotnie wyższa od ogólnoeuropejskich wskaźników. Mimo konkretnych działań, które podjęła w ostatnim czasie władza centralna, sytuacja demograficzna nie zmienia się istotnie na lepsze, a sposób i warunki życia ludzi się nie poprawiają. Przeszkadzają zarówno przyczyny obiektywne, jak i subiektywne: powietrze zanieczyszczone spalaniem śmieci i emisjami samochodów; woda z miejskich kranów, źle oczyszczona, przesycona chlorem i „dodatkami”; produkty spożywcze niskiej jakości; szkodliwe nawyki — palenie tytoniu, pijaństwo, narkomania. Młodzież nie ma gdzie uprawiać kultury fizycznej i sportu. Być może dlatego zachorowalność w Kijowie wzrosła o 7,3 ...a procent w porównaniu z zeszłym rokiem. A przyczyny 64 procent zgonów to choroby serca i naczyń krwionośnych. Taką sytuację, zdaniem mówców, powoduje brak środków w budżecie lub ich nieracjonalne wykorzystanie. Tymczasem katastrofalna sytuacja: ludzie nie mają pieniędzy; chory potrzebuje pilnie operacji, ale on... odmawia, bo nie ma czym zapłacić. A przecież artykułu Konstytucji o nagłej i bezpłatnej pomocy medycznej nikt nie zmienił! Niektórzy z mówców, ogłosiwszy temat referatu, zaraz po swoim wystąpieniu opuścili salę zebrania. I Dmytro Pawłyczko, i Iwan Drač, tak jak wielu innych, przyszli na wysłuchanie publiczne, aby usłyszeć, co robi władza miasta. Bo jeśli jeszcze nie jedzie, to choćby ruszyła ten wóz z problemami. Ale najwyraźniej zrozumieli, że to wszystko jest tylko pustą gadaniną, i wyszli. Za nimi salę zebrania opuściła także młodzież. Zapewne o tej wiosennej porze najlepiej dla zdrowia po prostu przejść się parkiem, w którym budzą się ze snu drzewa, niż słuchać nudnych relacji urzędników władzy. Od dawna społeczeństwo ukraińskie i władza żyją w różnych wymiarach czasowych, przestrzennych, a także materialnych. Oto, na przykład, o jakim rozkwicie kultury ukraińskiej i rozwoju języka ojczystego można wygłaszać deklaracje, skoro mer jako urzędnik najwyższej rangi, który powinien doskonale władać językiem państwowym, dotąd go nie nauczył się. Może więc administracja miejska konsekwentnie dba o kulturę fizyczną, sport, rozrywkę i wypoczynek kijowian? Gdzież tam! Raz po raz zębate buldożery deweloperów niszczą dziecięce i sportowe place zabaw, skwery, parki. Ciąg dalszy na s. 2 RADIO „KULTURA” — 5 LAT Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” Nr rachunku 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wydarzenia, fakty, komentarze. Patriotyzm przeciw piarowi

Jurij SZELAŻENKO Do Kijowa przyjeżdża amerykański przywódca. Wystąpienia przed ludźmi nie zaplanowano: Bush będzie omawiał kwestie bezpieczeństwa energetycznego, przystąpienia Ukrainy do Planu działań na rzecz członkostwa w NATO oraz inne dziedziny wspólnych interesów Ukrainy i USA. Główne spotkania odbędą się 1 kwietnia. Wybór daty jest oczywiście pragmatyczny: tuż przed szczytem NATO w Bukareszcie. Zbieg z Prima Aprilis można uznać za przypadkowy, choć nazwanie żywiołowej „wielowektorowości” ukraińskiej polityki zagranicznej rozsądnym będzie trudno. Oczywiście nasi „lewicowcy” przestaliby być sobą (grożąc utratą północnych sponsorów), gdyby nie zaplanowali na dzień wizyty Busha „protestacyjnej” klownady. Charakterystyczne, że w staraniach zerwania wydarzenia ważnego dla ukraińsko-amerykańskich stosunków zjednoczyli się pojednawczy wrogowie: Moroz i Witrenko. Ci marginalni działacze obecnie rzadko mają okazję przypomnieć o sobie i „zabłysnąć” przed kamerami, więc nadszedł ich czas: „menedżerowie partyjni” zbierają tłum, przygotowują flagi i transparenty. Chęć wypromowania się jest najbardziej charakterystyczną cechą polityków, a zwłaszcza ukraińskich, którzy w imię autoreklamy sprzedadzą nawet własną matkę i są gotowi godzinami wygadywać bzdury w eterze, nie znając wstydu. Czy nie dlatego kiedyś cieszyło się szaloną popularnością hasło „Nie słowem, a czynem”? Co więcej, karykaturalną parodię tego hasła niedawno zadeklarował były „nasz-ukrainiec”, a dziś rosyjskojęzyczny mer stolicy Leonid Czernowecki. Tymczasem zastępca mera Serhij Rudyk postanowił rozreklamować się w pozie patrioty. Na billboardach napisano, że nadszedł czas pozbycia się symboli totalitarnej przeszłości. Myśl słuszna, ale fotomontaże w stylu komsomolskim Wadym PEPA, laureat Nagrody Literacko-Artystycznej im. I. S. Nechuja-Lewyckiego Ile razy sam siebie przekonywałem, żeby nie oglądać telewizji. Nie! Jednak coś mnie naszło. Włączyłem mimo wszystko 9 marca. Bo to przecież dzień urodzin najdroższego każdej szczerej ukraińskiej duszy Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Ta święta data przecież nie będzie pluć na antenę otwartą, nieukrywaną, bezczelną ukrainofobską trucizną. Usłyszę coś wzruszającego na uwielbienie jasnej pamięci geniusza, którego imię czci cały świat. Poczuję żywego, niezniszczalnego wielkiego poetę i utalentowanego artystę, którego zawietrzne słowa nieustannie są w mojej świadomości: „Ja ciałem i duchem syn i rodzony brat naszego nieszczęsnego narodu”. I trzeba było trafić ślepo na „5 kanał”. Na społeczne talk show „Majdan”. A tam na cały ekran — wykrzywiona ze złości twarz łysego. Niesławnego i złowieszczego. Tego, który dusi się i krztusi w takiej szalonej nienawiści do Szewczenki, której przyczyn można by się dopatrzeć co najwyżej u psychiatry. Nie uczeni i publicyści, lecz zwykli ludzie mówią wprost, nie wybierając eufemizmów, że tylko chory na głowę może poniżać I. Franki, czernić H. Skowrodę, plugawić Lesię Ukrainkę, dyskredytować B. Chmielnickiego, ganić P. Konaszewycza-Sahajdacznego, szkalować historię narodu ukraińskiego. Petro ANTONENKO Niejednoznaczne myśli wywołała wiadomość, że jeden z kijowskich sądów rozpoczął rozpatrywanie pozwu o zakaz Komunistycznej Partii Ukrainy. Chciałoby się wierzyć: to nie tylko PR niektórych marginalnych partii i organizacji społecznych, dążenie do „zaistnienia” na głośnym temacie, lecz ludzie chcą udowodnić przez sąd, że ta partia jest antypaństwowa i należy ją zakazać. Ale czy nie stanie się to kolejnym „wstrząsem powietrza” z zerowym rezultatem? Nie na darmo bowiem już w dniu rozpoczęcia procesu jeden z deputowanych-komunistów pewnie zapewniał Rysunek Świętosława Mizerniuka Premier Ukrainy Julija Tymoszenko zapewniła, że Ukraina zostanie w pełni zaopatrzona w gaz na 2008 rok po cenie 179,5 dolara za tysiąc metrów sześciennych. Dostawy będą bez pośredników — wyłącznie przez „Naftohaz” i „Gazprom” ...ładnego plakatu i głośne słowa zamiast rzeczywistych czynów — to jest właśnie charakterystyczne dla „totalitarnej przeszłości”, którą rzekomo zwalcza pan Rudyk. Jednak kiedy kijowski burmistrz przyjaźni się z odiozowym Łużkowem i nie ukrywa tego, trudno oczekiwać od niego i podległych mu osób szczerej miłości do Ojczyzny. A obłudy — ile tylko zechcesz!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «MARNOSŁIWSTWO PO KIJOWSKU», s. 1

PRÓŻNOSŁOWIE PO KIJOWSKU

Jeśli władzy w stolicy nie oczyści się z korupcji, kłamstwa i zdrady, stołeczny przykład będzie precedensem dla całego państwa — i rzeczywiście, skala korupcyjnego nieszczęścia stanowi już realne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. 18 marca Rada Najwyższa Ukrainy wreszcie wyznaczyła przedterminowe wybory mera Kijowa oraz Kijowskiej Rady Miejskiej. Za uchwałą zagłosowało 246 deputowanych ludowych. W pełnym składzie nie głosowała frakcja Partii Regionów. Postanowienie to przewiduje wyznaczenie przedterminowych wyborów na ostatnią niedzielę 70-dniowego terminu od dnia wejścia w życie postanowienia. Całe ukraińskie społeczeństwo potrzebuje oczyszczenia z chwastów. Procesy, które zachodzą obecnie, świadczą o tym, że postsowiecka urzędniczo-nomenklaturowa brać przystosowała się do nowej retoryki i pod nowymi hasłami próbuje reanimować najgorsze przejawy kuczmizmu. Tymczasem umacnia się dominacja rosyjskiej „popkultury” (drukowanej, audiowizualnej i interaktywnej), a jedna z największych pod względem nakładu gazet codziennych regularnie publikuje oszczercze wpisy ukrainofoba Olesia Buzyny. Kiedyś zamierzył się on krytykować Tarasa Szewczenkę i okazał się zdolny jedynie do wykrzesania z siebie nudnego paszkwilu, a teraz rzucił się na laureatów Nagrody im. Szewczenki. Rzekomo nakłady ich utworów są zbyt małe. Jeszcze czego! Skorumpowana władza nie jest zdolna przeciwstawić się agresywnej inwazji informacyjnej z zagranicy, szkalowaniu rodzimej kultury stutysięcznymi nakładami. Każda kopiejka, wyłudzona od konsumentów dezinformacyjnego produktu pana Buzyny, to w rzeczywistości skradziona możliwość wsparcia narodowej, ukraińskiej literatury i dziennikarstwa. Sprzedawcy takiego śmiecia, według mojego głębokiego przekonania, to oszuści, którzy powinni przynajmniej przez sąd zapłacić poważne odszkodowania za straty moralne tym ludziom i organizacjom, które oblali błotem. A wybieralni urzędnicy, którzy do tej pory nie zdołali zmienić sytuacji na lepsze, muszą stracić fotele, pensje i przywileje podczas najbliższego demokratycznego plebiscytu. Swiatosław MIZERNIUK Zdjęcie autora. Zakończenie. Początek na s. 1. Nie lepiej jest w medycynie. Który urzędnik odpowie, dlaczego chory kijowianin w swojej rejonowej przychodni nie może bezpłatnie się leczyć i otrzymać jakościowej pomocy, na przykład u stomatologa? Dlaczego po to, by zrobić rentgen chorego zęba, pacjent musi zapłacić w gabinecie rentgenowskim 10 hrywien? Dokąd idą te pieniądze? Na rozwój przychodni czy do kieszeni lekarza? Przecież jeśli już te usługi są płatne, to przynajmniej powinni dać pokwitowanie. A właściwie, na co tu narzekać? Medycyna, jak i oświata, są najbardziej skorumpowane. Czyż nie wie o tym miejscowa władza stołeczna? Wie, ale zajmuje się własnymi, o wiele ciekawszymi, bardziej dochodowymi projektami. Dlatego na każdej sesji Rady Kijowskiej najskuteczniej głosują za oddaniem w „czyjeś” użytkowanie kijowskiej drogocennej ziemi. Kandydat nauk medycznych Wałerij Iwasjuk (Komitet Rady Najwyższej ds. ochrony zdrowia, macierzyństwa i dzieciństwa) tak nakreślił na tych przesłuchaniach swoje stanowisko obywatelskie: „Dopóki władza zwierzchnia będzie odnosić się do ochrony zdrowia obojętnie i woluntarystycznie, dopóty los jakichkolwiek propozycji będzie taki sam, jak tego papieru, na którym zostały napisane”. A tak szczerze wierzono, że głos każdego świadomego obywatela usłyszy i wspólnota, i władza! I wspólnie opracują wspólny plan działań oraz wezmą się do roboty. A zatem, prawdopodobnie tylko po to, by pokazać, jak władza miejska „wsłuchuje się” w nagłe potrzeby i życzenia swoich obywateli, będzie ona nadal inicjować takie wysłuchania publiczne. Lecz znów te przedsięwzięcia, niby potrzebne ludziom, przekształcą w fikcję, aby powołując się na opinię wspólnoty, przeforsować potrzebną czy to władzy, czy to pewnym strukturom komercyjnym decyzję, albo sprowadzą je do pustego gadania. Dzięki niemu władza próbuje wypuścić w gwizdek tę parę, która lada moment może rozerwać kocioł społecznego niezadowolenia. Tak czy inaczej, ale na podobnej erzac-demokracji wygrywają tylko ci, którzy, kryjąc się za instytucjami demokratycznego społeczeństwa, zbijają kapitały. Stolica dawno zamieniłaby się w raj ziemski, gdyby władza kijowska zrealizowała wszystkie te propozycje, które wygłaszają ostatnio na mnóstwie wysłuchań publicznych. Ale póki co to kolejny PR, by „przekonać” Prezydenta, jak w pocie czoła pracują miejscy urzędnicy nad poprawą życia obywateli już dziś. A i na wypadek przedterminowych wyborów mera, by udowodnić kijowskiej wspólnocie, że właśnie ta miejska władza stołeczna, jak nikt inny, przejmuje się codziennymi problemami i troskami kijowian. Jednakże, zaglądnąwszy w dokumenty wysłuchań, które rozdawano daleko nie wszystkim chętnym, w oczach zamigotało od starych stereotypów: „…stworzyć, opracować, określić, zapewnić, kontynuować pracę, udoskonalić, sprzyjać…” aż „na okres do 2011 roku”. I w żadnym — żadnego działania, mechanizmu czy dynamiki ruchu, prawdziwego rezultatu, na który latami oczekuje społeczeństwo, sama populistyczna demagogia, jak za czasów komunistycznego próżnosłowia: zbudować komunizm do następnej pięciolatki! Któż wsłucha się w świadomych, mądrych i pracowitych obywateli-patriotów Kijowa i zachowa jego starodawną piękność, rozbuduje prawdziwie europejską stolicę, w której rozkwitać będzie jej autentyczna kultura narodowa, ojczysty język oraz zamożne i przytulne życie jej mieszkańców?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Rozmowa z faraonem

Ale przecież to zwykli ludzie, szeregowi obywatele. A właścicielom, czy to dysponentom, czy władcom eteru, mają w nosie zdanie milionów. Wystawiają właśnie odiozowego typa. I po co? A po to, by pouczał Radę Najwyższą, wskazywał najwyższym organom władzy, dokąd iść i jak i za co się brać. Czyż to nie jest bezczelny plunięcie w twarz nie tylko narodu ukraińskiego, lecz także wszystkich jego struktur władzy? Ale kogo zapytać, jakie jest nadzadanie tego kanału, a konkretnie tej audycji? Jak zajrzeć za kulisy i dostrzec niewidzialnego dyrygenta? Tego, na machnięcie pałeczki którego w styczniu tego roku, w Dzień Soborności, popisywała się surżykowo-kolajna istota nieokreślonej płci z pięcioramienną gwiazdą na czubku głowy, a w dni szewczenkowskie taki sam klon poucza wszystkich i wszystko, uczy rozumu i koalicję, i opozycję, i nawróconych demokratów, i zatwardziałych komunistów. Aby upokorzyć. Aby postawić na miejscu… Nie powiem jakim, żeby nie zabrzmiało zbyt obraźliwie. I co więc pozostaje telewidzowi? A nic, poza jednym — wyłączyć. Tak też uczyniłem. Gdy nagle ziemia jakby zadrżała. Czy coś zahuczało, czy mi się zdawało. I stanęło przede mną widzenie. Kto to zjawił się nieproszony? Patrz nie patrz, a stało się. Wierzcie czy nie, a przed oczami — prawdziwy faraon Egiptu. We wszystkiej swojej wielkości i ze wszystkimi atrybutami władzy. Choć cieniem dawnego ziemskiego. Trochę znam się na historii Egiptu i od razu myślę, czy aby naprawdę zaszedł cud nad cudami? Czy nie od dawnych praprzodków mam znak? Przecież w Egipcie była dynastia faraonów. Z nazwą bardzo bliską mojemu nazwisku — Pepe I, Pepe II… Aż do Pepe XIV. Oby któryś z nich zjawił się u mnie ze złotem albo choćby z jakimiś tam kosztownościami. Ale mowa o czym innym. — Co tu się u was dzieje? — słyszę od dalekiego, może, i praprzodka. — Kości moje nie mają spokoju. W sarkofagu się przewracają, choć ciasny. Za mojego władania pojawił się ohydny oszczerca Zoil. Przemywał kości nie byle komu, lecz poecie nad poetami — samemu Homerowi. Uczepił się jego sławy, jak hiena zdobyczy. Obszedł pół świata, obalając najwybitniejszy, jaki znała ludzkość, talent poetycki. Zjawił się z tym także u mnie. Raczyłem wysłuchać wszystkich dowodów szalonego. A po wszystkim kazałem natychmiast ukarać zwierzęcego oszczercę przez ścięcie. Powieszono go jako niebezpiecznego awanturnika. I nie znalazła się ani jedna dusza, która by tego nie pochwaliła. A co u was? Najświętsze narodowe bezczelnie oczerniają. I na jakim to kanale telewizyjnym? A na tym, którego niedobro Życzliwcy nie dają mu ani najmniejszego spokoju. Chrzczą go wzdłuż i wszerz, oskarżając o nacjonalizm i jeszcze o takie izmy, że aż strach o nich wspominać nawet w nocy. A od waszych władców ani słowa. Gdzież są ich oczy i uszy? — Ach, nie do tego im — tłumaczę. — Są bardzo zajęci. — Czym? Co jest dla nich stokroć ważniejsze? — wzrusza ramionami gość, dobrze obeznany z tajnikami twardej władzy. — Zajęci, przezajęci — jakbym się usprawiedliwiał. — Ręce mają skrajnie zajęte. — Cóż to za przypadłość? — pyta z pogardą faraon. — Taka, że tylko rozkładają ręce i jednym głosem mówią: „Mamy to, co mamy”. — Horus z wami! — wyczerpany wobec moich dowodów bezradnie wzdycha egipski faraon. — A co z milionami zwykłego ludu? — Jak to co? Machnęli ręką. Piją wódkę i plują… Majestatyczny cień rozpłynął się, jakby go nigdy nie było. Ja zaś ocknąłem się i myślę: przecież ty sam, gołąbku, jak wszyscy, tylko rozkładasz ręce. I zrobiło mi się tak nieswojo, że mimo wszystko chwyciłem się pisania o zniewadze, która doskwiera. Jeśli jeszcze uda się to wydrukować, to może choć na chwilę uspokoi się dusza siwowiekowego egipskiego władcy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Reżim trzeba osądzić

…powiedział w telewizji, że to już siódmy czy ósmy taki pozew sądowy, a obecna komunistyczna partia została zarejestrowana jako zupełnie nowa i nie ponosi odpowiedzialności za czyny swojej poprzedniczki. Można by dyskutować, czy ponosi, czy nie, bo nawet numerację zjazdów zachowała starą. Ale chodzi nie tyle o odpowiedzialność prawną, co o moralną. Partia pozostała na tych samych ideowych podstawach, na których trzymało się komunoimperium. I w tym sensie dawno już czas przeprowadzić społeczny sąd nad reżimem komunistycznym jako akt oczyszczenia społeczeństwa. Bez takiej świadomości niemożliwe jest ani przekształcenie półkolonii w prawdziwie niezależne państwo, ani demokratyczne społeczeństwo: będziemy się potykać w gospodarce, w sferze humanitarnej, w kwestii językowej, w zmianie toponimii. …Prawie niezauważenie minęła 90. rocznica Wielkiej Rewolucji Październikowej, 70. rocznica krwawego 1937 roku, mija 75. rocznica Hołodomoru — daty, które powinny poruszyć świadomość społeczną, skłonić do samooczyszczenia. Nie poruszyły, nie skłoniły. Milczą uczeni, milczą politycy. A nad placami „niezależnego demokratycznego państwa” (artykuł 1 Konstytucji Ukrainy) majaczą symbole dawnego komunoimperium. Dawnego?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

JĘZYK JEST JEDEN

— Cała dokumentacja przewidziana jest wyłącznie w języku państwowym, w tym także paszporty. Oznacza to, że w paszporcie obywatela Ukrainy wreszcie zniknie niezrozumiałe dublowanie w języku rosyjskim. Dlaczego tak było do tej pory? — Tylko dlatego, że ustawę o paszporcie przyjmowała w parlamencie ówczesna większość — grupa 239, postsowieccy nomenklaturowcy w Radzie Najwyższej. Nas, deputowanych z Ruchu, przedstawicieli sił narodowo-demokratycznych, było zaledwie 110. Dlatego większość przyjęła cały szereg ustaw, w których kwestie językowe zostały wykreślone. Dotyczyło to sfery edukacyjnej i informacyjnej. Choć ostrzegaliśmy, że stanie się to wielkim problemem. Przyjęcie ustawy o języku jeszcze przed Konstytucją z 1996 roku dawno uczyniłoby społeczeństwo integralnym. Nie byłoby Siewierodoniecków — tych regionalnych prób zmiany mapy językowej. — To wtedy, gdy w Doniecku, Ługańsku czy gdzie indziej przyjmuje się uchwały władz lokalnych o tak zwanym regionalnym języku urzędowym. — Nowy projekt ustawy stawia kropkę we wszystkich separatystycznych dążeniach, w wymyślonych terminach dotyczących „urzędowego” języka. Już dawno dawaliśmy wyjaśnienia znanych prawników, filologów i innych specjalistów w sprawie języka urzędowego. Urzędowy — to właśnie państwowy język. — Jednak w nurcie demokratycznych europejskich tradycji w części 2 artykułu 8 ustawy „O językach” organom władzy zaproponowano stosowanie w swojej pracy, obok państwowego, także języka którejś z mniejszości narodowych, która stanowi większość na danym terytorium. Jakie może być to terytorium? Bez wątpienia nie obwód, bo na Ukrainie nie ma ani jednego obwodu, ani jednego regionu (z wyjątkiem Autonomii Krymskiej), gdzie Ukraińcy nie stanowiliby większości populacji, przeważającej czy nie tak znacznej, ale jednak większości. Zatem może to być na poziomie rejonu, miasta, wsi? — Tak, nawet w obwodzie donieckim większość populacji to Ukraińcy, choć zrusyfikowani. I tą ustawą przyczynilibyśmy się do narodowej samoidentyfikacji Ukraińców, aby ludzie poczuli, że są Ukraińcami, aby zbliżyli się do rodzimych źródeł językowych. Tak kwestia językowa uczyniłaby ukraiński naród naprawdę jednolitym, integralnym. Przyjęcie ustawy nie zaostrzy kwestii narodowej. Oczywiście ci, którzy nie chcą państwa ukraińskiego, którzy liczą na jego rozpad, którzy chcieliby jakichś szczególnych „kosowarów”, jak w Siewierodoniecku — będą protestować przeciwko przyjęciu nowej ustawy. Ale jeśli projekt ustawy stanie się ustawą, to położy kres wszelkim manipulacjom, będzie zbliżał naród, a nie rozdzielał. — Ustawa o języku państwowym przewiduje (cz. 1 art. 3), że „nie dopuszcza się używania słów obraźliwych wobec rasy, narodowości, zawodu, kategorii społecznej, grupy wiekowej, płci, języka, przekonań religijnych, politycznych i innych przekonań obywateli, używania niecenzuralnych słów i wyrażeń”. Zatem chodzi o takie kategorie jak moralność, czystość języka? — To po to, abyśmy zachowywali czystość języka, abyśmy go nie zniekształcali, a tworzyli atmosferę, która wykrystalizuje język. Bo zaśmiecony język to zaśmiecona świadomość. Trzeba przezwyciężyć „syndrom Tarapunki”. Nie nazywam go „syndromem Serdiuczki”, bo syndrom Tarapunki uformował się jeszcze w czasach sowieckich, aby wyśmiać Małorusina. I proces trwa. W niepodległym państwie jest to niedopuszczalne. Musimy formować blok ustaw, które dają możliwość językowi ukraińskiemu rozwijać się, a nie zwijać. Wtedy odzyskamy wszystko: i przestrzeń informacyjną, i książkową, i wszystkie inne. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Pawło Mowczan: «Język jednoczy naród»

W numerze 8 „Słowa Proświty” z 2008 r. informowaliśmy, że pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy trafiły dwa projekty ustaw dotyczących kwestii językowych: „O językach” i „O języku państwowym Ukrainy”. Pierwszy ma zastąpić przestarzałą ustawę o językach, przyjętą jeszcze w Ukraińskiej SRR. Drugi jest nowy w naszym ustawodawstwie. Istota obu ustaw polega na tym, że nadszedł już czas, aby zakończyć bezprzedmiotowe rozmowy i polityczne spekulacje wokół kwestii językowej i wyraźniej oraz konkretniej utrwalić państwowy status języka ukraińskiego, który ma umacniać państwo i jednoczyć naród. Projekty ustaw zawierają normy przyjęte w demokratycznych państwach i mogą wydawać się radykalne jedynie na tle naszego nadmiernie pobłażliwego ustawodawstwa językowego. Czy można sobie wyobrazić, aby parlament europejskiego państwa posługiwał się jakimś innym językiem niż państwowy? U nas natomiast na razie trudno sobie wyobrazić, jak Rada Najwyższa Ukrainy wreszcie zacznie mówić po ukraińsku. Dlatego można przewidywać, że przejście ustaw przez parlament będzie trudne. Nic dziwnego także w rozpoczętym, a dokładniej trwającym, propagandowym zgiełku wokół kwestii językowej. Właśnie to ponownie omawiano na niedawnym zjeździe deputowanych w Siewierodoniecku. Tam dominowały nie kwestie społeczne, które przede wszystkim powinny zajmować deputowanych rad miejskich, lecz lament wokół „poniżenia” języka rosyjskiego. I ten lament rozbrzmiewał oraz był transmitowany w telewizji właśnie po rosyjsku. Nasza gazeta zwróciła się do jednego z autorów nowych projektów ustaw, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», deputowanego parlamentu Pawła Mowczana (współautor — przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, poseł Ukrainy Wołodymyr Jaworowski), z prośbą o skomentowanie podstawowych postanowień nowych aktów ustawodawczych. — Pawle Michajłowyczu, dlaczego istnieje potrzeba uchwalenia ustawy o języku państwowym? — Artykuł 10 Konstytucji jest tak sformułowany, że istnieje szereg kwestii, które wymagają doprecyzowań i wyjaśnień. Chociaż określiliśmy język ukraiński jako państwowy, jako nieodłączny atrybut państwa ukraińskiego, i tej kategorii nie można poddawać rewizjom, to jednak od samego uchwalenia Konstytucji w 1996 roku wokół państwowego statusu języka ukraińskiego nieustannie powstają zawirowania. Narzucano nam najpierw, w związku z szerokim użyciem języka rosyjskiego, ustawę o drugim języku państwowym. Przekonuje się nas, że trzeba było uchwalić ustawę o statusie języka rosyjskiego jako „urzędowego”, ponieważ rzekomo należy on do języków światowych. I wiele innych sporných kwestii, które dają możliwość politycznym siłom do spekulacji. Dużo jest takich spraw, które, jeśli nie uregulować ich osobną ustawą, nie pozwolą ruszyć dalej. Dlatego pojawiła się potrzeba uchwalenia takiej ustawy. Rosja to zrobiła. Stany Zjednoczone Ameryki uchwaliły taką ustawę, ponieważ na państwowy język angielski naciska hiszpański, którym mówi się w południowych stanach, a także w sąsiednich krajach. — W nowych projektach ustaw nie ma ani jednej furtki, która pozwalałaby parlamentowi mówić innym językiem niż państwowy. Czy wreszcie zacznie przemawiać po ukraińsku, i dlaczego do tej pory tego nie było? — Stopniowo przyzwyczaiły nas do języka rosyjskiego różne środki masowego przekazu. Teraz już jakoś staje się nieistotne, jakim językiem podawana jest treść informacji. Wciągnęli nas w to. I parlament także jest przyzwyczajony do tego, że z trybuny brzmi rosyjski. To jest niedopuszczalne, ponieważ parlament to struktura państwowa. — Zacytujmy część 1 artykułu 4 proponowanej ustawy „O języku państwowym Ukrainy”, gdzie wyraźnie powiedziano, że język ukraiński jako państwowy „podlega obowiązkowemu użyciu w działalności organów władzy państwowej, organów samorządu lokalnego”. — Jest jeszcze obowiązująca ustawa „O służbie państwowej”, wykładnia Trybunału Konstytucyjnego dotycząca artykułu 10 Konstytucji. — Artykuł 1 wspomnianej ustawy deklaruje, że język państwowy jest obowiązkowy do porozumiewania się „w sferach publicznych życia prywatnego”. Artykuł 4 je określa, i to prawie wszystko, z wyjątkiem prywatnej komunikacji. Oznacza to, że nie tylko praca instytucji państwowych, ale też produkcja, sfera usług, która obejmuje całą ludność. Proszę skomentować te postanowienia. — A jak może być inaczej? Jeśli w innych państwach jest to uregulowane właśnie w ten sposób, innego mechanizmu nie ma. Jeśli napiszemy jakieś ogólne słowa, nie będą one wcielane w życie. Dlatego trzeba objąć wszystkie sfery użycia. Z jednym wyjątkiem, jak to robią Francuzi, Anglicy, wszystkie inne narody — w komunikacji międzyosobowej można rozmawiać także innym językiem. Ale osoby piastujące stanowiska, pracownicy wszystkich sfer muszą porozumiewać się z obywatelami w służbie wyłącznie językiem państwowym. Nie określaliśmy żadnego terminu przejścia na język państwowy, bo taki okres dawno minął. Trzeba działać radykalniej. Ale to nie znaczy, że wszystkich gwałtownie zmuszamy. Starsze pokolenie będzie żyło tak, jak żyło. Nikt nie będzie na siłę ukrainizować ludzi, którzy nie są w stanie opanować języka ukraińskiego. Ale chodzi o perspektywę, i ta ustawa dotyczy nie tylko teraźniejszości, lecz także przyszłości. Żeby nie było tak, że w Ukrainie szkoli się specjalistów dla dawnego Związku Radzieckiego i znajomość rosyjskiego jest obowiązkowa. U nas jest ogromna inercja w polityce językowej, którą dotąd nikt się nie zajmował.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

W SZKOŁACH — ODRODZENIE

Mykoła SUKONNYK, przewodniczący miejskiej organizacji Proświty, uczestnik wyzwoleńczej walki OUN-UPA, m. Makiejewka, obw. doniecki Druga połowa XIX wieku. Na Ukrainie był to okres szybkiego rozwoju i kształtowania się narodu, podnoszenia kultury, mimo wszystkich ucisków rosyjskiego samodzierżawia. Na Małej Rosji, tak wówczas nazywano Ukrainę, zakazano wydawania książek w języku ukraińskim. Wtedy powstają różne hromady i towarzystwa. Najbardziej znaczącą stała się „Proświta”. W trudnych warunkach pracuje „Proświta” w naszym mieście również dziś. Nie ma własnego lokalu, słaba baza materialna, nie odczuwamy pomocy ze strony administracji miasta i obwodu. Kilkadziesiąt członków towarzystwa to za mało dla pełnowartościowej działalności organizacji. Nauczyciele i wykładowcy wyższych uczelni miasta nie chcą obciążać się pracą społeczną. Mimo to niektórzy wiele robią dla rozpowszechniania i utrwalania języka ukraińskiego. Na wniosek miejskiego zarządu oświaty komitet wykonawczy rady miejskiej nadał status ukraińskiej szkoły nr 51 spośród 76. Choć nie są to w pełni ukraińskie szkoły, bo są w nich jeszcze klasy, gdzie uczy się po rosyjsku, a na przerwach uczniowie i nauczyciele rozmawiają po rosyjsku, to jednak duch ukraiński w nich przeważa. W szkołach rosyjskich tworzy się klasy z językiem nauczania ukraińskim. Funkcjonuje 35 przedszkoli, w których jest 146 grup z wychowaniem w języku ukraińskim, uczęszcza do nich 2950 dzieci, a w 43 przedszkolach rosyjskojęzycznych utworzono 155 grup z wychowaniem w języku ukraińskim, do których uczęszcza 2796 dzieci. Jeszcze do 1996 roku w mieście nie było ani jednej ukraińskiej szkoły czy przedszkola. Toteż duch ukraińskości w Makiejewce się odradza. Dzieci, które dorastają w rodzimojęzycznym środowisku, będą bowiem inaczej postrzegać otaczającą rzeczywistość. To one właśnie będą nieść światło oświaty pokoleniom przyszłym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

A KTO OBRONI MNIE, UKRAINKĘ?

Ludmiła SAWCZENKO, osiedle typu miejskiego Iwaniwka, obw. chersoński Wysłuchawszy bezpośredniej transmisji (RTR „Wiesti”) z zjazdu w Siewierskodonecku, chcę podzielić się swoim niepokojem i oburzeniem. Wydawało mi się, że przebywam nie na Ukrainie, lecz w jakimś wirtualnym państwie, w którym straszna władza prowadzi „насильницкую украинизацию” (przymusową ukrainizację), „националистический пересмотр истории” (nacjonalistyczną rewizję historii) i tak dalej. Groźnie bronił Rosjan i rosyjskojęzycznych obywateli pan Zatulin, a ja myślałam: kto obroni mnie, Ukrainkę na Ukrainie — moje prawo do czytania ukraińskiej książki, oglądania ukraińskiego filmu, słuchania ukraińskiego radia? Stopniowo to wszystko znika pod naciskiem agresywnej rosyjskojęzyczności. Lata wychowania w sowieckiej szkole dały o sobie znać — dookoła zrusyfikowane społeczeństwo. Ale dlaczego w latach niepodległości Ukrainy nie stało się lepiej z wprowadzeniem języka ukraińskiego we wszystkie sfery naszego życia? Od niedawna w naszej wsi słabo działa przewodowe radiowe nadawanie — mówią, że nie ma pieniędzy na remont, na przebudowę. Kupiłam odbiornik radiowy, ale nie mogę słuchać Radia Ukraina, bo na wszystkich częstotliwościach FM są kiepskie rozrywkowe stacje radiowe albo radio rosyjskie. Wystarczy sobie wyobrazić: na terytorium Ukrainy nie słychać Radia Narodowego, gdzie język ukraiński zawsze był niemal wzorcowy. Nie potrafię znaleźć odpowiedzi na pytanie, dlaczego ja, Ukrainka mówiąca po ukraińsku, czuję się w ojczystym kraju nieswojo.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Cenny podręcznik

Oleg OLEKSIUK, Chersoń Chersoński obwodowy oddział Ogólnoukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej „Młoda Proświta” przeprowadził nieoficjalny konkurs wśród urzędników państwowych i osób zajmujących stanowiska w organach samorządu terytorialnego na nieznajomość języka państwowego. Zwycięzcą został przewodniczący Chersońskiej Obwodowej Rady Wołodymyr Diomochin, który jako największy miłośnik ChRJaK (Chersońskiego regionalnego języka rosyjskiego) otrzymał w prezencie od jury młodzieżowego „Bukwarik”. Młodzi działacze Proświty postanowili pomóc urzędnikom państwowym, którzy chcą znać język państwowy. Dlatego podarowali nową książkę doktoranta Narodowej Akademii Administracji Państwowej, działacza Proświty Iwana Łopuszynskiego i Innej Plotnyckiej „Język ukraiński w służbie państwowej”. Książka ukazała się drukiem w Chersońskim oddziale Centrum Wydawniczego „Proświta” przy wsparciu Zarządu ds. rodziny, młodzieży i sportu obwodowej administracji państwowej. Mamy nadzieję, że urzędnicy państwowi Chersońszczyzny nie będą już mieć problemów z dokumentacją w języku ukraińskim.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

SPOŁECZEŃSTWO

Wołodymyr WOJTENKO, profesor Artykuł J. Szeliażenki w 9 numerze „SP” z br. nosi tytuł „Za kulisami politycznej klaunady” — i jestem pewien: 100 czytelników na 100, przeczytawszy nagłówek, nie będzie miało wątpliwości, że chodzi o Radę Najwyższą i sytuację wokół niej. Regionali obrazili się na cały świat. Chcą do władzy i zablokowali się aż do spadku swojego rankingu. Czy naprawdę my, Ukraińcy, jesteśmy takimi dziwakami: mierzymy wszystko własną miarą i w żaden sposób nie wejdziemy na cywilizacyjne tory? „Co się nie zrobi, ani dwa, ani półtora” — powiedział mi przypadkowy znajomy w sanatorium, gdzie się leczyłem i studiowałem źródła politologiczne, próbując wyjaśnić: w koordynatach światowej demokracji my — kim jesteśmy? O klaunadzie pisano także zeszłego lata, kiedy w męczarniach dojrzewał schemat przedterminowych wyborów. Dobrze, klaunada… Ale pomimo indywidualności klauna, istnieją prawa gatunku (powiedzmy, podział klaunów na „rudych” i „białych”). Czy naprawdę Ukraina (i „wszystko, co się nie zrobi”) jest poza granicami kanonów politologicznych? Mój znajomy zawsze chodził w marynarce z dziennikarską odznaką w klapie, koszulce z napisem „Brasilia”, za dużych dla niego szortach i czerwonych tenisówkach. Podczas rozmowy czepiał się guzika, popychał ramieniem lub łokciem, a starowince (przynosiła na sprzedaż maliny i jabłka) przez całe sanatorium krzyczał „Cześć, Marynko!”. W myślach nazwałem go „pan Brat”. Nie mam skłonności do przelotnych znajomości, jednak podobał mi się tym, że karmił wiewiórki i, zdarzało się, mówił coś trafnego. Usłyszawszy, że czytam materiały z politologii, poradził: „Nie zapomnijcie o popie Gaponie”. Ale ja zacząłem od Arystotelesa. 1. Arystoteles (384—322 r. p.n.e.), mając rozsądny nawyk klasyfikacji, opowiada o odmianach demokracji: „Cechą charakterystyczną tak zwanego pierwszego rodzaju demokracji jest równość […] władza nie koncentruje się w jednych rękach, ale i biedni, i bogaci jednakowo korzystają z niej. Drugi rodzaj — ten, przy którym osiągnięcie urzędów państwowych uwarunkowane jest przynajmniej wysokim cenzusem majątkowym. Trzeci rodzaj demokracji — ten, gdzie wszyscy obywatele, którzy w ogóle są takimi ze swojego pochodzenia (czyli nie niewolnicy i nie potomkowie niewolników — W. W.), mają prawo brać udział w obejmowaniu urzędów państwowych, i gdzie panuje prawo. Czwarty rodzaj demokracji — ten, przy którym każdy od momentu, kiedy stanie się obywatelem (uwolnieni niewolnicy także — W. W.), może zajmować urząd państwowy; ale znowuż panującym jest prawo. Piąty rodzaj demokracji — ten, przy którym działają takie same warunki, co i przy czwartym (rodzaju). Ale władza zwierzchnia należy nie do prawa, a do demos. A to zdarza się wtedy, gdy decydujące znaczenie zyskują dekrety ludowe, a nie prawa. Osiąga się to przez demagogów. W tych demokratycznych państwach, gdzie rządzi prawo, dla demagogów nie ma miejsca”. Nie będziemy przejmować się subtelnościami demokracji, zbudowanej na grzbietach niewolników (ona była i wiele wiemy o jej historycznych i kulturowych osiągnięciach). Ale nie pominiemy uwagą dwóch tysięcy lat przeciwstawiania prawa i demagogii. Choć w dawnej Grecji słowo „demagog” nie od razu nabrało tego znaczenia, jakie nadajemy mu my, ale — nabrało. Powiedziawszy po dzisiejszemu „populiści”, zrozumiemy, dlaczego nie podobali się sławnemu filozofowi. „Władza ludu plus populizm minus prawo” — oto złowieszcza formuła ochlokracji, panowania tłumu (czy w imieniu tłumu): to —

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Państwo dla spragnionych

bolszewizm, faszyzm, nazizm, solidaryzm… a co jeszcze? Były, można powiedzieć, warianty. Na przykład wielka miłość nędznego kolumbijskiego ludu do narkotykowego barona Escobara wynika z okruchów z jego astronomicznych zysków. Wynoszenie do rangi bóstwa żony przywódcy Argentyny, Evity Perón, która grabiła bogatszych, rzucała kość najbiedniejszym, ale przede wszystkim myślała o sobie. Na przykład stała przychylność elektoratu donbaskiego regionałów, który żyje w okropnych warunkach ekologicznych, traci zdrowie i masowo ginie w kopalniach i „kopankach”, od wódki, narkotyków, AIDS, ale ma swój futbol. Tendencje oklokratyczne, po części wynikające z mentalności „sowka” (szarikowszczyzna), po części związane z nowymi imperialno-rusofilskimi hasłami, zagrażają ukraińskiej demokracji, jednak nie ma w tym nic specyficznie ukraińskiego: demagogia jest odwieczna. 2. Szlachetna Europa, mimo wojen terytorialnych, dynastycznych i religijnych, bywała naiwna (aż głupiutka), odrzucała całkiem mądrości starożytnych i doświadczenie własnego średniowiecza, zaczynała marzyć o utopiach. Jean-Jacques Rousseau (1712—1778) walczył jak lew o prawa ludu i nie uznawał „deputowanych, czyli przedstawicieli”: „Gdy tylko służba publiczna przestaje być główną sprawą obywateli i zaczynają oni uważać za lepsze służyć wspólnocie swoim sakiewką, a nie własną osobą, państwo znajduje się na krawędzi zguby. Trzeba iść na wojnę — płacą najemnikom i zostają w domu, trzeba iść na radę — wyznaczają deputowanych i zostają w domu. Przez lenistwo i pieniądze w końcu mają żołnierzy, którzy poniewierają ich ojczyznę, i przedstawicieli (deputowanych), którzy ją sprzedają”. Pan Panibrat, któremu dałem przeczytać to miejsce w moim konspekcie, zakląpał, przeczytał ponownie i zainteresował się: — A Pan czasem nie chodził w deputowani? I nigdy nie chciało się? Rousseauiści, trzęsidupa wasza mama… Nie koketujecie? Do deputowanych ja „nie chodziłem”, a on kandydował do WR z jakiejś drobnej partii — bezskutecznie. Ale wróćmy do pierwowzoru: „Deputowani, wybrani przez naród, nie są i nie mogą być jego przedstawicielami; są jedynie jego komisarzami i nie mogą niczego rozstrzygać ostatecznie. Każde prawo, nieratyfikowane bezpośrednio przez naród, nic nie warte — nie jest prawem. Naród angielski, uważając się za wolny, głęboko się myli: jest wolny jedynie w czasie wyboru członków parlamentu, lecz gdy tylko ich wybierze, zamienia się w niewolnika, w nic. Zważywszy na to, jak wykorzystuje krótkie chwile swojej wolności, w pełni zasługuje na jej utratę”. Tu, rzecz jasna, pan Jean-Jacques przesadził. I Szwajcarzy (którzy „ratyfikują” w referendach absolutnie wszystko, ważniejsze niż demontaż starego sygnalizatora świetlnego), i Anglicy (którzy absolutnie polegają na parlamentarzystach i parlamencie) są w równym stopniu wolni. Wyjaśnić to można jedynie tym, że Zdjęcie Ołesia Dmytrenki Do litery Prawa również dodaje się jego Duch (jeśli chcecie — Dusza), bez tego zaś prawa stają się słabe, jak ukraińska Konstytucja. — Nie ma u Anglików żadnej Konstytucji! — rozzłościł się pan Panibrat. — A w ogóle — proszę spojrzeć: wiewiórka… Puszysta zwierzątko zręcznie, jak w filmie animowanym, obracało w łapkach szyszkę i zerkało jednym okiem na nas, a drugim — na czarnego szpaka. Odłóżmy jednak wiewiórkę, by utrwalić rozbieżności między Rousseau a Arystotelesem. Francuz nie widzi alternatywy dla zatwierdzania praw „bezpośrednio przez naród”, a Grek narzeka, gdy „decydujące znaczenie” przypisuje się właśnie uchwałom ludowym — czyli demosowi i demagogom (którzy czerpią z tego własne korzyści). Zatem pojawia się pytanie, pisze Arystoteles, jaka forma ustroju państwowego jest najlepsza (jeśli nie zważać na marzenia, lecz brać pod uwagę takie sposoby rządzenia, z którymi wiąże się życie rzeczywistych ludzi). „W każdym państwie dostrzegamy trzy grupy obywateli: bardzo zamożnych, bardzo ubogich i trzecią, stojącą pośrodku między nimi. Ponieważ umiarkowanie i środek są najlepsze między dwiema skrajnościami, to i przeciętny dostatek ze wszystkich dóbr jest najlepszy. Przy jego posiadaniu łatwo ...ne ulegać głosowi rozumu; przeciwnie, trudno nimi kierować człowiekowi bogatemu, znamienitemu, najbogatszemu — albo też ubogiemu, słabemu, nieznaczącemu ze względu na swoje położenie”. Macie, panowie, pochwałę dla klasy średniej, bo jedyną jej alternatywą jest państwo panów i nędzarzy (oligarchów i lumpenproletariatu, jeśli mówić o najbardziej spolaryzowanym podziale). W Ukrainie to właśnie klasa średnia zdecydowanie poparła rewolucję pomarańczową i to właśnie klasa średnia we wszystkich sferach swojej działalności jako pierwsza odczuła bezradność jej przywódców. Dotykając tego problemu, wróćmy jeszcze raz do kwestii farsy, którą zakończyła Rada Najwyższa, a którą obecna rozpoczęła pracę. Chodzi o międzypartyjną „myszożabodrakówkę”. „Pod partią rozumiem związek pewnej liczby obywateli, działających pod wpływem jakiejś wspólnej pobudki — namiętności lub interesu — wbrew prawom innych obywateli lub stałym i łącznym interesom wspólnoty. Istnieją dwa sposoby naprawienia takiego zła, jakim są swary partyjne: usunięcie jego przy… ...czyn i złagodzenie skutków. Istnieją z kolei dwa sposoby usunięcia przyczyn partyjnych waśni: pierwszy — zniszczenie wolności, która je powoduje, drugi — nadanie wszystkim obywatelom jednakowych poglądów, namiętności i interesów. O pierwszym sposobie leczenia można powiedzieć, że jest gorszy od choroby. […] Niewykonalność drugiego sposobu równa się nierozsądności pierwszego. Dopóki ludzkiemu rozumowi właściwe jest mylenie się i dopóki człowiek ma prawo korzystać ze swojego rozumu, dotąd będą istniały różne poglądy”. Tak pisze współczesny amerykański politolog J. Madison w „Komentarzu do Konstytucji Stanów Zjednoczonych” (1990) i kontynuuje: „Przyczyny partyjnego rozłamu tkwią w naturze człowieka. Zacięte obstawanie przy różnych poglądach dotyczących religii, rządzenia państwem itd.; oddanie różnym przywódcom, którzy ambitnie spierają się o pierwszeństwo i władzę — to wszystko dzieli ludzkość na partie, rozpala w nich wrogość i bardziej skłania do uciskania i tłumienia się nawzajem niż do współpracy ради wspólnego dobra”. Zatem, przynajmniej w tym sensie, możemy się nie martwić, bo u nas wszystko jest tak, jak wszędzie. Trzeba wyciągnąć wniosek, że „przyczyn rozłamu usunąć nie sposób, a pomocy należy szukać jedynie w środkach złagodzenia jego skutków”. Okresowa zmiana partii, które dochodzą do władzy, łagodzi namiętności w krajach o ustabilizowanej demokracji. My do tego musimy jeszcze dojrzeć. Blokowanie Rady Najwyższej świadczy jednocześnie i o bezczelności, i o bezradności: prawdziwą wartość polityki (i polityków) określa umiejętność pracy zarówno w większości, jak i w opozycji. Nie można żyć, wyłącznie wdychając powietrze albo wyłącznie je wydychając. Nie często bywam na Pieczerskach. Niedawno, idąc ulicą Hruszewskiego i obserwując grę słonecznych promieni na ścianach Rady Najwyższej, pomyślałem: oto mauzoleum ukraińskiego parlamentaryzmu… Chce się wierzyć, że się myliłem. 3. Większość stabilnych demokracji — to reżimy parlamentarne. Jedyną demokracją prezydencką o długiej historii (i bez powrotów do autorytaryzmu) są Stany Zjednoczone. Nie sta… Parlamentarne demokracje również mogą być dotknięte tym problemem — zwłaszcza w warunkach ostrych konfliktów etnicznych (językowych, religijnych). Jednak (powołując się przede wszystkim na doświadczenia Indii i krajów anglojęzycznych regionu Karaibów) politolodzy dochodzą do wniosku, że nawet bardzo spolaryzowane społeczeństwa są bardziej odporne na kolizje parlamentarne niż na zmianę prezydentów: ta ostatnia zazwyczaj oznacza „zwycięstwo” jednej ze stron, choć w rzeczywistości w sporach obywatelskich zwycięzców nie ma. Oto co pisze J. J. Linz (1990): „Dokładne porównanie parlamentaryzmu jako takiego z systemem prezydenckim jako takim prowadzi do wniosku, że system parlamentarny bardziej sprzyja stabilnej demokracji niż system prezydencki. Ten wniosek jest szczególnie słuszny w odniesieniu do krajów o głębokim podziale politycznym i licznych partiach politycznych: parlamentaryzm ogólnie daje im lepszą nadzieję”. Dla nas, szanowane towarzystwo, ten problem nie jest po prostu przedmiotem teoretycznych dyskusji o parlamentaryzmie i prezydenturze „jako takiej”: wiemy bardzo konkretnie nie tylko o czym, ale i o kim mowa w naszej rzeczywistości. Co więcej, nasz parlamentaryzm w ciągu ostatnich 1,5—2 lat wykazywał skłonność do degradacji, dlatego pragniemy widzieć przed sobą „silnego” lidera. Ale wróćmy do roku 2004 i zapytajmy siebie: ile szczęścia przyniósłby nam, czytelnikom „Słowa Proświty”, autorytarny prezydent-„profesor” i czy jesteśmy zagwarantowani przed jego (lub kogoś takiego jak on) drugim przyjściem? Kiedy odpowiedź wiąże się z konkretną osobą, trzeba wziąć pod uwagę rozważania o wadach i zaletach instytucji prezydentury, niezależnie od tego, który polityk budzi sympatię, a który — nie. 1. System prezydencki nadaje wybranej osobie zarówno funkcje „ceremonialne” głowy państwa, jak i „realne” uprawnienia szefa władzy wykonawczej. Powoduje to powstanie pewnej aureoli i personifikację ludowych nadziei (analogia — sekretarz generalny KC KPZR), co może szybko przekształcić się w niechęć, a nawet aktywną wrogość (analogia — „późny” L. D. Kuczma). 2. Wybory prezydenckie pozwalają bezpośrednio wybierać szefa władzy wykonawczej, nie uzależniając tego wyboru od podkilimowych manewrów partii politycznych, które (manewry) nieuchronnie towarzyszą wyznaczaniu premiera w demokracjach parlamentarnych. Jednak ta zaleta jest istotna tylko wtedy, gdy podczas wyborów prezydent uzyskał „bezsporny mandat”, zdobywając znacznie więcej głosów niż jego główny rywal. W społeczeństwach spolaryzowanych niewielka różnica elektoralnych „ładunków” zwycięzcy i pokonanego prowokuje ciągłe próby rewanżu, i wtedy podkilimowe harce polityków stają się niemal jedyną istotą polityki. 3. W takich warunkach ustawodawcy (parlamenty) mają wielką pokusę przekraczania swojego znaczenia i miary swojej demokratycznej legitymacji. „Ponieważ uprawnienia zarówno prezydenta, jak i większości parlamentarnej wywodzą się z głosów narodu, zawsze istnieje możliwość konfliktu, który powstaje z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

porażającą siłą. Nie istnieje demokratyczna zasada, na podstawie której można byłoby rozwiązać ten konflikt, a mechanizmy, które może zaproponować konstytucja, okazują się zbyt skomplikowane i czysto prawnicze, by mieć wielką siłę w oczach elektoratu” (J. J. Linz). Trudno o dokładniejszą charakterystykę tego, co poprzedzało przedterminowe wybory parlamentarne w 2007 r. Stabilna demokracja wymaga jeszcze wiary w demokrację; taka wiara jest decydującą cechą postępu społecznego (L. Diamond, 1999), gdy przestrzega się jej na dwóch poziomach: ogólnym („demokracja to najlepsza z możliwych form rządzenia”) i lokalnym („demokratyczny ustrój mojego kraju, mimo swoich wad, jest lepszy od jakiegokolwiek niedemokratycznego, który mógłby się utwierdzić”). Czy ów samozadowolony osobnik, który wyciągnął kartę przewodniczącego Rady Najwyższej podczas głosowania za premierem, wierzy w demokrację? A regionali, którzy przyjaźnie poklepali go za to po ramieniu, wierzą w demokrację? Szczerze współczuję Prezydentowi, który chciałby przejść od konfrontacji do współpracy z Partią Regionów. Chodzi, i to jest najważniejsze, nie o dziesięć osób, które dowodzą tą partią, a o jej zwolenników — miliony obywateli Ukrainy. Ale ekstremistyczne skrzydło Partii Regionów nie rozumie, czym jest kompromis. Uważam, że mianowanie R. Bohatyriowej na stanowisko sekretarza Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy to silny ruch, ale czy nie za słaba na takie stanowisko jest sama pani Raisa? A Linz pisze: „Prezydent powinien rozważyć, czy gesty skierowane na pojednanie nie osłabią go, jeśli istnieje ryzyko sprowokowania tych swoich zwolenników, którzy trzymają się skrajnych pozycji”. Czyż to nie o nas? Nie o wszystkim napiszesz w jednym artykule i nie o wszystkim napisałem. Zakończę tym, od czego zaczynałem: lamenty nad nieudolnością naszej ukraińskiej drogi do demokracji są płonne. Wszystko dzieje się według historycznych wzorców i jest to godne pożałowania. Po stuleciach imperialnego ucisku, po rusyfikacji i komunizacji nie przeskoczymy przez drut kolczasty tak szybko, jak by się chciało. Politologia opiera się na psychologii społecznej, która wydaje się pozbawiona formy i płynna, ale rozstępuje się przed czymś twardym tylko po to, by go pochłonąć. Pan Panibrat w dniu, w którym opuszczał sanatorium, ubrał się ładnie, zawiązał krawat — i nagle zapomniał języka ukraińskiego: „Jak tam Wasze konspekciki?” — „Piszę”. — „Po wyborach… tak?.. Wam za to nie dadzą ani kopiejki”. — „Przetrzymam”. — „Długo przyjdzie cierpieć, czas nie jest Wasz. I w ogóle — politologię wymyślili biedni”. — „A księżyc robią w Hamburgu”. — „Co, co?” — „To Gogol, Wam nie zrozumieć”. Pan Panibrat prychnął i wsiadł do obdrapanego samochodu, z którego wyglądał jeszcze jeden, nieco młodszy. Na półce przy tylnej szybie obojętnie kiwał głową tygrys, a na szybie był naklejony portrecik Putina. Jeśli młodszy Panibrat jest takim głupcem, jak i starszy, to cierpieć nam długo. I nie jestem pewien, czy prezydencka konstrukcja władzy będzie miała przewagę nad parlamentarną czy odwrotnie. W okresie przejściowym, świadczy politologia, zbyt wiele waży osobowość prezydenta czy premiera. Halo, szukamy talentów… Potrzebujemy lidera, ale niech Bóg nas broni od wodzów. W Bałchaszu, kazachstańskiej stolicy najczystszej na świecie miedzi, pół wieku temu usłyszałem kołomyjkę: „Dobre u nas państwo, / Tylko częste deszcze. / Umarłym honory i sława, / A żywym sami wodze”. Takiego nam nie trzeba: już widzieliśmy. SPOŁECZEŃSTWO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

MAKSYM STRICHA: «PO RAZ PIERWSZY W HISTORII UKRAINY ELITA ROZUMIE ZNACZENIE NAUKI»

W ukraińskim rządzie pojawiło się niemało nowych twarzy. Jedną z nich jest wiceminister edukacji i nauki Maksym STRICHA, doktor nauk fizyczno-matematycznych, członek rzeczywisty Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, poeta, tłumacz, członek Centralnego Kierownictwa URP „Sobór”. — Maksymie Witalijowyczu, jak wiadomo, wcześniej istniało Ministerstwo Nauki Ukrainy. Czy uzasadnione, Pana zdaniem, jest połączenie ministerstw nauki i edukacji? Przecież w wielu krajach te ministerstwa funkcjonują oddzielnie. — Trudno mi oceniać decyzje, które podejmowano wcześniej, ale na Ukrainie historycznie zaczynało się od tego, że utworzono Komitet ds. Nauki i Technologii, któremu przewodniczył znany fizyk Serhij Mychajłowycz Riabczenko. Kierownik DKNT przeprowadził kilka ważnych i bardzo demokratycznych działań. Na przykład stworzono coś w rodzaju naukowego parlamentu, taką wielką narodową Radę Naukową, do której zaproszono kilkudziesięciu czołowych naukowców. Potem DKNT stał się Ministerstwem Nauki, później — znów komitetem, który z czasem połączono z Ministerstwem Edukacji. Z jednej strony, taka decyzja jest umotywowana tym, że system organizacji nauki u nas jest akademicki, a Narodowa Akademia Nauk — samorządna. Istnieje ona faktycznie poza ministerstwem, a ministerstwo jedynie określa ogólne zasady polityki naukowej, przygotowuje ustawy, choć też we współpracy z Akademią. W końcu ministerstwo przeprowadza konkursy naukowo-technicznych i celowych programów państwowych, więc może pośrednio wpływać na sytuację w Akademii, gdyż przez ministerstwo finansowane są naukowo-techniczne, celowe programy państwowe. 56% finansowania na naukę idzie przez Narodową Akademię Nauk, 14% — przez Ministerstwo Edukacji i Nauki, reszta — przez inne resorty państwowe. Operacyjne pole działalności ministerstwa — to przede wszystkim nauka uniwersytecka, a także niewielka liczba własnych placówek naukowych, instytutów naukowo-badawczych, podległych mu. Z tej strony decyzję o połączeniu ministerstw nauki i edukacji można uznać za umotywowaną, bo oprócz naszego, ministerstwa edukacji i nauki istnieją w szeregu państw Unii Europejskiej i WNP. Choć istnieje też inny system organizacji zarządzania: na Białorusi jest ministerstwo edukacji i osobny Komitet ds. Nauki i Technologii, a w Polsce — ministerstwo edukacji i osobno — ministerstwo szkolnictwa wyższego i nauki. W ramach dyskusji o systemie organizacji ukraińskiej nauki były różne propozycje: stworzenie międzyresortowego organu, który koordynowałby działalność naukową wszystkich ministerstw i resortów, bo nauka okazała się do pewnego stopnia rozdarta. A zważywszy na to, że nauka narodowa musi jednak rozwijać się całościowo, choć placówki naukowe są różnego podporządkowania, oczywiście w państwie powinna być organizacja, która sprawuje koordynację. Ktoś mówi, że to Narodowa Akademia Nauk. Ale ona jest samorządna i działa w ramach swoich instytucji i uprawnień. Ktoś uważa, że trzeba stworzyć radę międzyresortową na czele z wicepremierem. Ktoś nalega na odrodzenie działalności Rady ds. Nauki i Technologii przy Prezydencie Ukrainy. Taką Radę utworzono jeszcze za czasów L. Kuczmy, potem faktycznie zaprzestała ona działalności. Teraz, najwyraźniej, ministerstwo będzie proponować Sekretariatowi Prezydenta wznowienie jej działalności na czele z samym Prezydentem jako najwyższego organu koordynacyjnego dla prowadzenia wszystkich badań naukowych. To nie będzie organ operacyjnego zarządzania. To musi być organ, który rozpatrywałby i prognozował ogólne tendencje rozwoju ukraińskiej nauki oraz wyznaczałby pewne kierunki strategiczne. — Powróćmy do kwestii finansowania nauki. Czy uważa Pan za słuszny podział środków państwowych między różne instytucje naukowe? — Jest to zapisane w Ustawie o Budżecie Państwowym Ukrainy i ja jako urzędnik muszę go wykonywać. Jednak bardzo wiele osób stawia pytanie o to, że niesprawiedliwe są różne warunki wynagradzania pracy w placówkach Akademii Nauk, na uniwersytetach i w instytutach naukowo-badawczych ministerstwa. Różny do pewnego stopnia dostęp do innych dóbr — finansowania wielkich programów państwowych. Taki stan rzeczy należy naprawić, bo dla Ministerstwa ważny jest tylko poziom kwalifikacji uczonych, zdolność do dostarczania produktów naukowych odpowiedniej jakości. U nas jeszcze długo będzie zachowywał się akademicki system organizacji nauki, choć krytycy zauważają, że na całym świecie nauka podstawowa rozwija się przede wszystkim na uniwersytetach. Ale w naszych warunkach próba szybkiego złamania istniejącego systemu mogłaby zadać ciężki cios naukom przyrodniczym i technicznym, które zawsze rozwijały się dynamicznie w systemie Narodowej Akademii Nauk. Trzeba przyznać: sama Narodowa Akademia dzięki autorytetowi swojego wieloletniego prezesa Borysa Jewhenowycza Patona z mniejszymi stratami wyszła z kryzysowych lat 90. Nauka uniwersytecka ucierpiała znacznie bardziej. — Jaki jest stosunek między badaniami podstawowymi a stosowanymi w dziedzinie nauk przyrodniczych? Jakim badaniom nadaje się priorytet? — Obecnie — to mniej więcej pół na pół. Finansowanie Ministerstwa według programów wynosi około 137 mln hrywien rocznie na badania podstawowe i 117 mln hrywien na stosowane. Około 13 milionów idzie przez Państwowy Fundusz Badań Podstawowych — autonomiczną instytucję, której przewodniczy światowej sławy uczony-fizjolog Platon Hryhorowycz Kostiuk. Ten Fundusz wspólnie z Ministerstwem finansuje szereg projektów badań podstawowych we wszystkich dziedzinach wiedzy. Łączne finansowanie państwowe wynosi 0,4% PKB. Ogólne zaś finansowanie nauki — 0,9% PKB kosztem środków krajowych i zagranicznych zleceniodawców. Zrozumiałe, że zleceniodawcy finansują przede wszystkim badania stosowane. badania, tak jak powinno być, a fundamentalne (jak na całym świecie) — to troska głównie państwa. Bo zrozumiałe, że choć badania fundamentalne nie dają bezpośredniego zwrotu dzisiaj, bez ich należytego rozwoju niszczeje cały system naukowy. — Jakie są perspektywy Ukrainy? Czy może ona wykonać skok, aby stać się przodującym państwem naukowym? — Wszyscy pytają, kiedy będzie ukraiński laureat Nagrody Nobla. Mógłby być. Nam po prostu nie sprzyjało szczęście. Przypomnijmy Iwana Puluja, który odkrył promienie X równolegle z Roentgenem. Ale świat pamięta Roentgena, a nie pamięta Puluja, który był jeszcze współautorem pierwszego pełnego ukraińskiego przekładu Biblii razem z Kuliszem i Neczujem-Łewyckim. I to nie jest jedyny przypadek. Lecz wróćmy do liczb. Nawet z uwzględnieniem środków niepaństwowych ukraińska nauka sumarycznie finansowana jest w wysokości około 0,9% PKB. Wiodące państwa świata finansują swoją naukę w granicach 2—3% PKB, a poszczególne kraje, które szczególnie dbają o swoją przyszłość — prawie 4%. Przy takich nakładach finansowania (tym bardziej, że ukraińskiego PKB nie da się porównać z PKB USA, Wielkiej Brytanii czy Japonii) spodziewać się, że możemy wkrótce wyrwać się na światowych liderów, w żaden sposób nie wypada. Obecnie dla nas realne jest utrzymywanie renomy szanowanych partnerów w międzynarodowych projektach w priorytetowych dziedzinach. Choć jest szereg kierunków, w których nasza nauka zajmuje dość wysokie pozycje według światowego rankingu. — Jakie są priorytetowe kierunki naszej nauki? — Ukrainie trzeba podejść do wyboru priorytetów bardzo uważnie, bo poprzednia ustawa o priorytetach naukowych została uchwalona na okres do 2006 roku i od tamtej pory Ukraina już dwa lata żyje bez takiej ustawy. Ale uważać, że priorytety — to wszystko, czym mamy się zajmować, też byłoby niesłusznie. Bo nauka mimo wszystko musi funkcjonować jako całość, a próba ograniczenia wszystkiego do pewnych punktowych momentów może doprowadzić do upadku tych punktowych momentów z powodu braku życiodajnego środowiska. Z jednej strony, trzeba wspierać silnych, tych, którzy mogą dać zwrot społeczeństwu, mogą utrzymać się na światowym poziomie. A z drugiej — należy pamiętać, że dla każdej nauki potrzebne jest życiodajne środowisko w postaci, na przykład, pełnowartościowych katedr, laboratoriów, czasem nie tylko priorytetowego kierunku, ale takich, które podkarmią ideami, kadrami. Bo jeśli wszystko sprowadzić do 2—3 instytucji niby światowego poziomu, to bardzo szybko instytucje ten poziom stracą. — Czy możliwe jest stworzenie na Ukrainie efektywnych technoparków? — One już są: to technopark zakładu Patona, technopark Instytutu Półprzewodników, technopark Instytutu Monokryształów, park naukowy Kijowskiego Instytutu Politechnicznego. I to mimo tego, że bazę ustawodawczą kilka razy przeglądano i popełniono, jak dla mnie, fatalny błąd, kiedy faktycznie zlikwidowano technoparki sekwestrem budżetu państwowego w 2005 roku (potem trzeba było uchwalać osobną ustawę, aby choć trochę naprawić sytuację). O parkach naukowych do tej pory nie ma ustawy. Park naukowy KPI działa na własnym entuzjazmie. Ale tam są bardzo ważne rezultaty, jest zysk, a co najważniejsze — nieprzerwany łańcuch od laboratorium do produkcji. Inna rzecz, że niestety jest to zbyt punktowe na Ukrainie. Są dane Państwowej Agencji Innowacji i Inwestycji, że w zeszłym roku na 14 projektów inwestycyjnych wsparto tylko trzy innowacyjne. — Czy jest nadzieja na to, że nauka jednak będzie się rozwijać? — Obecnie do Ministerstwa Oświaty i Nauki przyszła nowa ekipa. Kieruje nim uczony ze światowym imieniem, fizyk Iwan Ołeksandrowycz Wakarczuk, autor genialnego podręcznika z mechaniki kwantowej. Jemu nie trzeba wyjaśniać znaczenia nauki. Ministerstwo planuje jak najszybciej wykonać kilka ważnych kroków, wśród których, bez wątpienia, jest odnowienie wyposażenia laboratoryjnego. Na świecie park wyposażenia laboratoryjnego odnawiają raz na 5—7 lat, a u nas, niestety, ludzie często pracują na sprzęcie z końca lat 70. Będziemy starali się wydzielać pieniądze na zakup sprzętu, bez którego rozwój współczesnej nauki jest niemożliwy. Inną kwestią jest informacja naukowa. Jej ilość stale rośnie. U nas z powodu kryzysu gospodarczego ludzie byli pozbawieni dostępu do informacji naukowej. Nasze biblioteki nie kupowały współczesnych czasopism, dzisiaj mało kto ma dostęp do subskrypcji online, czasopism internetowych. Niezwykle ważne jest, aby naukowcy mieli dostęp do współczesnej informacji naukowej. Bo nawet jeśli będą mieli nowoczesny sprzęt, ale nie będą mieli informacji, to będą rozwijać jakąś zaściankową, bardzo specyficzną naukę, która mało korelowałaby ze światową. I oczywiście, ważną kwestią jest podniesienie statusu uczonych, podniesienie roli organów samoorganizacji naukowców, towarzystw naukowych, stowarzyszeń, które mają być prawdziwymi partnerami państwa w wypracowywaniu i realizowaniu jego polityki naukowej. — Prawdopodobnie w realizacji tych planów nadzieje pokładacie w Programie rządu? — Po raz pierwszy w historii Ukrainy politycy rozumieją znaczenie nauki. Zwróćmy uwagę na strukturę programu rządowego. To rzecz choć symboliczna, ale ważna. W programie „Ukraiński przełom: dla ludzi, a nie dla polityków” na czołowych miejscach stoją oświata i nauka. To wielkie przesunięcie, bo wcześniej były daleko w tyle. Teraz i Prezydent, i premier rozumieją znaczenie nauki i oświaty. Oczywiście, trzeba wykazać wolę polityczną, wiele zależy od wytrwałości samych środowisk naukowych, które muszą wyjaśniać swoją potrzebność dla przyszłości państwa. Dlatego wydaje mi się, że dzisiaj jest szansa przekształcić oświatę i naukę w realne, a nie deklarowane priorytety polityki państwowej. Rozmawiał Bohdan OŁEKSIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

MOJA KORESPONDENCJA Z MINISTERSTWEM

Jako obywatel Ukrainy i pracownik oświaty z ponad 50-letnim stażem zwróciłem się do Ministerstwa Oświaty i Nauki z pewnymi propozycjami, które wydają mi się aktualne. Tymczasem odpowiedź, którą otrzymałem, przypomina „głuchy telefon”. Pisałem o jednym, a w odpowiedzi mowa jest o zupełnie czymś innym. Zresztą nie wszystko jest tak wspaniale, jak chce mnie (i nas wszystkich) zapewnić pracownik ministerstwa. Swego czasu A. H. Pohribny w książce „Pokłyk dużoho czynu (Z rozmów pro naboliłe)” (Kijów: Proświta, 2004) pisał, że urzędnicy ministerialni stale ograniczają kursy dyscyplin ukrainoznawczych. W 2004 roku liczbę godzin na takie dyscypliny, konstatował, ograniczono w porównaniu z pierwszymi latami niepodległości czterokrotnie. O dalszym pogarszaniu się znajomości języka państwowego i zmniejszeniu używania go właśnie wśród młodzieży świadczą także badania socjologiczne z ostatniego czasu (zob. artykuł „Mownyj bałans Ukrajiny” w nr 9 „Suczasnosti” z 2007 r.). Pod koniec 2007 roku w wyższych uczelniach pojawiły się pogłoski (i to niebezpodstawne) o zamiarach urzędników ministerialnych, pod przykrywką przyłączenia Ukrainy do procesu bolońskiego, jeszcze bardziej ograniczyć liczbę godzin na przedmioty ukrainoznawcze, a nawet całkowicie zlikwidować niektóre z nich, jak to zrobiono z kursem „Kultura ukraińska”. Wraz z przyjściem nowego ministra oświaty i nauki te zakusy przycichły. Nie upodabniajmy się do tych, o których pisał T. Szewczenko: „A my dywyłyś, ta mowczały, ta mowczky czuchały czuby”. Pamiętajmy, że zgodnie z artykułem 40 Konstytucji Ukrainy, „wszyscy mają prawo kierować indywidualne lub zbiorowe pisemne wnioski albo osobiście zwracać się do organów władzy państwowej, organów samorządu lokalnego oraz osób zajmujących stanowiska urzędnicze i służbowe w tych organach, które są zobowiązane rozpatrzyć wniosek i udzielić uzasadnionej odpowiedzi w terminie ustalonym przez prawo”. Poniżej poddaję pod osąd opinii publicznej swój wniosek do Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy oraz odpowiedź na niego. Iwan Juszczenko. Szanowny Panie Ministrze! Nasze społeczeństwo, zwłaszcza wschód i południe, jest chore na narodową niepamięć, bezduchowość i brak ogólnonarodowych ideałów. I nie jest to dziwne: przez 250 lat niewoli carskiej i 70 lat niewoli moskiewsko-bolszewickiej ludność ukraińska była intensywnie kształtowana w tym kierunku, głównie poprzez szkoły ogólnokształcące i wyższe. Przypomnijmy choćby takie przedmioty uniwersyteckie z czasów radzieckich, jak komunizm naukowy, materializm dialektyczny i historyczny, historia KPZR, ateizm, ekonomia polityczna, filozofia marksistowsko-leninowska, estetyka marksistowsko-leninowska. Służyły one wychowaniu ludzi oddanych ówczesnemu reżimowi. A jaką rolę wychowawczą w interesie państwa ukraińskiego pełnią obecne dyscypliny tak zwanej edukacji humanistycznej i społeczno-ekonomicznej? Są one niemal takie same jak w czasach radzieckich, zostały zachowane po to, by byli uprzywilejowani wykładowcy tak zwanych nauk społecznych mieli pracę oraz dla zachowania światopoglądu komunistyczno-radzieckiego. Te rzekomo ukrainoznawcze dyscypliny – „Język ukraiński (w ujęciu zawodowym)”, „Historia Ukrainy”, „Kulturoznawstwo” (a nie kultura ukraińska), „Politologia”, które studiuje się teraz w wyższych uczelniach, po pierwsze, są zbyt skąpe (26–36 godzin audytoryjnych), a po drugie, kończą się jedynie zaliczeniem, a nie egzaminem państwowym. Jeśli tego nie zmienimy, nasza oświata nadal będzie wychowywać mankurtów typu niesławnego sekretarza Rady Miejskiej Doniecka, ukrainofoba Lewczenki (28 lat, kandydat nauk historycznych, wychowany w niepodległej Ukrainie). Abyśmy, Ukraińcy, nie pozostawali ludźmi drugiej kategorii w swoim kraju i na świecie, potrzeba, aby ci, którzy rządzą państwem, oprócz troski o rozwój gospodarki, o syte życie, tak samo dbali o wieczne wartości narodowe – język ukraiński i kulturę ukraińską. W tym celu, w wykonaniu postanowienia artykułu 11 Konstytucji Ukrainy o tym, że „państwo sprzyja konsolidacji i rozwojowi narodu ukraińskiego, jego świadomości historycznej, tradycji i kultury”, a także artykułu 12 o tym, że „Ukraina dba o zaspokojenie narodowo-kulturowych i językowych potrzeb Ukraińców…”, Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy powinno między innymi zaplanować i wykonać w najbliższym czasie następujące działania. We wszystkich wyższych uczelniach, niezależnie od form własności i podporządkowania, zamiast przedmiotów społecznie mniej aktualnych (jak religioznawstwo, kulturoznawstwo, teoria ekonomii, socjologia itp.) lub obok nich, wprowadzić jako obowiązkowe następujące przedmioty ukrainoznawcze, przeznaczając na każdy z nich nie mniej niż 70 godzin audytoryjnych (łącznie – 280 godzin audytoryjnych, co stanowić będzie mniej niż 7 % całego czasu audytoryjnego): 1) praktyczny kurs języka ukraińskiego z elementami lingwistyki komunikacyjnej (skierowany na jak najpełniejsze opanowanie środków wyrazu i stylistyki ukraińskiego języka literackiego – I rok); 2) kurs nowszej literatury ukraińskiej (w nim przewidzieć rozpatrzenie wysokiej klasy artystycznej, społecznie ważnych utworów ukraińskich pisarzy ostatniego czasu, których nie studiuje się w średniej szkole ogólnokształcącej i które mają charakter narodowo-wychowawczy i antropologiczny – II rok); 3) kurs historii państwowości ukraińskiej (z analizą błędów i osiągnięć narodu ukraińskiego na jego historycznej drodze oraz perspektyw jego rozwoju na podstawie najnowszych osiągnięć nauki historycznej i filozoficznej – III rok); 4) kurs kultury ukraińskiej (skierowany przede wszystkim na odnowienie, zachowanie i rozwój ukraińskich narodowych tradycji kulturowych, które przez długi czas niszczono – IV rok). Cykl wymienionych dyscyplin ukrainoznawczych powinien kończyć się obowiązkowym zintegrowanym licencjackim egzaminem państwowym (dla wszystkich specjalności). Bez zdania egzaminu państwowego z tych dyscyplin dyplom wyższego wykształcenia nie powinien być wydawany. W średniej szkole ogólnokształcącej sytuacja w zakresie wychowania patriotycznego wydaje się porównawczo lepsza, choć w ostatnim czasie zauważalnie ograniczono godziny na naukę języka ukraińskiego, literatury, historii Ukrainy, zlikwidowano ukrainoznawstwo. Ale niepokój budzi nauczanie w szkołach dla osób należących do mniejszości narodowych. W artykule 14 Ramowej konwencji o ochronie mniejszości narodowych powiedziano: „Na obszarach, gdzie tradycyjnie zamieszkują osoby, które... Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy Departament Ogólnej Średniej i Przedszkolnej Oświaty Szanowny Iwanie Pyłypowyczu! Departament szkolnictwa ogólnokształcącego i przedszkolnego uważnie rozpatrzył Pański list dotyczący polityki językowej w sferze edukacji, adresowany do Ministra Oświaty i Nauki Ukrainy. W związku z poruszonymi w liście kwestiami informujemy. Jednym z ważnych kierunków działalności Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy oraz lokalnych organów zarządzania oświatą jest kompleksowe doskonalenie nauczania języka ukraińskiego w szkole średniej i wyższej. Przejawia się to przede wszystkim w aktualizacji założeń koncepcyjnych nauczania języka ukraińskiego w placówkach oświatowych, opracowywaniu nowych programów, wysokiej jakości podręczników do języka ojczystego, podnoszeniu kwalifikacji zawodowych nauczycieli polonistów, wzbogacaniu arsenału lingwodydaktyki poprzez wypracowanie efektywnych metodyk nauczania języka ojczystego w ogólnokształcących placówkach oświatowych różnych typów, tworzeniu niezawodnego systemu monitoringu jakości edukacji językowej uczniów i studentów oraz nawiązywaniu jak najściślejszej współpracy między organami zarządzania oświatą a społeczeństwem w zakresie rozwiązywania kwestii językowych. Oprócz tego ministerstwo patronuje i przeprowadza szereg konkursów językowych, olimpiad, zawodów i turniejów. W połączeniu z innymi działaniami mają one na celu zmianę sytuacji językowej na Ukrainie, przyciągając młodych Ukraińców do ojczystego słowa. należą do mniejszości narodowych lub gdzie stanowią znaczną część populacji, Strony, w razie wystarczającej potrzeby, starają się zapewnić, w miarę możliwości i w ramach swoich systemów edukacyjnych, osobom należącym do tych mniejszości odpowiednie warunki do nauczania języka danej mniejszości lub nauki w tym języku”. I zaraz potem w Komentarzu do postanowień Ramowej konwencji jest to konkretyzowane: „Nauczanie dwujęzyczne może być jednym ze środków do osiągnięcia celu tego punktu”. W punkcie 13 Haskich zaleceń dotyczących praw mniejszości narodowych do edukacji wskazano bardziej konkretnie: w szkole średniej „konieczne jest stopniowe zwiększanie liczby przedmiotów wykładanych w języku państwowym”. W Uzasadnieniu do tych zaleceń zastrzeżono: „Podejścia typu „zanurzenie”, zgodnie z którymi nauczanie prowadzone jest wyłącznie w języku państwowym, podczas którego dzieci z mniejszości narodowych są w pełni zintegrowane w klasach z dziećmi większości populacji, nie odpowiadają normom międzynarodowym. W równym stopniu dotyczy to również szkół segregowanych, w których cały program nauczania wykładany jest wyłącznie z zastosowaniem języka ojczystego mniejszości narodowej przez cały proces edukacyjny…”. Pojęcie „nauczanie dwujęzyczne”, o którym mowa w tych dokumentach międzynarodowych, oznacza, że połowa przedmiotów powinna być wykładana w języku państwowym, a połowa — w języku mniejszości narodowej. Przecież, jak powiedziano w tych samych Haskich zaleceniach, „osoby należące do mniejszości narodowych są zobowiązane integrować się z szerszym społeczeństwem państwa poprzez odpowiednią znajomość języka państwowego”. Tymczasem w szkołach z rosyjskim językiem nauczania wszystkie przedmioty, z wyjątkiem, rzecz jasna, języka i literatury ukraińskiej (na które przeznaczono znikomą liczbę godzin — jak za czasów radzieckich), wbrew normom międzynarodowym wykłada się tylko w języku rosyjskim. I dzieci, które kończą takie szkoły, słabo znają język państwowy. A nieszczęście polega jeszcze na tym, że i wychowanie jest tu nierzadko antyukraińskie. W wielu domach dziecka (szczególnie na wschodzie i południu) zarówno wychowanie, jak i nauczanie prowadzone są w języku rosyjskim i w duchu rosyjskim. Zatem kim staną się te dzieci państwowe dla Państwa Ukraińskiego? Coś podobnego obserwuje się również w szkołach z węgierskim i rumuńskim językiem nauczania. Jeśli chodzi o liczbę godzin przeznaczonych na naukę języka ukraińskiego w ogólnokształcących placówkach oświatowych, to obecnie w szkole 11-letniej uczeń uczy się języka ukraińskiego łącznie przez 1698 godzin. Typowe plany nauczania dla szkoły 12-letniej tak samo określają naukę języka ukraińskiego na 1698 godzin. W klasach o profilu społeczno-humanistycznym liczba ta wynosi 1908 godzin. Zatem liczba godzin na naukę języka ukraińskiego nie zmniejsza się, a w klasach profilowanych — znacząco wzrasta. Co więcej, na naukę literatury ukraińskiej w szkole 12-letniej przeznacza się o 70 godzin więcej w porównaniu ze szkołą 11-letnią (w 11-letniej — 490 godzin, w 12-letniej — 560 godzin). W ogólnokształcących placówkach oświatowych z nauczaniem w językach mniejszości narodowych realizowane jest etapowe przejście na naukę szeregu przedmiotów (historii Ukrainy, geografii Ukrainy, kursu „Obrona Ojczyzny”) za zgodą uczniów, ich rodziców oraz przy zapewnieniu odpowiedniego zaplecza dydaktyczno-metodycznego i kadrowego w języku ukraińskim. Departament szkolnictwa ogólnokształcącego i przedszkolnego realizuje i planuje w przyszłości realizować także inne działania mające na celu poprawę sytuacji językowej w sferze edukacji, uznając ten problem za mający pierwszorzędne znaczenie. Podzielamy, szanowny Iwanie Pyłypowyczu, Pańską troskę o stan rozwoju językowego Państwa Ukraińskiego i szczerze dziękujemy za nieobojętną postawę wobec narodowo-językowego odrodzenia Ukrainy. Kierownik wydziału L. S. Waszczenko W swoim czasie w Ministerstwie Oświaty (kierownik grupy — W. O. Ohnewjuk, w jej skład wchodził również autor tych słów) opracowano zgodnie z normami międzynarodowymi Koncepcję edukacji mniejszości narodowych, ale ona gdzieś do dziś pokrywa się kurzem. Ponadto należy przewidzieć rozszerzenie oferty ciekawych dziecięcych wydawnictw artystycznych i popularnonaukowych w języku ukraińskim oraz wyparcie z bibliotek szkolnych literatury rosyjskiej (przeważnie jeszcze z czasów radzieckich). To bolesne problemy. Jeśli ich nie rozwiążemy, nasze społeczeństwo nieprędko pozbędzie się kolonialnego piętna. O tym już pisałem do naszych wyższych instancji i jak dotąd otrzymałem tylko taką odpowiedź dwa lata temu: MINISTERSTWO OŚWIATY I NAUKI UKRAINY CENTRUM NAUKOWO-METODYCZNE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 04070, Kijów, ul. Sahajdacznoho 37 Tel./faks (044) 425-52-56 07.12.2005 nr 14/18.2—2775 Szanowny Iwanie Pyłypowyczu! Wykonując zarządzenie Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy dotyczące Pańskiego ponownego listu do Wicepremiera Kyryłenki W. A. z dnia 10.10.2005 roku w sprawie wprowadzenia dyscyplin ukrainoznawczych w szkołach wyższych, uważamy za celowe podanie kopii tych listów do wiadomości kierownictwa i członków Komisji Naukowo-Metodycznych ds. edukacji pedagogicznej, dziennikarstwa, języka ukraińskiego, filologii słowiańskiej, historii Ukrainy i kultury w celu omówienia przez nich ich treści w grudniu 2005 — styczniu 2006 r. O wyniku poinformujemy Pana dodatkowo. Z poważaniem dyrektor (podpis). Oto taka odpowiedź bez odpowiedzi. Z głębokim szacunkiem profesor I. P. Juszczenko, kierownik katedry filologii słowiańskiej i językoznawstwa ogólnego Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego, członek Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, wyróżniony w dziedzinie oświaty Ukrainy. 1.01.2008 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

KONTEKST

Bóg i Ukraina! Takie było hasło Hryhorija Skoworody. W sferze edukacji idziemy nie w tę stronę, wydajemy miliardy hrywien na oświatę, a wychowujemy duchowych inwalidów. Treść edukacji wymaga pilnej reformy na podstawach światopoglądu i ideologii trzeciego tysiąclecia. Mamy nowocześnie myślących pedagogów, ale ich idee i inicjatywy tłumi APN. Wszystkie nasze podręczniki i pomoce napisano w duchu marksistowsko-leninowskiego materialistycznego światopoglądu. Proponujemy zamiast nauki o społeczeństwie, istmatu, diamatu, naukowego komunizmu, których uczono w tamtym państwie, zamiast skrajnie wypaczonego marksistowsko-leninowskiego światopoglądu wprowadzić w takim samym wymiarze kurs „Podstawy światopoglądu trzeciego tysiąclecia”. Od przedszkola aż po zakończenie uczelni wyższej uczyć młodzież adekwatnie rozumieć świat, realnie myśleć, właściwie się orientować, kierować się normami, zasadami i moralnymi prawami Biblii oraz doświadczeniem ludzkości, uczyć znajdować swoją niszę we Wszechświecie, swoje przeznaczenie w twórczym procesie światotwórstwa, aby w pełni się zrealizować. Pedagogika podkreśla wychowanie rodzinne. To logiczne, ale co się stało z naszymi rodzinami — ogniwami państwa? Ile rozwodów, przemocy domowej, pijaństwa i tym podobnych! Rodziców też trzeba przewychowywać, a dzieci ratować przed wulgaryzacją i sprofanowaniem dusz. Trzeba tak postawić sprawę nauczania i wychowania, aby dzieci wychowywały zepsutych rodziców. W świetle nowej ideologii radykalnych zmian wymagają środki masowego przekazu. Lecz chyba największych zmian wymaga Ustawa Zasadnicza. Konstytucja państwa trzeciego tysiąclecia powinna stać się konkretnym wyrazem i praktycznym wcieleniem światopoglądu i ideologii trzeciego tysiąclecia. Obecną Konstytucję opracowywano na podstawach sprzed dwóch stuleci — demokracji i wolności, bez uwzględnienia duchowego, moralnego i psychologicznego stanu społeczeństwa. Była to Konstytucja dla zepsutego parlamentu, a nie dla narodu; naród jej nie czytał i nie przyjmował. Jest ona bezideowa, przesiąknięta mieszczańskim duchem, dlatego państwo nie stało się żywym, zdrowym organizmem, w którym każda komórka — człowiek — znajduje się na swoim miejscu i wypełnia swoje, a zarazem ogólnopaństwowe funkcje. Dziś państwo to rozproszona, niczym niezjednoczona struktura. Czym jest warty artykuł 3: „…nie dopuszcza się ustanawiania obowiązkowych przekonań i światopoglądu…” Czy autorzy artykułu rozumieją, że te słowa przekreślają całą Ustawę Zasadniczą i czynią ją niezdolną do działania? Konstytucja powinna zapewnić wysoką moralność społeczeństwa na podstawie prawnej. Prawa moralności są najwyższymi prawami, a ich przestrzeganie powinna gwarantować Ustawa Zasadnicza. Naród musi wiedzieć, że cierpi z powodu amoralności władzy i społeczeństwa. Amoralność jest główną przyczyną chaosu, nieładu i bezwładu. Ukraiński przełom powinien stać się przełomem w sferze ducha, wysokiej moralności i kultury. Silne państwo to państwo moralnie niehańbiące!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

SPOŁECZEŃSTWO JEST SILNE MORALNOŚCIĄ Otwarty list kandydata nauk biologicznych A. A. Duszejki i kandydata nauk chemicznych W. A. Duszejki do Premier Ukrainy J. W. Tymoszenko

Wielce Szanowna Julio Wołodymyriwno! Zapoznawszy się z programem „Ukraiński przełom. Dla ludzi, a nie dla polityków”, chcemy zgłosić pewne uwagi. Podczas opracowywania programu rozwoju narodowego Ukrainy trzeba uwzględniać, że nie tylko Ukraina, ale i świat przeżywa bardzo skomplikowany, przełomowy okres historii, kiedy epoka wojen, rewolucji, konfrontacji kończy się, a na jej miejsce przychodzi epoka wysokiej duchowości, moralności, miłości. Jak przetrwać ten czarny okres zmiany epok, jak poradzić sobie z globalnymi problemami ekologicznymi, ekonomicznymi, politycznymi, społecznymi? Czym, jaką nauką kierują się liderzy państw, kiedy podejmują brzemienne w skutki dla całego świata decyzje polityczne? Czy zawsze są one słuszne i czy nie sprzeciwiają się uniwersalnym prawom rozwoju, wektorowi ruchu Wszechświata (zob. „Na początku było słowo… i słowo było Bogiem”, gazeta „Za naszą Ukrainę” nr 10 z 7 marca 2003 r., „Światopogląd III tysiąclecia”, gazeta „Nasza wiara” nr 3, 2006 r., „Światopogląd i ideologia III tysiąclecia”, „Dlaczego, od czego i za co cierpimy? Jakie zmiany są nam potrzebne?”, „Komu i w co wierzyć oraz czym kierować się w III tysiącleciu” (http//www.experts.in.ua). W tych artykułach mowa jest o potrzebie radykalnej przebudowy światopoglądu ludzkości i nieuchronności ogólnoświatowej rewolucji moralnej; o stosunkach Boga, Przyrody, człowieka, społeczeństwa; o demokracji i wolności; o przeglądzie i przemyśleniu na nowo wszystkich kategorii filozoficznych, systemów, teorii, koncepcji oraz faktów historycznych. Podstawowa różnica światopoglądu III tysiąclecia od poprzednich — uznanie Boga za fakt nauki, a nie teologii. Nasze wyobrażenia o świecie bez koncepcji Stwórcy to nonsens. Każda epoka historyczna wymaga „budowania mostów” między stworzonym przez nauki przyrodnicze obrazem świata a praktyką społeczno-polityczną. Dzisiaj naukowy obraz świata radykalnie, choć powoli, zmienia się, a praktyka społeczno-polityczna bardzo odstaje od nauki. Na los Ukrainy przypadł wielki zaszczyt budowania państwa trzeciego tysiąclecia, na przełomie nie wieków, a tysiącleci, kiedy jedna cywilizacja dobiega końca, a druga jeszcze się nie uformowała. Historyczna misja Ukrainy polega właśnie na tym, aby dokonać światopoglądowego przełomu i zapoczątkować duchowe odrodzenie oraz moralną odnowę świata. Świat ogarnął głęboki kryzys duchowy, który zaostrzył kryzysy ekologiczne, polityczne, ekonomiczne, społeczne, kulturowe. Nie można ich pokonać ani najdoskonalszą bronią, ani miliardami dolarów. Potrzeba czegoś innego — potężniejszego i skuteczniejszego. Za to „inne” uważamy kosmiczny światopogląd i planetarną ideologię III tysiąclecia. Kosmiczny światopogląd — to światopogląd naszych przodków, uzupełniony współczesnymi osiągnięciami nauki i pogłębiony ogólnoświatowym doświadczeniem historycznym. Istota jego polega na tym, że człowiek jest nieodłączny od Kosmosu, on jest jego stworzeniem, produktem rozwoju i aktywnym uczestnikiem kosmicznego procesu twórczego. Litosferę, atmosferę i biosferę Ziemi stworzono jeszcze przed pojawieniem się człowieka. Nadchodzi nowa faza rozwoju, planeta wkracza w nowy proces geologiczny — noosferę. W tym procesie człowiek z jego wolną wolą odgrywa szczególną rolę, staje się on główną siłą geologiczną — budowniczym noosfery. Czy współczesny człowiek i wspólnota ludzka są gotowi na tę misję? Budowa noosfery — to ratunek, warunek przetrwania ludzkości. Dlatego opracowanie teoretycznych, ideologicznych i organizacyjnych podstaw budowy noosfery jest niezwykle aktualne. Człowiek III tysiąclecia musi uświadamiać sobie, że nie on planuje i buduje Wszechświat, a buduje się on według niezależnych od woli człowieka praw. Przeznaczeniem człowieka — być godnym współtwórcą, a do tego potrzebuje on wiedzieć, czym jest Wszechświat, kto i po co go stworzył, dokąd on zmierza, jaki jest cel tego ruchu. Budowniczowie państwa Ukrainy, nie mówiąc o zwykłych śmiertelnikach, nie przejmowali się i nie przejmują tymi pytaniami, dlatego też zaistniała sytuacja, że naród nie wie, dokąd iść, a liderzy nie wiedzą, dokąd go prowadzić. Po rozpadzie ZSRR komunistyczni ideolodzy pospieszyli z oświadczeniem, że nie jest nam potrzebny światopogląd, każdy ma swój, nie jest nam potrzebna ideologia. Stworzyło to najlepsze warunki dla „prywatyzacji”, ściślej mówiąc, cynicznego rozkradania dobra narodowego, niszczenia wszystkiego. Wszystko to doprowadziło do tego, że każdy deputowany ma swój światopogląd — więcej włożyć do kieszeni, i swoją ideologię — jak bronić własnego interesu. Wyjść z tej sytuacji nie pomoże nam ani Wschód, ani Zachód. Trzeba otworzyć oczy i z wysokości nowego światopoglądu oraz nowej ideologii spojrzeć, cośmy narobili, jaki ślad zostawiliśmy w historii. Od światopoglądu zależy los człowieka i państwa, los całego narodu. Teoretycy komunizmu wyobrażali sobie świat jako materię, która nie wiadomo dokąd i do czego zmierza, że ten ruch nie jest celowy, a przypadkowy, że świat powstał z chaosu drogą ewolucji, że przyroda jest ślepa i nierozumna, okrutna i obojętna na los ludzi, że trzeba z nią walczyć, podporządkowywać ją, zdobywać, że człowiek nie pochodzi od Boga, nie jest rezultatem rozwoju Wszechświata, a pochodzi od małpy, ale z jakiegoś powodu jest wszechsilny i wszechmogący. Właśnie na tych światopoglądowych podstawach i na tej ideologii określano wartości moralne, formowano państwo, opracowywano politykę. Za ko... Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk W Kijowie od czasu do czasu przeprowadzane są konkursy, z których niemało hucznie nazywa się międzynarodowymi. Po co? Jaki pożytek z nich dla ukraińskiego społeczeństwa, państwa i obywateli? Nie zawsze organizatorzy nad tym zastanawiają się lub mają jakiś szczególny interes. Niedawno zobaczyłem zamieszczone na stronie Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy ogłoszenie o IX Międzynarodowym konkursie filmów i programów telewizyjnych, który ma odbyć się w Kijowie 29—31 maja tego roku. Jest to coroczny konkurs z ładną nazwą „Złoty Jerzy”. W rzeczywistości nazwa konkursu i tekst ogólnych postanowień o nim, jak to przyjęte, — są w języku rosyjskim. Wszyscy do tego przywykli, a dziennikarska brać z czasem, w maju, będzie nam podawać kolejne osiągnięcie w dziedzinie ukraińskiej kinematografii i ukraińskiego produktu telewizyjnego. Narodowa Rada ds. Telewizji i Radiofonii, zapewne, nie ma do tego konkursu żadnych pytań, wszak konkurs przeszedł wszystkie uzgodnienia i ogłaszany jest nie po raz pierwszy. Pytania mam ja. Nie jest zrozumiałe, na jakiej podstawie tekst ogólnych postanowień konkursu rozpowszechniono tylko w języku rosyjskim. Według starej i obowiązującej Ustawy o językach (artykuł 15) językiem forów międzynarodowych, które odbywają się na terytorium Ukrainy, jest język określony przez uczestników z komunistyczną ideologią wychodziło na to: jeśli Boga nie ma, to ja jestem Bogiem i sam będę decydował, co jest moralne, a co niemoralne, co jest dobrem, a co złem. Zaczęły się masowe rozstrzeliwania, uwięzienia, przesiedlenia. Takie były działania wodzów-bezbożników. Dlaczego naród wybrał właśnie takich wodzów? Nad tym pytaniem warto zastanowić się każdemu w obecnej sytuacji politycznej. Opracowując strategię rozwoju Ukrainy, trzeba na pierwszym miejscu stawiać nie problemy ekonomiczne, a problemy rozwoju duchowego. W rezultacie deideologizacji życia społecznego na Ukrainie powstała próżnia znaczeniowa i wartościowa. Brak idei jednoczącej, próby kierowania się jedynie zasadami sytuacyjnymi zrodziły chaos duchowy, nihilizm wartościowy i niemoralność. Definiowanie celów i sensów nie może odbywać się jako proces żywiołowy. Światopoglądowy ekonomocentryzm i dyktatura stosunków rynkowych prowadzą do utylitaryzmu w sferze duchowej, do kształtowania się mieszczańskiego postrzegania świata nieustającej i niczym nieograniczonej konsumpcji. Jak wychodzić ze ślepego zaułka bezduszności, bezideowości, bez zasad? Historycy, zwolennicy ekonomocentryzmu, często przytaczają przykład Roosevelta, który w latach 30. ubiegłego wieku wyprowadzał Amerykę z kryzysu ekonomicznego, obiecując pracę, samochód, dom letniskowy. Ale to był kryzys ekonomiczny, a u nas jest duchowy, który spowodował kryzys ekonomiczny i polityczny. Wszystkie problemy pokonamy tylko wtedy, gdy pojawią się duchowo bogaci, moralnie czyści, fizycznie zdrowi, pełni natchnienia, wysokoideowi, pryncypialni ludzie, którzy bezgranicznie kochają Ukrainę i są gotowi bezinteresownie jej służyć. Dlatego na pierwszym miejscu w programie postawilibyśmy radykalną zmianę treści systemu nauczania i wychowania, radykalną reformę oświaty i nauki. Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy z jakiegoś powodu uważa, że system oświaty, który był w tamtym państwie, jest dobry, trzeba go tylko rozwinąć, skorygować… Jednak państwo się rozpadło! Było wiele uchwał, doktryn, koncepcji, ale treść oświaty pozostała niezmienna — materialistyczna, bezduszna. Ukraińska oświata musi kontynuować dziedzictwo, ale nie poprzedniego państwa, a wybitnych, mądrych i sławnych pedagogów, takich jak J. A. Komeński, K. Uszyński, H. Waszczenko, W. Suchomłynski. Treścią ich pedagogiki byli Bóg — Natura — społeczeństwo — ludzie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

KOLEJNY KONKURS BEZ CELU?

Fot. Oleś Dmytrenko forum. Jeśli to forum ma służyć dobru naszego społeczeństwa, to językiem takiego forum powinien być język państwowy, a nie chiński czy angielski albo inny powszechny język świata, w tym rosyjski. Oczywiście uczestnikom gwarantuje się prawo wyboru języka wystąpienia, z zapewnieniem tłumaczenia na język danego forum. Jednak organizatorzy określili językami forum ukraiński i rosyjski, choć prace można składać w dowolnym języku, więc rosyjski jest de facto postrzegany jako drugi język państwowy. Najwyraźniej do organizatorów projektu jeszcze nie dotarły znane wszystkim wyjaśnienia Konstytucyjnego Sądu dotyczące dubbingowania filmów ani normy prawne o statusie języka państwowego, stare jak nasza niepodległość. Również Krajowa Rada ds. Telewizji i Radiofonii nie zdąża zauważyć nieprawidłowości. Nasuwa się pytanie: po co i dla kogo ten konkurs? Może dla reszty świata i sąsiedniego państwa, a my tylko wynajmujemy swoje stołeczne terytorium? Czy jest co pokazać z produktem całkowicie ukraińskojęzycznym i wyłącznie o naszej tematyce? „Tematyka konkursowego programu — wzajemne relacje społeczeństwa z organami ochrony porządku i organami stosującymi prawo, informowanie ludności o działalności organów ochrony porządku władzy państwowej, współpraca środków masowego przekazu ze strukturami siłowymi w kwestiach relacjonowania zachodzących wydarzeń, kreowanie pozytywnego wizerunku funkcjonariusza organów ochrony porządku środkami artystycznymi kina i radiotelewizji”. Produktu ukraińskiego na taką tematykę brakuje, za to na ukraińskich kanałach telewizyjnych, poza konkurencją, codziennie „wygrywają w konkursie” seriale o rosyjskich gliniarzach. i amerykańskich „glin”! Można niedrogo nakręcić na temat ментів i glin zupełnie przyzwoity серіal gdzieś w Żmerynce, z udziałem ukraińskich aktorów: tak taniej — po rosyjsku oni już władają, angielski cudownie będą imitować. Tym konkursem trudno spopularyzować prawdziwe narodowe kino i produkt telewizyjny. Może to gdzieś tam, za „formatem”, i jego ofiarnie będą szukać organizatorzy, by na poziomie międzynarodowym obronić wysoki prestiż Ukrainy. Przeciętny obywatel takiego cudu w telewizji nie widzi. Organizatorom lepiej widać, bo musi być jakiś cel konkursu. Nikt przecież nie mówi, że konkurs będzie kontynuował obrzydliwą poradziecką kolonialną sprawę rusyfikacji i denacjonalizacji ukraińskiego społeczeństwa. W to i uwierzyć nie chce się, łudząc się ukraińskim cudem kolejnego konkursu filmowego. Bohater jednego z niezapomnianych radzieckich filmów telewizyjnych nie powstrzymałby się od patetycznego okrzyku: „Niech żyje ukraiński konkurs filmowy, najukraińszy konkurs filmowy na świecie!” „Chwała ukraińskiej telewizji!” — chce się odpowiedzieć hasłem-odpowiedzią, tłumiąc bezpodstawny śmiech. Śmiech to ostatnie, na co można sobie pozwolić szczerze i po ukraińsku. Tak myślał Ostap Wysznia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Donieckie źródła

Bohdana MOROZ Zdjęcia autorki Ukraina jest niepowtarzalna i różnorodna dzięki swoim talentom: jest jak źródło, które tryska bez końca, ukazując światu piękną i wieczną sztukę. Święto pieśni, tańca, sztuk plastycznych i użytkowych odbyło się w Doniecku w dniach szewczenkowskich. Właśnie w tym regionie, gdzie język i kultura ukraińska są czymś nietypowym, a nawet niepotrzebnym, gdzie spośród 70 szkół tylko cztery są ukraińskie, ogólnoukraiński festiwal „Źródło talentów” odbywa się już po raz szósty. Konkurs zapoczątkowali i organizują Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Donecka Obwodowa Administracja Państwowa oraz Donecka Rada Miejska. W tym roku w konkursie wzięło udział ponad 300 uczestników, którzy rywalizowali w trzech nominacjach i w trzech kategoriach wiekowych. Atmosfera była podniosła i świąteczna. Szczególnie cieszyły się dzieci, że jako prawdziwi artyści biorą udział w tak poważnym i profesjonalnym konkursie. 9 marca, przed finałowym koncertem, uczestnicy zebrali się przy pomniku Tarasa Szewczenki, aby uroczyście uczcić 194. rocznicę urodzin wielkiego ukraińskiego poety. Szósty festiwal „Źródło talentów” zakończył się galowym koncertem i wręczeniem nagród. Zwycięzcy w nominacji „Soliści, wokaliści”: I kategoria wiekowa (7–12 lat): I nagroda – Litwinczuk Wiktoria (9 lat), m. Gorodok, obw. chmielnicki, Czernowa Liza (11 lat), m. Dobropillia, obw. doniecki. II kategoria wiekowa (13–18 lat): I nagroda – Paszyna Nastia (13 lat), m. Nowopskow, obw. ługański. III kategoria wiekowa (19 lat i starsi): II nagroda – Katajewa Anastasija (19 lat), m. Donieck, Jaremczyk Inna (23 lata), m. Kamieniec Podolski, obw. chmielnicki. Grand prix konkursu – Szejn Jana (17 lat), m. Drużkiwka, obw. doniecki. W nominacji „Choreografia”: II kategoria wiekowa (13–18 lat): I nagroda – zespół taneczny Filharmonii Ukrainy. Ulewa na ulicy nie przeszkodziła talentowi, serdeczności i szczerym promykom uśmiechów młodych artystów, którzy stworzyli niezrównaną atmosferę dwugodzinnego wydarzenia. Koncert oczarował niegasnącymi wierszami Szewczenki, muzycznymi kompozycjami twórców minionych i współczesnych, czarownymi dźwiękami ukraińskiej pieśni, zapomnianymi obrzędami, zwyczajami oraz wydarzeniami historycznymi, opiewanymi w folklorze Nadczarnomorza. Wśród utworów większość stanowiły chóralne opracowania Omeliana Szpaczynskiego – zasłużonego pracownika kultury Ukrainy, kierownika artystycznego i głównego dyrygenta zespołu. Podczas koncertu wykonywano kompozycje do wierszy T. Szewczenki i D. Pawłyczki, ukraińskie wiosenne pieśni, tańce, historyczne, oryginalne pieśni Mikołajowszczyzny (m.in. o zdobyciu Oczakowa). Dźwięki bandury, wiolonczeli, altówki, skrzypiec, bajanu, kobzy, klarnetu, fujarki i trąbki nadawały wyrafinowania i nieogarnionej głębi. Symboliczna była obecność na scenie Wielkiego Kobzarza, którego grał aktor teatru miejskiego Mykoła Jewtuszenko – tak, jakby sam Szewczenko był wśród widzów i mówił do niego. Równie obrazowe było zakończenie koncertu kompozycją „Droga do Tarasa”: „Nie w przeszłość, lecz w przyszłość... do ciebie, Tarasie, idę”. Warto iść – nie tylko wspominać, ale żyć wśród geniuszy i odczuwać ich wsparcie. „Dana—Dens”, m. Iliczówśk, obw. odeska. III kategoria wiekowa (19 lat i starsi): I nagroda — zespół taneczny „Zoriecwit”, m. Charków; zespół taneczny „Zarewo”, m. Doniecka. Zwycięzcy nominacji „Sztuki plastyczne”: I kategoria wiekowa (7—12 lat): I nagroda — Samijlenko Wira (7 lat), m. Doniecka, studio „Dżerelo”. II kategoria wiekowa (13—18 lat): I nagroda — Popow Serhij (14 lat), m. Symferopol. III kategoria wiekowa (19 lat i starsi): I nagroda — Szyptuchowśka Natalia, m. Doniecka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Wianek dla Kobzarza

Karina Wostriakowa, Olena Morozowa. Zdjęcia: Karina Wostriakowa Rocznicę urodzin Tarasa Hryhorowicza Szewczenki, 9 marca, Ukraińcy obchodzą na różne sposoby. Niektórzy idą do cerkwi, by uczcić pamięć Wielkiego Kobzarza modlitwą, aktywiści organizują wiece, ktoś udaje się do muzeum, by wchłonąć w siebie cząstkę duszy geniusza, pozostawionej w jego dziełach. Prawdziwe święto Kobzarzowi i widzom przygotował Studencki Ludowy Chór im. M. Arkasa Mikołajowskiego Oddziału Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego Kultury i Sztuki, który wystąpił z koncertowym programem „Wianek dla Kobzarza” w Kolumnowej Sali im. M. Łysenka Narodowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

SZEWCZENKOWE SŁOWO — OCZAMI MŁODYCH

Julia SZUSZAJŁO Zdjęcia autorki Kijowskie Miejskie Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Młoda Proświta” wspólnie z firmą „EMPiK” postanowiło łamać stereotypy: zorganizować publiczną dyskusję z przeciętnymi ludźmi o Szewczence i kulturze ukraińskiej. 9 marca sklep firmy „EMPiK” w centrum handlowym „Magelan”, gdzie sprzedawane są ukraińskie książki, wideo- i audioprodukcja, zamienił się w gościnny dom, w którym odbyły się wieczornice. Rozbrzmiewała tu żywiołowa ukraińska muzyka, było po domowemu przytulnie, a wszystko sprzyjało szczerej rozmowie. O Tarasie Szewczence zebrało się bardzo szanowane towarzystwo: Irena Karpa, Jana Dubynianska, Ihor Małenkyj, małżeństwo Szewczenków, odpowiedzialny sekretarz KMTR „Młoda Proświta”, członek miejskiej rady ds. polityki młodzieżowej przy KMDA Taras Szuszajło oraz wielu innych gości, którzy chętnie przyszli na wieczornicę. Głównym zadaniem, jakie postawili sobie organizatorzy, było spotkanie z przeciętnymi odwiedzającymi sklep i zainteresowanie ich tematyką szewczenkowską, zagłębienie się w rolę poety w życiu narodu ukraińskiego. Dyskusja okazała się niezwykle ciekawa. Omawiano zarówno twórczość poety, jak i gatunki, w których tworzył, przedstawiano poważne argumenty, że Szewczenko pisał w stylu fantasy, nazywano go twórcą mitów i „kumplem”. Zgodzono się natomiast co do najważniejszego: Szewczenko kochał życie i ludzi; jego wielkie i szczere serce odczuwało ból za swoją ziemię i wszystko, co ukraińskie, co znajdowało odbicie w jego twórczości. Ozdobą wieczoru były dzieci, które recytowały wiersze. Dorośli nie pozostawali w tyle, dlatego zorganizowano konkurs na najlepszego recytatora poezji Szewczenki. Wszyscy uczestnicy konkursu otrzymali nagrody: „Kobzarze” i płyty kompaktowe. Pod koniec wieczoru każdy z gości podzielił się swoimi myślami o kulturze ukraińskiej, jej odrodzeniu i rozwoju. Rozbrzmiewały ukraińskie pieśni przy czarownych dźwiękach bandury i, oczywiście, testament Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «KONTEKST», s. 7

KONTEKST

W Ługańsku, w rejonach swatowskim, antracytowskim, nowopskowskim i perewalskim obwodu Szewczenkowskie dni obchodzono szeroko i uroczyście. Zwłaszcza na Swatowszczyźnie, dzięki staraniom działaczy Proświty Wołodymyra Prosina, Jewhena Dziuby i Iwana Nyzowego, uroczystości ku czci Wielkiego Kobzarza rozpoczęły się już 5 marca. Poeta Iwan Nyzowy wystąpił ze swoimi wierszami w szkołach miasta Swatowe, we wsiach Hončariwka, Mańkiwka, Swystunriwka. Uczniowie i ich nauczyciele bardzo życzliwie przyjmowali patriotyczną poezję Iwana Nyzowego, przepojoną duchem kozackim. Swystunriwskiej szkole ogólnokształcącej podarowano biblioteczkę książek. W centrum obwodu 9 marca po raz pierwszy z wielkiego telebimu na centralnym placu Ługańska, z inicjatywy obwodowych władz wykonawczych, transmitowano utwory Wielkiego Kobzarza, wykonywano pieśni do jego wierszy. Przedstawiciele obwodowych i miejskich władz Ługańska, społeczności złożyli kwiaty pod pomnikiem Tarasa Szewczenki. Nawet wiadomi władcy z Partii Regionów deklarowali nie tylko swoją miłość do Kobzarza i ukraiński patriotyzm, ale także potrzebę kształtowania tych uczuć u młodego pokolenia na przykładach z życia i twórczości Tarasa Szewczenki. W odświętnie przystrojonej czytelni Ługańskiego Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum „Odrodzenie” zorganizowano wystawę rzadkich wydań utworów Wielkiego Kobzarza, oryginalny wybór materiałów o genialnym Ukraińcu z periodyków diaspory, wystawę etnograficzną gospodarczych przedmiotów z gliny i drewna z różnych zakątków kraju. W takiej atmosferze rozpoczął się tradycyjny obwodowy konkurs uczniów „Szewczenko w moim sercu”. Utwory Kobzarza czytało ponad sześćdziesięciu konkursantów różnych grup wiekowych — zwycięzcy konkursów strefowych, którzy przedstawili także własną twórczość o nim. Wśród uczestników było wielu chłopców, którzy deklarowali, że „Kobzarz” Szewczenki jest potrzebny w każdej ukraińskiej rodzinie. Rozbrzmiewały również uczniowskie wiersze poświęcone Tarasowi Szewczence. Jury wyłoniło najlepszych wykonawców. Zostali nimi Anastazja Dubyńska, Jehor Michajłow, Diana Biriowa, Elwira Dowhopołowa, Julia Krasnonosowa. Szczególne wrażenie wywarł występ uczennicy Szkoły Średniej nr 17 Kateryny Terticznej, która recytowała wiersz „W naszym raju na ziemi…” w towarzystwie bandury, na której grała jej nauczycielka Alla Kustowa. Osobno wyróżniono Marię Ternowską, która już drugi rok z rzędu czytała własne wiersze poświęcone Wielkiemu Kobzarzowi. W starszej grupie wiekowej wyróżnili się uczniowie Uspeńskiego Gimnazjum nr 1, Biłowskiego Gimnazjum im. M. Rudenki rejonu ługińskiego, Rebrykiwskiej ogólnokształcącej szkoły rejonu antracytowskiego, Artemiwskiego i Oleksijiwskiego gimnazjum rejonu perewalskiego. Zachwyt wzbudziło wykonanie wiersza „Święty Taras” przez ucznia Uspeńskiego Gimnazjum Jarosława Bitiukowa, lokalnego poety, nauczyciela-emeryta W. Storożewa oraz recytacja fragmentu poematu „Sen” T. Szewczenki przez ucznia Szkoły Średniej nr 44 w Ługańsku Romana Głebowa. Właśnie im jury przyznało pierwsze miejsca. Nagrodami za autorskie utwory o Tarasie Szewczence uhonorowano uczennicę Biłowskiego Gimnazjum im. M. Rudenki Tamiłę Doroszenko oraz uczennicę Szkoły Średniej nr 16 Jelenę Kolesnikową. Wiersz Eleny Kolesnikowej „Ukraina za 20 lat”, poświęcony Szewczence, artystka Ługańskiej Obwodowej Filharmonii Wiktoria Czekunowa włączyła do swojego repertuaru. Wszystkich uczestników konkursu uhonorowano upominkami Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty”. Na święcie wystąpili przewodnicząca obwodowego zjednoczenia proświatowskiego W. Semystiaha oraz jego sekretarz odpowiedzialny D. Tymoszewska. Już drugi rok z rzędu, dzięki wsparciu Zjednoczonego Ukraińsko-Amerykańskiego Komitetu Pomocy Humanitarnej, Ługańskie Obwodowe Zjednoczenie „Proświty” nagradza zwycięzców i laureatów tradycyjnego konkursu recytatorów poezji Wielkiego Kobzarza wycieczką do miejsc szewczenkowskich w Kijowie i Kanowie, przypadającą na Dzień Pochowania Tarasa Szewczenki. Centrum prasowe Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

ÓSMY MIĘDZYNARODOWY, I NIE TYLKO

Swiatosław MIZERNIUK Zdjęcia autora Konkurs z języka ukraińskiego im. Petra Jacyka to wydarzenie znaczące. Biorą w nim udział uczniowie szkół i studenci: ich łączna liczba przekracza 5 milionów. Zatem idea utrwalenia statusu języka ukraińskiego, jego prestiżu i propagowania wśród młodzieży zadziałała. Wśród laureatów są uczniowie szkół i studenci uczelni wyższych. W tym roku po raz pierwszy w osobnej nominacji będą nagradzani uczniowie szkół zawodowych i technicznych. 9 marca wręczano nagrody zdobywcom drugich i trzecich miejsc. Laureaci otrzymali nagrody pieniężne, upominki, a także książki: serie bibliotek wydawnictw „Akademia”, „Mahaon-Ukraina”, „Jarosławów Wał”, Centrum Wydawniczego „Proświta”, „Hrani-T”, „Oberehy”, „Wydawniczy Dom Kijowsko-Mohylańska Akademia”. Na scenę po nagrody, przy dźwiękach „Marszu Kozackiego”, wchodzili zarówno uczniowie klas trzecich, jak i ci, którzy już stoją na progu dorosłego życia, oraz studenci — niemal z każdego zakątka Ukrainy: Olga Kaplun, Natalia Horobec i Iryna Uzłowa z obwodu kirowohradzkiego, Jewgenija Sołodka z Szepetiwki, Maria Szypowska z Symferopola, Maria Maksymiw z Pustomytowa, Kateryna Majboroda z Berdiańska, Alina Osetrowa z Sewastopola, Julia Junyk z Odessy, Siewastjana Fedorenko z Czerkas, Switłana Demianko z obwodu połtawskiego, Julia Horochilska z Chersonia, Marijka Mażar z obwodu czerniowieckiego, Witalij Kondrackij z Tarnopola, Anastasija Kyryczenko z obwodu dniepropetrowskiego, Tetiana Prysiażniuk z obwodu czerkaskiego, Olga Sencziuk, Chrystyna Paradna i Olga Niezhoda z obwodu iwano-frankiwskiego, Natalia Kowtoniuk i Oleksandra Andrijczuk z obwodu żytomierskiego, Marynka Rudikowa z obwodu winnickiego, Wiktoria Wydyborec, Antonina Chiłaj z obwodu kijowskiego, Ołeksij Stecziura, Wołodymyr Tesłenko z Kijowa, Wiktoria Kacznaja z Czernihowa, Jurij Onyśko z Użhorodu, Wiktoria Onufrijczuk z Siewierodonecka, Władysława Rudikowa z Kramatorska, Jelizawieta Strelczenko i Iryna Dykarjewa z Charkowszczyzny, Tetiana Twerezowśka z Sumszczyzny, Orysia Żebczuk z Czerniowiec, Iryna Widłacka z Chmielnicczyzny, Alina Połiwko z Krzywego Rogu, Wiktoria Nazarczuk z Ostroga, Bohdan Kotłan z Zakarpacia, Olha Hubycz z Odessczyzny, Roman Dubrowski z Tarnopolszczyzny, a także Jewhenija Śmichun, Anna Paradowska, Sofija Piwnycka, Natalia Dorohowycz, Serhij Dżolos, Alona Horban, Olha Burenko. Najbardziej prestiżowe pierwsze nagrody zostaną wręczone w maju w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki. Będzie to finał konkursu. Głównymi mecenasami imprezy są: AT „Firma Farmaceutyczna «Darnica»”, ZAT „Obołoń”, AB „Ekspres-Bank”, AT „Eksimed”, „Gazeta Narodowa” i „Wasze zdrowie”, dyrektor generalny Siewierskodonieckiego Zakładu Konstrukcji Metalowych i Materiałów Anatolij Perekupka, Międzynarodowy Fundusz Charytatywny „Ukraińska Rodzina”, Fundacja Charytatywna lekarza Berseniewa, dyrektor generalny agrofirmy „Skwyra” Iwan Susłow, Związek Ukrainek Australii, Fundacja Studiów Ukrainoznawczych Australii, Krajowy Zarząd Weteranów Ukraińskiej Dywizji „Galicja” (USA, Kanada, Australia), Klub im. W. Symonenki (Australia). O ciekawych nowościach, które mają zachęcić młodzież do nauki języka ukraińskiego, opowiedział wykonawczy dyrektor Ligi Ukraińskich Mecenasów Michaił Słabosznycki: — W finale ósmego oraz w kolejnym, dziewiątym konkursie z języka ukraińskiego przewidziano 14 stypendiów Prezydenta Ukrainy. Nimi będą nagradzani uczestnicy konkursu, od uczniów trzeciej klasy po studentów wyższych uczelni. Jeśli wcześniej konkursy finansowały Liga Ukraińskich Mecenasów i ofiarodawcy z różnych krajów świata, to następny, dziewiąty konkurs będzie przeprowadzany ze środków państwowych. Przygotowywany jest także Rozkaz ministra oświaty i nauki Ukrainy o zapisaniu zwycięzców na kształcenie filologiczne w ramach zamówienia państwowego. Określono też laureatów nagrody im. Oleksy Gwiazdora Akademii, za 2008 rok. Nagroda została ustanowiona ku czci ukraińskiego patrioty z Kałusza, który w nocy z 21 na 22 stycznia 1978 roku spalił się na grobie Tarasa Szewczenki w Kaniowie w proteście przeciwko polityce rusyfikacji Ukrainy i Ukraińców. Nagrodę przyznaje się za wybitne osiągnięcia w narodowo-patriotycznym wychowaniu dzieci i młodzieży, zaszczepianiu im miłości do ojczystego kraju, języka ukraińskiego, chęci jego nauki i znajomości. Laureatami nagrody zostali: Ludmiła Korecka, dyrektor Kirowohradzkiego Obwodowego Instytutu Doskonalenia Pedagogicznego; Leonid Krawczuk, naczelnik Wojskowego Liceum im. I. Bohuna, generał-major; ojciec Roman (Raimonas) Turkoniak (Wielka Brytania), doktor teologii, profesor Akademii Ostrogskiej; Michaił Watulak, przewodniczący rady Stowarzyszenia Wydawców i Księgarzy Lwowszczyzny; Lesia Tkacz (Australia), działaczka społeczna, pisarka, mecenas; Ołeksandr Słobodian, prezes ZAT „Obołoń”, mecenas. Nagrodą im. Dmytra Nytczenki Liga Ukraińskich Mecenasów wraz z córkami tego wielkiego dobroczyńcy, Lesią Tkacz (w literaturze Bohusławec) i Haliną Koszarską, wyróżnia tych, którzy aktywnie propagują ukraińską książkę. Dmytro Nytczenko — pisarz, dziennikarz, literaturoznawca, pedagog, mecenas, znany krzewiciel słowa ukraińskiego. Przez dziesięciolecia, mieszkając w Australii, pisał książki, recenzował najważniejsze i najbardziej aktualne dzieła wydawane po ukraińsku w diasporze; popularyzował je, wydawał, a nawet sprzedawał, by za uzyskane środki wydać nowe. W tym roku nagrodę jego imienia otrzymali: Jewhen Baran, krytyk, literaturoznawca, wykładowca Katedry Literatury Ukraińskiej Prykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. Wasyla Stefanyka; Ljubow Woronowycz, redaktorka działu czasopisma „Barwinok”; Anatolij Korotkow, dyrektor Kirowohradzkiego Obwodowego Ogólnokształcącego Zespołu Dydaktyczno-Wychowawczego profilu humanitarno-estetycznego (gimnazjum-internat-szkoła sztuk); Jurij Rohowy, pisarz; Petro Soroka, docent Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. Hnatiuka. Komentując decyzję o wyborze laureatów nagrody im. Dmytra Nytczenki, prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyr Zahorij powiedział, że przez dziesięć lat nagroda stała się zauważalna na Ukrainie. Ci, którym ją przyznaje się, poświęcają wiele sił i wiedzy obronie ukraińskiego słowa drukowanego, popularyzacji literatury narodowej. Dobrze, że obecnie tak wielka liczba nieobojętnych ludzi pracuje także nad wychowaniem młodzieży w miłości do ojczystego języka, podnoszeniu jego prestiżu, doskonałej nauce i znajomości, a także uświadamianiu, że język ukraiński to nie tylko narzędzie porozumiewania się, lecz także kod genetyczny, bez którego nie będzie narodu ukraińskiego. dobroci, wierności, mądrości i męstwa. Jako symbol sumiennej twórczości i niezłomności. Jako żywe ucieleśnienie tego czujnego ducha słowa, który zielonym włócznią przebija asfalty obojętności, zwątpienia, niewolniczego milczenia i niesie ku słońcu swoją głęboką świeżość i niepowtarzalność. A Lina Kostenko na wszystkie życzenia będzie mogła odpowiedzieć wersami swojego wiersza. Wieczorne słońce, dziękuję za dzień! Wieczorne słońce, dziękuję za zmęczenie. Za te lasy w rozświetlonym Edemie i za chabra w złocistym zbożu. Za twój świt i za twój zenit, i za moje spalone zenity. Za to, że jutro chce zazielenić się, za to, że wczoraj zdążyło przebrzmieć. Za niebo w niebie, za dziecięcy śmiech. Za to, że mogę, i za to, że muszę. Wieczorne słońce, dziękuję za wszystkich, którzy niczym nie zbezcześcili duszy. Za to, że jutro czeka na swoje natchnienia. Że gdzieś na świecie krew jeszcze nie została przelana. Wieczorne słońce, dziękuję za dzień, za tę potrzebę słowa jak modlitwy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Marcowe słońce Liny Kostenko

Ніна GNATIUK Dzwonię do Łucka. Nina Horyk, utalentowana nauczycielka i poetka, przewodnicząca Wołyńskiej Organizacji NSPU, prosi o przekazanie Linie Kostenko najserdeczniejszych życzeń z Wołynia. Mówi, że 19 marca, w jej urodziny, na Uniwersytecie Wołyńskim obchodzi się je szeregiem wydarzeń jako swoiste święto ukraińskiej poezji. Ziemia Łesi Ukrainki w sierpniu marzy o tym, by zobaczyć Linę Kostenko w Kołodiażnem, w urocznisku Niechymne, na święcie „Leśnej pieśni”. Tam tak czekają na jej wysokie słowo… Ale czy tylko tam? Dzwonię do Liny Wasyliwny. Ona opowiada o tym, że ukończyła pracę nad powieścią „Notatki ukraińskiego samochodzącego”. Znów zbiera się na wyprawę do strefy czarnobylskiej, by ratować nie tylko duchowe skarby tego poleskiego kraju, lecz także pomagać tym ludziom, którzy postanowili nie opuszczać rodzinnych domów, grobów przodków i pozostali w strefie wysiedleń. Ta niezwykła poetka w swoim poważnym wieku przedstawia nam i światu (tak bardzo chciałoby się, by on ją usłyszał!) tytaniczną pracę duszy: pisze prozę, a wiersze pisze nią, jak zauważyła podczas pamiętnego spotkania w Akademii Mohylańskiej. Dobrze zna współczesny proces literacki. Bezkompromisowa w ocenach poprzedników i współczesnych. I choć wielu uważa Linę Wasyliwnę za surową, niekomunikatywną, w rzeczywistości jest zupełnie inaczej: jest bardzo wrażliwa, czuła, otwarta, jakby była raną… Nie trzeba jedynie sypać na tę ranę soli czy cukru w postaci natrętnych, nieoczekiwanych telefonów, wizyt i próśb. Bo błogosławiona jest każda chwila życia. I Lina Wasyliwna dąży do tego, by w pełni oddać się twórczości. Poeta takiego formatu i siły, jak Lina Kostenko, przynosiłby zaszczyt każdemu narodowi. Często pytają, dlaczego Lina Wasyliwna tak długo nie wydaje swoich wierszy, poematów, opowieści, wszystkich wykładów profesorskich, wygłoszonych w NaUKMA. Być może jest wobec wydawców szczególnie wymagająca. A być może nie ma odpowiednich propozycji. Dlaczego prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko, który 9 marca tak przejmująco mówił o potrzebie stworzenia ulgowych warunków dla ukraińskiego wydawnictwa książkowego, nie zainicjuje państwowego finansowania wydania wielotomowego zbioru Liny Kostenko? I to nie tysięcznym nakładem, lecz masowym. Przecież kiedyś był stutysięczny nakład powieści w wierszach „Marusia Czuraj”. I choć to wydanie było pod względem poligraficznym bardzo skromne, na papierze gazetowym, szybko się rozeszło i stało się rarytasem. Państwo ukraińskie powinno też zadbać o przekłady najwyższych dzieł rodzimej literatury na języki świata. Wtedy, gdy Lina Kostenko przemówi do świata po angielsku, francusku, niemiecku i w innych językach dzięki znakomitym przekładom najbardziej fachowych tłumaczy, być może Ukraina wreszcie będzie miała swoją laureatkę Nagrody Nobla. Samymi staraniami niestrudzonej Wiery Selanskiej (Wowk), tegorocznej laureatki Nagrody Szewczenkowskiej, tu nie można nic zdziałać. Nie wiem, czy 19 marca Lina Wasyliwna zdoła napisać choćby kilka stron. Bo piecze pierogi. I będzie przyjmować życzenia od miłośników swojej twórczości z całego świata. Z dniem urodzin, Lino Wasyliwno! Nie tylko kochamy, ale i uwielbiamy Panią jako ziemskie ucieleśnienie doskonałości talentu, czys-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

rowicza zdradziły chyba tylko te dwa słowa: „powoli powlókł się”. Najpewniej wzięła górę ogólna życzliwa atmosfera stosunku do niego niemal wszystkich dawnych i nowych moskiewskich znajomych. W szczególności także Apolona Mokryckiego. Tego dnia — 20 marca — Szewczenko spotkał się jeszcze z Mykytą Sawyczewem, u którego odebrał „Latopis” Samijła Wełyczki, który już dawno przekazał poecie Osyp Bodianski. Potem zaszedł do jadłodajni, gdzie napił się herbaty z preclami, a o czwartej godzinie wrócił do domu. Wieczorem Taras Hryhorowycz znów był gotowy „na nowe wyczyny”. Tak jak Mychajło Szczepkin: „Wieczorem Mychajło Semenowycz był gotowy na nowe wyczyny i wyruszyliśmy do Stankiewiczów. Wesoło, bezceremonialnie pogadaliśmy o Małorosji, o dniach minionych, a na pożegnanie W. A. (trzeba — A. W. — W. M.) Stankiewicz podarował mi egzemplarz wierszy Tiutczewa”. Szewczenko ze Szczepkinem już po raz trzeci odwiedzili rodzinę Stankiewiczów na Wielkiej Dmitrowce. Pewnie było to uwarunkowane tym, że poprzedniego dnia, 19 marca, samego gospodarza nie było w domu. Aleksandr Władimirowicz Stankiewicz (1821—1912) — biograf i wydawca spuścizny literackiej Timofieja Granowskiego, publikował w „Sowriemienniku”, „Wiestniku Jewropy” i innych wydawnictwach. Siostra Stankiewicza, Aleksandra Władimirowna, była żoną syna Szczepkina, Mykoły. W latach 50.—60. u Aleksandra Stankiewicza zbierali się postępowi moskiewscy intelektualiści M. Kietczer, J. Korsz, B. Cziczerin, I. Zabielin i inni, czyli ludzie, z którymi Szczepkin zapoznał Szewczenkę. Jak zawsze, wszędzie, gdzie pojawiał się Szewczenko, mówiono o Małorosji oraz „o dniach minionych”. W tym pobieżnym zapisie poety słychać świadectwo tego, że Szewczenko rzeczywiście przychodził do rodziny Stankiewiczów w latach 40. Jeśli tak, to poeta bywał wtedy w Wielkim Afanasjewskim zaułku, gdzie w domu nr 8 mieszkali Stankiewiczowie. To o dwa kroki od budynku, w którym obecnie mieści się Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. Ciąg dalszy nastąpi. 1 Sam Szewczenko zapisał w dzienniku: „...Twerską wyruszyłem na Kreml”. Niestety, przez dziesięciolecia na te toponimiczne i geograficzne znaki, pozostawione przez Szewczenkę, z reguły nie zwracano uwagi. Większość autorów pomijała je, streszczając tekst dziennika Szewczenki. Tak samo w „Latopisie życia i twórczości T. G. Szewczenki” (rok 1961) całkowicie zniknęły cenne informacje poety w rodzaju: „Wyszedłem na Iljinkę, a potem na Pokrowkę”; „Bulwarem Strastnym wyszedłem na Dmitrowkę”; „Poszliśmy na Wielką Dmitrowkę”; „Pojechaliśmy do Czerwonych Wrót...”. Właśnie ta informacja pozwala odtworzyć moskiewskie trasy Kobziarza, wyobrazić go sobie na moskiewskich ulicach. 2 Ton Konstantin Andriejewicz (1794—1881) — architekt, Czech z pochodzenia, pracował w Rosji. Naśladował zewnętrzne cechy staroruskiego i bizantyjskiego budownictwa. Ten pseudorosyjski styl Mikołaj I określił jako oficjalny. W poemacie „Sen” Szewczenko groteskowo pisał o carze, który „wszystkie świątynie muruje”. 3 Po 1845 roku, kiedy Szewczenko przejeżdżał przez Moskwę ostatni raz przed aresztowaniem i zsyłką, według projektu architekta Tona zbudowano Wielki Pałac Kremlowski (1838—1849) i Zbrojownię (1844—1851). 4 Należytą ocenę czynu Sapoznikowa znajdziemy w „Komentarzach” do czwartego tomu Pełnego zbioru utworów Tarasa Szewczenki pod redakcją Serhija Jefremowa (1927 r.), gdzie mowa była o tym, że zmianę w stosunku Sapoznikowa do Szewczenki „trzeba, być może, przypisać zwykłemu kupieckiemu samowolnictwu i kaprysom zarozumiałego milionera”. Tak samo sprawiedliwie mowa jest w „Przypisach” do wydania „Dziennika” Szewczenki w wydawnictwie „Academia” z 1931 roku: „Kiedy Szewczenko w Petersburgu poszedł odwiedzić Sapoznikowa, samowolny kupiec nie przyjął go...”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

ŻYCIE SŁAWNYCH

Wołodymyr MELNYCZENKO, dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych. Ciąg dalszy. Początek w nr 6, 7, 9, 10 z 2008 r. TARAS SZEWCZENKO: „WYBRALIŚMY SIĘ MOSKWĘ OGLĄDAĆ”. O dziesiątej godzinie 19 marca Szewczenko i Szczepkin znów wyszli razem z domu. Było ciepło, cicho i pochmurno. Mychajło Semenowycz ręką wskazał kierunek ich wycieczki. Jak wspominał Ołeksandr Afanasjew, Mychajło Semenowycz „nieodstępnie towarzyszył Szewczence po Moskwie”. Tetiana Szczepkina-Kupernyk, która zbierała informacje o tym, jak artysta opiekował się poetą, pisała: „Szczepkin wyzwał się pokazać mu Moskwę. W tym czasie w „wielkim poście” spektakli w teatrach nie było i był wolny. Od rana wychodzili z domu. Dwie charakterystyczne figury: mały, okrągły, jasno uśmiechnięty Szczepkin, którego prawie wszyscy przechodnie rozpoznawali i witali (nawet dorożkarze, tytułujący go po imieniu i ojcu), kto ukłonem, kto uśmiechem, i surowy, z gęstymi brwiami Szewczenko w czapce barankowej i smarowanych butach”. Pomimo błota pod nogami, tego dnia, według słów Szewczenki, „obeszli pieszo przynajmniej ćwierć Moskwy”. Byli na Kremlu, obejrzeli, prawda, z daleka, budowę świątyni Chrystusa Zbawiciela. „Z Kremla przeszliśmy na Wielką Dmitrowkę, wstąpiliśmy do Jeleny Konstantinowny Stankiewicz, mojej starej znajomej; napiliśmy się herbaty, odpoczęliśmy i poszliśmy do księgarni N. M. Szczepkina. Z księgarni wróciliśmy znowu do Stankiewicz, gdzie spotkałem jeszcze jedną moją starą znajomą Olimpiadę Iwanownę Minicką”. To, że goście u Stankiewiczów jedynie „napili się herbaty”, wcale nie świadczy o tym, że gospodyni była mało gościnna. Wręcz przeciwnie! Jelena Konstantinowna okazała tradycyjne moskiewskie szanowanie gości herbatą. Szewczenko sam wskazał na to, że Stankiewiczowie mieszkali wtedy na Wielkiej Dmitrowce. Zatem 19 marca Szewczenko i Szczepkin przyszli pieszo z zaułka Worotnikowskiego na Kreml, następnie — na Wielką Dmitrowkę, gdzie wypili herbaty, po czym przez Kuzniecki Most dotarli na Wielką Łubiankę, do księgarni, a potem znów wrócili do Stankiewiczów. Ponieważ była to zapewne około czwartej godziny, to przy obiedzie prawdopodobnie znów pili herbatę. „Herbaty nie pić, to na świecie nie żyć” — mówili moskwianie. Czy Szewczenko miał z tego nowe wrażenia życiowo-bytowe? Zapewne tak. Często pił herbaty w traktierniach i w gościach, ale smak rodzinnego moskiewskiego herbacianego biesiadowania przy samowarze prawdziwie poczuł u Szczepkina i Stankiewiczów. O reszcie dnia 19 marca Szewczenko napisał krótko: „Obiadowaliśmy u Stankiewicz i o 6 godzinie wieczorem szczęśliwie pieszo wróciliśmy do siebie, dziwiąc się temu, co było”. Nie ma wątpliwości, że Taras Hryhorowycz pozostał zadowolony z tego dnia, w który po 13 latach znów zobaczył Kreml, a ponadto zapewne cieszył się z ciepłego i gościnnego przyjęcia w domu Stankiewiczów. Inaczej nie napisałby tak: „wróciliśmy, dziwiąc się temu, co było”. Następnego dnia — 20 marca — zapis w dzienniku Szewczenki zaczyna się tak: „Mój nierozłączny towarzysz i cicerone Mychajło Semenowycz dzisiaj stawiał sobie bańki, a ja sam od 10 do 4 godziny miesiłem moskiewskie błoto. Rano kazałem woźnicy wysmarować sobie buty dobrym dziegciem. Uzbroiłem się i przez Twerską wyruszyłem na Kreml”. Kiedy rano gość Szczepkina wyszedł...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

TARAS SZEWCZENKO W MOSKWIE Marzec 1858 roku

szedł z zaułka Worotnikowskiego na ulicę Sadowo-Triumfalną i skręcił w lewo w stronę Twerskiej, termometr Réaumura wskazywał + 3,2°. Było pochmurno, wietrznie. Taras Hryhorowycz nie mógł nie zatrzymać się przy monumentalnych Bramach Triumfalnych, wzniesionych w popożarowej Moskwie na cześć zwycięstwa nad Napoleonem (budowę ukończono w 1834 r.). Zwolnił kroku na placu Strastnym (obecnie Puszkina), aby uważniej przyjrzeć się niedawno zrekonstruowanemu (lata 1849—1855) monasterowi Strastnemu i jego nowej dzwonnicy. Szewczenko zatrzymał się przy budynku moskiewskiego generał-gubernatora, który stał na uboczu i górował nad sąsiednimi budynkami. W dole na Twerskiej przed nim otworzył się imponujący widok — Ochotny Rząd z mnóstwem kramów, straganów, rzędów handlowych, składów, magazynów, komórek, piwnic, jadłodajni, traktierni, z ludzkim mrowiskiem. A nad tym wszystkim górowała cerkiew św. Paraskiewy Piątnicy — patronki handlu i kupców, a rzeźnicy pobożnie żegnali się w jej stronę. W Moskwie mawiano: “Bez riada Ochotnogo nie sjesz kuszka płotnogo”. Taras Hryhorowycz mało co nie skręcił w stronę Ochotnego Rzędu, jednak opamiętał się i pospieszył do Kremla, gdzie wczoraj ze Szczepkinem nie zdążył obejrzeć wszystkiego, co chciał. “Poliubowawszysia starym krasawcem Kremlem, proszeł k junomu nekrasawcu Spasu s celiju posmotriet’ skulpturnyje raboty. No mienia i na dwor nie pustili. “Nie prikazano”, — skazał storoz. Ja jemu nie protiworieczył i wozwratilsia w Kreml. Poliubowawszis’ jeszczie raz starikom, wyszeł ja na Il’inku i potom na Pokrowku”. Zatem Szewczenko nie zaakceptował architektury i estetyki świątyni Chrystusa Zbawiciela, która wówczas już prawie dwadzieścia lat budowała się według projektu architekta Konstantina Thona w tak zwanym stylu rosyjsko-bizantyjskim: “Chram Spasa woobszcze, a gławnyj kupoł w osobiennosti bezobrazien. Krajnie nieudacznoje gromadnoje proizwiedienije. Tocznio tołstaja kupczicha w zołotom powojnikie ostanowiłasia napokaz sriedi biełokamiennoj”. Bezlitosna i trafna charakterystyka. Pamiętajmy, że sobór Chrystusa Zbawiciela budowano jako świątynię-pomnik, poświęconą wojnie ojczyźnianej 1812 roku. Imponował swoją wysokością (ponad 100 metrów), monumentalnymi skalami oraz bogactwem nie tylko wystroju wnętrza, którego Szewczenko nie widział, ale i zewnętrznym przepychem. Wcześniej nie interesowano się, czy Szewczenko widział budowę świątyni podczas swoich pierwszych przyjazdów do Moskwy. Prawdopodobnie tak. Wiadomo, że w latach 1839—1853 murowano ściany, wykonywano okładziny. Na czas wycieczki poety do świątyni w 1858 roku zainstalowano już metalowe części dachu, kopuł i zbudowano rusztowania wewnątrz — tynkowano ściany wewnątrz świątyni. Prace rzeźbiarskie na zewnętrznych ścianach trwały od 1846 do 1863 roku i na czas moskiewskiego pobytu Szewczenki były w pełnym rozkwicie. Wykonywali je znani mistrzowie Piotr Klodt, Aleksandr Łoganowski, Nikołaj Ramazanow. Tego ostatniego Szewczenko znał z czasów nauki w Akademii Sztuk Pięknych. Szewczence nie podobała się ostentacyjna ogromność i oficjalno-rytualna wielkość świątyni Chrystusa Zbawiciela, która przytłaczała starodawną, białokamienną okoliczną Moskwę. Wydawało się, że gładka kupcowa w drogim i wystawnym stroju, cała w jaskrawych ozdobach, nieodpowiednio stanęła na miejscu dawnego monasteru Aleksiejewskiego z jego pobożnymi mieszkańcami. Ukrainiec intuicyjnie wyczuł i zdecydowanie odrzucił uosobioną w świątyni światową ideę państwowo-imperialną. Tym bardziej, że jej ostry rdzeń przede wszystkim boleśnie ranił Ukrainę. Co więcej, w ocenie Szewczenki ówczesnej budowy świątyni splotły się niezadowolenie z prac Thona oraz wstręt poety do rosyjskich carów — Mikołaja I, za którego zaczęto wznosić świątynię, i Aleksandra II, za którego panowania trzeci rok aktywnie prowadzono budowę. Tarasa Hryhorowycza nie wpuszczono na teren budowy, ponieważ był strzeżony, i on potulnie odszedł. Dokąd? Znowu do Kremla! W ciągu dwóch dni już po raz trzeci odwiedzał “starego przystojniaka Kreml”… Nie ma w tym nic niezwykłego, tak robiło wielu gości Moskwy. W tamtych czasach wielu z nich szukało w kremlowskich soborach duchowego schronienia i ochrony, tutaj czuło się żywy rdzeń państwa rosyjskiego. Jednak z pewnością można powiedzieć, że Szewczenko nie szukał dla siebie duchowego oparcia w soborze Uspieńskim, jego zainteresowanie Kremlem nie miało religijnego zabarwienia. Był estetą, artystą, cieszyły go wyrafinowane i celowe formy architektoniczne. Podczas tego przyjazdu dokładnie zapoznał się z Kremlem. Znowu, jak w latach 1844—1845, przebywał na placach Soborowym i Iwanowskim, najwyraźniej wchodził do soborów Zwiastowania, Uspieńskiego, Archangielskiego, oglądał dzwonnicę Iwana Wielkiego. Wtedy była możliwość wejścia na jej szczyt i obejrzenia Moskwy z lotu ptaka. W dzienniku Szewczenko wyróżnił zbudowany pod jego nieobecność Wielki Pałac Kremlowski: “Kazarmo-widnyj dworiec jego (Kreml — W.M.) mnogo obiezobraził, no on wsie-taki originałno priekrasien”3. Szewczenko jakby sercem czuł, że każdy projekt koszarowatego pałacu rozpatrywał i zatwierdzał znienawidzony Mikołaj I. Co ciekawe, charakterystyki Szewczenki głównych moskiewskich dzieł Konstantina Thona pokrywają się z ocenami rosyjskiego historyka sztuki i krytyka Władimira Stasowa. Po wizycie na Kremlu Szewczenko wyszedł przez plac Czerwony na ulicę Iljinkę. Rozpogodziło się, chmury się rozeszły, odczuwalnie się ociepliło (o drugiej godzinie było około 8°), i Taras Hryhorowycz, zdejmując czapkę, otarł czoło i kark. Był już trochę zmęczony, jednak postanowił iść dalej. Trochę odpocząć można będzie u Sapoznikowa… Nijak nie mógł ominąć pomnika Kuźmy Minina i Dymitra Pożarskiego autorstwa ukraińskiego rzeźbiarza Iwana Martosa, który ulepił narodowych bohaterów Rosji ze swoich synów. Nawiasem mówiąc, to pierwszy pomnik w Moskwie, ustawiony jeszcze w 1818 roku. Przeszedłszy Iljinką, która słynęła z monumentalnego Gostinego Dworu, który przyśnił się Tarasowi Hryhorowyczowi jeszcze na zesłaniu 7 lipca 1857 roku, poeta wyszedł na Marosiejkę, którą rozpoczynała się ulica Pokrowka. Właśnie na Marosiejce w XVII—XVIII wieku znajdował się Małorosyjski zajazd, gdzie zatrzymywała się świta oficjalnych przedstawicieli hetmanów Ukrainy i inni małorosyjscy goście Moskwy. Tutaj też w zaułku Kołpaczny, który znajduje się między Pokrowką a zaułkiem Chochłowskim, zatrzymywał się hetman Iwan Mazepa. Na Marosiejce mieszkał dawny znajomy Szewczenki, astrachański kupiec, przedsiębiorca rybny Aleksandr Sapoznikow, który udostępnił mu kajutę na parowcu “Kniaź Pożarski”, który w sierpniu 1857 roku dostarczył poetę z Astrachania do Niżnego Nowogrodu. W dzienniku Szewczenki czytamy: “Zaszeł k A. A. Sapoznikowu, moje-mu sputniku iz Astrachani do Niżniego. Bolejet, nikogo nie prinimajet. I choroszo diełajet, potomu czto ja wies’ oblieplen griaz’ju”. Milioner nie przyjął poety, a potulne wyjaśnienie Szewczenki tej odmowy tym, że był “oblepiony brudem”, tylko dodaje temu przykremu epizodowi gorzkiej dramatyczności. Nawet jeśli Sapoznikow rzeczywiście chorował, bez wątpienia mógłby okazać Szewczence elementarną ludzką uwagę. Jeszcze opowiemy, jak dzień później Siergiej Aksakow, który niedomagał i nikogo nie przyjmował, dowiedziawszy się o przyjściu Szewczenki i Szczepkina, wbrew zakazowi lekarza, wezwał ich do siebie. 4 maja 1858 roku poeta poszedł do Sapoznikowa do domu już w Petersburgu: “Ja pustilsia k niemu, zastal jego doma, no on mienia nie priniał po słuczaju skorogo obieda. Eto mienia niemnogo skonfuziło, ja otriachnuł prach ot nog swoich…”4 Szewczenko, nawet pozostawszy sam na sam z dziennikiem, nie reflektował. “Rassprosił u budocz-nika dorogu k pocztamtu, poplełsia tichon’ko k Mokrickomu. Otdochnuł u niego, poliubowawsia eskizami niezabwiennogo druga mojego, pokojnogo Szternbierga…” Stan duchowy Tarasa Hryhoro M. Chmelko „T. Szewczenko i M. Szczepkin oglądają Kreml w Moskwie”. 1956 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

POETA ZŁOTEJ GLINY

Nina HNATIUK W wierszu „Wyjeżdżając z Opiszni” z pośmiertnego zbioru Wołodymyra Zatuływitra „Czwarty z tryptyku” znajduje się taka strofa: Jeszcze długo nam dokopywać się glin — najgłębszych, może, i najzłotszych, Z których by palce Wszechstwórcy zdołały, zechciały ulepić nas, bezgrzesznych. Wołodymyr Zatuływitr z najgłębszych, najzłotszych glin języka ukraińskiego, niczym Wszechstwórca, ulepiał, szlifował, wzorował, wyhodowywał błyszczące, wyrafinowane dzbanuszki, garnuszki, kubeczki, które wyciągały się ku nam z wodami, winami, miodami poezji. Otwierając wieczór literacko-artystyczny w dniu urodzin poety, sekretarz komisji ds. uczczenia pamięci Wołodymyra Zatuływitra Lubow Snisar przypomniała nam jego wiersz „Fragment ankiety”: … Wasza najdroższa książka. — Słownik języka ukraińskiego. Jego nawet Biblia jeszcze nie doczyta. … Wasz ideał bohatera? — Samoofiiarne słowo, które ocaliło nam Szewczenkę. … Wam by się chciało… — Wybaczcie, nie pod ten adres. O moje chcenie zapytajcie nasz język. Wołodymyr Zatuływitr w naszej pamięci na wieki pozostał człowiekiem encyklopedycznej wiedzy, zdumiewającego wyczucia języka, wspaniałym redaktorem i samotnikiem-charakternikiem. Gdyby mógł redagować nie tylko cudze teksty, ale i własne pragnienia oraz uczucia, zapewne jego droga życiowa nie urwałaby się tak szybko i tragicznie na urwiskach we wsi Buczak w rejonie kaniowskim, gdzie poeta przeżył swoje ostatnie dwa lata przy słońcu i księżycu, wyciu wiatrów i wypatrywaniu ukochanego słowa. Bez wątpienia byłby laureatem Nagrody im. Szewczenki, kawalerem orderów, autorem opasłych ksiąg. Ale najtrudniej na ziemi — być sobą. Zwłaszcza w trudnych latach dziewięćdziesiątych, na przełomie epok, kiedy dewaluowały się nie tylko pieniądze, ale i tak odwieczne wartości, jak przyjaźń, honor, sumienie. Jakże ratował się poeta, który został bez pracy, bez honorariów, któremu za długi komunalne odcięto prąd? Przeniósł się do Buczaka do cudzej chaty na siedmiu wiatrach, sadził ziemniaki, zbierał grzyby, siał i łuskał fasolę… Mam za duszą szarą garść prawdy. Może, rozgoszczę się i doczekam czasów — Ułożą się miłości, przeminą zdrady, Wyłuszczę w dłoń trzy fasolki słów… „To zdumiewająco złożony i precyzyjny system — Wołodymyr Zatuływitr. Był profesjonalnie sumiennym człowiekiem — zaznaczył literaturoznawca, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Mychajło Słaboszpycki. — Epoce, w której żył i tworzył Zatuływitr, nie są potrzebni tacy poeci. Dla istnienia tego twórczego indywiduum ten czas nie był odpowiedni. Gdzie jego miejsce w literaturze? Nie zdążył za pokoleniem lat sześćdziesiątych, ale też nie należy do poetów lat siedemdziesiątych czy osiemdziesiątych. On sam dla siebie jest pokoleniem. On sam dla siebie jest szkołą, sam się uformował. Stawiał przed sobą zadania językowe, wprowadzał do wierszy te leksemy, które wcześniej tam nie były używane. My dopiero po trochu zaczynamy uświadamiać sobie, jakiej siły to poeta”. Pisarz, były dyrektor wydawnictwa „Mołod” Wołodymyr Prokopenko zaznaczył, że Zatuływitr był wspaniałym redaktorem. To właśnie on redagował książkę Wasyla Symonenki „Łabędzie macierzyństwa”. I został pierwszym laureatem nagrody im. P. Usenki. Lecz mało kto wie, że pióru tego poety należą także cudowne pieśni. To, że Ołeksandr Biłasz napisał pieśń do jego słów, zaświadcza, że to prawdziwa poezja. Dwie pieśni poety, które narodziły się we współpracy z kompozytorami O. Biłaszem i M. Moszykiem, podarowała obecnym laureatka nagrody im. O. Petrusenko Inna Misko-Andrijaszyk. W przyszłym roku Wołodymyrowi Zatuływitrowi stuknęłoby 65 lat. Poeci Petro Zasenko, Mychajło Szewczenko, krajoznawca z Kaniowa Mychajło Iszczenko, zastępca przewodniczącego Kaniowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Wira Nosenko w swoich wystąpieniach podkreślali, że należy do tego jubileuszu wydać książkę, zbudować pierwszy etap memoriału Wołodymyra Zatuływitra w krajobrazowo-architektonicznym, historyczno-etnograficznym centrum kulturowym — miasteczku twórczym „Buczak” według koncepcji „Wszystkie wieki”. Projekt opracował architekt Wadym Borodin. Utworzono komisję ds. rozbudowy memoriału, otwarto konto Fundacji Wołodymyra Zatuływitra: r/r 26005051501060 Kaniowskiego oddziału Czerkaskiego Głównego Zarządu Regionalnego Prywatbanku, kod 14360570, MFO 354347, dla muzeum W. Zatuływitra. Mamy nadzieję, że wielbiciele twórczości tego poety o korzeniach szewczenkowskich, rodacy, członkowie Ziemiaństwa Sumskiego, inni nieobojętni na ukraińską kulturę dobroczyńcy dołączą do tej szlachetnej sprawy, a Buczak stanie się jeszcze jedną literacko-artystyczną Mekką. Zasłużony artysta Ukrainy Wasyl Obruczow i zasłużony działacz sztuki Wasyl Dowżyk przeczytali wiersze niezapomnianego mistrza złotej gliny poezji. A potem wszyscy mieli okazję obejrzeć program telewizyjny DTRK „Kultura” „Ozimy klin Wołodymyra Zatuływitra” Halyny Mychajłyczenko z udziałem narodowego artysty Ukrainy Ołeksija Bohdanowycza. Mądrym spojrzeniem patrzył w oczy każdemu z nas z fotoportretu pod wyszywanym ręcznikiem Poeta. Wysokim światłem pamięci i miłości płonęła świeca przed ikoną Ochtyrskiej Matki Bożej. A nam brzmiały w uszach słowa Wołodymyra Zatuływitra, które płynęły z Kaniowskich gór, z dnieprowej dali: „Ja — już ziemia. A wam jeszcze trzeba nieba. Ziemi jeszcze trzeba. I moich oczu”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

12 MARCA MINĘŁO 145 LAT OD DNIA URODZIN WŁODZIMIERZA WIERNADSKIEGO

Wybitny filozof, przyrodnik, genialny myśliciel, twórca geochemii, biogeochemii i radiogeologii, kosmizmu. Od 1912 roku W. Wiernadski był akademikiem Akademii Nauk w Petersburgu, profesorem Uniwersytetu Moskiewskiego. Jeden z założycieli Ukraińskiej Akademii Nauk, został członkiem rzeczywistym Akademii Nauk Ukrainy, a w 1919 roku jej pierwszym prezesem. Twórca pierwszej naukowej biblioteki na Ukrainie, dziś noszącej jego imię. Ród Wiernadskich ma głębokie ukraińskie korzenie. Przodek Wiernadskiego podczas wyzwoleńczej wojny narodu ukraińskiego w latach 1648–1654 występował po stronie Kozaków, a jego synowie służyli w kozactwie jako starszyzna. Szlachectwo wysłużył dziad Wasyl, który od tego czasu zaczął pisać się Wiernadskim. Ojciec Włodzimierza, Iwan Wasylowicz, urodził się w Kijowie, kierował katedrą na Uniwersytecie Kijowskim, a po przeprowadzce do Moskwy kierował katedrą na Uniwersytecie Moskiewskim. Cztery lata po narodzinach Włodzimierza rodzice przenieśli się do Charkowa. Rodzina odwiedzała krewnych na Połtawszczyźnie. Pewnego razu Włodzimierz spędził lato w majątku Hrihorija Kwitki-Osnowjanenki. Czytanie utworów ukraińskich pisarzy, poznawanie życia Ukraińców prawdopodobnie dały powód, by oburzyć się na cyrkularz zakazujący w Rosji drukowania w języku ukraińskim, słowami: „Co to znaczy? Jak to i po co?” Ze źródeł naukowych wiadomo, że młody Wiernadski dogłębnie znał historię Ukrainy, napisał artykuł „Ruś Węgierska od 1848 r.”. Po przewrocie październikowym Wiernadski podpisuje odezwę, w której znalazły się i takie słowa: „…wysiłkami narodu zostanie положony kres panowaniu gwałtowników”. Na rozkaz Lenina i Stalina rozpoczęto prześladowanie tych, którzy podpisali odezwę. Wiernadski przeprowadza się do Połtawy. W kwietniu 1918 roku, gdy do władzy doszedł hetman Skoropadski i ogłoszono Państwo Ukraińskie, Wiernadskiego zaproszono do Kijowa. Tam kierował Komisją ds. organizacji Akademii Nauk i Ukraińskiej Narodowej Biblioteki, a także komisją ds. szkolnictwa wyższego. Z Moskwy do Kijowa przeniosło się wtedy ponad 20 znanych uczonych. Stanowisko Wiernadskiego w sprawie utworzenia Ukraińskiej Akademii Nauk było następujące: „Ważne jest stworzenie silnego ośrodka badań naukowych ukraińskiego narodu, jego historii, jego języka, przyrody Ukrainy. Oczywiście, te badania trzeba prowadzić w najszerszej skali ogólnoludzkiej. Trzeba jak najszybciej tworzyć katedry i laboratoria, instytuty, które początkowo być może będą zajęte przez Rosjan. Ale sytuacja szybko się zmieni, bo stanowiska w akademii są wybieralne. Bardzo szybko zaznaczą o sobie miejscowe siły”. 13 września 1918 roku na posiedzeniu komisji, na podstawie referatu Wiernadskiego, postanowiono przeznaczać coroczne asygnaty na prace naukowe, ekspedycje itp. Komisja zatroszczyła się o Ogród Botaniczny w Kijowie, o utworzenie Instytutu Geodezyjnego, opracowała statut akademii. W październiku Wiernadskiego wybrano pierwszym prezesem WUAN. Wydział fizyczno-matematyczny akademii przyjął tematykę Wiernadskiego — rozpoczęto tworzenie laboratorium biogeochemicznego. Wraz z przyjściem bolszewików sytuacja WUAN pogorszyła się. Wiernadski zachorował na tyfus plamisty i całą zimę 1919–1920 roku leczył się. W 1921 r. wrócił do Piotrogrodu. Od tego czasu pracował dla radzieckiej nauki. Włodzimierz Wiernadski zmarł w 1945 roku. Przygotowała Olena SZULHA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

HISTORIA SICZY ZAPOROSKIEJ W INTERPRETACJI LUDOWEJ

Iryna KOWAL-FUCHYŁO Towarzystwo Naukowe im. J. P. Nowyckiego (przewodniczący — doktor nauk historycznych, profesor Anatolij Bojko) dołożyło niemałych starań do wznowienia spuścizny naukowej wybitnego uczonego Jakowa Pawłowicza Nowyckiego, gdyż przez długi czas była ona zapomniana. Obecnie ujrzały światło dzienne dwa pierwsze tomy: 1. — prace historyczne; 2. — folklorystyczne i etnograficzne (legendy, podania, opowiadania o uroczyskach zaporoskich i kozakach zaporoskich, skarbach kozackich i hajdamackich, apokryfy, bajki, zaklęcia). Przygotowywane są do druku kolejne trzy tomy: 3. tom — pieśni historyczne i ludowe; 4. — prace archeograficzne; 5. — notatki, zapiski, raporty naukowe i spuścizna epistolarna. Przedmowa do pierwszego tomu „Jakow Nowycki — wybitny badacz i działacz społeczny Kraju Zaporoskiego” odkrywa etapy życia Jakowa Pawłowicza, człowieka, który mimo licznych obowiązków służbowych zajmował się ukochaną sprawą — krajoznawstwem. Pierwszy tom zawiera następujące prace naukowe: „Z brzegów Dniepru (Szkice Zaporoża)”, „Historia miasta Aleksandrowska w związku z historią powstania twierdz linii Dnieprzańskiej. 1770—1806”; „Wyspa Chortyca na Dnieprze, jej przyroda, historia, starożytności” oraz inne. Utwory te dają całościowe wyobrażenie o tradycji historycznej Kraju Zaporoskiego, jego kolonizacji i zasiedleniu po zniszczeniu Siczy, powstawaniu miast i słobód. Każda praca J. P. Nowyckiego odtwarza całościowy obraz życia ludowego kraju, wielowiekowych tradycji ludowych Ukrainy Południowej od najdawniejszych czasów. Mamy tu wiadomości o oryginalnym światopoglądzie mieszkańców Zaporoża, ich wierzeniach, obyczajowości, ich samoocenie, stosunku do przeszłości i teraźniejszości. Aparat naukowy stanowią przypisy i komentarze, indeksy osobowe i geograficzne. Redaktorem tomu jest Anatolij Bojko. Drugi tom zawiera faktycznie wszystkie znane dzisiaj prozaiczne zapisy folklorystyczne Jakowa Nowyckiego, zebrane w latach 70. XIX — na początku XX wieku na Zaporożu. Był on jednym z inicjatorów kompleksowego stacjonarnego badania Dolnego Naddnieprza, w szczególności powiatu aleksandrowskiego guberni jekaterynosławskiej, historycznego terytorium Siczy Zaporoskiej, którą do dziś uważa się za słabo zbadaną w porównaniu z innymi regionami Ukrainy. W latach 90. XIX w. J. P. Nowycki był najaktywniejszym zbieraczem i wydawcą folkloru oraz materiałów ludoznawczych. M. F. Sumcow nazwał go jednym z najlepszych znawców kraju: nie ograniczał się do zbierania folkloru, drukował także materiały etnograficzne, historyczne, archeologiczne, statystyczne, archiwalne, ekonomiczne, botaniczno-zoologiczne, pedagogiczne i inne. Pisał o nim D. F. Czerniawski: „Szanowny członek naszej komisji archiwalnej Jakow Pawłowicz Nowycki jest jednym z najlepszych znawców i badaczy Jekaterynosławszczyzny: historia tej ostatniej jest mu w takim samym stopniu bliska i znana, jak współczesny stan bytowy”. Najbardziej charakterystyczną cechą Nowyckiego-folklorysty jest wyzbieranie po okruchach wszystkiego, co pozostało w pamięci ludowej o zaporoskiej starożytności. Jego zbiory to historia Siczy Zaporoskiej w interpretacji ludowej. Mitologia i apokryfy, mnóstwo legend toponimicznych, podań historycznych o życiu, bycie, zwyczajach, czynach, światopoglądzie kozaków, wybitnych osobistościach, zniszczeniu Siczy i wzajemnych relacjach z kolonizatorami, humor kozacki i tęsknota za dawną sławą — oto tematyka tych wydań. Materiał podano w pierwotnej postaci, bez redakcji literackiej, z ciekawymi komentarzami autorskimi. Jakow Nowycki jest jedynym w historii ukraińskiej folklorystyki, który zapisał i za życia wydał legendy o skarbach, o toponimice ludowej Zaporoża — nie mają one odpowiedników. Legendy toponimiczne to najbardziej oryginalne utwory folkloru, a Nowycki wydobył cały pokład ludowej toponimiki Dolnego Naddnieprza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

im. T. Szewczenki: “Kiedy przychodzę do ciasnych gabinetów Radia “Kultura”, czuję się tam jak w rodzinnym domu. Kiedy myślę o kanale “Kultura”, to z jakiegoś powodu wyobrażam sobie tęczę, ale tęcza to tylko półkole, a was widzę jako pełne koło, barwny narodowy wieniec, jasną koronę, Pański nimb nad nami wszystkimi. Jest mi bardzo przytulnie w tym kręgu”. Lubow Hołota, pisarka, dziennikarka, laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, prowadząca audycje radiowe: “Witam wszystkich, którzy nas słyszą, z okazji wspólnych imienin. Cieszę się, że każdy z nas — i prowadzący, i dziennikarze, i słuchacze — żyje według zasady Tarasa Szewczenki: “Nie, nie jest mi wszystko jedno…” Łeś Taniuk, pisarz: “Chcę pogratulować wszystkim twórcom i współtwórcom z okazji imienin i zapewnić, że zrobimy wszystko, aby kanał “Kultura” był zawsze na wysokości. Kanał ma nie tylko świąteczne dni, czasami grożą nam obcięciem pensji. Na wiele rzeczy można narzekać, ale, jak mówią, sztuka wymaga ofiar”. Łeontij Daceńko, wiceprezes Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy, dyrektor Radia “Kultura”: “Jestem szczerze wdzięczny wszystkim, którzy są obecni na święcie, którzy słuchają nas przy odbiornikach radiowych, i nisko kłaniam się za to, że wybraliście właśnie nas, Radio “Kultura”. Dołożymy wszelkich starań, aby być jeszcze ciekawszymi, jeszcze bardziej atrakcyjnymi. Radio “Kultura”, jak i kultura w ogóle, to dzisiejsza nasza ideologia, która różnicuje, identyfikuje, pomaga nam być samymi sobą, zobowiązuje do uczynienia z naszego słuchacza patrioty. Będzie Radio “Kultura” — będzie i Ukraina!” Brzmiały także gratulacje od pisarza Iwana Dracza, Świątobliwego Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta, ministra kultury i turystyki Ukrainy W. Wowkuna, przewodniczącego Narodowej Rady ds. Telewizji i Radiofonii W. Szewczenki, zasłużonych i ludowych artystów. Wręczono honorowe dyplomy Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy pracownikom Radia “Kultura”: Julii Czaplińskiej, Jewhenowi Zacharczence, Łesi Woroninej, Natalii Buczel, Wołodymyrowi Karpinskiemu, Ołeksandrowi Szamoninowi, Switłanie Koronence, Neli Danyłenko i innym. Święto odbywało się w niezwykłym formacie — na żywo. Każdy mógł zadzwonić i pogratulować twórcom ulubionej fali. Prowadzący Nela Danyłenko i Dmytro Chorkin udzielali również głosu gościom w sali w celu złożenia gratulacji. Święto zakończył chór “Darnyczanka” i pełna sala śpiewająca “Mnohaja lita”. Zatem credo Radia “Kultura” to przybliżenie wysokiej sztuki słuchaczom, zaszczepienie w nich “poczucia głodu” na piękno, stanie się źródłem informacji poznawczej i dobrego nastroju. Odradzajmy razem duchową Ukrainę! Przygotowała Maria SKRYNNYK Zdjęcia Ołesia DMYTRENKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

PRZESTRZEŃ INFORMACYJNA

Akademicka Orkiestra Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy. Od początku 2003 roku Trzeci Program UR ukazuje się w nowym formacie pod nazwą „Kanał duchowego odrodzenia Radio Kultura”. Jego głównym celem jest stworzenie w rodzimej przestrzeni radiowej środowiska wysokiej kultury duchowej z zaangażowaniem jak najszerszego grona słuchaczy. Kanał radiowy składa się z programów literacko-publicystycznych, różnorodnych muzycznych, informacyjno-rozrywkowych, a także autorskich programów znanych działaczy kultury i sztuki. 12 marca w pomieszczeniu Kompleksu Koncertowo-Studyjnego Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy odbył się uroczysty wieczór z okazji piątej rocznicy powstania „Kanału duchowego odrodzenia Radio Kultura”. Spotkać się ze słuchaczami przyszli organizatorzy i twórcy Radia Kultura: reżyserzy, prowadzący, etatowi i nieetatowi autorzy, wszyscy, którzy codziennie pracują dla nas, słuchaczy. Wydarzenie odbywało się przy czarującym akompaniamencie akademickiej orkiestry muzyki ludowej i popularnej Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy pod batutą artysty ludowego Swiatosława Łytwynenki. Jubilatów powitali honorowi goście z najszczerszymi życzeniami: Wiktor Iwanowycz Nabrusko, prezes Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy: „Ukraińskie radio istnieje w światowej przestrzeni informacyjnej od 84 lat. W niepodległej Ukrainie uformowaliśmy się 16 lat temu jako radio oddzielone od innych wpływów ideologicznych i kulturowych. Ale bez wątpienia ozdobą naszego kształtowania się i wzrostu jest unikalny, zdumiewający projekt twórczy Radio Kultura. Na Ukrainie nie ma niczego podobnego, gdzie jednocześnie prezentowane są najlepsze wzorce kultury narodowej i światowej, a towarzyszyłoby temu tak ciepłe, profesjonalne, ostro publicystyczne słowo naszych autorów. Jestem wdzięczny pracownikom Radia Kultura, gdyż nigdzie indziej nie usłyszycie laureatów Nagrody Szewczenki, akademików, Bohaterów Ukrainy w roli prowadzących. To ludzie nieobojętni na wszystko, co dzieje się nie tylko w dziedzinie kultury, ale i w społeczeństwie, prawdziwi patrioci i społecznicy. Oni kształtują nową jakość ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, nowe wartości, nową Ukrainę. Jeśli mówić o idei narodowej, to ucieleśnia się ona w Radiu Kultura, a autorzy programów są tego świadectwem. Dlatego projekt jest niezwykle perspektywiczny, pracy wystarcza i będzie wystarczać, ale nim zaświadczamy, że realnie kształtujemy budowanie państwa nie słowami, a czynami”. Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Proświta im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy: „Jestem wzruszony tym, że cały ten zespół od pięciu lat ładuje mnie i całą publiczność szczerymi słowami, przeżyciami, dyplomacją, delikatnością. Robi wielką sprawę — wychowuje naród, i pomyślałem: gdyby nie 100 tysięcy naszych umownych słuchaczy, a 45 milionów słuchało tego kanału, to w ciągu pięciu lat uformowalibyśmy już jednolity, całościowy naród. Ten projekt ma niesamowite zadanie i perspektywę. Życzę wytrwałości, abyśmy nie byli w tych formatach rezerwacyjnych, w które nas zaganiają. Kwantowość głosu, kiedy dzieli się on na poszczególne cząstki, kiedy informacja sięga poziomu kwantowego, dzisiaj kształtuje wiele rzeczy. I sygnał Radia Kultura dociera nie tylko do radiosłuchaczy, ale i wznosi się do niebios Tarasa Hryhorowycza Szewczenki i stamtąd jest retransmitowany, wzmocniony wraca na ziemię. Leontij Dacenko. Dzisiaj jest szczególna publiczność i szczególny nastrój. Dziękuję za uczucia, rozum, natchnienie, za głosy i programy, dziękuję tym, którzy kształtują prawdziwą ukraińską ideologię, której brakuje na Ukrainie. Szanujmy się na kanale Kultura!”. Mychajło Słaboszpycki, pisarz, laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki: „Takie projekty są przeznaczone po to, abyśmy my, Ukraińcy, artykułowali na cały świat, że istniejemy. Chciałbym zwrócić się do naszych wysokich urzędników państwowych, do tych, którzy kształtują priorytety w państwie ukraińskim. Niepokoi mnie, że u nas kurczy się sieć przewodowego radia ukraińskiego, a to kwestia bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Ja jako obywatel nalegam, abyśmy razem podnieśli głos i uratowali ten bezcenny czynnik tworzenia państwa ukraińskiego, bo to nie tylko granice, Rada Najwyższa, Prezydent, manifesty, urzędnicy. Państwo ukraińskie to państwo ukraińskiego słowa”. Petro Perebyjnis, pisarz, laureat Nagrody Narodowej. Prowadzący święto Dmytro Chorkin i Nela Danyłenko. Honorowi goście Iwan Dracz, Lubow Hołota, Pawło Mowczan, Wiktor Nabrusko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

OPARZENIE PRAWDĄ, czyli ŻYCIE I ZWYCIĘSTWO RAFAELA BAGAŁTUDINOWA

25 marca o godzinie 17:00 w Wielkim Studiu Koncertowym Domu Nagrań Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy (stacja metra „Kłowśka”, ulica Łeonida Perwomajśkoho 5a) w ramach transmisji na żywo audycji „Radiokanał »Kultura« przedstawia” odbędzie się spotkanie autorskie z malarzem Rafaelem Bagałtudinowem. W programie: prezentacja książki Mychajła Słaboszpyćkiego „Autoportret artysty w dojrzałości” oraz wystawa nowych obrazów malarza. Prowadzący: laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Mychajło Słaboszpyćki. Switłana SOBOLEWSKA W dalekim Kazaniu ponad siedemdziesiąt lat temu aresztowano, a potem rozstrzelano sekretarza komitetu obwodowego komsomołu Machmuta Bagałtudinowa. Nie był on typowym komsomolskim funkcjonariuszem: połowę swojej pensji oddawał na dom dziecka, dawał pieniądze młodszemu bratu, który uczył się w konserwatorium. A ponadto nazwał swojego syna tak nietatarskim imieniem: Rafael, jakby przejrzał w przyszłość, wywołując mu taki los. Wtedy też organy NKWD aresztowały żonę Bagałtudinowa, a w łagrach GUŁAG-u postradała ona zmysły. Ich synów – dzieci „wrogów ludu” – konwojowano do specjalnej kolonii w obwodzie kirowohradzkim. O tym wszystkim mowa w powieści dokumentalnej Mychajła Słaboszpyćkiego „Autoportret artysty w dojrzałości”, która właśnie ukazała się nakładem wydawnictwa „Jarosławiw Wał”. Utwór ten (gatunek jego autor określił jako powieść-kolaż) dwa lata temu był drukowany w czasopiśmie „Kyjiw”. Został w całości odczytany (z elementami inscenizacji) na antenie Radia „Kultura”. Utwór wywołał liczne reakcje czytelników. I jest to znamienne: historia, którą opowiedział pisarz, stawiając wyraźne akcenty na życiowej autentyczności, nikogo nie pozostawia obojętnym. Mamy do czynienia z efektem, który nazywa się „oparzeniem prawdą”. O tej osobliwości utalentowanej i artystycznie pełnokrwistej dokumentalistyki napisano wiele w krytyce literackiej. Mychajło Słaboszpyćki jest jednym z bezsprzecznych liderów ukraińskiej biografistyki. Jego książki „Marija Baszkircewa”, „Nikifor Drowniak z Krynicy”, „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym”, „Poeta z piekła (Todos Ośmaczka)” cieszą się rozgłosem, popularnością i są wznawiane. I to w czasach, gdy los ukraińskiej książki jest tak skomplikowany. W krytyce często pojawia się myśl, że ten pisarz jest kolekcjonerem. Kolekcjonuje ciekawe ludzkie losy, typy postaci, ważne znaki czasu, w których skondensowana jest wymowna treść. A ponadto ostrożnie restauruje przeszłość swojego bohatera, podążając jego śladami, prowadzi nas do tego życiowego szczytu, który staje się świadectwem twórczej realizacji. „Autoportret artysty w dojrzałości” to jeden z najciekawszych utworów biografistyki artystycznej Mychajła Słaboszpyćkiego. Jest tu precyzyjna pod względem psychologicznym proza społeczno-obyczajowa, monologi zdjęte z magnetofonu, dokument i komentarz do niego, reportaż, studium z zakresu historii sztuki. Brakuje tylko monotonii i stylistycznej jednostajności. Książka jest bogato ilustrowana kolorowymi reprodukcjami malarstwa Rafaela Bagałtudinowa oraz fotografiami. Nadaje to wydaniu odświętny charakter.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

przyjaciół Wołodymyr Jaworiwski odczytywał fragmenty swojej prozy. Rozpoczął od wczesnej — niewielkiej noweli „Diczka”, a zakończył swój wieczór autorski fragmentem o ostatnich latach życia Tarasa Szewczenki. „Myślę, że domyśliliście się, dlaczego jest tu dzisiaj trąbka i flet. To symbole polityki i literatury. A poza tym... Po raz pierwszy do Kijowa przyjechałem ze szkolną orkiestrą. Ja, mały chłopiec, grałem wtedy na trąbce. A teraz chcę przeczytać fragment z nowej powieści. Losy jej pisania są bardzo skomplikowane. Gdyby nie ta, wybaczcie, głupia polityka, już dawno bym ją ukończył. To powieść o ostatnich latach życia Tarasa Hryhorowycza. O tym okresie, kiedy powrócił z zesłania, o jego ostatniej miłości do Lykery Połusmakowej, która go zdradziła i tym przyspieszyła śmierć poety. Żyła ona bardzo długo, wyszła za mąż za pijaczynę, Rosjanina Jakowlewa, urodziła mu całą gromadę dzieci. I kiedy w 1903 roku dzieci wyrzuciły ją z domu, postanowiła wrócić na Ukrainę. Przyjechała do Kijowa. A wtedy trwało narodowe przebudzenie. Nasłuchała się wiele o Szewczence i postanowiła pojechać do Kaniowa. Tam też została. Codziennie chodziła na grób Szewczenki, zamawiała modły i kajała się. Zmarła Lykera w lutym 1917 roku, w domu wariatów. Na ścianie wisiał u niej portret Szewczenki, biegała po pokoju i powtarzała: „Nie zamykajcie drzwi, on zaraz przyjdzie...” Ciężka szekspirowska nuta nie była ostatnią. Pod koniec wieczoru Wołodymyra Jaworiwskiego uhonorował kwartet wokalny „Jawir”. KULTURA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

«WOŁODIE W TOWARZYSTWIE NAZYWALIŚMY JAWOREM»

Ulana HLIBCZUK Oleksa Riznyk, pisarz, działacz społeczny: „Z Jaworiwskim poznaliśmy się w Odessie. Wtedy Wołodia nie miał mieszkania, więc zaproponowałem, żeby przychylił głowę u mnie. To była taka niewielka półpiwniczna kawalerka ze schodami głęboko w dół, symboliczna jak na tamte czasy. Wtedy po raz pierwszy zobaczyłem, jak Jaworiwski pisze... Do nas co wieczór przychodzili pisarze. Borys Neczerda, Wałentyn Moroz... Wszyscy byliśmy filologami. „Filfak odeski cud z cudów, co wybierał, kuł, rodził przyszłe nasze jakobiństwo...” Piękne były czasy. My, towarzystwo, przysięgliśmy wszędzie rozmawiać tylko w języku ukraińskim. I dotrzymywaliśmy naszej przysięgi. Dochodziło nawet do drobnostek. Pamiętam, jak spieraliśmy się swego czasu z Mykołą Winhranowskim. Wróciłem wtedy z obozu mordowskiego i stałem się takim już Ukraińcem-neofitą. I mówię Mykole: „Dlaczego Winhranowski, a nie Winhraniwski?”. I stawiałem mu za przykład Jaworiwskiego. Mówiąc, że ma poprawne nazwisko. Nawiasem mówiąc, Wołodię w towarzystwie nazywaliśmy Jaworem. Kiedy skończyły się studia, los rozrzucił nas po wszystkich kątach. Jaworiwski znalazł się w sławnym Zaporożu, pracował w gazecie. Czytałem jego artykuły. Jak on pięknie pisał: i o inteligencji, i o wsi... A ile potem listów otrzymywał! Mnie aż samemu ciekawie się zrobiło: co to za miasto takie — Zaporoże? I pojechałem do Wołodi w gości. Wchodzę do redakcji, pytam, gdzie gabinet Wołodymyra Jaworiwskiego. A w odpowiedzi: „Czego? A, tak eto wy pro ukrainca sprasziwajetie...”. Wszyscy tam nazywali go Ukraińcem, dlatego że był wierny naszej studenckiej przysiędze. I cały czas obserwowałem Wołodię, jego wzrost. I bardzo się cieszę, że dorósł do tej sceny, do Rady Najwyższej, do wysokich stopni...”. Mykoła Rybnyj, pisarz: „Wolałbym napisać wielką powieść o Wołodymyrze Jaworiwskim, aniżeli w pięć minut powiedzieć składnie o jego wielkim talencie. Ale regulamin to regulamin. Dlatego ograniczę się do kilku tez. Kiedy człowiek osiąga takie wyżyny, mimowolnie zastanawia się: co w życiu jest najważniejsze? I czuje się szczęśliwy i pewny, kiedy myśli o przyjaciołach. Istnieje nauka fizjonomistyka, którą powinni doskonale władać i pisarze, i politycy. Czterdzieści lat temu nawet mi się nie śniło, że taka nauka istnieje, ale kiedy zobaczyłem Wołodymyra, to coś mi podpowiedziało: to nie tylko ziomek, ale i przyjaciel na całe życie. Niejednokrotnie bywałem w jego rodzinnej wsi i dla siebie odnotowałem, czym różni się jego rodzina od innych. Chyba tym, że tam nigdy nie upadają na duchu i stale obecne jest poczucie humoru. A poza tym Wołodymyr Jaworiwski ma cenny dar: umie słuchać człowieka. Kiedyś mieszkaliśmy i pracowaliśmy w Irpieniu. Wołodymyr pisał powieść o ludowej artystce Katerynie Biłokur. Odwiedził nas Iwan Mykołajczuk. I wydawałoby się, że podczas spotkania Wołodymyr powinien opowiadać o swoim warsztacie twórczym, o wtedy jeszcze mało znanej artystce... A on milczał, ponieważ słuchał Mykołajczuka. Po prostu poczuł, że aktorowi potrzebny jest nie tyle rozmówca, co słuchacz. Iwan Mykołajczuk mówił godzinę, dwie... I o koniach, i o kinie, a Wołodymyr słuchał i ani razu nie przerwał. I kiedy odprowadziliśmy Iwana, zobaczyliśmy, że jest szczęśliwy, bo go wysłuchano...”. W przerwach między występami muzycznymi a szczerymi słowami 14 marca w Ukraińskim Domu odbył się wieczór twórczy pisarza i działacza politycznego Wołodymyra Jaworiwskiego. Uroczystość przebiegła bez pompy. Pan Jaworiwski już w pierwszych słowach zapewnił, że zaplanował ten wieczór „nie tylko po to, aby przypomnieć, że pozostaję pisarzem, ale i po to, by nie dopuścić na tę scenę ani jednego słowa fałszu i ani jednego słowa oficjałki. Tutaj nie będzie przedstawicieli władzy...”. I rzeczywiście, na scenę chyba tylko uroczyście wniesiono bukiety od Prezydenta Ukrainy i Premiera. A o pisarzu i polityku mówili przyjaciele, z którymi życie przecięło się w młodych latach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

ARTYŚCI — UKRAIŃCOM OTTAWY

Aleksandr Zaika, Kijów Przez dwa tygodnie w galerii Miejskiego Domu Nauczyciela w Kijowie trwała wystawa-badanie ukraińskich artystów na szlakach taraszkiewiczowskiego losu. Wystawa zakończyła się aukcją charytatywną na rzecz ustawienia w Ottawie pomnika Tarasa Szewczenki. Z 66 zaproponowanych lotów sprzedano 31, co jest znakomitym wynikiem dla aukcji malarstwa. Tak dzielnica szewczenkowska stolicy wniosła swój wkład w akcję kanadyjskich Ukraińców ku uczczeniu pamięci Wielkiego Kobzarza. Nabywcy znaleźli oba portrety Tarasa Szewczenki — grafikę Jewhena Jehorowa (1917–2005), na której poeta przedstawiony jest jako mądry akademik, wysokoczoły filozof, oraz współczesne płótno Wiktora Kowtuna, na którym Szewczenko jest młody, wdzięczny losowi, w blasku muz, pełen nadziei, a jego już dotknął powiew sławy. Kolekcjonerzy nabyli rarytasowe dzieła Oleny Kulczyckiej „Wywyższę małych…” (1920) oraz Wołodymyra Zauzego „Czumacy” (1929). Za ocean wyjechała litografia Wołodymyra Nowyckiego „Nazar Stodola”, którą nabyła grupa trzech Ukraińców z Kanady i Stanów Zjednoczonych. Jeden kolekcjoner zebrał sześć akwafort Anatolija Marczuka, które utworzyły serię z cyklu „Kijowskie świątynie”. Nabyto pracę „Niedzielny dzień w Ławrze” najmłodszego artysty aukcji, 22-letniego Ołeksandra Korola z Charkowa. Apogeum aukcji stało się nabycie przez Promінwiestbank wspaniałego i, jak na obecny czas, antykwarycznego dwumetrowego panneau Karpa Trochymenki „Na Czernieczej górze”. Narodowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej nagrody im. T. Szewczenki, śpiewak losu Szewczenki w najlepszych tradycjach klasycznego malarstwa odtworzył uwielbi- …nowanie potomkami pamięci Wielkiego Kobzarza. Dwugodzinny maraton minął niepostrzeżenie dzięki ciekawym informacjom, które towarzyszyły suchemu protokołowi aukcji. Publiczność dowiedziała się, dlaczego O. Kulczycka pod portretem Kobzarza napisała „Taras Gruszewski-Szewczenko”; że Szewczenko wraz z Sażynem, malując kijowską starożytność, osiedlili się na Kozinym Bagnie (1846 r.); jak ojciec w 1824 roku dwukrotnie zabrał Tarasa na wędrówkę z wozami czumackimi do Odessy i Jelisawietgradu. Mówiono o namiętnej miłości 35-letniej księżniczki Warwary Riepniny do 30-letniego poety, która nie została odwzajemniona i z czasem przerodziła się w serdeczną przyjaźń na całe życie. Przypomniano też o dyni, którą „podarowała” wolnemu, sławnemu poecie i artyście, pochodząca z chłopów pańszczyźnianych dziewczyna Charytia Dowhopołenkowa, służąca wówczas u Warfołomieja Szewczenki, trzeciego brata Tarasa ze strony matki. Dobrym słowem wspomniano rodzinę Tarnawskich z Kaczanówki i braci Lizohubów z Siedniowa, którzy zawsze życzliwie i serdecznie przyjmowali Szewczenkę podczas jego podróży po Ukrainie. Oddano hołd „Paganiniemu z pańszczyzny”, Ołeksijowi Panowowi, bufetowemu parowca „Książę Pożarski”, który grą na starych skrzypcach umilał poecie długą podróż z Astrachania do Niżnego Nowogrodu. Akcja charytatywna Dzielnicy Szewczenkowskiej, zrealizowana według pomysłu kijowskiej organizacji społecznej „Mistecki kurin” i przeprowadzona przez studio artystyczne „Raritet-Art”, wypełniła potrójne zadanie: miała istotne znaczenie historyczno-kulturalne i oświatowe, poruszyła świat sztuki na Ukrainie imieniem Tarasa oraz przyczyniła się do dalszego zbliżenia i umocnienia więzi Ukraińców z kontynentu z diasporą w Kanadzie. Jesteśmy wdzięczni informacyjnemu sponsorowi akcji — gazecie „Słowo Proświty”. Zdjęcie: Hanna Oborska

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

FILMY PO UKRAIŃSKU — TO NATURALNE

Wasyl WOZNJAK Dubbing filmów w języku ukraińskim budzi coraz większe zainteresowanie widzów i właścicieli kin. Niestety, nie wszystkie kina są zwolennikami ukraińskiego dubbingu, ponieważ wymaga on dodatkowych wydatków. Problem językowy na Ukrainie w ogóle, a w dziedzinie kina w szczególności, jest wymyślony, gdyż język ukraiński jest szeroko używany we wszystkich sferach życia, a przemysł filmowy nie jest wyjątkiem. Na przykład ukraiński dubbing „Karlsona, który mieszka na dachu” czy „Aut” jest znacznie lepszy i zabawniejszy niż rosyjski. Nie chodzi tu jednak o możliwości języka ukraińskiego, lecz o profesjonalizm tłumacza, redaktora i lektora, którzy przygotowują film czy kreskówkę dla ukraińskiego odbiorcy. Oczywiście rosyjski dubbing także powinien istnieć, ponieważ na Ukrainie mieszka około 20% Rosjan, ale ukraiński powinien przeważać. Z inicjatywy społecznego ruchu „Nie bądź obojętny” 12 marca w kinie „Żowten” odbyła się akcja na rzecz dubbingowania filmów w języku ukraińskim, którą poparli również przedstawiciele kultury, nauki i show-biznesu. Są to zespoły „Skaj”, „Krychitka Caches”, „Taniec na placu Konga”, „Mandry”, Oleh Skrypka, Vova ZiL’vov oraz komentator sportowy kanału ICTV Ihor Miroszniczenko. Po zakończeniu akcji widzowie obejrzeli film „Kolejna z rodu Boleynów”, zdubbingowany po ukraińsku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

ANTONIA CWIT: „ENERGIA MIŁOŚCI ŻYWI KOSMOS”

W połowie lat osiemdziesiątych poetka Antonia Cwit zapoczątkowała w ukraińskiej poezji nowy kierunek — lirykę filozoficzno-erotyczną. Swoją niezwykłą pod względem formy i treści, pełną szaleństwa namiętności i głębokiej filozoficznej refleksji poezją zadziwiła nie tylko krajowego, ale i europejskiego czytelnika. Niedawno Antonia Cwit została laureatką prestiżowej Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej imienia Ołeksandra Ołesia za tomik liryczny „Mister-i-ja”, w którym wkracza na nowe obszary kształtowania formy, łącząc poezję wizualną z wierszem wolnym, utwierdza się jako poetka-filozof i pełna niezwykłej ekspresji liryczka. Jeszcze jedna karta jej twórczości to gatunek epicki, a najbardziej uderza tu rock-feeria „Korona Ewpraksji”, gdzie Antonia Cwit jest także badaczką źródeł historycznych, a jej poetyckie obrazy wypełniają się głęboko symbolicznym sensem. Na naszą prośbę poetka dzieli się swoimi przemyśleniami na temat zachowania wysokich kryteriów moralnych, oceniając najświętsze z uczuć — miłość. — Pani Antoniu, można Panią pogratulować przyznania nagrody imienia Ołeksandra Ołesia. Co ona dla Pani oznacza? — Poezja O. Ołesia zachwyciła mnie jeszcze w latach studenckich. Niezapomniane wykłady naszego profesora Anatolija Pohribnego, który, niestety, odszedł od nas. On „nałogowo” czytał nam O. Ołesia z pamięci. Sądzę, że w mojej poezji ta szczególna ekspresyjność jest właśnie pod wpływem O. Ołesia. Pewnie nasza ziemia ładuje taką energią, wszak oboje pochodzimy z Sumszczyzny. Nagrodę ufundowało Sumskie Ziemiaństwo w Kijowie jeszcze pięć lat temu. To konkurs ogólnoukraiński, biorą w nim udział lirycy z całego kraju, do jury wchodzą uznani pisarze. — Pani liryczna bohaterka to kobieta wewnętrznie wyzwolona, emocjonalna, lecz także głęboko myśląca. Jakie, Pani zdaniem, jest przeznaczenie kobiety? — Bóg stworzył kobietę, aby rodziła dzieci. Zapewne w tym jest jej największe przeznaczenie. Jednak każdy człowiek, niezależnie od płci, ma zadanie karmiczne, które musi wypełnić za życia. Zawsze mnie niepokoiło: po co przyszliśmy na ten świat? Dlatego od młodości interesowałam się filozofią, później naukami ezoterycznymi, nawet trochę astrologią. Wyprowadziłam dla siebie tezę, że człowiek to energetyczny skupisko materii, które żywi Wszechświat, jak i każda istota. Co to za energetyczne skupisko — Dusza Wszechświata? Gdyby nic żywego nie istniało, świat byłby kamienny? Pewnie nie tylko ja nad tym się zastanawiałam… Poetów i myślicieli wszystkich czasów nurtowało pytanie o przeznaczenie człowieka. Epikurejczycy na przykład uważali, że człowiek przychodzi na ten świat dla szczęścia, hedoniści — dla przyjemności, egzystencjaliści — dla wyrażenia własnej indywidualności. Wyprowadziłam dla siebie formułę, która stała się lejtmotywem mojej twórczości: człowiek jest narodzony dla szczęścia, dla przyjemności i dla samowyrażenia. Stąd i moja filozoficzno-erotyczna poezja. Podkreślałam to i w poemacie „Obrotowy krzyż, albo Filozofia dwojga”, i w rock-feerii „Korona Ewpraksji”, i w innych utworach. Kobieta, jak i mężczyzna, ma główne przeznaczenie na tej ziemi — wyrazić swoją indywidualność. Nawet jeśli tylko wychowuje dzieci, musi pamiętać, że przyszła na ten świat z własnym zadaniem karmicznym, które powinna wypełnić. W przeciwnym razie — degradacja i chodzenie w kółko, niemożność wyjścia na wyższe szczeble istnienia wszechświatowego. Ile każdy człowiek zostawi po sobie jasnej i ciemnej energii — wszystko to zostaje w kosmosie, ono nie znika. Dlatego należy czynić więcej dobra. — Słyszałam, że karma to dorobek przeszłości człowieka, a los to jego przyszłość. — Karma, według astrologii, wskazuje na przeznaczenie człowieka na ziemi. Istnieją dwa węzły karmiczne. Węzeł południowy to doświadczenie poprzedniego wcielenia, opierając się na którym trzeba wypełniać zadanie przyszłości, na co wskazuje węzeł północny. Jeśli wypełniłeś swoje zadanie karmiczne, to wznosisz się na wyższy szczebel, a jeśli nie — w następnym życiu będziesz chodzić po tym samym kole, a nawet opuścisz się jeszcze niżej. Wierzę w nieskończoność ludzkiego istnienia, bo jestem przekonana, że duch czy dusza człowieka to właśnie mikroskopijna jak na Wszechświat cząstka Boskiej istoty, z którą człowiek może się zlać, przechodząc wszystkie kręgi oczyszczenia. A to droga do wszechświatowej Miłości. Oczywiście, Bóg to Miłość. — Kto Pani się podoba spośród współczesnych pisarzy? — Jestem zachwycona powieścią „Klucz” Wasyla Szklara. Wysoko oceniam utwory prozatorskie Wiktora Baranowa, jestem dumna, że właśnie mnie przypadło je czytać jako redaktorowi, a także Halyny Tarasiuk, Lubowi Hołoty, Marii Matios, poezję wielu kolegów po fachu — Ihora Rymaruka, Wasyla Herasymjuka, Wałerija Herasymczuka. Do literatury przyszedł naprawdę ciekawy poeta — Ihor Pawluk. Pojawiła się młodzież — Anna Bahriana, Anna Malihoń, zresztą konotopczanka. Wielu ciekawych literatów dzisiaj na Ukrainie — młodych i doświadczonych — wszystkich nie sposób wymienić. Dobrze, że istnieje konkurs „Koronacja słowa”, w którym biorą udział prozaicy. Nie byłoby źle zapoczątkować coś podobnego także dla poetów. To uratowałoby poezję od zapomnienia, a zarazem czytelnika od ignorancji. Tym bardziej, że do współczesnej literatury ukraińskiej w Europie jest niemałe zainteresowanie — widziałam to na własne oczy, kiedy prezentowałam swoje książki w Polsce i Niemczech. — Co uosabia dla Pani twórczość? — Twórczość to moje życie. Moimi dziećmi stały się moje utwory. Nie mogę żyć bez kontaktu ze swoimi wielbicielami. Poszczęściło mi się odwiedzić wiele miast i wsi — od Renu na Zachodzie po Amur na Wschodzie. I przekonałam się, że poezja nie może żyć w próżni. Energia żywego poetyckiego słowa, jak i namiętna miłość, żywi kosmos. — Proszę opowiedzieć o swojej pracy nad „Koroną Ewpraksji”. Jak realizowano jej inscenizację teatralną? — Swego czasu zamierzyłam stworzyć tryptyk „Anna — królowa Francji”, „Ewpraksja” i „Roksolana”. I kiedy pisałam „Koronę Ewpraksji”, to dużo pracowałam w archiwach, gdzie odnalazłam bardzo ciekawe paralele, których, nawiasem mówiąc, nie ma w powieści pod tym samym tytułem P. Zahrebelnego, której fabułę wzięłam za podstawę. Uderzyła mnie postać księżniczki, wnuczki Jarosława Mądrego, Ewpraksji. Siostra Wołodymyra Monomacha, bratanica Anny, królowej Francji, Ewpraksja — kobieta tragicznego losu, mądra i silna duchem. Była cesarzową Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Jej imię długo przemilczano, bo ona na Świętym Synodzie przed Papieżem Rzymskim opowiedziała o tym, co naprawdę działo się na dworze cesarstwa — akty satanizmu, kiedy znęcano się nad ludzką godnością, i doprowadziła do rozwodu z cesarzem Henrykiem IV. Ewpraksję prześladowano. Powróciła do Kijowa, ale i rodzina jej nie wsparła (takie były czasy). takie są prawa moralności społecznej), i księżniczka udała się do klasztoru, gdzie, niestety, zmarła młodo. Marzyłam o spektaklu w teatrze im. I. Franki. Jednorazowa inscenizacja odbyła się w Ukraińskim Domu z inicjatywy i dzięki finansowaniu Ministerstwa Kultury. Jedną z głównych ról — Konrada, syna Henryka IV, grał aktor teatru im. I. Franki, narodowy artysta Ukrainy Ołeksij Bohdanowycz, rolę Jewpraksii powierzono mnie. Nie dla własnego uznania, a dla rehabilitacji uczciwego imienia Jewpraksii chciałabym, aby ta rock-feeria została wystawiona na scenie teatru, jak „Biała wrona” — mamy swoje bohaterki. — Jaka jest historia powstania Pani słynnego portretu? — Kiedy wydawałam swoją pierwszą książkę, zobaczyłam w wydawnictwie portret Switłany Jowenko pędzla Rafaela Bahautdinowa. Tak mi się spodobał, że pomyślałam: „O, gdyby mój portret namalował taki mistrz!”. Od tamtej pory wiem — marzenia się spełniają! Pewnego razu, wiele lat później, kiedy w telewizji pokazano film „Antonia Cwit w 'Obrotowym krzyżu'”, zadzwonił ten unikalny artysta i zaproponował namalowanie mojego portretu. A po prezentacji na wystawie podarował go mnie, ponieważ otrzymał po tym wiele zamówień. — Nad czym teraz Pani pracuje? — Marzę o zakończeniu poetyckiego tryptyku, do którego wchodzi „Korona Jewpraksii”. Swoją drogą, po pracy z archiwami miałam taką inspirację, że stworzyłam swoją rock-feerię w 24 dni, jak to mówią, na jednym oddechu. Bardzo interesuje mnie postać Anny — królowej Francji. Marzę o dokończeniu rozpoczętej dawno powieści, myślę o wspomnieniach i wielu innych rzeczach. Niestety, czasu jest mało… Rozmawiała Anna ŁOBANOWSKA jakiegoś faryzeizmu”, a w eseju „Szalony budzik” krytyk pisze, że „…literaci szaleńczo dzwonią o tym, co ich boli. Kiedy zaś usłyszą głos innego i zdołają go przekazać, wtedy, zapewne, i literatura pozbędzie się swojej społecznej zaściankowości oraz zajmie godne jej miejsce”. Jewhen Baran umie walczyć o siebie i o swoich czytelników, zgromadziwszy ich (czyli nas!) na humanistycznej podstawie przed zagrożeniem wyrodzenia się ogólnoludzkich wartości, artystycznym słowem stara się uratować Prawdę — pozostawać z boku on nie chce. W eseju „Jubileusze i codzienność”: „Co najśmieszniejsze, podobne jubileuszowe zebrania tylko uwypuklają ogólną indywidualną obojętność wobec siebie nawzajem. U większości ludzi całkowicie zanikło poczucie wzajemnego szacunku… jeśli już się zbieramy, to nie dla uhonorowania jubilata czy zrobionego przez niego, a dla podkreślenia własnego znaczenia”. Autor nie odwraca się od problemów, które leżą „na powierzchni” („Kochanki i kochankowie”, „Pompa uniwersalna”); nie wstydzi się być tendencyjnym i poruszyć problem przecenionego autora („Historia literatury jako fikcja”, „Inna literatura”); nie boi się wydać banalnym, po raz kolejny zwracając się do problemów-idei, które już, zdaje się, są wyczerpane, o których powiedziano już wszystko. Pisarz widzi wszystko, co ciemne, nie zamykając oczu, ale — mimo wszystko — kocha ludzi, literaturę i nas z wami, czytelników. „Jeśli nie zechcemy zmian, nie będziemy pragnęli ich poczuć… to ile byśmy nie nazywali bieli czernią, a czerni bielą (a właśnie to, w wielkim rozrachunku, dzieje się w naszym współczesnym procesie), wszelkie rozmowy o nas jako o innych pozostaną kolejnym wariantem bajki o sikorce, która chciała wypić morze. Ale najsmutniejsze jest to, że już nigdy nie będziemy mogli nazwać literatury znawstwem człowieka”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

DREWNIANE ŚWIĄTYNIE „NIEZNANEJ UKRAINY"

Ołena MOROZOWA, Karyna WOSTRIAKOWA W Ukraińskim Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara” odbyła się prezentacja książki Wiktora Wieczerskiego „Ukraińskie drewniane cerkwie”. Jest to część wielkiego projektu wydawniczego „Nieznana Ukraina”, mającego na celu wypełnienie „białych plam” w narodowej historii i kulturze, przynajmniej w świadomości samych Ukraińców. Rodzime drewniane cerkwie słusznie uważa się za historyczno-artystyczny fenomen o zasięgu światowym. Mimo to nieubłaganie odchodzą w przeszłość i znikają na oczach naszego pokolenia. W latach trzydziestych XX wieku na Ukrainie doszczętnie zniszczono wiele bezcennych zabytków chrześcijańskich. Bezlitosna likwidacja świątyń nie ustała także w czasach tak zwanej „odwilży”. Najstraszniejsze jednak jest to, że bezcenne dziedzictwo historyczno-architektoniczne nadal niszczeje obecnie. Zazwyczaj dzieje się tak z powodu elementarnych zaniedbań i obojętności struktur władzy. Kulturoznawcy i historycy sztuki podkreślają: aby zachować drewniane cerkwie dla potomnych, trzeba nie tylko je sfotografować, ale również zrozumieć jako zjawisko o znaczeniu symbolicznym. Autorytatywni zagraniczni naukowcy doszli do wniosku, że ukraińska drewniana architektura nie ma analogów wśród sztuki budowlanej innych narodów świata. Nie jest podobna nawet do drewnianej architektury naszych najbliższych sąsiadów – Polaków, Słowaków czy Rosjan. Jest to ważna część oryginalnej ukraińskiej kultury, zdolna reprezentować cały kraj. Seria „Nieznana Ukraina”, która przedstawia książki poświęcone drewnianym cerkwiom, klasztorom, hetmańskim stolicom i rodzimym twierdzom, miała przede wszystkim zainteresować turystów. Jednak także dla nas, Ukraińców, w naszej własnej kulturze i historii jest pod dostatkiem nierozwiązanych tajemnic. Oto książka Wiktora Wieczerskiego burzy ustalone przekonanie, że unikalne budowle sakralne wznoszono wyłącznie w Karpatach. Historyk architektury w sposób przejrzysty pokazuje, że to niezwykłe zjawisko jest charakterystyczne dla całego terytorium Ukrainy, a my jesteśmy jednym narodem, mimo usiłowań współczesnych polityków, by przekonać Ukraińców, że są różni. „Ukraińskie drewniane cerkwie” to badanie interesujące nie tylko dla zawodowych architektów czy kulturoznawców. To publicystyczne dzieło o ludziach, którzy złożyli życie na ołtarzu ochrony zabytków architektury, oraz o tych, którzy je niszczyli, mieszając z błotem własną historię. Autor pisze o najsłynniejszych cerkwiach Ukrainy i związanych z nimi ciekawych historiach, o rekonstrukcji unikalnych zabytków oraz o ukraińskich muzeach pod gołym niebem – jedynym, a może nie tylko jedynym, sposobie zachowania dawnych budowli. Że ukraińskie drewniane cerkwie wymagają uwagi i ochrony, jednomyślnie zgodzili się zaproszeni na prezentację historycy, architekci i historycy sztuki. Wielokrotnie podkreślali oni wyjątkowość rodzimej drewnianej architektury. – Niestety, nasza historia wciąż nie jest odkryta – zauważył architekt Wołodymyr Kozak. – Wiadomo, że Słowianie mieli kilka kultów, w tym kult drzewa i ognia. Na Ukrainie zachowało się ich niezwykłe dziedzictwo – drewniana architektura. Dlatego historię Rusi Kijowskiej warto badać nie tylko na podstawie kamiennych, ale także drewnianych budowli, których na ukraińskiej ziemi jest pod dostatkiem. Bo nasze główne zadanie polega na tym, aby poznawać własną kulturę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

SZALEŃCZY DZWON ZA PRAWDĄ

Tetiana DIHAJ, Tarnopol Znany krytyk i literaturoznawca z Iwano-Frankowska Jewhen Baran za zbiór esejów „Pornograficzna istota prawdy” został uhonorowany tytułem laureata Międzynarodowej Nagrody im. Bohdana Nestora Łepkiego. Gatunek eseju jest specyficzny, zbudowany na paradoksach. Sposób przedstawienia materiału jest maksymalnie zwarty. Charakteryzuje go skrajna precyzja sformułowań, a zarazem prostota, przejrzystość i jasność. W zbiorze jest 44 krótkie eseje. Odczułam, że autor dąży do wyjaśnienia przybliżoności, zawiłości współczesnych realiów literackich, kulturalno-artystycznych i politycznych. Zakres wyrażonych myśli jest bezgranicznie szeroki. Świadczą o tym trafne tytuły każdego eseju: „Tuzin noży w plecy rewolucji”, „Na barykadach z grafomanią”, „Mój najwierniejszy przyjaciel imieniem Zdrada”, „Artystyczne osobliwości galicyjsk-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

CIEKAWO ZNAĆ

...przekonując go gorącym słowem zachęty. Po wysłuchaniu kazania rycerza mieszczanie i książę przyjęli wiarę chrześcijańską. Krzyżowcy zaś opowiadali, że w 1099 roku, podczas oblężenia Jerozolimy, ukazał się on na białym koniu; na płaszczu jeźdźca był czerwony krzyż świętego Jerzego. Od XIV wieku jego krzyż staje się częścią herbu Anglii, a Jerzy — świętym patronem tego kraju. U nas poświęcono mu lwowską katedrę metropolitalną św. Jura, a sam konny pogromca smoka jest symbolem i obrońcą Lwowa. Rasa, postawa i maść konia w przedstawianym pojedynku ze smokiem w pełni zależą od fantazji artysty. Tak samo, nota bene, jak w obrazach szczególnego gatunku ukraińskiego malarstwa ludowego „Kozak Mamaj”, gdzie obok bohatera zawsze stoi konik, który cierpliwie czeka na kozaka, aż ten zagra na kobzie albo żywo dyskutuje przy czarce z „chytrym Lachem”. Artyści szczególnie go cenią: przed pojawieniem się samochodu niemal każdą wybitną osobę malowano wierzchem na koniu. I stawiano pomniki. Zachowały się nawet imiona takich ulubieńców. Tak więc wierny koń Aleksandra Macedońskiego, którego wielki zdobywca osobiście ujeździł jeszcze w młodości, nazywał się Bucefał (Byczy łeb), a imię ulubionego konia rzymskiego cesarza Hadriana brzmiało Borysfen. A to także dawna nazwa Dniepru, z którego od wieków piły wodę najlepsze konie. Na świecie jest ponad 300 ras koni, wśród nich wierzchowe, rasowe, zaprzęgowe, wozowe. Na Ukrainie najbardziej znane rasy to: arabska, węgierska, doniecka, huculska. Do tego jeszcze — dziki koń mongolski, którego w 1879 roku odkrył potomek dawnego rodu kozackiego, podróżnik Mikołaj Przewalski. A już w 1899 roku baron Fryderyk Falz-Fein, właściciel ogromnego majątku Askania-Nova na Chersońszczyźnie, sprowadził z Mongolii kilka, jeśli nie ostatnich, dzikich koni. Od tego czasu nasze stepy stały się drugą ojczyzną ocalałego konia Przewalskiego. Być może kiedyś on wróci również do Mongolii, gdzie, jak twierdzi międzynarodowa „Czerwona księga faktów”, od 1973 roku nie widziano dzikiego ogiera. Przez tysiąclecia koń wiernie służył ludziom. Oddawał siebie w całości: własną energię, mięso, skórę i mleko. Nawet ogon i grzywę, bo z końskiego włosia plecono zarówno broń wojskową, jak i sieci rybackie, a także wytworne damskie akcesoria. Jednak czasy konia mijają! Jego siła i szybki bieg wychodzą z mody. Na wsi rzadko spotka się jeźdźca, a w miastach konie zostały tylko u swoich wiernych przyjaciół. Jednak spłacenie naszego długu wobec tych szlachetnych zwierząt jeszcze nie jest za późno — wystarczy uratować je najpierw przed zapomnieniem i całkowitym wymarciem. tav”: z dwoma wyrazami uczuć i odczuć – chłopięcym („Wit-wit-wit, tiach-tiach-tiach!”) i dziewczęcym („Aj-ja-ja, och-och-och!”). W lirycznych arcydziełach obraz-symbol wiśni przedstawia dziewczynę w innych stanach: Ach, dziewczyno-wiśniowa, Będzie ci nieszczęście, albo: Ach, wiśienko-czereśienko, Czemu nie rodzisz jagód? Młoda dziewczyno, Czemu nie chodzisz na spacery? Jak mam rodzić jagody, Kiedy korzeń usycha? Jak mam chodzić na spacery, Kiedy miły mnie opuszcza? (wariant: Matka nie pozwala.) W pieśniach obrzędowych związanych z kupalnocką i weselem wiśnia pełniła rolę drzewa obrzędowego (w pieśniach zwanych kupalnymi i gilcowymi). W humorystycznej pieśni „Ach, pod wiśnią, pod czereśnią” na zasadzie kontrastu przedstawiono młodość i starość, bezperspektywność takich miłosnych związków. Wiśnia oraz jej owoce – soczyste, ciemnoczerwone lub jasnoczerwone jagody z pestką – odgrywały ważną rolę w kuchni ludowej i medycynie. Wiśniak, wiśniówka – lekki trunek rytualny, który dodawał sił i smaku życia młodym lub wyczerpanym, wlewał optymizm i wigor starszym. Obraz wiśni T. Szewczenko wyniósł na szczyty narodowego symbolu. „Sadek wiśniowy koło chaty” – to idealny hymn ku rodzinnemu domowi, rodzinnemu krajowi, Ukrainie. I. Franko w poemacie „Iwan Wyszeński” poprzez obraz kwiatu wiśni jaskrawo oddał patriotyczne uczucia bohatera, który, przebywając na obczyźnie, na greckim Athos wspomniał o rodzinnej Ukrainie i powrócił do niej. Ludowo-pieśniowy symbol wiśni-dziewczyny-narzeczonej oryginalnie opoetyzowała Lina Kostenko: Jeszcze śnieg pochłaniała szeroka powódź, A tęskny łan wciąż czekał na pług, A pod górą wiśnia-narzeczona Już do wianka mierzyła mgłę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

«Z BOŻEGO SADU»

Jerzy Zwycięzca. Koniec XIII — początek XIV w. Muzeum Narodowe. Lwów Andrij TOPACZEWSKI GNIADE, KARNE, BIAŁE Ciąg dalszy. Pocz. w nr 3, 5, 8, 10 za 2008 r. I dał im Józef chleba za konie i za trzody… Księga Rodzaju, 47 : 17 Jeśli za czasów rządów Józefa w Egipcie konie domowe były już dobrze znane jako obiekty handlu i wymiany, to wśród darów faraona dla Abrahama jeszcze nie są wspominane (Księga Rodzaju, 12 : 6). Najwyraźniej patriarcha cieszył się łaską faraona jeszcze przed wtargnięciem do Egiptu wojowniczych Hyksosów (1700 rok przed Narodzeniem Chrystusa). Od tych koczowników Egipcjanie zapożyczyli nie tylko konie, ale i rydwany. Działania Józefa należą do okresu Nowego Państwa, który zaczął się w XVI wieku przed Chrystusem; tylko słudzy faraona mogli pozwolić sobie na korzystanie z koni. A następne spotkanie z nimi na stronach Pisma Świętego odbędzie się już w Księdze Sędziów, gdzie prorokini Debora wspomina o bitwie z królami kananejskimi z udziałem wrogiej konnicy: Wtedy stukały kopyta końskie od biegu szybkiego (5 : 22). Kiedy zestarzał się król Dawid, dwoje jego władzy pragnących synów zażądało panowania. Pierwszy, a z czasem i drugi sprawili sobie wspaniałe wozy w towarzystwie jeźdźców i biegaczy przed sobą (I Księga Królewska, 1 : 5). Biblia traktuje to jako zwykłe ambicje, zdradę dawnych tradycji. Ukarawszy ambitnych, zapisał Dawid swój tron trzeciemu synowi — Salomonowi. Zostawszy królem, Mędrzec odrzucił wątpliwości ojca co do koni. Widocznie dążenia nowego pokolenia nie były mu obce. Modernizując armię, nie żałował pieniędzy: I wychodził rydwan z Egiptu za sześćset szekli srebra, a koń — za sto i pięćdziesiąt (10 : 29). Zatem korzystanie z koni w tamtych stronach było przywilejem możnych. Same konie uważano za piękne, ale jednocześnie kapryśne i narowiste stworzenia. Widocznie właśnie dlatego autor Pieśni nad Pieśniami swoją ukochaną przyrównał do klaczy w rydwanie faraona (1 : 9). Autorzy późniejszych ksiąg Starego Testamentu byli już dobrze zaznajomieni z końmi i uznawali ich wybitne zalety. W swoim widzeniu prorok Zachariasz widzi zaprzężone w rydwany gniade, karne, białe i srokate kasztanowate konie. I słyszy, że przeznaczono im przebiec całą ziemię. Zrozumiałe, że 2500 lat temu nawet prorok nie mógł wyobrazić sobie nikogo szybszego i wytrzymalszego… Wczesna antyczność, która nie była dla biblijnych pisarzy głęboką starożytnością, pozostawiała jako zwierzęta pociągowe głównie woły, a jeżdżono na osłach i wielbłądach; konie zaś wymagały szczególnej opieki. Ta tradycja okazała się tak głęboka, że i w XX wieku zamożny Arab, Egipcjanin czy Żyd przesiadał się z osła od razu do limuzyny. A sławne arabskie rumaki we wszystkich czasach należały tylko do szejków. Inna tradycja ukształtowała się na ojczyźnie konia — w bezkresnych stepach, które rozciągnęły się przez Europę, Północny Kaukaz i Środkową UKRAIŃSKIE SYMBOLE Mykoła Dmytrenko Wiśnia — symbol drzewa świata, drzewa życia; symbol słońca; święte Boże drzewo; symbol dziewczyny, matki, rodzinnego domu, rodzinnego kraju; miłości; zgody; symbol Ukrainy. Uważa się, że drzewo trafiło na nasze ziemie z ciepłych krajów — z Bliskiego Wschodu czy Chin, Japonii (gdzie było święte), choć niektórzy obstają przy opinii o autochtoniczności wiśni na naszych ziemiach, wszak znana jest tutaj od dawien dawna, od okresu indoeuropejskiego. B. Hrinczenko w swoim „Słowniku” notuje leksem „wysznyj”, czyli wysoki, najwyższy, niebiański, Boży, i przytacza powiedzenie: „Panie wysznyj, czy ja u ciebie zbędny?” Podobne zwroty są w pieśniach: „Mamo (wariant: mamko; matko), moja wiśnio, czy ja u ciebie zbędna?” Nazwę „wiśnia” niektórzy ze współczesnych badaczy (H. Łozko, A. Bahniuk itd.) postrzegają jako przymiotnik (od wysznyj, wszechwysznyj). A. Bahniuk zaznacza: wiśnia „od słowa »wyszyzna«, a także »Wysznyj«, ten, który najwyżej, czyli Wszechwyszny Bóg” („Symwoły ukrajinstwa”. — S. 200). H. Łozko pisze, że wiśnia jako „boskie drzewo” poświęcana była „najwyższym Bogom wiary ludowej (właśnie Boże Narodzenie — święto Praboga Roda-Swaroga)”. Oczywiście, „wysznyj” nie należy „podciągać” do określenia „Wszechwyszny”: jest wysznyj, a jest Wszechwyszny. W dawnych czasach nasi przodkowie-rolnicy świętowali nowy rok w marcu, w czasie równonocy wiosennej (z 21 na 22 marca). Wiśnia wtedy była rytualnym drzewem. Choinek nie stawiano, bo ona, według wierzeń, niosła śmierć do domu. A wiśnię stawiano nie w przeddzień nowego roku, a jeszcze jesienią sadzono z korzeniem w drewnianą dzieżkę z ziemią, podlewano tylko wodą, przyniesioną w ustach, a w marcu pojawiał się biały, biało-różowy wiśniowy kwiat, według którego domownicy (każdy miał swoją gałąź) określali urodzajność, a dziewczęta wróżyły sobie los: wyjdą za mąż czy nie. Możliwe, że pierwotnie właśnie do drzewa-mamy, a nie do matki, były skierowane słowa córki, której gałąź z jakiegoś powodu nie zakwitła: „Mamo, moja wiśnio, czy ja u ciebie zbędna?” Symbolika wiśni prześledzona jest w pieśniach ludowych różnych gatunków. Tak, w pradawnej sakralnej szczedriwce „palenie” (czerwienienie, dojrzewanie) wiśnię porównują z „piękną” dziewczyną, która gotowa jest wybierać oblubieńca: Zapaliła się wiśnia-czereśnia od Słońca, Hej, od Słońca! Pootwieraj-no, piękna Hannusiu, okienka, Bo przyjdzie do ciebie 120 koni na twój dwór, Hej, na twój dwór! Wybieraj sobie, piękna Hannusiu, który twój! W innej archaicznej pieśni-szczedriwce zobrazowano obraz dawnego noworocznego domowego zwyczaju swoiście prognozować los dziewczyny na wydaniu. Ciekawe, że obraz skubania kory mógł być później przeniesiony na skubanie przez dziewczynę pieca podczas swatów, kiedy już wiśni w domu nie stawiano: Gdzie stała wiśnia-czereśnia, Szczodry wieczór, dobry wieczór! Na tej wiśni kora złota. Azję aż po Mongolię i Chiny, gdzie konia udomowiono w II lub nawet III tysiącleciu przed Narodzeniem Chrystusa. Potwierdzają to również badania archeologiczne kultury trypolskiej na ziemiach Ukrainy. Szczególnie głębokie korzenie ma hodowla koni w Europie, ponieważ właśnie tutaj wyhodowano liczne rasy — od lekkonogich angielskich kłusaków i potężnych niemieckich koni pociągowych po niskie, ale wytrzymałe górskie koniki. Przykładem takiej góralki jest nasza huculska rasa. Nie na darmo przecież moc maszyn przez długi czas mierzono końmi mechanicznymi! Do lat 30. XX wieku koń pozostawał, na równi z wołem, głównym pomocnikiem naszego rolnika. Oprócz już wspomnianych cech, konie mają rozwinięte zmysły: słuch, wzrok i węch, a do tego jeszcze dobrą pamięć. Jeśli rolnik cenił przede wszystkim niewymagający charakter i siłę pociągową swojej koniny, to kozacki konik musiał biegać żwawym kłusem, dobrze pływać, a kiedy trzeba — to i cicho stać, nie wydając głosu. Zatem „koń koniowi nierówny”? Tak, bo jeśli jest bystry, to staje się przyjacielem człowieka, który nie tylko polega na jego zaletach, ale też dogadza mu i dobrze dba. Inaczej „gdy konie sieczkę jedzą, to na bok patrzą”. Przyjaźń jeźdźca z koniem jest opiewana w słowiańskich pieśniach, rycerskich legendach i balladach; wierny konik rozumie kozaka w pół słowa, poznaje drogę, wynosi z bitwy rannego, tęskni za gospodarzem. Z wielkiego szacunku przypisuje mu się ludzkie cechy: „Koń płacze bez głosu”, „Konia nie bij, sługi nie przeklinaj, żony nie drażnij”. A co najważniejsze — ufa mu: „Jak wsiadł na konia, to i dola moja”, „No! Z doliny w dolinę i na Ukrainę”. I wreszcie, kiedy sprawa ruszy z miejsca, to mówią: „Jak na konia posadził”. …Tysiąc lat malują świętego Jerzego Zwycięzcę (u nas — Jurija (Jura) Zmijoborcę) na koniu. Współczesny okrutnego prześladowcy chrześcijan, rzymskiego cesarza Dioklecjana (284—305 lata), Jerzy urodził się w Ziemi Świętej w rodzinie wysokiego wojskowego, centuriona (setnika). Odmówił wyrzeczenia się wiary, za co stracili go poganie. Jego życiorys uważano za wzór honoru wojskowego arystokratycznej warstwy Bizantyńczyków, a z czasem — słowiańskich książąt. Liczne legendy z jego żywota opowiadają o rycerzu, który zatrzymał się, by napoić konia przy mieście, gdzie potwór pożerał dziewczęta. A właśnie wtedy kolej przyszła na córkę księcia. Rażąc smoka włócznią i mieczem, Jur-Jerzy zwrócił córkę ojcu. A jeszcze zwrócił się do obecnych z Komuż iść korę skrobać? Dziewce Nastce korę skrobać. Naskrobała ona aż trzy miseczki, Trzy miseczki, trzy półmiski. Poniosła ona do złotnika: — Złotniku, drogi braciszku, Wykuj mi trzy pierścionki: Pierwszemu pierścionkowi — zaręczać się, Drugiemu pierścionkowi — poślubić się, Trzeciemu pierścionkowi — na urzędzie siedzieć, Na urzędzie siedzieć — na miłego patrzeć. Wiśnie, wiśniowy sad symbolizują dom, rodzinę, miłość; wydeptana ścieżka do wiśni — obraz dostępnej dziewczyny: „Oj w sadku wiśnia, //Pod nią ścieżynka, //A starosta się pytał: //Kto tę ścieżynkę wydeptał? //Oj wydeptał ścieżynkę //Młody Iwasieńko, //Z wieczora chodząc, //Podarki nosząc”. O intymnych relacjach najwyższego emocjonalnego stanu mowa w ludowej perle „Oj w wiśniowym sadku //Tam słowik szczebie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Jakie tam sprawy mamy w tym spokojnym stuleciu”.

Ołeksandra Terentiwna Biłyczenko-Honczar to wyjątkowa osoba. Bóg obdarzył ją wieloma talentami. Najważniejszy z nich to kochać ludzi. I dzisiaj, mimo 94 lat, leczy modlitwami i radami, nie bierze za to pieniędzy, a jeśli już ktoś jest bardzo wytrwały i zostawi jakąś kopiejkę, wszystko oddaje na cerkiew. We wsi Łomiwka, przy ulicy Klubnej, która dzisiaj jest przedmieściem Dniepru, kiedyś zburzono sobór. Obecnie go odbudowano. Właśnie do niego codziennie chodzi starsza, mądra i niezwykle elokwentna kobieta, siostra Olesia Honczara, dzięki której wstrzymano natarcie nowego miasta na Łomiwkę. Bo za nią stoi pamięć o bracie, muzeum-zagroda i codzienna modlitwa za ludzi. Zdjęcie Cezarego Hanuszkiewicza. Redaktor dyżurny Nina HNATIUK. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 103B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301212 Nakład — 22000. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. MAREK WAWRZKIEWICZ I Najczęściej wracamy tam gdzie nas nie czekają Gdzie o nas nic nie przypomina Ślad dłoni na murze Zasypały odłamki porośnięte mchem A obrót ziemi Wymył to miejsce po nas gęstym powietrzem Ależ wierzę że wrócimy Wierzę — niepotrzebni — Do tych zajazdów osiemnastego stulecia powitych bluszczem Zasypanych pyłem tynku który opada Do głębokich cieni od rond kapelusza Do tych wędrówek zabłoconymi drogami Omijając wozy ze ślusarskimi narzędziami Z umiejętnymi rzemieślnikami Dobra stara Anglio Dobra stara Holandio Dobre powolne czasy Co wyprzedzały nas pochylonych nad kielichami ponczu Zamyślonych przy ogniu co zrodzi popiół Jakie tam sprawy mamy w tym spokojnym stuleciu Zabójstwo dla honoru Rozmowy o zamieciach Może o krótkiej miłości na pół życia Albo o nocy na spoconych koniach przeciw lodowatemu wiatrowi Ruszajmy stąd ruszajmy Tynk szybciej opada W budynkach pękają szyby i próchnieje bluszcz Do końca już zagrane to stare theatrum Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny, na 3 miesiące — 11,32 hrywny, na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 1 2 4 820095 780016 oddziałach ukrainistyki w Polsce i na Ukrainie, rekomendować na studia na wydziały filologii obcej młodych pisarzy, którzy będą mogli potem zajmować się przekładem literackim. W ubiegłym roku na polsko-ukraińskim seminarium poetyckim polscy miłośnicy słowa poetyckiego odkryli dla siebie twórczość Anatolija Kyczynskiego i Wałerija Hużwy. Prestiżową nagrodę literacką w Macedonii przyznano w 2007 roku ukraińskiej poetce Lubowi Hołocie. Jednak to pojedyncze, choć wyraziste barwy literackiej mozaiki, przez którą Ukrainę poznaje europejski czytelnik. Natomiast wydawca Adam Marszałek obok literatury polskiej wydrukował już 30 książek poświęconych Chinom, a na tegoroczną „Warszawską Jesień Poezji” zaproszono właśnie chińskich literatów, gdyż Ambasada Chin, jak i ich Towarzystwo Przyjaźni, aktywnie wspierają wszelkie środki integracji kultury chińskiej w Europie, finansując także projekty literackie i wydawnictwa książkowe. Pouczający przykład dla Ukrainy, która jest znacznie bliżej, nie za ścianą. Zapytałam Marka Wawrzkiewicza, czy popularne są w Polsce imprezy poetyckie, które reprezentują gatunek synkretyczny — syntezę poezji, muzyki, choreografii, sztuk plastycznych. „Wydaje mi się, że wracają czasy, kiedy poezja nie była jeszcze drukowana, a najbardziej poruszająco brzmiała na placu czy improwizowanej scenie albo przy kominku. Trzy lata temu w ramach Jesieni Poezji zrobiliśmy taki projekt: przekazaliśmy artystom rękopis 60 wierszy różnych poetów, a ci stworzyli płótna z motywami poezji. Czterdzieści osiem wierszy — czterdzieści osiem obrazów. I było tylko dwoje poetów, którzy zgodzili się z plastyczną wersją. Ale projekt miał wielki sukces”. Poezja Marka Wawrzkiewicza też zapada w pamięć wyrazistymi obrazami wizualnymi. Czy doda do tego coś artysta? IMPRESJE

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

Walentyna DAWIDENKO Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN «Traktat o łuskaniu fasoli» może być bliski nastrojem każdemu Ukraińcowi, nawet jeśli od dzieciństwa nie obserwował przemiany delikatnego, wargatego kwiatuszka o fiołkowym odcieniu w rodzinkę grzechoczących perełek, których nie wydobędziesz, nie natrudziwszy opuszek palców. Zdaje się, że przesadziłam w jednym zdaniu z partykułą przeczącą i przejdę do tonu twierdzącego. Tak, ukraińskiemu czytelnikowi rzeczywiście wyszłoby na korzyść i sprawiłoby przyjemność przeczytanie utalentowanej książki polskiego pisarza Wiesława Myśliwskiego «Traktat o łuskaniu fasoli», która wyraziście reprezentuje ich prozę wiejską. Tak samo, jak i przekłady najwybitniejszych poetów i prozaików tego kraju, aby mieć wyobrażenie o prawdziwej polskiej literaturze dzisiaj. Póki co, o twórczości swoich sąsiadów, tak jak oni o naszej, dowiadujemy się dzięki pasjonackiej wytrwałości zainteresowanych: pisarzy, którzy chcą upublicznić się za granicą, częściowo jeszcze w nadziei na granty i międzynarodowe nagrody. Czy każdy przetłumaczony z takiej okazji utwór daje wyobrażenie o prawdziwym poziomie współczesnej literatury? Sami rozumiecie… Tego istotnego problemu nie pominęli podczas spotkań z kijowskimi pisarzami nasi goście — poeta Marek Wawrzkiewicz, który kieruje Zarządem Głównym Związku Literatów Polskich, i znany polski wydawca Adam Marszałek. Ich wizyta w Kijowie przyczyni się do realizacji nowych międzynarodowych projektów, zapoczątkowanych przez Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy w 2007 roku na międzynarodowym forum pisarskim «Słowo bez granic». Poezję Marka Wawrzkiewicza tłumaczono na Ukrainie jeszcze za czasów radzieckich, a i na obecne spotkanie odeski pisarz Anatolij Hłuszczak przyniósł nową książkę, która podsumowuje jego antologie przekładów na przestrzeni trzydziestu lat, — jest to «Polski literacki wit»

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Zdjęcie Olesia Dmytrenki Redakcja: Lubow Hołota, Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczuk. Pierwszy zastępca redaktora naczelnego: Nina Hnatiuk 279-49-47. Zastępca redaktora naczelnego: Petro Antonenko 279-49-47. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji: Natalija Skrynnyk 278-01-30 (tel./faks). Polscy goście w NSPU. Warszawskie mansardy. Sekretarz odpowiedzialny: Iryna Szewczuk. Dział literatury: Ulana Hlibczuk 270-55-57. Dział języka: Swiatosław Mizerniuk 279-39-55. Dział korekty: Iryna Stelmach, Ołena Szulha 278-63-69. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk, Ołeh Besskyj 278-63-69. Redaktor internetowy: Jewhen Buket 279-39-55. „raż”, gdzie zamieszczono także poezję Wawżkiewicza obok klasyków minionej epoki i obecnej. Przewodniczący Związku Literatów Polskich mówi, że współczesna kultura polska jest literacka, a jej najsilniejszym segmentem jest poezja. Dlatego tak popularne w Polsce są festiwale poetyckie, jak „Warszawska Jesień”. Już w bieżącym roku zaproszono tam trzech poetów z Ukrainy. Przerwane w minionym dziesięcioleciu więzi twórcze będą odnawiane. Jak zauważył pisarz Serhij Borszczewski, który kieruje działem stosunków międzynarodowych NSPU, trzeba przygotowywać nowe pokolenie tłumaczy i na. P.o. redaktora naczelnego: Wałentyna Dawydenko

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn