Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Анатолій КОВАЛЬЧУК, м. Бориспіль
25 березня минає 10 років від дня загибелі В’ячеслава Чорновола — народного депутата України, голови політичної партії Народний рух України. За офіційною версією, трагічна смерть спіткала В’ячеслава Максимовича пізно ввечері на автошляху Київ— Золотоноша неподалік села Рогозів, що на Бориспільщині, внаслідок зіткнення на великій швидкості автомобіля, в якому він повертався до Києва, із навантаженим пшеницею КАМАЗом з причепом, що, розвертаючись, перегородив дорогу машині Чорновола.
Про останні 10 років життя В’ячеслава Чорновола відомо майже все, адже з 1999 року він був публічним політиком, і настільки яскравим, що не лише Україна, а й найвідоміші політологи світу уважно спостерігали за його діяльністю. Проте чимало сторінок біографії цієї талановитої, багатогранної людини залишаються маловідомими. Чорновола треба не тільки поминати, а й знати і розуміти. Отже, ким був для України В’ячеслав Чорновіл? Перш, ніж стати відомим правозахисником і громадським діячем, він заявив про себе як журналіст, публіцист, учений-літературознавець. Найбільша заслуга В’ячеслава Чорновола полягає в тому, що він був одним із організаторів та активістів національно-визвольного руху, що виник на початку 1960-х років — руху “шістдесятників” — і тривав аж до кінця 1980-х, тобто до часу, коли в СРСР було проголошено політичні свободи. Чорновіл і його побратими в нових історичних умовах гідно продовжили і переможно завершили справу, розпочату більш ніж за 100 років до них Тарасом Шевченком і кириломефодіївцями. Рух спротиву мав свої особливості й був феноменальним явищем української історії. За умов однопартійної системи, ідеологічної уніфікації суспільства, які забезпечувалися насильством і терором, він не міг стати масовим рухом з політичною програмою, чіт-
Фото Ксенії Гладишевої
Валентина Чорновіл (сестра) на відкритті фотовиставки, приуроченій пам’яті В. Чорновола на Спаській, 16
Відкриття виставки кою організаційною структурою, визнаними лідерами. Рух виник як моральний і політичний протест української інтелігенції проти тоталітарної системи, оскільки саме інтелігенції властиві соціальні функції вільнодумства і продукування ідей, що не збігаються з офіційними політичними доктринами. Учасники руху сповідували різні ідеології. Були серед них українські націоналісти, націонал-демократи (до них належав Чорновіл), просто правозахисники-космополіти. Вони діяли в дуже несприятливих соціально-політичних умовах. Адже впродовж попередніх десятиріч панувала комуністична ідеологія, єдинодозволена, вона перетворилася на державну релігію. Її догми канонізувалися і набули рис екстремістського релігійного культу — фанатичного, агресивного, нетерпимого до інакодумців. У сфері національних відносин компартія проголосила курс на прискорене створення “нової історичної спільності — радянського народу”. На практиці це означало посилення примусової русифікації та асиміляції неросійських народів. Ішлося не про поширення російської мови й культури, а про безпардонне їх насадження й витіснення національних мов і культур. Результатом
Фото Ксенії Гладишевої цього стало гальмування розвитку, архаїзація та етнографізація (щодо України навіть термін придумали — “шароварщина”) культур неросіян. Насаджували, вбивали в масову свідомість хибну і шкідливу думку про те, що тільки російська культура як панівна — велика й сучасна, а всі інші — провінційній приречені на загибель. Офіційна ідеологія стверджувала, що це нібито неминучий і прогресивний процес. Ось за такої гнітючої, загрозливої для існування українського народу як самобутньої нації суспільної атмосфери виступив на арену політичної боротьби за українську справу В’ячеслав Чорновіл. Безперечно, він як розумна й високоосвічена людина не мав ілюзій щодо швидкої перемоги у протистоянні з московським тоталітаризмом і припускав можливість, навіть неминучість, арештів та ув’язнень, а також загибелі. Проте моральний обов’язок перед Батьківщиною переважив інстинкт самозбереження. А далі були роки виснажливої безкомпромісної боротьби й поневірянь у комуністичних концтаборах (відбув три ув’язнення загальною тривалістю майже 15 років). Найщасливішими в житті В’ячеслава Чорновола були 1989—1991 роки. Він став народним депутатом України, головою Львівської обласної ради, балотувався на виборах Президента України, очолив Народний рух України. Згодом отримав Державну премію ім. Т. Шевченка в галузі журналістики й публіцистики, орден Ярослава Мудрого V ступеня. Національно-визвольний рух, яскравим представником якого був Чорновіл, мав глибокий вплив на події другої половини 1980—початку 90 років. Він став детонатором подій, що спричинилися до незалежності України. На жаль, тоді його гаслами скористався другий ешелон партійно-державної номенклатури, який прийшов до влади на початку 1990-х. Тому й нині актуальні слова В’ячеслава Чорновола про те, що Україна ще не є українською, бо керування нею здійснює здебільшого неукраїнська, непатріотична і недемократична влада, яка більшість рішень ухвалює не в інтересах українського народу. Боротьба за вільну, демократичну, правову, соціальну, заможну й могутню Українську державу триває і закінчиться повною перемогою.
Продовження теми на стор. 6.
ЛИЦАРІ УКРАЇНИ
ДО ЧОГО ПРИЗВЕЛА ПОЛТАВСЬКА БИТВА?
“ДЖЕРЕЛО ТАЛАНТІВ” У ДОНЕЦЬКУ
“КОХАЙ ТАК, ЯК НІХТО НЕ КОХАВ”
14–15
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...przez wybór ciemnych wieśniaków, a wolny wybór — niemal zamach mieszkańców kraju na podstawy demokracji. Oczywiście, wszystko to można by przypisać niskiemu poziomowi organizatorów talk-show, gdyby nie zrozumienie tego, że widowisko na 5 kanale jest dobrze wyreżyserowane, dlatego też odmówiono liderowi „Swobody” udziału. Bo obecność w studiu Ołeha Tiahnyboka czy rzecznika ugrupowania zniweczyłaby wszystkie kłamliwe wypady, przekręcania i manipulacje. A co najważniejsze, byłby ktoś, kto postawiłby na miejscu wszystkich, którzy wzięli się do osądzania Ukraińców Tarnopolszczyzny. Ogólnoukraińskie zrzeszenie „Swoboda” żąda od „reżyserów” i „aktorów” tzw. talk-show „Ja tak myślę z Anną Bezulik” przeprosin i sprostowania wszystkich nieprawdziwych danych, które hańbią honor, godność i uczucia narodowe Ukraińców Tarnopolszczyzny. Co do „Swobody”, to nie potrzebujemy przeprosin zbankrutowanych polityków, którzy popisywali się w haniebnym talk-show bez przeciwników. Należytą ocenę im już dała społeczność Tarnopolszczyzny. Prędzej czy później zrobią to wszyscy Ukraińcy.
P.S. Oświadczenia o rzekomym sprzyjaniu „Swobodzie” i nawet o „rozkręcaniu” ugrupowania w mediach to oczywista obłuda. W programie „Wolność słowa” na ICTV przedstawicieli „Swobody” nie było od lutego 2007 roku, w „Swobodzie” na „Interze” — ponad dwa lata. Pojawienie się Ołeha Tiahnyboka w „Szuster-live” stało się drugim udziałem lidera ugrupowania w tym programie za cały okres jego istnienia. Wobec „Swobody” trwa gęsta blokada informacyjna. Nawet z okazji niecodziennych i społecznie ważnych, czy w razie niewątpliwych politycznych zwycięstw ukraińskich nacjonalistów, nie dopuszcza się ich do antenny. Zamiast tego w stałej rotacji na ekranach telewizorów kraju — te same twarze przeżuwają te same jałowe idee.
Materiały przygotowała prasłużba Ogólnoukraińskiego zrzeszenia „Swoboda”
Tłumaczenie maszynowe
Relacja z wyborów w Tarnopolu w talk-show „Я так думаю з Анною Безулик” stała się przykładem brutalnego naruszenia wszystkich standardów dziennikarskich.
19 marca 2009 roku w społeczno-politycznym talk-show „Я так думаю z Anną Bezulik” na 5. kanale omawiano wyniki wyborów do Tarnopolskiej Rady Obwodowej. Dzień wcześniej do biura prasowego WO „Swoboda” zwrócili się gościnni redaktorzy talk-show i zaprosili jego przewodniczącego Oleha Tiahnybokа do udziału w programie. Jednak już 19 marca 2009 roku zadzwonili z gościnnej redakcji programu „Я так думаю z Anną Bezulik” i odmówili Olehowi Tiahnybokowi udziału w audycji „w związku ze zmianą formatu”. Taka odmowa prawa do udziału w dyskusji siłom politycznym, które odniosły bezwarunkowe zwycięstwo w wyborach, ma, delikatnie mówiąc, dziwny wygląd. Szczególnie biorąc pod uwagę, że talk-show okazał się w istocie „przemywaniem kości” samej „Swobody”. Zatem w programie prawo do wypowiedzenia opinii o „Swobodzie” otrzymali wszyscy, z wyjątkiem… samej „Swobody”. Mimo że w wyborach tarnopolskich „Swoboda” zdobyła większe poparcie niż partia Prezydenta i lidera opozycji parlamentarnej, bloki premiera i przewodniczącego parlamentu, wzięte razem. Uczestnicy programu wyraźnie pokazali swój prawdziwy cel. Przekształcony talk-show Anny Bezulik okazał się wulgarnym agitpropem. Na jego tle kuczmistskie temniki, informacyjne kilerstwo Pichowszeka i „pięciominutki nienawiści” Korczyńskiego–Dżangirowa są dziecięcymi zabawkami. Widzowie stali się świadkami pokazowego sądu, który odbywał się rosyjskiego szowinizmu. Ten mrok nie pozwala takim deputowanym uświadomić sobie, że żyją w państwie, w którym jedynym państwowym językiem był, jest i będzie ukraiński. Powinni go znać wszyscy obywatele tego kraju. Oprócz praw, na które zwraca uwagę L. Lytwynowa, obywatele Ukrainy mają również obowiązki wobec niego. Jednym z takich obowiązków jest szanowanie praw państwa, życzliwy stosunek do języka państwowego. Kończy swój utwór pani Lytwynowa słowami: „С верой в русский язык, с надеждой на светлое будущее наших детей, с любовью к Севастополю”. Nie mając nic przeciwko tej wierze, nadziei i miłości, chcę jednak przypomnieć słowa dwóch poetów – ukraińskiego i rosyjskiego. Sławny syn ziemi ługańskiej Wołodymyr Sosiura w wierszu „Любіть Україну” wzywał:
Kochajcie Ukrainę we śnie i na jawie,
Waszą wiśniową Ukrainę,
Jej piękno, wiecznie żywe i nowe,
I jej słowiczą mowę…
Kochajcie w trudzie, w miłości, w boju,
Jak pieśń, co płynie za gwiazdą.
Całym sercem kochajcie swoją Ukrainę —
I wieczni z nią będziemy!
A znany rosyjski poeta Wołodymyr Sołouchin, gdy władza radziecka zaczęła stapiać języki i narody, napisał artykuł „Co nas łączy”, który zakończył słowami: „Niech żyje Galija Izmajłowa, która tańczy po uzbecku, Goar Gasparian, który śpiewa po ormiańsku, Rasul Gamzatow, który pisze po awarsku. Niech żyje tadżycki ornament, estońska grafika, czukocka rzeźba w kości morsa. Niech żyje wielka rosyjska mowa, ale niech żyje też słodko śpiewny, z niczym nieporównywalny język ukraiński!” Posłuchajmy tych mądrych rad i nie przeszkadzajmy dzieciom być pełnoprawnymi obywatelami Ukrainy.
zgodnie z najlepszymi tradycjami brieżniewowskich kampanii nagonki na inakomyślnych. Rzucało się w oczy, że farsę „procesu nad burżuazyjnymi nacjonalistami” odgrywano jak po nutach, mimo że wyrok był już z góry gotowy. Zamówiony scenariusz najwyraźniej nie przewidywał obecności nie tylko adwokatów, ale nawet samych „oskarżonych”. Za to oskarżenie wyśpiewywał zbity chór… wczorajszych komunistów. Jednym głosem. Za plecami. Uderza nie tylko to, że program zrobiono według zasady wszyscy przeciw „Swobodzie”, i nie tylko manipulacyjnie zmontowany wideoklip, w którym niektóre barwne kadry zupełnie nie dotyczą „Swobody”. I nawet nie to, że zamiast bezstronnego dziennikarskiego śledztwa i wyważonej dyskusji polityków i politologów obywatelom podsunięto brutalny sąd. To już nie dziwi. „Swoboda” się do tego przyzwyczaiła. Ale cała ta agitbrygada mażorów z polityki rzuciła się jeszcze na Ukraińców Tarnopolszczyzny. Za to, że, proszę, śmieli zrealizować konstytucyjne prawo do wyrażenia woli. Jakich tylko win nie „szyli” tarnopolanom prawie wszyscy uczestnicy telewizyjnego sądu! Padały oskarżenia o straszliwą radykalizację, i o bezprecedensowy wzrost ksenofobii, i o odrodzenie faszyzmu, i o rozłam Ukrainy. Przypięto nawet ciężką sytuację gospodarczą i depresyjność regionu, które nazwano przyczyną niskiego poziomu politycznej edukacji i świadomości obywateli. Zwycięstwo „Swobody” prawie ox-
Tłumaczenie maszynowe
19 marca 2009 roku odbyło się pierwsze posiedzenie plenarne pierwszej sesji Tarnopolskiej Rady Obwodowej szóstej kadencji, podczas którego przewodnicząca Obwodowej Terytorialnej Komisji Wyborczej Natalia Czujko ogłosiła wyniki wyborów z 15 marca 2009 roku i odczytała listę nowo wybranych deputowanych Tarnopolskiej Rady Obwodowej.
Po ogłoszeniu wyników odbyła się rejestracja deputowanych. Nowa rada obwodowa rozpoczęła pracę od wyboru tymczasowego prezydium, na czele którego stanął członek politycznego komitetu wykonawczego WO „Swoboda”, deputowany Tarnopolskiej Rady Obwodowej Ołeksij Kajda. Przekonujące zwycięstwo w wyborach do Tarnopolskiej Rady Obwodowej odniosło Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Swoboda”. Za ukraińskimi nacjonalistami zagłosowało 154 325 mieszkańców Tarnopolszczyzny, co stanowi 34,69 %. Tym samym WO „Swoboda” ustanowiła absolutny rekord w wyborach do Tarnopolskiej Rady Obwodowej. Dotychczas największe poparcie otrzymywał Blok Julii Tymoszenko. W wyborach 2006 roku BJT poparło 34,46 % mieszkańców obwodu. Według wyników wyborów „Swoboda” otrzymała 50 ze 120 mandatów deputowanych w Tarnopolskiej Radzie Obwodowej.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Deputowana Sewastopolskiej Rady Miejskiej L. Litwinowa przygotowała materiał o wymownym tytule „W czym polega niebezpieczeństwo bilingwizmu — informacja dla rodziców”, z którym zamierza przeprowadzić „wysłuchania publiczne”, aby przekonać rodziców o szkodliwości nauczania szeregu przedmiotów w sewastopolskich szkołach w języku ukraińskim. O „erudycji” tej pani świadczy choćby taki fragment jej opusu: „Z punktu widzenia psycholingwistyki dwujęzyczność można rozumieć jako bilingwizm i jako biglosję. Bilingwizm kształtuje się w systemie edukacji poprzez nauczanie w języku obcym dla dziecka. Biglosja zakłada opanowanie obcego języka za pomocą procesów myślowych, ukształtowanych na podstawie języka ojczystego”. Dla potwierdzenia swoich myśli pani deputowana sięga nawet po autorytet wybitnego ukraińskiego językoznawcy, filozofa, folklorysty, etnografa, literaturoznawcy, pedagoga i działacza społecznego Ołeksandra Potebni, wycinając z jego charakterystyki słowo ukraiński. O nieadekwatności dwujęzyczności w poznawaniu świata wybitny filolog mówił tylko wtedy, gdy chodziło o pierwsze lata życia człowieka. Tymczasem nauczanie w szkole zaczyna się wtedy, gdy dziecko już opanowało procesy myślenia na podstawie jednego języka. Dalej następuje nauka różnych przedmiotów, wśród nich także innych języków. Wiadomo, że im więcej języków zna człowiek, tym głębiej poznaje świat. Teraz o istocie terminów wymienionych w materiale. Termin biglosja w ogóle nie istnieje. Istnieje diglosja — obecność w jednym społeczeństwie dwóch języków albo dwóch odmian jednego języka, które pełnią odmienne funkcje i przeciwstawiają się sobie. Tak było w tych społeczeństwach, gdzie literackiemu językowi książkowemu przeciwstawiano żywy język ludowy. Tak było, na przykład, w Grecji, gdzie do ostatniej trzeciej części XX wieku istniały dwie formy języka greckiego — książkowa katarewusa i potoczna dimotyka. Tak było w Rusi Kijowskiej w XI–XIII wieku, gdzie przeciwstawiały sobie dwa blisko spokrewnione literackie języki — staroruski i cerkiewnosłowiański. Dwujęzyczność (bilingwizm) to władanie dwoma językami, używanie dwóch języków w ramach jednej państwowej lub społecznej wspólnoty. W dawnym Związku Radzieckim, na początku jego istnienia, w republikach nierosyjskich, oprócz języka ojczystego, uczono się rosyjskiego, który był językiem komunikacji międzynarodowej. Początkowo była to normalna dwujęzyczność, ponieważ język ojczysty i rosyjski nie przeciwstawiały się sobie. A kiedy zaczęto tworzyć „nową historyczną wspólnotę — naród radziecki”, dwujęzyczność przybrała formę diglosji. Język rosyjski wypierał języki narodów nierosyjskich prawie ze wszystkich sfer życia, a zatem zaczął im się przeciwstawiać. Do takiego stanu wzywa sewastopolskich rodziców pani Litwinowa. Uważam, że sewastopolanie nie powinni ulegać prowokacjom takich „oświeceniowców”, których światopogląd jest zaćmiony mrokiem
Tłumaczenie maszynowe
„Ustanowienie pomnika osoby, która niszczyła naród ukraiński i ukraińską państwowość, nie może być oceniane inaczej niż jako bluźnierstwo”, oświadczył członek centralnego zarządu Ukraińskiej Partii Ludowej Wołodymyr Stupak, komentując decyzję Ługańskiej Rady Miejskiej o ustawieniu pomnika rosyjskiej cesarzowej Katarzyny II.
„Inicjatorzy decyzji o ustawieniu pomnika Katarzyny II w Ługańsku świadomie przekręcają fakty — jest przekonany Wołodymyr Stupak. — Sama osada, na miejscu której powstał współczesny Ługańsk, istniała na długo przed ukazem Katarzyny II, a miastem Ługańsk stał się dopiero 60 lat po podpisaniu przez Katarzynę ukazu. Odwoływanie się do przesłanek historycznych nie ma zatem nic wspólnego z rzeczywistością. Najwyraźniej takimi decyzjami ługańskie władze miejskie, składające się przede wszystkim z przedstawicieli Partii Regionów, po prostu dążą do odwrócenia uwagi ludzi od pilnych problemów, po raz kolejny kpiąc z pamięci historycznej narodu ukraińskiego”.
„Taka sytuacja powstała w wyniku braku jasnego ustawodawstwa, które zakazywałoby ustawiania pomników postaciom historycznym, będącym okupantami Ukrainy i niszczącym państwo, — powiedział przedstawiciel UNP. — Gdy takie ustawodawstwo zacznie obowiązywać, lokalne organy władzy stracą ochotę do prowokacji tego rodzaju i znajdą więcej czasu na zajmowanie się drogami, szpitalami, przedszkolami”.
Polityk przypomniał, że UNP jako pierwsza wystąpiła z inicjatywą likwidacji symboli totalitarnej przeszłości. „Chcieliśmy uchronić Ukrainę przed możliwymi pomnikami katów narodu ukraińskiego, w tym także takimi jak Katarzyna II, która, jak wiadomo, ostatecznie zniszczyła ukraińską państwowość, przyczyniła się do unicestwienia kozaków, którzy, nawiasem mówiąc, byli prawdziwymi założycielami Ługańska” — podkreślił przedstawiciel UNP.
Prasowa służba UNP
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
na szczytach” — spotkanie czołowych szestdziesiatników, na którym omawiano sytuację naszego narodu: “Niejeden z nas rozpaczliwie myślał, że samo duchowe istnienie rodzimego narodu jest dziś zagrożone. I niejeden czuł: jeśli jakiś ratunek jeszcze istnieje, to tylko dzisiaj. Bo jutro będzie już za późno. I my, świadkowie tego potajemnego zatapiania naszego narodowego lądu, zmuszeni byliśmy zacząć mówić o zjawiskach ludobójstwa”. (W. Stus. “Z zeszytu obozowego”). Mimo tej wspólnej biedy, mimo wykluczenia z aspirantury, faktycznego zakazu publikacji i utraty przyjaciół, Stus przeżył tutaj, być może, najszczęśliwsze dni — do aresztowania 12 stycznia 1972 roku. Twórczość poety pełna jest “wspomnień świętoszyńskich przeczystych”: …Oto ganek nasz. Ty już przed drzwiami. Nacisnęłaś dzwonek i lekko tak Ciężką otworzyłaś rajską bramę. Odezwał się syn nasz. Krzyknąć by. Lecz podać głosu nie starczyło siły. Po ośmiu latach rozłąki, w sierpniu 1979 roku, powrócił do żony i syna już na ulicę Czarnobylską 13a, która znajduje się niedaleko, przez prospekt. Mieszkał tam do drugiego aresztowania 14 maja 1980 roku. Podczas powtórnego pochówku 19 listopada 1989 roku przywoziliśmy go tutaj w trumnie na ostatni pokłon. Tam mieszka wdowa Walentyna. Obok, na prospekcie Wernadskiego 61, od 25 maja 1995 roku wisi tablica pamiątkowa autorstwa Borysa Dowhania, która głosi: “W tym budynku w latach 1963—1965 mieszkał poeta Wasyl Stus”. Był to akademik aspirantów AN USRR. A 21 maja 2003 roku na sąsiedniej ulicy Radhospnej odbyły się uroczystości z okazji przemianowania jej na ulicę Stusa. Gdzie, jak nie w rejonie świętoszyńskim, powinno być najbardziej szanowane imię Stusa — wybitnego poety, obrońcy praw człowieka, Bohatera Ukrainy? To imię przyniosłoby zaszczyt każdemu miastu, każdemu cywilizowanemu narodowi. Teraz, gdy dęby i sosny, które pamiętały Stusa, zostały już ścięte i wkrótce może tu rozpocząć się budowa “kompleksu biurowo-handlowo-rozrywkowego”, my, laureaci nagrody imienia Wasyla Stusa, wzywamy władze miasta Kijowa do anulowania jako błędnej swojej decyzji o sprzedaży tej działki ziemi na prospekcie Zwycięstwa 119, wzywamy do oficjalnego nazwania jej Skwerem imienia Wasyla Stusa i postanowienia o rozpoczęciu tutaj budowy muzeum Wasyla Stusa. Pomożemy w tej dobrej sprawie. Władze Kijowa są powołane do pielęgnowania pamięci historycznej narodu ukraińskiego, pomnażania jego dziedzictwa kulturowego, wreszcie, chronienia środowiska życia kijowian. Czyniąc odwrotnie, stają się, mówiąc słowami Stusa, uczestnikami potajemnego zatapiania ukraińskiego narodowego lądu i przeciwstawiają się kulturze narodu ukraińskiego. Laureaci nagrody imienia Wasyla Stusa: Wasyl OWSIIENKO Ołena HOŁUB Mykoła HORBAL Mychajło TKACZUK Łesia MATWIJCZUK Raisa ŁYSZA Ihor ŻUK Hałyna STEFANOWA Mykoła MAŁYSZKO Anatolij RUSNACZENKO Prezydent Ukraińskiego PEN-Klubu Jewhen SWERSTIUK 18 marca 2009 roku
Tłumaczenie maszynowe
DOPROWADZILIŚMY DO TEGO… Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk Nie chce się pisać ani niczego dobrego, ani złego o Wołodymyrze Jaworiwskim, który niedawno powtórzył zleconą technologię informacyjnego „dociskania” urzędującego Prezydenta, aby ten natychmiast podał się do dymisji. Zrozumiałe, że W. Jaworiwski jest partyjno-agitacyjnym bagnetem BJuT i musi wykonywać polecenia. Inna sprawa, jak on to robi — wielosłownie, rozwlekle i z agitacyjnym zapałem typowego radzieckiego pisarza, który służy… On myśli, że służy narodowi, poucza naród i kocha Ukrainę oraz Ukraińców. Ale czy kocha konkretnego Ukraińca — brata swego, aby w ten sposób potwierdzić swoją wiarę? Przypomnijmy słowa Chrystusa o tym, że nie ma wiary w człowieku, który nie kocha brata swego. Wielkich słów wielka siła — to nie wiara, a coś przeciwnego. Dlaczego widzimy we wszystkich teleturniejach Wołodymyra Jaworiwskiego, słyszymy w radiu Wołodymyra Jaworiwskiego i anonimowo piszemy setki morderczych komentarzy pod jego tekstami i w duchu przyznajemy: nie czytaliśmy żadnego utworu przewodniczącego NSPU. Teraz stało się modne preparowaną publicystykę polityczną z gazet nazywać literaturą. Pisarzowi nie warto być politykiem. Wtedy traci on ukraińską wiarę i zaczyna służyć złotemu cielcowi, wszak polityka to skoncentrowany wyraz interesów gospodarki, a na Ukrainie jest to koncentracja interesów gospodarki nieukraińskiej w swej istocie. Na przykładzie Jaworiwskiego mamy tysiące słów i niekończącą się gadaninę o idei narodowej, ale do tej pory nie ma praktycznego postępu. O tym mówiono dość, ale wszystko na próżno. My, Ukraińcy, z jakiegoś powodu w czasie odrodzenia państwowości wynosimy na powierzchnię nie systemowych mężów stanu, a partyjnych literatów, którzy zgubili ukraińską sprawę na obraz Wynnyczenki i dobijają ukraińską wiarę słowami Jaworiwskiego. Podobni „prawdomówni” stają się odważni tylko pod cudzą silną ręką i bezlitośnie, w ekstazie samouwielbienia depczą pierwsze nieśmiałe wschody wiary Ukraińców we własną zdolność i znaczenie na Ukrainie. Oni nawet nie rozumieją, co czynią i czym to się skończy dla następnych pokoleń. Może i naprawdę pan Jaworiwski wierzy we własną misję „sanitariusza narodowego lasu”, w pień wycinając słabych i niezdecydowanych Ukraińców, którym rzeczywiście udało się przebić do wyższych szczebli władzy, zważając na to, że i w parlamencie prawdziwych Ukraińców jest niewielu. Może on nie wie, że moralnie niszczyć Ukraińców tylko za słabość jest jeszcze za wcześnie, wszak całe ukraiństwo jeszcze nie okrzepło. Czyżby on, jako sprawiedliwy i najwyższy rangą literat, nie odczuwał własnego podtekstu? Czy nie stracił on wyczucia historycznego momentu, który właśnie teraz czyni ekonomicznie opłacalnym darmowe, przekonane informacyjne zabójstwo ukraińskiej wiary, nadziei Ukraińców na to, że Prezydentem Ukrainy może być etniczny Ukrainiec i może zakończyć swoją służbę godnie? Bieda w tym, że właśnie patrioci-Ukraińcy nie dają ukraińskiemu Prezydentowi naturalnie dokończyć pracy, nie mówiąc już o wsparciu taką większością, jaka widnieje w paszportach. Teraz, prawda, ukraińskość nie widnieje w paszporcie, więc niektórym można i jednoplemienność uważać za pusty dźwięk. Choć nie, na świecie jest trochę inaczej, ale dlaczego brakuje wiary i braterskiej miłości właśnie nam? Dlaczego chłopak z Tekliwki nie powinien rozumieć chłopaka z Choružiwki i choćby na pokaz nie topić go w błocie? Czy wypada Ukraińcowi, który zrządzeniem losu znalazł się wśród silnych i bogatych, spychać takiego jak on sam w dół, nazywać nieudacznikiem i nie-Ukraińcem? Nie-Ukraińcy… Czy jest ktoś wśród nas, żywych, bez piętna nie-ukraińskości? Nawet ten, kto uważa się za prawdziwego, wirtualnie żyje w innej Ukrainie bez takiej telewizji, takiej prasy, takich „sprawiedliwych” literatów i „narodowo-kompromisowych” polityków. Dopóki nie ma normalnej Ukrainy, dopóty nie będzie prawdziwych Ukraińców — i na odwrót. Ale skąd wezmą się prawdziwi i silni Ukraińcy, kiedy na chłopaka z Choružiwki zawsze znajdzie się „sprawiedliwy terminator” — chłopak z Tekliwki? Zdjęcie Ksenii Hładyszewej Nie będziemy wdawać się w polemikę odnośnie tego, że takie pieniądze „z niczego” obracają się szaloną inflacją. Mówić trzeba o czymś innym: co jeszcze gotowi zastawić niektórzy przedstawiciele władzy? Narodowe świętości, ich zdaniem, można, pomimo tego, że zabytki historii i kultury znajdują się pod ochroną państwa, że prawo zabrania ich prywatyzacji i sprzedaży. Co jeszcze przyjdzie zastawiać po teatrach i muzeach? Budynek Rady Najwyższej, rządu, Sekretariatu Prezydenta? Samą Radę Kijowską? A może Ławrę i Sofię? W końcu zdrowy rozsądek w społeczeństwie jeszcze pozostał i radni miejscy wyłączyli z listy obiektów, które planują oddać pod zastaw, budynek Opery Narodowej oraz inne zabytki historyczno-kulturowe. Ale niemało obiektów jednak trafiło „do kandydatów” na zastaw i może pójść „pod młotek”. I kto wie, co zrobią z nimi nowi właściciele. W czasie bachanalii rujnacji i zabudowy w stolicy można spodziewać się wszystkiego — takiego, że mimowolnie się zdziwisz. DO RADY MIEJSKIEJ KIJOWA DO RADY REJONOWEJ ŚWIATOSZYŃSKIEJ M. KIJOWA W OBRONIE SKWERU IMIENIA WASYLA STUSA
Zbrodnie najczęściej popełnia się pod osłoną nocy lub wtedy, gdy ludzie tracą czujność: Ukraińcy obchodzili 195. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki, a spółka z ograniczoną odpowiedzialnością „Kompania Getreks” po złodziejsku, w nocy z 9 na 10 marca, wycięła 140 drzew w skwerze imienia Wasyla Stusa, który znajduje się w rejonie swiatoszyńskim Kijowa. Ponadstuletnie dęby i „swiatoszyńskie wysokogórskie sosny, co rurami huczą, wtuliwszy w niebo korony wielowieczne” — one już leżą powalone. Ten skwer stanowił wartość ekologiczną i kulturową. Jego zniszczenie wyrządziło niepowetowaną szkodę miastu i jego mieszkańcom. Nazwa skwer imienia Wasyla Stusa nie zdążyła stać się oficjalną. Dwa lata temu, 21 kwietnia 2007 roku, w Międzynarodowy Dzień Ziemi, społeczność z udziałem uczniów sąsiednich szkół nr 140 i nr 200 przeprowadziła tutaj czyn społeczny, posprzątała to miejsce i przytwierdziła na dębie własnoręcznie wykonaną tabliczkę, aby ostrzec tych, którzy ostrzą sobie zęby na łakomy dla nich kawałek kijowskiej ziemi. Ale, według doniesień gazety „Chreszczatyk” z 13 lipca 2007 r., ta „działka ziemi o powierzchni 1,08 ha przy prospekcie Zwycięstwa 119 (rejon swiatoszyński) została sprzedana spółce z o.o. „Kompania Etreks” pod budowę kompleksu biurowo-handlowo-rozrywkowego”. Zgodnie z decyzją Kijowskiej Rady Miejskiej z 14 czerwca 2007 roku nr 811/1472, która zlekceważyła opinię kijowian. Zatem miejsce, gdzie żył i tworzył poeta w latach 1965—1972, zostanie zadeptane. Gdzie powinna być świątynia — będzie dom handlu i rozpusty… Przewidując to nieszczęście, grupa byłych więźniów politycznych 8 października 2007 roku zwróciła się do Prezydenta z prośbą, aby w przededniu obchodów 70. rocznicy urodzin poety pomógł założyć skwer jego imienia w tym bliskim jemu i nam zakątku swiatoszyńskiej ziemi. Z tą samą prośbą do Prezydenta, Premiera i Ministra Kultury zwracał się cały szereg organizacji społecznych. Prezydent Wiktor Juszczenko 30 stycznia 2008 roku podpisał Dekret nr 67/2008 „O uczczeniu pamięci Wasyla Stusa”, w którym zapisano: „Gabinetowi Ministrów Ukrainy, Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej zapewnić utworzenie w mieście Kijowie z udziałem organizacji społecznej „Muzeum Sześćdziesiątników” muzeum Wasyla Stusa, a także: wzniesienie pomnika temu aktywnemu uczestnikowi ruchu wyzwoleńczego i obrony praw człowieka, wybitnemu ukraińskiemu poecie”. Ale nic w tym kierunku nie zrobiono. Chyba że ktoś przezornie nabił gwoździ w żywe pnie — mówią, że nocni rozbójnicy po ciemku złamali dwie piły, dlatego resztę drzew ścięli na wysokości 2—3 metrów — te pniaki wołają do nieba… Tutaj do 1979 roku stał dwupiętrowy domek — wtedy była to ulica Lwiwska 62. Na jego miejscu teraz przebiega odnoga drogi obwodowej z południa na prospekt Zwycięstwa (kiedyś Brzesko-Litewski). To tutaj była Czwarta przecinka, którą Stus wspomina w wierszach. W jednym z dwóch mieszkań Wasyl Stus mieszkał po ślubie z Walentyną Popeliuch. Tutaj napisano największą część jego dorobku twórczego, tutaj urodził się i chodził do 140. szkoły ich syn Dmytro. Tutaj bywało wielu przyjaciół Wasyla, ba, w esbeckich annałach zapisano, że tutaj po aresztowaniach i procesach 1965—1966 r. odbyła się „narada”
Tłumaczenie maszynowe
DOCZEKALIŚMY SIĘ…
Petro ANTONENKO
Wydawałoby się, że nas już trudno czymkolwiek zaskoczyć. Jednak rzeczywistość wciąż podsuwa nam osobliwości. Przykład, jak się należy, daje stolica. Niedawno Rada Kijowa z inicjatywy kierownictwa miasta podjęła decyzję, którą trudno traktować poważnie, ale tak samo nie warto jej traktować jak żartu. Rada miejska jako gospodarz komunalnej własności miasta postanowiła oddać bankom pod ich kredyty część tej własności w zastaw. Najpierw o kredytach w ogóle. Okazuje się, że stolica, która ściągnęła do siebie niemal połowę zasobów państwa, jest skrajnie zubożała. Czy to ogólnoukraińska władza w osobie rządu oskubuje biedny budżet biednej stolicy, jak oświadcza ratusz, czy władza miejska doprowadziła stolicę do ubóstwa, jak twierdzi rząd, — nie będziemy teraz grzebać w tej awanturze. Nie wiadomo, czy te „zastrzyki” rzeczywiście są potrzebne stolicy, czy nie, ale faktem jest, że władza miejska zawołała o kredyty, których banki „za darmo” nie udzielają, lecz tylko pod zastaw. Zatem w stolicy zdecydowano się „postawić na szali”, to znaczy oddać w zastaw nie tylko miejską nieruchomość, lecz wybitne zabytki historii i kultury, arcydzieła architektury, w tym Narodową Operę Ukrainy. Wyceniono ją na 36 milionów hrywien (ponad 4 mln dolarów). Ale w stolicy niektóre mieszkania oligarchów kosztują prawie tyle, a ich podmiejskie wille — tym bardziej. Nawet absurd trzeba rozsądnie uzasadnić. Jeden z zastępców przewodniczącego miasta spokojnie oświadczył, że taki zastaw to akt symboliczny i że w rzeczywistości nigdy, to znaczy nawet w razie niespłacenia kredytu bankowi, „zastawionych” obiektów miasto nie zabierze. Nie trzeba być prawnikiem, by zrozumieć: wszystko jest dalekie od tak prostego, jak twierdzi urzędnik. Może nas czekać batalia sądowa między bankiem a radą miejską o teatr czy muzeum. I nikt się temu nie zdziwi. Jeszcze dalej poszedł inny zastępca mera — ten, który jest sekretarzem Rady Kijowa. Po pewnych wypowiedziach tego młodego urzędnika mimowolnie przypominasz sobie przysłowie „Choćby stanąć, choćby płakać”. Ten oświadczył, że w proponowanym finansowym numerze z zastawami nie tylko nie ma nic strasznego, lecz to wręcz dobro — dla miasta i całej Ukrainy. Mianowicie Kijów, tak cudownym sposobem wyczarowawszy pieniądze z niczego, wyratuje całe państwo w trudnej godzinie kryzysu.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
autor, że wiele wpływowych sił jest zainteresowanych tym, aby Ukraina pozostawała niesamodzielnym, peryferyjnym, zahamowanym krajem, którego mieszkańcy spierają się o drobnostki, a nie o byt, metafizykę i geopolitykę. A ukraińska inteligencja pozwala „wykorzystywać siebie”. I ogólnie — chodzi o sprawę, którą pan Okara definiuje tak: „Intelektualne łotrostwo ukraińskiej elity humanistycznej”. To o nas, panowie nauczyciele i uczeni, filozofowie, dziennikarze, pisarze, artyści, ludzie sztuki. Zatem: „Intelektualne łotrostwo ukraińskiej elity humanistycznej polega na próbie zmiany cywilizacyjnej tożsamości Ukrainy — ze wschodniochrześcijańskiej na zachodniochrześcijańską. Ukraińscy inteligenci nie ukrywają swojego nadzadania: uczynić Ukrainę częścią zachodniej (zachodniochrześcijańskiej, euroatlantyckiej) cywilizacji, zatwierdzić system specyficznie zachodnioeuropejskich wartości, zintegrować Ukrainę z zachodnioeuropejskimi strukturami (NATO, UE i innymi). Wcześniej, w epoce późnego średniowiecza, cel sformułowano wyraźniej: skatolicyzowanie Ukrainy”. Oto co! Trochę ulżyło mi na sercu; taki nowoczesny autor („metafizyka, eschatologia, primordialistyczna teoria etnokulturowej tożsamości, solidarystyczna teoria społeczna, problematyka egzystencjalna, orientacja cywilizacyjna, westernizacja, dyskurs eurazjatycki, paradygmaty i trendy”) — i tak skostniały temat: „Eurocentryzm jako przekleństwo” (tytuł jednego z podrozdziałów artykułu). Niezbyt chce się to czytać, bo, powiedzmy, u Dostojewskiego, a nieco łagodniej u innych autorytatywnych osób (na przykład u Gogola), także u drobnej moskiewskiej słowianofilskiej braci wszystko to już było pisane i przepisywane. Elita czy nie elita, jednak „system specyficznych zachodnioeuropejskich wartości” szanujemy — w szczególności dzięki babcinemu przysłowiu: „Swoje pole łzami zlejesz, a na cudze i splunąć szkoda”. Ukraiński chłop był zawziętym indywidualistą (i starannym oraczem); indywidualistą (czyli szanował siebie i szanował innych); zawsze dążył do samowystarczalności — i właśnie z tej pozycji społecznej chciał i mógł pomagać bliźnim. Wszystko to, wielce szanowny panie Okara, — to samoistny ukraiński paradygmat: taki sam jak u „zachodnich chrześcijan”, ale własny, niepożyczony. Rosyjska gmina („mir”), wymiotując ordyńskimi reminiscencjami, lepiła ludzi z innego ciasta. Stołypina zastrzelono za to, że zabrał się za przerabianie rosyjskiego chłopstwa na ukraińską modłę. A ukraińskich chłopów przerabiano na rosyjski sposób Hołodomorem i ludobójstwo stało się najwstrętniejszą akcją nosicieli „wschodniochrześcijańskiej” tradycji na ukraińskich terenach. Pan, zapewne, czytał Bierdiajewa, panie Okara, i wie pan o „rosyjsko-wschodniochrześcijańskich” źródłach bolszewizmu. Co się tyczy „skatolicyzowania”, to obecnie chodzi jedynie o metaforę, to zrozumiałe; trudno zrozumieć, dlaczego w obszernym artykule nie ma ani słowa o takim nadeuropejskim fenomenie jak etyka protestancka. To właśnie ona („świecka religia” porządnych ludzi) uczyniła obecną Europę taką, jaką jest; kraje z przeważnie katolicką ludnością — są biedniejsze, a całkiem biedny (wschodni) prawosławny lud tak lgnie do UE i NATO — czy to Bułgarzy, czy Serbowie, czy Macedończycy… I dlaczego by to? Okary, widać, nie czytali. W każdym razie nasz rodak Ukrainie nie jest wrogiem i życzy jej dobrze, ale po moskiewsku. „Odpadnięcie narodu”, pisze on, dotykając problemów związanych z językiem ukraińskim, Taras Szewczenko. „W Wasylówce”. Akwarela, 1845 r.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Володимир ВОЙТЕНКО, професор Між Полтавською битвою і народженням Гоголя — сто років, але “круглі дати” 2009-го нівелюють хронологію, психологічно об’єднуючи ці події. Теза “Микола Гоголь як дзеркало Полтавської битви” звучить доволі пародійно, проте має сенс: творчість письменника віддзеркалює і те, чого досягла Росія, колонізувавши Україну, і те, чого вона домогтися не зуміла. Ставлення до Полтавської битви та її наслідків залишається гострою проблемою. Це продемонстрували дві книжки, видані в Москві. Назва однієї — “Вторжение шведской армии на Гетманщину. Измена и трагедия Мазепы”, іншої — “Битва при Лесной — мать Полтавской виктории”. Зрозуміло, з яких позицій автори висвітлюють доленосні для України роки. Видані Інститутом російської історії, вони обидві мають епіграф “За русско-украинское братство”. Каїн також був братом Авеля. Українська козацька держава свого часу стала форпостом європейськості на теренах Східної Європи. У Мазепи не було іншого способу захистити батьківщину, крім тих дій, до яких він вдався. Цей гетьман зробив свій внесок у створення Російської імперії, зберігаючи протягом 18 років найтісніші стосунки з Петром — доти, доки інтереси України й імперії не розійшлися. Така трагічна ситуація (коли визначні українці перед тим, як виступити за незалежність, служили інтересам чужої країни) не раз повторювалася в нашій історії й культурі.
У ПОШУКАХ ІДЕНТИЧНОСТІ У глобалізованому світі національні держави можуть (будуть, уже почали) втрачати свою координаційно-адміністративну роль. Космополітичні недержавні організації, громадські об’єднання, інформаційні мережі та місця їх “гніздування” — мегаполіси — поступово починають перебирати на себе роль “центрів сили”. Футурист Б. Стерлінг (2006) трактує це так: “Люди говорили про занепад національних суверенітетів, скільки себе пам’ятаю. Але зараз є значна відмінність — час від часу в деяких державах виникають настільки великі тріщини, які неможливо нічим залатати. Цьому не завадиш. Такі країни переходять у стан “країн, що не вдалися”, чи не такою сьогодні здається світові й Україна? “Інтелігенція у пошуках Країни. Країна у пошуках Інтелігенції” — таку назву має стаття Андрія М. Окари (“День”, 2008, ч. 56). Інтригує підзаголовок “Із Росії з любов’ю” (From Russia with Love). Не багато тих, що нас люблять, озивається нині з північного сходу. Сам автор часто друкується в українських ЗМІ, а інколи бачимо його на телеекранах; має незіпсовану українську вимову. Московський клімат дається взнаки, але варто дослухатися до опонента, щоб краще почути себе. Читаємо: “Справжня місія української інтелігенції повинна полягати в тому, щоб усвідомити історичну місію України, створити конкурентоспроможну ідентичність, підняти країну з колін, вивести зі зломленого стану все суспільство, не говорячи вже про простіші й зрозуміліші речі: подолати розкол країни, переконати тих, хто має сумніви, в унікальності й неповторності української мови й культури, підвищити статус і привабливість української самоідентифікації”. Хто б сперечався? Але складається враження, пише викликане “об’єктивними процесами: урбанізацією, цілеспрямованою дебілізацією з боку масової культури, агресивністю міського жлобського російськомовного середовища…” Це правда, особливо про агресивність. Але, продовжує п. Окара, “відпадіння — захисна реакція на спробу гуманітарної еліти змінити цивілізаційну матрицю України” на оту страшну західнохристиянську; ця реакція — нехтування рідної мови зокрема — “якщо вдуматися, цілком логічна”. А далі, як по-писаному, в короткому абзаці перелічуються Люблінська унія, покатоличення, ЄС і НАТО. І все це придумала українська еліта/інтелігенція, хто ж іще? Українців полонізували і католичили, “татарили” і “туречили”, але найстрашнішою була і є “східнохристиянська” русифікація. Тож не треба морочити нас “прокляттям євроцентризму”, бо наше прокляття проросло в Переяславі. А хабарі вчителям давала “москвоцентрична” держава: викладачі російської мови й літератури мали більшу зарплатню, ніж викладачі української (аж поки той есесер луснув). Пан Окара застерігає нас — зі співчуттям, не зловтішно, — що “деякі політичні суб’єкти в Росії” вирішили з Україною як з державою й культурною реальністю “кінчати”. Перевидають із “шаленою завзятістю” книжки про український сепаратизм; знімають наклепницькі телерепортажі про Україну; Інтернет розпухає від прокльонів на нашу адресу; зазнає утисків московська Українська бібліотека, єдина в Росії: усунуто її директора, вижито більшість українськомовних співробітників, знищено унікальну добірку українських газет за 20 років. І далі — такий пасаж: “Але що всьому цьому може протиставити українська гуманітарна інтелігенція?” Як на мене, що-небудь “протиставити” мала б насамперед інтелігенція російська. Дискусії про східне та західне християнство — це одне, а наклепи, прокльони і розгром бібліотеки — зовсім інше. Скажімо, сам п. Окара, своя людина в російському медіа-просторі, чи виступив із протестом проти цього неподобства? Може, ми про це просто не знаємо? Імовірно, що там, у Москві й довкола неї, всім просто заціпило — кому з переляку, кому з байдужості, а є й такі, що радіють: хтось же пише ті антиукраїнські книжки і знімає паскудненькі телерепортажі… Є в Росії нешовіністична гуманітарна інтелігенція чи немає її? Втім, повернемося до власних справ — а вони, маємо погодитися з п. Окарою, не блискучі: роль творчої інтелігенції в житті Української держави здебільшого декоративна, а “ходіння” інтелігентів у владу (за поодинокими винятками) закінчується сумно; частенько бачимо той самий декор, або ще гірше — слухняну дипломовану челядь старого кар’єрного зразка. Лишається інтелігенції хіба що метафізика. Ця ситуація провокує, зокрема, такі ментально-мистецькі й літературні течії як застаріле народництво, “чорнуха”, “гламур”, “стьоб” і — чомусь під гендерними прапорами — “злість”; а хлопчики й дівчатка раннього паспортного віку мережать папір гібридами юнацьких щоденників із нотатками старечого песимізму. Це інколи зворушливо, але загалом такий стиль переросли навіть їхні однолітки.
ПРОБЛЕМИ МОСКОВСЬКОЇ СВЯТОСТІ Сказавши “Україна, яку придумали Гоголь і Шевченко, є прекрасна й дивна”, маємо усвідомлювати, що в кожного з двох письменників вона власна — і дуже різна. Точніше, “своя” вона лише в Шевченка, бо до нього такої України, якою вона почала самоусвідомлюватися після нього, не було. Малюючи її олівцем, олією, атраментом, сльозами чи кров’ю, Кобзар відштовхувався від того, що написали попередники, але “відштовхувався” й “відштовхував”, вибирав. І робив це не з холодним чолом аналітика, а завдяки особливостям темпераменту й таланту. Саме такими (незбагненними для всіх літературознавців світу) були й ті творчі потенції Гоголя, завдяки яким він по-своєму, в буянні слів, інтонацій та настроїв відтворював країну Котляревського й Квітки- Основ’яненка (побіжно домішуючи до рідних фольклорних скарбів відомі європейські зразки): “відштовхувався”, але нічого не “відштовхував”. Не відчував потреби, бо був чаклуном; торканням пера до паперу зі старого творив начебто нове, насправді лишаючи все таким, яким воно було, — крім очей читача: вони починали бачити в темряві. Успіх оповідок Рудого Панька спочатку Гоголя здивував, а далі злякав. Про Диканьку й Сорочинці письменник розповідав легко (граючись) і робив це насамперед для заробітку; з юнацтва марив і про славу, але здобуту не в такий “несерйозний” — так йому здавалося — спосіб. На якийсь час Гоголь роздвоївся: в літературних планах “дозрівав” до повістей петербурзького циклу, але своє майбутнє приміряв і до роботи в царині української історії. На цей період припадають його нотатки “Размышление Мазепы”. Кілька їх фраґментів свідчать, що ні Мазепу, ні Гоголя імперія ні в чому не переконала (Мазепу — до смерті, письменника — до хворобливого зламу психіки): “…чего можно было ожидать народу, так отличному от русских, дышавшему вольностью и лихим козачеством, хотевшему пожить своею жизнью? Ему угрожала утрата национальности, большее или меньшее уравнение прав с собственным народом русского самодержца. Все это занимало преступного гетьмана. Провозгласить свою независимость? Противопоставить грозной силе деспотизма силу единодушия, возложить мужественный отпор на самих себя? Но гетьман был уже престарелый и отвергнул мысли, которые бы дерзко схватила выполнить буйная молодость. Самодержец был слишком могуч. Да и неизвестно, вооружилась ли бы против него вся нация и притом нация свободная, которая не всегда была в спокойствии, тогда как самодержец всегда мог действовать, не давая никому отчета. …Без посторонних сил, без помощи которого-нибудь из европейских государей невозможно выполнить этого намерения. Но к кому обратиться с этим? Кому бы можно это сделать, как не Польше, соседке, единоплеменнице? Но царство Баториево было на краю пропасти и эту пропасть изрыло само себе. Безрассудные магнаты позабыли, что они члены одного государства, сильного только единодушием, и были избалованные деспоты в отношении к народу и непокорные демократы к государю. И потому Польша действовать решительно не могла. Оставалось государство, всегда бывшее в великом уважении у козаков, которое хотя и не было погранично с Малороссией, но, находясь на глубоком севере, оканчивающееся там, где начинается Россия, могло быть очень полезно малороссиянам, тревожа беспрестанно границы и держа, так сказать, в руках Московию. Притом шведские войска, удивившие подвигами своими всю Европу, ворвавшись в Россию, могли бы привести царя в нерешимость, действовать ли ему на юге против козаков или на севере против шведов”. Чи можна побачити в Гоголя бодай натяки на погорду у ставленні до “західнохристиянських” орієнтирів — польських чи шведських? Ні, не можна, бо їх нема. А “преступный гетьман”, розпочинаючи боротьбу проти “утраты национальности”, чи й справді здавався Гоголеві злочинцем? Українсько-шведські відносини мають довгу історію, що почалася за часів Ярослава Мудрого; у важливий для української нації період державотворення продовжилися підписанням Корсунської унії (1657 рік). В одному з пунктів угоди зазначалося, що Україна є незалежною (самостійною) державою, і саме такою зобов’язується трактувати її Швеція. Перемовинам у Корсуні передували інтенсивні дипломатичні зусилля, ініційовані ще Богданом Хмельницьким. У шведських архівах зберігаються дев’ять його листів, а також листи Івана Виговського. У контактах зі шведами обидва шукали легітимізації своєї держави, утвердження її на світовій арені, обстоювали осібність своєї зовнішньої політики, репрезентували Україну як незалежну державу в очах європейських монархів. За часів пану-
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wania radzieckiej historiografii ugodę korsuńską przemilczano, więc związek Mazepy z Karolem XII łatwo było przedstawiać jako fakt z życia osobistego hetmana-„zdrajcy”. Że Iwan Stepanowicz znał historię stosunków ze Szwecją, świadczy to, że wysyłał Ukraińców z paszportami szwedzkimi do szkoły morskiej na Malcie, przygotowując oficerów dla naszej floty. Ale w 1709 roku nie udało się uwolnić ze śmiertelnych objęć Rosji, a przyczyną stało się stanowisko części starszyzny kozackiej, która własne doraźne interesy maskowała odwołaniami do wschodniochrześcijańskiej wiary, rodzimego moskiewskiego prawosławia — prawie tak, jak dziś. Wracając do artykułu p. Okary, przeczytamy, że między naszymi ku rosyjski (chomiakowski) tekst krążył po Moskwie jako przekład z greki, a w 1847 roku autor-fałszerz wiózł „starożytną katechizę” za granicę, by zapoznać z nią Gogola i Żukowskiego. Jak pisze W. Zawitniewicz, fałszywka „na obu, a zwłaszcza na Gogolu, wywarła silne wrażenie”. Mykoła Wasylowicz zapalił się do pomysłu przetłumaczenia „niezwykle znamienitego katechizmu” na języki europejskie, „co może mocno podziałać na Niemców i Anglików”. Chomiakow zgodził się do swojej fałszywki napisać jeszcze przedmowę i posłowie… Trójca, w której jeden oszukiwał, a dwaj wierzyli, liczyła, oczywiście, na tektoniczne wstrząsy chrześcijańskich wyznań, jednak Wałujew umarł, a projekt przeszedł do UE, a zakończono na Euroazjatyckiej konfederacji, w której „mówi się po rosyjsku” i nie brakuje sowieckich kadr (kagiebistów z jakichś powodów nie wymieniono). „Model Państwa Związkowego Rosji i Białorusi może zostać przyjęty jako model Związku państw euroazjatyckich. Jego członkowie przekażą suwerenne uprawnienia w najistotniejszych sferach działalności, zapewniających bezpieczeństwo konfederacji, w gestię organów Związku. Granica, cło, obrona, współpraca wojskowo-techniczna, środki płatnicze, polityka finansowo-kredytowa — wszystko to musi być jednolite i zapewnione odpowiednią bazą normatywno-prawną”. Zatem moskiewski urzędnik agituje za ZSRR z nową nazwą i nowym kierownictwem. Na czele w Moskwie stoi teraz sami wiecie kto. „Ta propozycja w żaden sposób nie narusza suwerenności państw-uczestników i koresponduje z doświadczeniem rozwoju Unii Europejskiej. Poza granicami wyłącznej kompetencji Związku jego podmioty zachowają pełną suwerenność państwową. Herby, flagi, hymny, członkostwo w ONZ i organizacjach międzynarodowych pozostaje zachowane”. Chcecie „herby i flagi”? Proszę! Czego jeszcze? Myli się ten, kto sądzi, że ten tekst jest przeznaczony tylko dla głupców, bo jego adresat (przynajmniej w Ukrainie) to potężna piąta kolumna. Czy nie to samo śpiewano na niesławnym zebraniu w Siewieromorsku? Czy nie to samo można codziennie usłyszeć w Symferopolu? Zoologiczna ukrainofobia nie jest nowiną, ale, wsłuchawszy się także w rady p. Okary, musimy jej coś przeciwstawić. „Intelektualna zbrodnia ukraińskiej elity humanitarnej” polega na niechęci do poszukiwania strategicznych kompromisów między jej nurtami, co prowadzi do zajadłej walki taktycznej. Tak było, gdy nie mogli się porozumieć, mówiąc najogólniej, „ukraińcy” i „socjaliści” w Centralnej Radzie; tak stali się wrogami zwolennicy Bandery i Melnyka w OUN; tak dziś kłócą się w Radzie Najwyższej zwolennicy różnych „wodzów”, którzy wszyscy mają jedną ideę — dożywotnie „krzesło”. Na zawsze pokłócili się Iwan Iwanowicz z Iwanem Nikiforowiczem… Czy przypadkiem, czy celowo dał sygnał potencjalnym „konfederatom” autor artykułu w „Izwiestijach”, ale jego motywacja „euroazjatyzmu” jest nieprzyzwoicie szczera: „Jeśli nie zdołamy zjednoczyć wokół siebie przestrzeni postradzieckiej, trzeba będzie pożegnać się ze statusem nie tylko wielkiego mocarstwa, ale i mocarstwa regionalnego. A jako zwykłemu krajowi Rosji nie pozwolą istnieć: na rosyjskie przestrzenie i bogactwa naturalne z zazdrością spoglądają szybko rosnące Chiny i silnie potrzebująca energii i innych surowców Unia Europejska”. Imperium musi albo się zregenerować, albo zginąć; scenariuszy upadku jest kilka, jednak odrodzenie białego orła jest możliwe tylko na nasz koszt. Niestety, tak jest; nie mamy wyboru: musimy się jednoczyć do oporu.
Kiedy zdjęto Go z krzyża (a Judasz już znalazł wstążkę), On rozchylił suche wargi i zapytał o Ukrainę. Pod ciernią wyrosło bieluń na zrujnowanych przestrzeniach. I po raz drugi wiedli Chrystusa niedoludki w czerwonych gwiazdach.
W takim oto „wschodnim chrześcijaństwie” Bierdiajew usiłował odnaleźć jakiś pozytyw (przeczytajcie!), ale nam już wystarczy.
Tłumaczenie maszynowe
PRZYKRO, ALE FAKT
Żanna BEZP’JATCZUK
Współczesna emigracja z Ukrainy do Kanady ma niewiele wspólnego z falami masowych przesiedleń Ukraińców do Ameryki Północnej na przełomie XIX i XX wieku. Ówczesna emigracja była często ruchem bezrolnych, niewykształconych i samotnych w swojej nędzy ukraińskich robotników ku niepewnej przyszłości na zamorskiej obczyźnie, bogatej w zasoby ziemskie. Dzisiejsza emigracja to ruch najbardziej wykształconych, najbardziej perspektywicznych ukraińskich specjalistów. Niezmienna pozostała chyba tylko społeczna samotność Ukraińców, zmuszonych myśleć kategoriami ucieczki gdzie pieprz rośnie. Dziś to ruch tych, dla których oderwanie od ojczystej ziemi oznacza coś zupełnie innego niż dla bohatera noweli Wasyla Stefanyka „Kamienny krzyż”. Dla niego było to oderwanie od własnej istoty; dla dzisiejszych bohaterów jeszcze nienapisanych nowel to, przeciwnie, poszukiwanie swojej istoty. Takie są realia nowo powstałego zglobalizowanego świata, w którym wykształcony człowiek, mieszkaniec miasta, tracąc zmysłowy związek z ojczystą ziemią, jest w stanie odnaleźć się w nowych realiach kulturowych i politycznych. Bohaterka scenariusza filmowego „Wyspa łez”, napisanego przez Iwana Mykołajczuka i Eliane Sabate, Kateryna, spędziła 55 lat w szpitalu psychiatrycznym w Nowym Jorku, ponieważ nie umiała rozmawiać po angielsku. Imigrując do Ameryki, młoda ukraińska kobieta znalazła się w komunikacyjnej próżni, bo znała jeden język — ojczysty… Dzisiejsi ukraińscy imigranci są całkowicie zabezpieczeni przed trafieniem na takie zamorskie „wyspy łez”, ponieważ współczesna imigracja, powiedzmy, do Kanady — to dobrze zorganizowany, przemyślany i racjonalny mechanizm z jasnymi podstawami prawnymi i ekonomicznymi. Współczesny ukraiński imigrant musi dobrze władać językami narodowymi, a nawet regionalnymi kraju przeznaczenia. Ochrona prawna, poinformowanie, przygotowanie językowe i moralne — to startowe gwarancje udanej integracji ze społeczeństwem kanadyjskim. Bohaterka utworu Iwana Mykołajczuka, która, nawiasem mówiąc, miała swój pierwowzór w prawdziwym życiu, zmarnowała 55 lat w szpitalu; ukraińscy bohaterowie współczesnej imigracji jadą do Kanady, żeby nie zmarnować kolejnych 55 lat we własnym kraju. Oto takie kontrparalele… Przykładem wykwalifikowanej organizacji imigracji do Kanady jest działalność Biura Imigracyjnego Quebecu (BIQ) w Wiedniu. Od 1990 roku organizuje ono bezpłatne sesje informacyjne dla wszystkich chętnych w krajach Europy Wschodniej. W rozpowszechnianych przez Biuro informacjach wszystko jest jasne i zrozumiałe: istnieją konkretne kryteria oceny kandydatów, zalety mieszkania w Quebecu, uzasadniona ekonomiczna motywacja emigracji z Europy Wschodniej. Podczas selekcji kandydatów pod uwagę bierze się przede wszystkim ich wykształcenie, wiek, znajomość francuskiego i angielskiego, posiadanie dzieci (rodziny z dziećmi są preferowane). Młodzi, wysoko wykwalifikowani, wysoko wykształceni ukraińscy chemicy, biolodzy, matematycy, elektromechanicy, inżynierowie w dziedzinie przemysłu samochodowego, lotniczego — oto najbardziej perspektywiczni kandydaci. W ocenie szans danego kandydata na otrzymanie pozwolenia na imigrację uwzględnia się również to, na ile jest on zaznajomiony z realiami rynku pracy w Quebecu i czy jest w stanie znaleźć na nim swoje miejsce, czy kandydat ma tam bliskich krewnych, a także to, czy już odwiedził Quebec i zapoznał się z tamtejszym życiem (czas pobytu w prowincji powinien wynosić przynajmniej trzy tygodnie). W ciągu ostatnich 10 lat co roku do Quebecu imigrowało średnio około 800 Ukraińców. Dla porównania: z Rosji corocznie wyruszała tam taka sama liczba Rosjan. Jeśli wziąć pod uwagę, że liczba ludności Ukrainy jest w przybliżeniu trzykrotnie mniejsza niż Federacji Rosyjskiej, to staje się jasne, że tempo emigracji z Ukrainy jest trzykrotnie wyższe od rosyjskiego. Jednak jeszcze wyższe jest ono w sąsiedniej Mołdawii — 1300—1400 osób rocznie; w Rumunii — 1100 osób rocznie. Ze znacznie mniejszej pod względem liczby ludności Bułgarii emigruje po 600 osób rocznie. Te liczby podaje Kristina Mirczewa, odpowiedzialna za informacje Biura Imigracyjnego Quebecu w Wiedniu. Po przejściu konkursowej selekcji imigracyjnej człowiek otrzymuje wizę na stały pobyt ze wszystkimi prawami, oprócz prawa udziału w wyborach lokalnych i parlamentarnych. Po trzech latach imigrant może wystąpić z wnioskiem o nadanie obywatelstwa. Ustawodawstwo Kanady zezwala na podwójne obywatelstwo, jednak nie jest ono dozwolone przez ukraińską Konstytucję, dlatego w przypadku ukraińskich imigrantów ludzie stają przed jasnym wyborem: albo — albo. Idea emigracji jest bardzo popularna wśród 20—30-letnich Ukraińców: wykształconych, aktywnych i krytycznie myślących. To pokolenie, którego dorosła pamięć nie zawiera już wielkich plików niewolnictwa, braku wolności i upokorzenia. Jest ono gotowe zdecydowanie i konsekwentnie bronić swojego prawa do istnienia w przestrzeni wolności, przewidywalności i dobrobytu. Jeśli taka przestrzeń jest niemożliwa w Ojczyźnie, oznacza to, że trzeba ją znaleźć poza jej granicami. Właśnie to pokolenie jest obecnie najbardziej perspektywicznym zbiorowym kandydatem na emigrację do nowożytnych „wysp dobrobytu”.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...ukraińsko-inteligenckich wad jest także „lekceważąco-powierzchowny stosunek do rosyjskiej myśli filozoficznej i społeczno-politycznej”. W szczególności moskiewski korespondent bardzo się zasmucił błędną interpretacją „postaci Aleksego Chomiakowa, wielkiego rosyjskiego filozofa, twórcy słowianofilstwa”. To jest niedopuszczalne, ponieważ w moskiewskich „okołocerkiewnych kręgach rozpowszechniona jest myśl o kanonizacji Chomiakowa jako świętego prawosławnego”. Strach, powiedzielibyśmy o niesprawiedliwości, nie wiedząc o Chomiakowie tego, co wiemy: szukając materiałów o Gogolu, udało nam się natrafić na artykuł W. Zawitniewicza „A. S. Chomiakow” („Trudy Kijowskiej Akademii Duchownej”, 1901, nr 6, 7, 8). „Poczucie niezadowolenia, wywoływane świadomością sprzeczności między nauką chrześcijańską a samym życiem chrześcijan — pisze autor — w naturach całościowych i konsekwentnych wywoływało ostre przełomy. Można wskazać na znaną zmianę, jaka zaszła w Gogolu. Jeśli komuś się podoba, może tę zmianę wyjaśnić chorobliwym nastrojem duszy sławnego pisarza”. Dalej W. Zawitniewicz cytuje jeden z listów Mikoły Wasylowicza: „Nasz Kościół powinien uświęcać się w nas, a nie w naszych słowach… Jaką odpowiedź możemy dać, jeśli zadadzą nam takie pytania: »Czy wasz Kościół uczynił was lepszymi?«” W tym kontekście autor artykułu przywołuje jednego z współpracowników Chomiakowa, który zanotował słowa „wielkiego rosyjskiego filozofa” dotyczące moskiewskiego Kościoła prawosławnego: „…w nim zawarta jest cała prawda; on sam ujawnia i wypowiada dogmaty chrześcijaństwa; wszystkie inne Kościoły, oparte na kłamstwie, muszą upaść i z pokutą zwrócić się ku naszemu Kościołowi; nie przyczyniają się one do urzeczywistnienia królestwa Bożego, a nasz Kościół sam musi je urzeczywistnić”. W swoich publikacjach Chomiakow nieco umiarkowaniej głosi to samo (cytujemy za artykułem W. Zawitniewicza): „…wszystkie wspólnoty chrześcijańskie muszą przyjść do nas z pokorną skruchą, nie jako równi do równych, lecz jako posiadacze prywatnych prawd”. Czas mijał. Ani katolicy, ani protestanci, ani inni chrześcijanie nie szli na pokłon do Moskwy, a perspektywy „urzeczywistnienia królestwa Bożego” w Rosji pozostawały mgliste. Pragnąc przyspieszyć bieg wydarzeń, Chomiakow wraz z innym gorliwym słowianofilem, Walujewem, PRZYGOTOWALI FAŁSZERSTWO. Chomiakow napisał o prawosławiu wszystko, co chciał, a Walujew zorganizował przekład tego „starożytnego rękopisu” na język grecki. Na początku przestał istnieć. Gogol nigdy nie dowiedział się o oszustwie Chomiakowa. Rosyjskie prawosławie nie musi odpowiadać za niegodne czyny swoich wyznawców. Niech jednak wyjaśniają to w Moskwie. A panu Okarze warto pogodzić się z tym, że „wschodniochrześcijańskie” punkty orientacyjne są przynajmniej takie (dobre czy złe), jak i „zachodniochrześcijańskie”: teraz cywilizacyjny wybór Ukrainy leży na innej płaszczyźnie. To prawda, że stoimy na rozdrożu; ale prawdą jest też, że rosyjskie prawosławie po obu stronach Dniepru stara się grać w tę grę, dla której rosyjska flota straszy na redzie Sewastopola. 4 września 1857 r. Szewczenko, płynąc parowcem z Astrachania do Niżnego Nowogrodu, przepisał do swojego dziennika wiersz Chomiakowa „Kającaja Rossija”: siedem strof po pięć wersów: „Z duszą klęczącą, // Z głową leżącą w pyle, // Módl się modlitwą pokorną // I rany sumienia zepsutego // Olejem płaczu uzdrów”. Czy fałszowanie tekstu religijnego to tylko żart czy wybryk „zepsutego sumienia”, świętokradztwo? Interesujące, że 16 kwietnia 1858 r., już w Petersburgu, ten wiersz po raz drugi zapisał w dzienniku Szewczenki przyszły mecenas (założyciel zakładu edukacyjnego w Kijowie) Hryhorij Galagan. Prawdopodobnie idea pokuty imperium wydawała się wówczas czymś nadzwyczajnym. Tak jak i teraz…
„Z ROSJI Z MIŁOŚCIĄ” W październiku 2008 r. moskiewskie „Izwiestija” opublikowały (a ich ukraiński klon powielił) artykuł P. Borodina, któremu Kreml powierzył opiekę nad „państwem związkowym Rosji i Białorusi”. Chodzi o reformowanie na wpół martwej WNP według zasad na wpół żywego sojuszu Moskwy i Mińska. Artykuł rozpoczyna się epicko: „We współczesnym świecie dominują tendencje do integracji międzypaństwowej, przede wszystkim gospodarczej. Właśnie prawa makroekonomii pobudzają coraz ściślejszą integrację Unii Europejskiej. Te same prawa działają również na przestrzeni postradzieckiej. Przy tym trzeba jasno rozumieć: nikt nikogo nie chce »połknąć«. Zjednoczenie może się odbywać jedynie na zasadzie konfederacyjnej. Zbudowanie własnej konfederacji jest dla nas nieporównywalnie łatwiejsze niż dla krajów, które weszły do UE: mamy wspólną kulturę, na przestrzeni postradzieckiej wciąż mówi się po rosyjsku. Trzon armii, przemysłu i nauki byłych republik ZSRR stanowią kadry sowieckie”. Uczcie się, początkujący oszuści, jak trzeba przetasowywać karty: zaczynamy od integracji gospodarczej.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Witalij DONCZYK: “ON “ŁUPAŁ SKAŁĘ” Dzisiaj słyszę wiele rozczarowań nie tylko pomarańczowymi, bo to siła różnorodna, ale ogólnie polityką. Dlatego teraz wielu wspomina tych liderów ruchów demokratycznych, którzy zaczynali, byli w aureoli społecznego szacunku i miłości, poczynając od Łukjanenki, Horynia, Badzia, tych, którzy wrócili z uwięzienia, i pisarzy, którzy stawali przeciwko totalitarnemu reżimowi. Dzisiaj pytają: gdzie są nasze autorytety moralne w polityce? Dlaczego nie można ich porównać z Czornowiłem w konsekwencji walki o Ukrainę? On, oczywiście, mógł się mylić, ale nie dopuszczał kompromisów ani tymczasowych, ani trwałych. On “łupał skałę”. Nie wiem, co mogłoby istotnie zmienić go jako bojownika. Wydawałoby się, oto powstała niepodległa Ukraina, kiedy można już po prostu “politykować” w polityce. Ale okazuje się, że nadal trzeba tu pozostawać bojownikiem. Oczywiście, brakuje nam Czornowiła. To był człowiek pasji. Ten obraz niepodległej wolnej Ukrainy, który wyniósł przez próby, wycierpiał, był kluczowy. Nie znał zmęczenia. On, może, i znał, jak każdy człowiek, chwile rozpaczy, zwątpienia, ale nie ustępował psychologicznie, emocjonalnie. Dlatego też był wielkim organizatorem. A to bardzo niełatwe, wszak trudno było stworzyć taką wielką, pierwszą na Ukrainie prawdziwą partię ideologiczną na bazie Ruchu. Ołena BONDARENKO: “PRZYKŁAD BEZKOMPROMISOWOŚCI” Jestem przekonana, że Wiaczesław Czornowił był wybitną postacią we współczesnej historii Ukrainy — historii zmagań o niepodległość, o prawa człowieka, prawa narodu. To ogromny przykład dla jego rówieśników, współczesnych, obecnie żyjących i przyszłych pokoleń. Jego stanowisko wobec idei narodowej, demokracji, wolności było na tyle uczciwe i szczere, że nie mogły go zachwiać żadne czynniki. To był człowiek nadzwyczajnej uczciwości, nieprzekupności i bezkompromisowości, wszak chodziło o fundamentalne ideowe wartości narodowe. Przypadło mi ogromne szczęście i odpowiedzialność przez długi czas być ramię w ramię z Wiaczesławem Maksymowyczem: kilka lat pracowałam jako zastępca przewodniczącego Ludowego Ruchu. Mogę powiedzieć z całą szczerością, że był to wybitny człowiek w kontaktach z kolegami, współpracownikami, współmyślicielami, członkami partii, człowiek ogromnej dobroci, zrozumienia. Znał z imienia wszystkich pracowników aparatu Ruchu, bardzo wielu członków Ruchu, był na bieżąco z wydarzeniami ich- Mychajłyna KOCIUBYŃSKA “Gdyby przyszło zaczynać wszystko od nowa i wybierać, wybrałbym życie, które przeżyłem — pisał Wiaczesław Czornowił w swojej “Kolumnie redaktora” gazety “Czas-Time”. — Nie będziemy mówić wielkich słów o idei, odpowiedzialności itp. Postanowiłeś, że tak, a nie inaczej trzeba działać. Wierzysz w swoją drogę? Idź i nie zbaczaj z niej! Aby zachować to, co jest najcenniejsze dla każdego człowieka, godność i szacunek do samego siebie oraz odwagę bycia uczciwym. Przed sobą. Przed rodakami. Przed Ukrainą”. Znam Sławka Czornowiła z dalekich lat 60. Wśród grona tych, z którymi szczęśliwie zetknął mnie los, nieobłudnych, oddanych idei, egzystencjal- Zdjęcie Petra Antonenki jego osobistego życia. Mógł poprawić nastrój, ducha człowieka, zapytać: “Jak Twój syn? Jak zdrowie Twojej mamy?”, nazywając syna czy mamę z imienia i imienia ojca. Był moim nauczycielem nie tylko w kształtowaniu politycznym, ale i w sytuacjach życiowych. Przyjechałam do stolicy z Ługańska w 1993 roku, zaproszono mnie do pracy w Ludowym Ruchu. W odróżnieniu od wielu naszych demokratów, brakowało mi doświadczenia politycznego. Wszystkiego, co umiem, nauczyłam się od Wiaczesława Czornowiła. Był nie tylko przykładem bojownika o ideę narodową, ale i człowieka, który wierzył w Boga, w Ukrainę, w najlepsze cechy człowieka. Czasami się mylił, ufając ludziom, ale uważał, że to lepiej niż nieufność. Teraz bardzo nam brakuje Czornowiła jako człowieka, który zawsze był nadzwyczaj przyzwoicie wyrobionych, on od początku miał swoje miejsce, swoje powołanie. Na tle ludzi typu Switłycznego, do których należałam i ja, i których umownie nazywano “filologami”, ludzi dalekich od czystej polityki, którzy do wszystkiego dochodzili przez kategorie etyki i estetyki, Sławek zawsze wyróżniał się jako polityk — z wyraźną świadomością celu i próbą wypracowania konkretnych sposobów jego osiągnięcia. Takim był i jako czynnik organizujący szesnastoznaczny ruch Oporu, i jako wydawca “Ukraińskiego Wisnyka”, i w swojej niełatwej obozowej i zesłańczej epopei — to właśnie on kierował walką o status więźnia politycznego i to właśnie jego współwięzień i przyjaciel Stusa i Czornowiła Mychajło Hejfec nazywał “zekowskim generałem”. Zawsze i wszędzie był człowiekiem z jasnym samookreśleniem i świadomą motywacją czynów: “Stale trzeba się samodoskonalić, jak sportowiec trenować”, zauważył w jednym z listów. Miał błyskawiczną reakcję, zawsze był gotowy do działania, nie czekając na dogodną okazję, nie uznając “tych jałowych zachowawców potencjałów na dobre dni, czyli na nigdy”. W ocenie Czornowiła dla mnie przede wszystkim liczy się moralna dominanta jego osobowości i czynu: “Wszyscy trzymamy się tylko na moralnym samozachowaniu”. “Moralne samozachowanie”… To, czego tak brakuje współczesnemu politykowi. Z listu do syna: “Nie mam tej nością. Bo są ludzie, którzy wcielają nieprzyzwoite rzeczy, zapominając, że Ukraina u nas jest jedna. Arsenij JACENIUK: “NOSICIEL UKRAIŃSKICH WARTOŚCI” Ja, niestety, nie byłem znajomy z Czornowiłem, bo wtedy jeszcze polityką się nie zajmowałem. Ale bardzo wielu ludzi mi o nim opowiadało, niemało też czytałem. Dlatego nazwałbym go prawdziwym Ukraińcem, nosicielem ukraińskich wartości. Brakuje nam teraz takich sprawiedliwych Ukraińców, brakuje uczciwych ludzi. I bieda w tym, że z roku na rok jest ich mniej. Ale będziemy walczyć! Lilija HRYHOROWYCZ: “JEGO OBRAZ PRACUJE NA UKRAINĘ” Oczywiście, brakuje nam Czornowiła. Gdyby
„zasadniczości” (nazywanej jeszcze „chłopską upartością”), kiedy własne ambicje, osobista niechęć lub trzeciorzędne drobnostki sprowadza się do rangi zasad, a nawet różnic światopoglądowych — i zaczyna się kolejna awantura, którymi przepełniona jest nasza historia. Bóg z nią, z taką bezpłodną „twardością”. Dla sprawy, dla rzeczywistego postępu można przemilczeć, można i na kompromis pójść. Ale przy takiej swojej „nietwardości” wiem, że jest granica, której nigdy nie przekroczę, choćby mnie nawet szatkowano na drobne kawałki, i jest gwiazda przewodnia, która będzie mi świecić, nawet gdy zostanę sam na pustyni”. Rozmyślając nad losem „rycerza absurdu” Borysa Antonenki-Dawydowycza, w liście do autora tych słów twierdził: „Nawet kula Chwylowego waży mniej niż ciężar tak długiego i tak konsekwentnego życia”. Razi go „taki sobie radykalizm biesiadny”, albo — w „Szwejku”: „Bądźmy Czechami, ale nie afiszujmy się”. Radykalizm na pokaz, słowny patriotyzm, zależny od sytuacji, „sobie na umyśle” — wszystko to było mu obce i nieakceptowalne. Takie całkowite pochłonięcie, egzystencjalne zaangażowanie w sprawę, nieuznawanie — nawet pozornych, dla przyzwoitości, dla taktycznej korzyści — podwójnych standardów niekiedy było odbierane przez jego otoczenie, zwłaszcza w niezdrowej atmosferze praktycznej działalności politycznej, jako autorytaryzm. Właściwie od tej podwójnej moralności ucierpiał pod koniec życia, otruty zdradą i niezrozumieniem. Organicznie nie znosił gry ambicji na tle patriotycznej działalności, choroby hetmaństwa. Był obcy narodowej wszystkożerności, idealizacji swojego tylko dlatego, że jest swoje. Nieomylnie rozpoznawał napiętnowany przez Szewczenkę typ „kirp-hnuczkoszyjenkowych” — czy byłby żywy, w Ukrainie polityka w górnym szczeblu byłaby naprawdę uczciwa. Przecież był postacią znaczącą: jak mówił, tak żył. Dzisiaj u nas, niestety, wszystko tak bardzo ugrzęzło w brudnych technologiach epoki pierwotnego gromadzenia kapitału, że takiego punktu odniesienia, takiego symbolu, pochodni po prostu nie mamy. Absolutność Tarasa Szewczenki polega na tym, że ukształtował on pozycje światopoglądowe narodu. Uniwersalizm Czornowiła w tym, że ukształtował uczciwą europejską politykę na rzecz interesów narodowych. Dzisiaj u nas jest polityka na rzecz tej czy innej osoby, własnych prywatnych, korporacyjnych, czasem kryminalnych interesów. Polityki zaś na rzecz interesów narodowych nie ma. Najwyraźniej dlatego, że nie ma Czornowiła. Bez niego Ukraina znacznie dłużej będzie się miotać na drodze, którą kiedyś poeta nazwał „na jasne wody, na ciche zorze”. Ale mimo wszystko do tego dojdziemy, bo był taki syn narodu ukraińskiego jak Wiaczesław Czornowił, i jego obraz, jego ofiara pracują dla Ukrainy. Władysław KAŚKIW: „AKADEMIA POLITYKI” Czornowił dla mnie to akademik polityki. Należy on bezsprzecznie do kategorii wielkich ludzi Ukrainy. Na czym polega jego bogactwo dla nas, młodego pokolenia? Byłem studentem, kiedy Czornowił osiągnął zenit politycznej sławy, kiedy stał się uosobieniem naszych zmagań wyzwoleńczych. To jak na uniwersytecie: jest profesor, który cię wykłada, szanujesz go, kochasz za profesjonalizm. A jest luminarz w nauce. Właśnie takim był dla mnie Czornowił. Jeśli oceniać z punktu widzenia historii politycznej Ukrainy, to Czornowił jest jednym z niewielu, którzy są nie tylko politykami, ale mężami stanu. Widział Ukrainę nie tylko w danym konkretnym momencie, ale i w perspektywie oraz retrospektywie jako samowystarczalne państwo. Dzisiaj, niestety, bardzo mało jest takich polityków. W Ludowym Ruchu jako szerokim zrzeszeniu społecznym byłem od szkoły. A o perypetiach w środowisku partyjnym trudniej mi sądzić. Ale to, że rozłam w partii nastąpił w wyniku celowej prowokacyjnej pracy, jest oczywiste. Myślę, że plejada romantyków, którzy tworzyli Ludowy Ruch, nie miała „odporności” na cyniczne działania naszych wrogów czy oponentów. Ale prawda zwycięża. Sprawa Ludowego Ruchu żyje i choćby jak nazywano obecnie jakikolwiek polityczny drive, na zawsze pozostanie w historii to, że państwo ukraińskie powstało z Ludowego Ruchu. Rozmawiał Petro ANTONENKO-to ze współczesnym buzdyganem czy współczesnym piórem w kieszeni” (z listu do żony). Ekstrawertyk, otwarty, zwrócony ku ludziom, chciał widzieć w nich dobro i nie był nastawiony na oczekiwanie ciosu od bliźniego. Mówią, że słabo znał się na ludziach. Cóż, obserwując te przykre transformacje, których doświadczali i doświadczają niektórzy z jego byłych kolegów i współpracowników, jakby utwierdzasz się w tym. Ale mimo przeoczeń, być może błędnych ocen, nieudanych ruchów taktycznych, a nawet błędów strategicznych (nie warto idealizować Czornowiła jako „wzorcowego” polityka — był emocjonalnym, opętanym, ale żywym, a więc sprzecznym człowiekiem), zawsze poddawał się imperatywowi moralnemu. Nigdy nie „handlował” Ukrainą — ani w małym, ani w wielkim. Ani w gabinecie śledczego, ani w parlamencie. Ani jako członek-założyciel Grupy Helsińskiej, ani jako przewodniczący Ruchu i kandydat na prezydenta. Nigdy nie należał do tych, których Wasyl Stefanyk nazywał „karierowiczami” i „dorobkiewiczami”. Zawsze dla niego Ukraina była ponad wszystko. I to nie jest frazes. Ogólnie nie nadużywał patriotycznego frazesu. Te wysokie słowa, które przebijają się na zewnątrz, są u niego wycierpiane, poparte czynem i „opłacone” życiem. Im wierzysz… I na zakończenie — zwięzła i niezwykle trafna charakterystyka Czornowiła w napisanym pod świeżym wrażeniem jego tragicznej śmierci liście znanego literaturoznawcy z Australii Marka Pawłyszyna: „Dla mnie Czornowił był bodaj jedynym z Ukraińców, który zdołał zrobić krok od dysydentyzmu do wielkiej polityki. Był najbardziej widocznym łącznikiem teraźniejszości z tym jasnym okresem, kiedy ukraińskość wyznawali tylko bohaterowie. Mam nadzieję, że odejście Czornowiła otrzeźwi siły narodowe i demokratyczne oraz zmusi je do opamiętania się i porzucenia ostatecznych ćwiczeń w samozniszczeniu”. Mieć nadzieję nigdy nie jest za późno… 25 marca 1999 roku zginął Wiaczesław Czornowił. Mimo oficjalnego werdyktu śledztwa, że był to zwykły wypadek, społeczeństwo nie porzuca myśli o zaplanowanym zabójstwie politycznym. Zresztą śledztwo w tej głośnej sprawie wielokrotnie to przerywano, to wznawiano. Mamy nadzieję, że prawda w końcu zostanie ustalona. Śmierć Czornowiła tragicznie zbiegła się z rozłamem Ludowego Ruchu Ukrainy, najpotężniejszej organizacji społeczno-politycznej, która walczyła o niepodległość państwa ukraińskiego. Niestety, rozłam partii, jak pokazały kolejne 10 lat, praktycznie odsunął niegdyś potężny Ruch na margines ukraińskiej polityki. Jednak to temat osobnej rozmowy, którą zainicjowała nasza gazeta, rozpoczynając dyskusję o jedności narodowo-demokratycznych sił państwowotwórczych. Teraz chcemy uczcić pamięć wybitnego patrioty Ukrainy. Nasza gazeta zwróciła się do współpracowników Czornowiła, ludzi, którzy go znali, młodej generacji polityków. Poprosiliśmy o opowiedzenie o roli Wiaczesława Czornowiła w najnowszej historii Ukrainy, o tym, dlaczego właśnie obecnie dotkliwie odczuwamy brak takiego polityka w życiu społecznym. Na te pytania odpowiadają: jeden z fundatorów Ludowego Ruchu, akademik NAN Ukrainy Witalij Donczyk, deputowani Rady Najwyższej Ukrainy obecnej kadencji.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Nadia Switłyczna
Iwan Switłyczny zdecydował w wieku 62 lat przejść na tzw. „wczesną” emeryturę i już teraz, w styczniu, przechodzę do kategorii czekistów, to znaczy będę czekać na czek w każdą drugą środę miesiąca. A ponieważ ten czek jest zbyt mały, by za niego po prostu przeżyć, to stawszy się czekistką, czyli emerytką, muszę dalej pracować w Muzeum, tak jak dotychczas. I pisma „Wira” nikt nie chce ode mnie przejąć, więc ciągnę i ten wóz. Jak przebiegła konferencja hrynczenkowska? Jak nasza Starobielszczyzna? Pozdrówcie rodzinę. Chrystus się rodzi! Sławmy Go! Wasza Nadia S.”
Tablice pamiątkowe ku czci Iwana i Nadii Switłycznych znajdują się teraz również obok siebie — w budynku Wydziału Starobielskiego Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Nasza pamięć o sławnych rodakach ma charakter aktywny, dlatego też pierwsza książka Nadii Switłycznej ukazała się w Ługańsku, a w bibliotece Wydziału Starobielskiego urządzono ekspozycję muzealną. Zgromadzono tam książki Iwana i Nadii Switłycznych, które stały się obiektami badań wykładowców i studentów. We wrześniu 2009 roku w Ługańskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki (Wydział Starobielski) planują przeprowadzić Ogólnoukraińską konferencję naukowo-praktyczną „Literackie, publicystyczne, naukowe dziedzictwo Iwana i Nadii Switłycznych w rozwoju kultury narodowej drugiej połowy XX wieku”, poświęconą osiemdziesiątej rocznicy urodzin pisarza, naukowca, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, obrońcy praw człowieka Iwana Switłycznego. Na konferencji planują rozpatrzyć problemy: Iwan Switłyczny — duchowe oparcie pokolenia lat sześćdziesiątych. Studia literaturoznawcze i językoznawcze Iwana Switłycznego. Iwan Switłyczny — poeta, tłumacz. Problemy tekstologii i poetyki. Działalność obrończa, publicystyczna, literaturoznawcza, dziennikarska, redaktorska i wydawnicza Nadii Switłycznej. Cechy językowo-stylistyczne twórczości Iwana i Nadii Switłycznych. Krajoznawczy aspekt badania twórczości Iwana i Nadii Switłycznych w wyższych i ogólnokształcących placówkach oświatowych. Postać Iwana Switłycznego w literaturoznawstwie i pamiętnikarstwie. W celu przygotowania do druku i wydania prosimy o przesyłanie także wspomnień o Nadii i Iwanie Switłycznych oraz ich listów. Materiały prosimy przesyłać na adres: 91011, m. Ługańsk, ul. Oboronna 2, Ługański Narodowy Uniwersytet imienia Tarasa Szewczenki, do Ołeksija Neżywoho. W październiku 1998 roku Nadia Switłyczna pozostawiła wpis w księdze pamiątkowej gabinetu-muzeum literaturoznawczo-krajoznawczego Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. „Zazwyczaj ludzie zaczynają szukać swoich korzeni, gdy stają się starsi, a nawet tracą naturalne źródła. Starannie dobrane materiały muzealne nie tylko pomogą przyszłym nauczycielom w pracy, ale także zachęcą każdego do badania własnego rodowodu, bo każde życie jest unikalne i stanowi cząstkę historii narodu”. Teraz te słowa są wypisane na tablicy pamiątkowej. Odsłonięto ją 7 listopada — w przeddzień urodzin Nadii Switłycznej. Autorem tablicy pamiątkowej jest rzeźbiarz O. Redkin. Zaprezentowano podręcznik pomocniczy „Badanie twórczości Iwana i Nadii Switłycznych w szkole” oraz podręcznik elektroniczny „Krajoznawstwo literackie. Ługańszczyzna”. Badania nad życiorysem sławnych rodaków w ich rodzinnych stronach trwają.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksij NEŻYWYJ, docent Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki, laureat nagrody im. B. Hrinczenki. Najczęściej Nadię Switłyczną wspomina się, gdy mowa o jej starszym bracie — Iwanie Ołeksijowyczu Switłycznym, wszak jeszcze bardziej zżyli się oni życiowymi próbami, połączeni jednym celem: obroną godności ludzkiej i narodowej właśnie w okrutnych czasach ich znieważania. Wieś Połowynkyne w rejonie starobielskim na Ługańszczyźnie. Tutaj urodzili się brat i siostra Switłyczni: Iwan — 20 września 1929 roku, a 8 listopada 1936-go — Nadia. Ukończywszy szkołę średnią nr 1 w mieście Starobielsk, Nadia Switłyczna w 1953 roku wstępuje na ukraiński oddział wydziału filologicznego Charkowskiego Uniwersytetu Państwowego, czyli rok po ukończeniu uczelni przez brata Iwana, gdzie nazywano ją „małą siostrzyczką wielkiego brata”. Po ukończeniu — praca pedagogiczna przez cztery lata w mieście Antracyt (nauczycielka, zastępca dyrektora, dyrektor szkoły średniej dla pracującej młodzieży). Potem praca jako bibliotekarka w sąsiedniej wsi Bajdiwka oraz w Połowynkyne. Od stycznia 1964 roku Nadia Switłyczna jest w Kijowie, w znanej wielu osobom jednopokojowej mieszkaniu, gdzie mieszkali brat Iwan i jego żona Łeonida Pawliwna. Szukając dzisiaj źródeł szistdesiatnyctwa jako szczególnego nurtu ideowo-estetycznego w sztuce, przede wszystkim w literaturze, badacze wymieniają jako pierwsze imię Iwana Switłycznego. W latach sześćdziesiątych XX wieku Iwan Switłyczny stał się nauczycielem dla wielu, a przede wszystkim dla najbliższych. Siostra Nadia wspominała: „Iwan był dobrym nauczycielem, nie na darmo często nazywają go Nauczycielem przez wielkie N, i wielu może mi pozazdrościć: mieć takim nauczycielem rodzonego brata — to prawdziwe szczęście. Najważniejsze — uczył nienachalnie, po prostu dając wzór relacji i zachowania”. Nadia Switłyczna wkrótce poznaje wielu młodych twórców, włącza się w proces samwydawu, przepisuje utwory pisarzy-szistdesiatnyków, propaguje wiersze Wasyla Symonenki, staje się aktywną uczestniczką swoistych akcji protestu przeciwko totalitarnej despocji. Nadię Switłyczną aresztowano 18 maja 1972 roku, wtedy też zabrano do domu dziecka jej dwuletniego syna Jaremę, którego wychowywała sama. Tylko dzięki naleganiom Łeonidy Switłycznej chłopca oddano babci do Połowynkyne, a oficjalną opiekę prawną sformalizowano na siostrę Marię Ołeksijiwnę i jej męża. Zrozumiałe, że w celi więziennej ból po synu nie opuszczał jej, ale godność ludzka była ponad wszystko. W dniu urodzin brata, 20 września 1972 roku, Nadia Switłyczna postanowiła zaśpiewać wszystkie pieśni, które znała o Iwanie, pomimo zakazu strażników. Iwan Switłyczny zadedykował jej wiersz „Łabędzia pieśń”: W świecie zarazy i zmory, Niemoty i głuchoty, Gdzie mędrcy musztrą menty, Linczują dusze bez wyboru, — Tam pieśń, wytwór wysokości, Wolności i prężnej przestrzeni, Runęła wolnym ptakiem w górę, W wir! W niebo! W światy! …Uwięzienie zakończyło się 18 maja 1976 roku, lecz nie skończyły się tułaczki bez pracy i zameldowania, nadzór administracyjny i prześladowania. W końcu otrzymano pozwolenie na wyjazd za granicę. W autobiografii Nadia Switłyczna pisała o tym tak: „W USA mieszkam od 8 listopada 1978 r. — początkowo w Filadelfii w rodzinie Sofii i Tytusa Hewryków (sponsorów), potem — w Newark i Irvington, stan New Jersey. Pierwszy rok pracowałam w Ukraińskim Instytucie Uniwersytetu Harvarda, później — w wydawnictwie „Prolog”, a od 1982 r. — w radiu „Swoboda” aż do zamknięcia nowojorskiego korespondenta w 1994 r. Ostatnie miejsce pracy — Ukraińskie Muzeum w Nowym Jorku i redagowanie czasopisma „Wira” dla Zjednoczenia Ukraińskich Prawosławnych Siostrzeństw w USA. Od 1998 r. — na emeryturze. Pracą społeczną zajmowałam się najbardziej w zastępie płastowym „Werchowynky” i w organizacji „Prawa człowieka w XX w.” (popularniejsza nazwa — Zagraniczne Przedstawicielstwo Ukraińskiej Grupy Helsińskiej), której założycielem i kierownikiem był gen. Petro Hryhorenko (1907—1987). W latach 1980—1985 opracowywałam i wydawałam miesięczny biuletyn informacyjny „Wistnyk represij w Ukrajini” oraz różne dokumenty Ukraińskiej Grupy Helsińskiej; opublikowałam setki komunikatów informacyjnych od ZP UGH; opublikowałam samwydawnicze wydania „Ukrajinśkoho wistnyka” (6), „Ekspres-wistnyka” (4), almanachu „Kafedra” (2). Byłam redaktorem wydań książkowych: zb. poezji J. Łesiwa „Myt”, książki dla dzieci M. Horbala „Kołomyjka dlja Andrijka”, zbiorów M. Rudenki „Za gratamy”, M. Horbala „Detali piszczanoho hodynnyka”, W. Stusa „Palimpsesty”, H. Sniehirowa „Twory”. Publikowałam wspomnienia o B. Antonence-Dawydowyczu, H. Sniehirowie, A. Horśkiej, I. Switłycznym, W. Marczenku, W. Stusie, szistdesiatnykach, represjach 1972 r. Pisałam artykuły wstępne do wydań J. Łesiwa, Ju. Łytwyna, M. Rudenki, W. Stusa, M. Horbala”. Za tym lakonicznym wykazem — wielce trudna i wytrwała praca w imię Ukrainy, za co wraz z bratem w 1994 roku została uhonorowana Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Od 1994 roku Nadia Switłyczna przyjeżdżała na Ukrainę, zawsze odwiedzała Ługańszczyznę. W bibliotece Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki pozostały podarowane książki, wśród nich wspomnienia o Iwanie Switłycznym „Dobrooky”, które opracowywała wraz z Łeonidą Switłyczną. A studenci mieli możliwość za środki, które przekazała Nadia Switłyczna, przeprowadzić ekspedycję folklorystyczną do wsi Ołeksijiwka w rejonie perewalskim, gdzie pod koniec XIX wieku pracował Borys Hrinczenko. Bolało ją, że jedyna szkoła w Starobielsku z ukraińskim językiem nauczania już w latach niepodległości stała się gimnazjum z rosyjskim językiem nauczania. Nasze relacje z roku na rok stawały się silniejsze, o czym świadczy jeden z listów do autora tych słów: „8. 1. 99 r. Dużo zdrowia, drodzy Ołeksiju Iwanowyczu i Ludo! Serdecznie dziękuję za list, zdjęcia (siostry i pomnika Hrycia) oraz wycinek o sali muzealnej. Prawie jednocześnie (czyli prawie tego samego dnia) wyszedł magazyn „Wira”, egzemplarz którego przesyłam z artykułem Ludy o Marii Zahirnej, dołączam także odbitkę artykułu. Oprócz tego przesyłam kopię swojego listu do prasy w sprawie tablicy pamiątkowej. U mnie od naszego spotkania mało co się zmieniło, choć zmienił się mój status życiowy. Nie czekając 65 lat, ja”
Tłumaczenie maszynowe
Iwan PASEMKO, kierownik wydziału koordynacji krajowych i zagranicznych ośrodków ukrainoznawstwa Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy, laureat nagrody Fundacji Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Nowym Jorku
W Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela odbyły się drugie Ogólnoukraińskie Czytania Naukowe, poświęcone pamięci doktora nauk filologicznych Anatolija Pohribnoho, które w zeszłym roku zainicjował Naukowo-Badawczy Instytut Ukrainoznawstwa Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy. Czytania rozpoczęto pokazem filmu dokumentalnego, który stworzyli wychowankowie profesora A. Pohribnoho — studenci Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Kierownik wydziału literatury ukraińskiej Ołeksandr Chomenko, komentując film, opowiedział o naukowej i twórczej działalności ukraińskiego patrioty, który poświęcił życie walce o ukraińską kulturę, język, o to, aby nasz język brzmiał z ust każdego urzędnika, którzy nierzadko lekceważą ten wymóg Konstytucji Ukrainy. W czytaniach wzięli udział przedstawiciele społeczności naukowej, pedagogicznej i oświatowej stolicy. Anatolij Pohribnyj był jednym z pierwszych kierowników wydziału literatury ukraińskiej Instytutu Ukrainoznawstwa przy Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki. I dziś o nim w Instytucie wspominają jako o znakomitym naukowcu, konsekwentnym obrońcy ukraińskiego słowa.
Profesor Petro Kononenko nakreślił postać tej twórczej, niespokojnej osoby, która inspirowała wszystkich, wzywając, by nie obserwować z bierną obojętnością, jak ginie nasze słowo, lecz stawać w szeregach bojowników z renegatami, którzy w zagładzie naszego języka upatrują jakiegoś szczególnego „zwycięstwa”. Zastępca przewodniczącego Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Wołodymyr Borejczuk podkreślał potrzebę walki o ukraińskie ideały w taki sposób, w jaki działał znany naukowiec, pedagog i pisarz. Z poruszeniem wystąpił ukraiński pisarz Serhij Placzynda. Wspomnieniami o małej ojczyźnie Anatolija Pohribnoho, wsi Moczałyszcze na Czernihowszczyźnie, podzielił się jego rodak — poeta Dmytro Hołowko. Polityk, jeden z liderów walki o niepodległość Ukrainy, człowiek o znacznym stażu w mordowskich obozach, Mychajło Horyń wspominał Anatolija Pohribnoho jako swojego współtowarzysza w walce o te same ideały, za które na cementowej podłodze tego sowieckiego „raju” w Mordowii minęły najlepsze twórcze lata I. Switłycznego, W. Stusa, O. Tychoho, W. Czornowoła, W. Owsijenki, J. Proniuka, B. Horynia. Wystąpili kierownik wydziału kultury, ludowa artystka Ukrainy Walentyna Korotia-Kowalska, dawny student profesora A. Pohribnoho, obecnie redaktor naczelny gazety „Chliborob” Oleh Hawryłczenko, a także autor tych słów. Referat o Anatoliju Pohribnym, badaczu praktyk językowych Iwana Franki, wygłosiła pracownica naukowa wydziału Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa „Język jako ukrainoznawstwo” Natalia Karpenko. Leitmotivem wystąpień było to, że obecnie jedynie zbliżamy się do ogarnięcia prawdziwej skali duchowej postaci profesora. A oto za trybuną — Halina Pohribna, żona Anatolija Hryhorowycza, której słowo i rada zawsze były dla niego potrzebne. Wychowali dwóch synów, Walentyna i Witalija, którzy już w latach szkolnych przywykli, że nasz język to ukraiński; od dzieciństwa uświadamiali sobie, że jesteśmy Ukraińcami, i żadne towarzystwo nie mogło źle wpłynąć na ich wysoką świadomość narodową, na ich codzienne porozumiewanie się po ukraińsku. Drugie Ogólnoukraińskie Czytania Naukowe pamięci profesora Anatolija Pohribnoho stały się zauważalnym wydarzeniem kulturalnym w życiu naukowym i społecznym stolicy Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Filaret. W wydarzeniu wzięli udział: przewodnicząca Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wira Ulianczenko, minister kultury i turystyki Wasyl Wowkun, minister obrony Jurij Jechanurow, minister ds. rodziny, młodzieży i sportu Jurij Pawłenko, deputowani ludowi, przedstawiciele władz lokalnych oraz organizacji kozackich. Wiktor Juszczenko złożył kwiaty pod pomnikiem wybitnego ukraińskiego hetmana. W Kijowie Prezydent wziął udział w ceremonii odsłonięcia kamienia pamiątkowego w miejscu wzniesionego kosztem Iwana Mazepy Soboru Wojskowego św. Mikołaja. „Dzisiaj oddajemy cześć budowniczemu państwa, mądremu politykowi, dyplomacie i dowódcy, utalentowanemu poecie, mecenasowi oświaty i sztuki, obrońcy naszej wiary” – powiedział Prezydent. Wiktor Juszczenko uważa, że należy przywrócić sprawiedliwość wobec tego wybitnego męża stanu i powiedzieć wreszcie całą prawdę o nim. Na podstawie materiałów z Internetu przygotowała Ołena Szułha. Zdjęcie ze strony internetowej Prezydenta Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
20 marca w ramach obchodów 370. rocznicy urodzin hetmana Iwana Mazepy Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko odwiedził wydarzenie kulturalno-oświatowe „Wieczór Mazepowski”, które odbyło się w Narodowej Operze Ukrainy. Prezydent zaznaczył, że żaden inny działacz ukraińskiej historii nie wywoływał większego zainteresowania i ostrzejszych dyskusji na świecie. Mimo nacisków Moskwy, Iwan Mazepa wytrwale i konsekwentnie dążył do głównego celu: przekształcenia Ukrainy w państwo europejskiego wzorca z zachowaniem tradycyjnego ustroju kozackiego. Prezydent szczególnie podkreślił wysiłki hetmana Mazepy na rzecz stworzenia z kozackiej starszyzny nowej, państwowotwórczej elity oraz przekształcenia ukraińskiego kozactwa w potężne regularne wojsko. „W 1704 roku Iwanowi Mazepie udało się zjednoczyć Prawobrzeżną i Lewobrzeżną część Ukrainy w jedno państwo... Ukraina ożywała jako kraj europejskiej kultury i tradycji” — przypomniał W. Juszczenko, dodając, że marzeniem hetmana było samodzielne, szanowane w Europie państwo ukraińskie. „Iwan Mazepa nie jest zdrajcą. Iwan Mazepa jest obrońcą ojczystej ziemi. Iwan Mazepa powstał dla Ukrainy. Pora ostatecznie rozwiać obłudne mity o rzekomej zdradzie hetmana” — powiedział Prezydent, podkreślając, że przez wieki jego patriotyczny czyn inspirował ukraińskich patriotów do walki o niepodległość państwa. Mówiąc o ważności przywrócenia historycznej prawdy o hetmanie Mazepie, Wiktor Juszczenko przypomniał, że jeszcze u zarania niepodległości Ukrainy w Mazepincach ustawiono pierwszy pomnik wybitnego rodaka, a dwa lata temu we wsi zbudowano drewnianą kozacką cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy. W Baturynie ustawiono jeszcze jeden pomnik Mazepy, stworzono muzeum hetmana. Odnowiono także inne budowle związane z jego działalnością wojskową. „Największym uznaniem prawości hetmana Mazepy stało się niepodległe państwo ukraińskie”. Prezydent przebywał na Kijowszczyźnie, we wsi Mazepince w rejonie białocerkiewskim, gdzie wziął udział w molebnie, który odprawił świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy. Ludmiła IWANNIKOWA, m. Kijów. Większość wybitnych ukraińskich historyków XIX i początku XX wieku uważa twórczość ludową za równoprawne, obok dokumentów archiwalnych, źródło badania historii Ukrainy. Takiego zdania byli M. Maksymowycz, I. Sreznewski, P. Kulisz, M. Kostomarow, W. Antonowycz, M. Drahomanow, J. Nowycki, A. Skałkowski. Historię ustną uważali za prawdziwszą i bardziej obiektywną niż oficjalną. Prawdziwym podręcznikiem do historii Ukrainy może służyć zbiór W. Antonowycza i M. Drahomanowa „Istoriczeskije piesni małorusskogo naroda” (K., 1874, 1875). Jednak to twierdzenie nie jest jednoznaczne. Z pieśni historycznych i legend można badać co najwyżej stosunek ludu do własnej przeszłości oraz jej wybitnych działaczy, a i to nie zawsze jest obiektywne, czasami narzucone z zewnątrz przez politycznych i duchowych ciemiężycieli. Dotyczy to w szczególności folklorystycznej interpretacji postaci Iwana Mazepy, Semena Palija, o których, jak zauważa P. Kulisz, bali się śpiewać i opowiadać nawet starcy. Dlatego nie możemy stworzyć obiektywnego wrażenia o funkcjonowaniu folkloru historycznego tamtych czasów: czy go rzeczywiście nie było, czy po prostu nie został zapisany przez zbieraczy, którym respondenci nie ufali. Nierzadko wydarzenia historyczne w eposie ludowym przesuwają się w czasie i przestrzeni, mitologizują się do niepoznania, czyny jednych postaci historycznych przypisuje się innym, a sami bohaterowie całkowicie tracą cechy realnych ludzi, przenosząc się w sferę bajkowych obrazów. Nie wszystkie wydarzenia historyczne zostały wiarygodnie odzwierciedlone w folklorze. Twórcy ludowych dum, pieśni i legend najczęściej zachwycali się bohaterskimi czynami współczesnych, dlatego na przykład tak szeroko przedstawiona w eposie jest epoka B. Chmielnickiego, ale znacznie mniej — tragedie XVIII wieku, w szczególności związane z powstaniem Iwana Mazepy. Oczywiście, znaczną uwagę w pieśniach i legendach poświęcono bitwie połtawskiej, ale żadnych obiektywnych, realistycznych obrazów bitwy nie ma — wydarzenie obudowane jest fantastycznymi szczegółami. Przede wszystkim nieadekwatnie określane są przyczyny wojny rosyjsko-szwedzkiej. Po pierwsze, niespodziewany atak Mazepy w zmowie ze Szwedami (Turkami, Lachami): „Mazepa zmówił się ze Szwedem i z Lachem i otworzył na cara wojnę”; „Zamyślił Mazepa zniweczyć cara, uczynić tak, żeby całkiem cara nie było”; „Siedzą w namiocie troje: Mazepa, Szwed i turecki basza i mówią: „Oto dobijemy całe jego wojsko i królestwo jego na troje podzielimy”. Po drugie, Mazepa pragnie nieograniczonej władzy: Sam ja myślę, sam ja dumam, Jeszcze i Szweda podmawiam W pień Moskala rąbać, Sam ja myślę, sam ja dumam Tym królestwem królować”. Prawda, w jednej z pieśni pochodzenia literackiego znajdujemy całkowicie obiektywne rozumienie sytuacji: Oj nad Ukrainą Hetmańską Gromowa chmura stoi, Oj przyszedł car z armią ruską I chce ją i zniszczyć. Według tego wariantu, hetmańscy kozacy pod kierownictwem Pyłypa Orłyka proszą o pomoc koszowego atamana Iwana Maluszewycza: Mazepa prosi do nas przystać, Naszej Ukrainie pomoc dać,
A potem do Szweda się przyłączyć, I od cara ruskiego odwrócić. Jednak zaporożcy odmawiają poparcia Mazepy: A tyś to zapomniał, Żeśmy carowi przysięgli? Nam nie wolno przysięgi łamać, Nam nie wolno wam pomocy dać. Sama bitwa pod Połtawą również nie jest w pełni naświetlona w ukraińskim folklorze, jednak we wszystkich legendach i podaniach wskazuje się na wcześniejsze zwycięstwo wojsk ukraińsko-szwedzkich nad rosyjskimi oraz na zagubienie cara Piotra I: “Wojska ruskie miały gorsze uzbrojenie niż Szwedzi, rozbili całe wojsko ruskie, przeszli całą ziemię ruską, wszystkie grody i podeszli pod Połtawę”; “Dowojował się car, że oto szybko będzie mu i koniec”; “A Szwed i Mazepa tak już naparli na cara, że mu już i oddychać nie ma jak. I wybłagał on u Szweda tylko trzy dni”; “U cara było wojska mało. Zrobili raz wojnę, zrobili drugą, a na trzecią już nie ma czym wojować. Oto on odprosił się na zgodę”; “Długo oni bili się, kiedy widzi biały car, że Mazepa go zwycięża, lada moment już opanuje całkiem, usiadł i zamyślił się”; “Widzi Piotr, że wojska u Mazepy dużo i że nie pokona on hetmana, i zasmucił się”; “…to Mazepa krzepko koło niego tak się wziął, do tego na końcu przyszło, że car nie ma dokąd się zwrócić, tak już go bardzo zbił Mazepa”. W różnych wariantach legend car Piotr prosi o rozejm w różnym celu: żeby odpocząć, bo już nie ma siły wojować; żeby znaleźć wśród wojowników rycerza albo charakternika, który mógłby wystąpić przeciwko Mazepie; żeby dać możliwość Semenowi Palijowi zebrać się z sił: “…Poszedł Szwed wojną na cara Piotra, poszedł z nim i przeklęty Mazepa. Stanęli pod Połtawą. U cara siła wojska, a u Szweda i przeklętego Mazepy jeszcze większa. Zaczął Szwed bić Moskala, a Piotr i mówi: “Daj mi, Szwedzie, choć trochę oddechu!” Ten dał. Piotr poszedł w swój obóz i pyta: “Czy nie ma, bracia, między wami bohatyra albo charakternika?” Rozejm trwał niedługo — dwa, trzy dni, 12 dni, ale od tego momentu wszystkie wydarzenia stają się fantastyczne, tutaj szeroko wykorzystywane są najbardziej charakterystyczne elementy bohaterskiego eposu: Bitwa pod Połtawą już przedstawiona jest jako pojedynek bohatyrów Semena Palija i Iwana Mazepy, i Semen Palij zwycięża siłą bardzo rzadko, a najczęściej — chytrością, czarami i charakternictwem (o sztuce wojennej w ogóle nie ma mowy). Mazepa już był całkiem pewny zwycięstwa, dlatego, zawczasu świętując je, “pije i hula”, pobłażliwie traktując wojsko Piotra I: “A Mazepa przeklęty siedzi w kamiennym murze na trzecim piętrze i herbatę pije”; “No cóż, — mówi Mazepa Szwedowi, — fortuna wojny w naszych rękach. Trzy dni nie zaszkodzą nam. Nas nikt na świecie nie może pokonać. Mógłby pokonać tylko Semen Palij, tak jego już dawno i na świecie nie ma”. Niespodziewane pojawienie się Semena Palija radykalnie zmienia przebieg bitwy. Semen Palij rycerskim sposobem zawiadamia Mazepę o swojej obecności — strzela z łuku lub rusznicy. Puszczona strzała zwiastuje nieuchronną zgubę Mazepy i jego wojska, więc wystarczyło jednego celnego strzału, żeby rozstrzygnąć los nie tylko bitwy pod Połtawą, ale i całej Ukrainy: “Objechał Palij trzy razy wojsko Mazepy, podniósł się w górę, kiedy patrzy — Mazepa ze Szwedem właśnie obiadują; on strzelił z pistoletu, a kula zaraz i wpadła do Mazepy w łyżkę. Mazepa popatrzył w górę i mówi do Szweda: “uciekajmy, bracie, przepadliśmy, bo Palij już na wolności!” Rzucili i obiad i prędzej uciekać”; “…i załadował srebrną kulą rusznicę, jak strzeli, a Mazepa z Karolem właśnie obiadali, a ta kula prosto im w półmisek i wpadła i zagotowała się krwią. “E, — mówi Mazepa, — już Palij na wolności!” I jak rzucili się uciekać, i sami siebie porąbali”; “Palij puścił strzałkę, ta strzałka wpadła w płat mięsa, gdzie Mazepa z cudzoziemskim królem na radościach ucztował, balował. Jak zobaczyli oni strzałkę, to mówią: “Dość już wojować, bo już jest Semen Palij!” — i do ucieczki wtedy”. Jednak w większości wariantów Semen Palij nie stosuje nawet rycerskiej broni, a wojuje tylko charakternictwem, “anielskim sposobem”: obstawia chorągwiami albo trzy razy objeżdża wojsko Mazepy, zamienia cały szwedzki proch w pył, odwraca oczy wrogom, od czego im się zdaje, że “jak końca świata nie ma, tak i Palijowego wojska”, napędza śmiertelny strach na Szwedów, stawiając w górę trzy ogniste słupy itd.: “A Palij za dwa dni i objechał nocą wojsko Mazepy konno. Jak objechał wkoło, tak i zasmucił Mazepiną rać”; “Mówi Mazepa: “To Palij! On jak przeżegna, to i amen, a jak objedzie wkoło wojska — wojsko zamiesza”. I prawda — jak zamieszały się wojska, dawaj same siebie istrebić”; “Jak zbliżył się Palij bardzo blisko do wojska, stanął, a potem wziął i powoli objechał wkoło całe lackie wojsko. Tylko co on objechał to wojsko, widzi Mazepa, że jego Lachy jakby z rozumu zeszli — wzięli i zaczęli jeden drugiego bić i jeden w drugiego strzelać, i tak do ostatniego człowieka i wybili sami siebie”; “Jak objechał, to kozacy Mazepienkowi jakby zgłupieli i zaczęli jeden drugiego kłuć i rąbać. A Mazepienko w ucieczkę”; “Palij wsiadł na konia i objechał wkoło wojsko Mazepy, i jak postawił tak oto włócznię, to im się zdawało, że to las stoi. Oto oni i zaczęli jechać przez ten las, schylając się. A Palijowi kozacy dawaj rąbać im głowy. A Mazepa spostrzegł, że licho, i jak uderzy w werble: “Hej, bracia, uciekajcie, bo jeszcze stary pies żył!” “Tutaj on zrobił Szwedowi cały proch jego pyłem, na całe wojsko wrogie napuścił wielką mgłę, a potem wyprowadził w górę trzy wysokie ogniste słupy i napędził na Szweda i na Mazepę taki wielki strach, że oni porzucili całe swoje dobro i dawaj szybciej uciekać”. Prawda, w niektórych wariantach Semen Palij jednak ucieka się do działań wojennych, ale do tego on nie traci wiele wysiłku, bo zwycięża gromadą z 12 osób albo jednym strzałem z armat, załadowanych na krzyż: “Oto i wziął ładować armaty na krzyż: ta tam, a ta tam. “Teraz, — mówi, — strzelajcie, to nie wiele zostanie!” Jak uderzyli, to tak jakby roślina na pogorzelisku zostanie, to tak z tego wojska zostało. Oto i pogonili Mazepę”. Zatem, i zwycięstwo w bitwie pod Połtawą, i całą sławę jej przypisują białocerkiewskiemu pułkownikowi Semenowi Palijowi, o którym lud układał liczne legendy, pieśni i dumy. On i jest prawdziwym bohaterem eposu XVIII wieku: Oj już chmiel, cienka chmielinka Koło drzewa wije się, Już szwedzki król z Palijem Semenem Pod Połtawą bije się. Oj już chmiel, cienka chmielinka Z tyczki pochylił się, Już szwedzki król Palijowi Semenowi W nóżki pokłonił się.
Tłumaczenie maszynowe
Kiedy bitwa pod Połtawą wyłania się przed nami z pieśni ludowych i legend „jak na dłoni”, nie można tego powiedzieć o tragedii baturyńskiej. Nic dziwnego, bo przez ponad sto lat, odkąd dokonano pierwszych zapisów folkloru, władza duchowna i świecka całkowicie wywabiła pamięć historyczną o Baturynie, więc miasto wspomina się epizodycznie w niektórych legendach, w szczególności zapisanych przez P. Kulisza, a jego los można jedynie odgadywać w aluzjach do okrutnych represji przeciwko Hetmanatowi, którymi ukarał Ukraińców moskiewski car „za Mazepę”. W jednej legendzie być może istnieje aluzja do heroicznej obrony Baturyna, jednak bitwa ta opisana jest raczej jako część batalii połtawskiej lub jako jej preludium: „Oto zaczął bić Mazepa na Cara, to Bóg wie, co robić. Aż na podział na cerkiew pozaciągał w Baturynie armaty i bił. Tak zbił, że już, — mówi kozak, — tak nasze wojsko zakręciło się, że przepadać, i tyle”. Wspomina się Baturyn i w dumie „Bitwa Połtawska”, którą po raz pierwszy opublikował I. Srezniewski w zbiorniku „Zaporozkaja Starina” (1833) i którą większość naukowców (M. Drahomanow, F. Kołessa, K. Hruszewska, B. Kyrdan i in.) uważa za falsyfikat. „Przyglądając się bliżej nowszym wierszom tej dziwnej »dumy«, zobaczymy, że są one prawie w całości zrobione z manifestu carskiego o tym, jakoby szwedzki król postępował w »niekolkich dierewniach«” — pisał M. Drahomanow. Właśnie szwedzkiemu królowi i jego zwolennikowi Mazepie autor „dumy” przypisuje okrutne zniszczenie Baturyna: To zaczął król szwedzki z Mazepą potajemnie uciekać, Na carskich ludzi uderzać: Mnogo carskich ludzi pobijali. A w grodzie w Baturynie Mużyków i żon W pień siekli i rąbali, Cerkwie palili, Święte i ikony pod nogi deptali, Płyty sprawiali, Na tamtą stronę Dniepru uciekali. M. Drahomanow uważał to miejsce za najgorszy ze wszystkich błędów „dumy”, jednak dla nas ważne jest, że autor, fałszując historię, mimo wszystko podaje informacje o strasznych wydarzeniach w Baturynie. Ważne jest też to, że przerzucanie swoich zbrodni na barki oponentów to prawdziwa i charakterystyczna cecha polityki Moskwy nie tylko w XVIII, ale i w XXI wieku. Mimo to ukraiński naród dobrze znał swoich krzywdzicieli i, w odróżnieniu od I. Srezniewskiego, miał jasne stanowisko wobec nich. Stanowisko to przejawiało się w legendach i podaniach o wydarzeniach XVIII wieku, choć pośrednio dotykają one tragedii w Baturynie, jednak jaskrawo opisują okrucieństwa, których dopuszczali się moskiewscy żołnierze w miastach i wsiach Ukrainy. Na przykład w przeważającej większości legend i pieśni Semen Palij jako nagrodę za zwycięstwo w bitwie pod Połtawą prosi cara, aby nie plądrował Hetmanatu: „Tak chciał car za Mazepę cały Hetmanat wygubić, i oto mówi Palijowi, jak już pobili Mazepę: »No, teraz, Paliju Semenie, czego ty ode mnie chcesz? Czy wielkiego państwa, czy złota, czy co?« A on mówi: »Cóż, carze, ja będę prosił cię o jedną rzecz: podaruj mi!« — »Co takiego? Mów!« — »Nie plądruj, — mówi, — Hetmanatu!« — »No, — mówi, — dobrze, dla ciebie daruję«”. Fakt, że naród wkłada w usta ulubionego bohatera taką prośbę, świadczy o tym, jak ostro stał ten problem na Ukrainie w XVIII wieku. W innym wariancie, który również zapisał P. Kulisz na Perejasławszczyźnie, niezwykle poetycko przedstawiono ogólnonarodowy płacz i modlitewne zwrócenie się do Boga, aby On odwrócił carski gniew. Nie budzi wątpliwości, że taki duchowy zryw mógł mieć miejsce i tym ludowy opowiadacz tłumaczy niespodziewane odwrócenie nieszczęścia. Uderza też to, że legenda nie tylko nie potępia cara, a jakby oskarża hetmana Mazepę o jego zbrodnie: „Oto za tego Mazepenkę rozgniewał się car Piotr na Ukrainę. Zaraz śle ukaz, żeby rąbali w pień cały naród. Już i szable powyjmowali, żeby rąbać. A tu wszędzie w trąby i w żołomijki smutno i żałośnie wygrywają, a po cerkwiach molebny odprawiają, żeby odwrócił Pan gniew carski. Aż oto śle Piotr drugi ukaz: wieli wszystkim głowy zdejmować. To już i szable poodpuszczali, ale jeszcze głów nie zdejmują. A tu wszędzie w trąby i w żołomijki smutno i żałośnie wygrywają, a po cerkwiach molebny odprawiają, żeby zmiłował się Pan nad niewinnymi duszami. Kiedyż śle Piotr trzeci ukaz i przebacza całemu narodowi. Wtedy już wszędzie skoki i muzyka. Rozweselił się cały lud chrześcijański”. W jednej legendzie, zapisanej przez W. Kallasza, car Piotr upodobniony jest do króla Heroda, a jego wojsko — do Tatarów: „Car jak rozgniewał się na Mazepę, to dał rozkaz wygubić małorosyjskich niemowląt: odsuną ławę i pod ścianką postawią dzieci rzędem, a wtedy ławą i przycisną do ściany — tak po całej Ukrainie się działo”. O tym, że Tatarzy zabijali dzieci ławą, znajdujemy w licznych legendach historycznych Południowej Ukrainy (zapisy J. Nowyckiego, D. Jawornyckiego), tak rzekomo czynili i Szwedzi, kiedy przebywali na Ukrainie, i Zaporożcy z tatarskimi niemowlętami. Być może ten niegdyś realny epizod stał się symbolem okrucieństwa, jak to, że w XX w. w memoratach o głodzie 1933 czy 1947 roku takim symbolem stał się ostatni węzełek ziarna (kaszy czy kartofla), wyrwany z rąk niemowlęcia. Cierpienie i krew niewinnych dzieci, według chrześcijańskich wyobrażeń, zawsze woła do Boga, i zemsta za to jest nieunikniona. Właśnie w takich szczegółach przejawiał się prawdziwy stosunek narodu do swoich ciemiężycieli. Wadym DŻUWAGA, historyk, m. Połtawa. Teraz trzy kraje Europy głowią się, jak obchodzić 300-lecie bitwy pod Połtawą: świętować czy w ogóle nie zauważać? Jubileusz tego wydarzenia już wywołał masę publikacji w ukraińskiej, rosyjskiej i szwedzkiej prasie. Publikacje w Rosji nie odkrywają niczego nowego. Historykom i dziennikarzom nie ma potrzeby strząsać kurzu z akt archiwalnych, wystarczy przepisać publikacje gazetowe na 200-, 250-letni jubileusz „zwycięstwa rosyjskiego oręża”. Stosunek Rosji do wydarzenia, które zderzyło trzy narody w śmiertelnym pojedynku pod ukraińskim miastem Połtawą, przez 300 lat nie zmienił się. Jednak Rosjanom należy inaczej spojrzeć na własną historię, jeśli nie jest im obojętne, jaka opinia o Rosji ukształtowała się na świecie. Sądząc obiektywnie, wszystkie zwycięstwa Rosji (i ZSRR) na polu bitwy, rozreklamowane przez rosyjską imperialną propagandę, obracały się ciężką porażką w życiu wewnętrznym i zewnętrznym. Na przykład zwycięska wojna z Napoleonem doprowadziła do konserwacji feudalizmu, którego Rosja pozbyła się dopiero wtedy, gdy kraje europejskie już od pół wieku pewnie czuły się w bardziej komfortowych warunkach rynkowych. Zwycięstwo w II wojnie światowej oznaczało dla Rosji i innych podradzieckich republik półwieczne panowanie totalitaryzmu na terenach nie tylko ZSRR, ale i krajów Europy Środkowej. Skutki totalitarnej przeszłości kraje poradzieckie do dziś odczuwają. Przeciwnie, ciężka porażka Imperium Rosyjskiego w wojnie krymskiej (1853—1856) spowodowała upadek średniowiecznego ładu i szybki rozwój społeczeństwa dzięki liberalnym reformom. Bezchlubna operacja wojskowa w Afganistanie przyczyniła się do rozpadu zewnętrznie potężnego radzieckiego imperium na niepodległe państwa, niektóre z nich już stały się pełnoprawnymi członkami europejskiej wspólnoty. Tak samo z szeroko „rozreklamowaną” przez dworską imperialną
Cerkiew memorialna na polu bitwy pod Połtawą trubadurami zwycięstwa „rosyjskiego oręża” pod Połtawą. Dla Rosji oznaczało to ustanowienie absolutnej władzy carskiej i wzmocnienie feudalnego systemu gospodarki, co ostatecznie doprowadziło do skrajnie niskiego poziomu życia społecznego, politycznego i gospodarczego zacofania Imperium Rosyjskiego względem wiodących krajów świata. Jest to odczuwalne do dziś — tylko bogactwa naturalne Rosji i ogromne terytorium dają jej możliwość bycia wśród światowych liderów. Dla Ukrainy zwycięstwo Moskwy w bitwie pod Połtawą było obce. Począwszy od 1701 roku, Ukraińcy brali udział we wszystkich wojnach Moskwy, aż do samego rozpadu ZSRR (na przykład dwaj ostatni w historii Bohaterowie Związku Radzieckiego (ukazy z 17.9.1991 r. i 25.12.1991 r.) Ołeh Babak i Łeonid Sołodkow byli rodem z Połtawszczyzny i Ługańszczyzny). 1713 rok — ukazem Piotra I odwieczna nazwa naszego wschodniego sąsiada Moskwa została zmieniona na grecki zapis odwiecznej nazwy Ukrainy — Ruś (greckie Rosja), czyli sąsiedzi ukradli nam naszą własną nazwę. A Ukrainę nakazano nazywać Małorosją. 1720 rok — zakaz Piotra I drukowania jakichkolwiek książek w języku ukraińskim, oprócz cerkiewnych (ale one musiały przedtem przejść moskiewską cenzurę). 1722 rok — wprowadzenie na Ukrainie Kolegium Małorosyjskiego zamiast hetmana. Kolegium kierował Rosjanin i podlegało ono carowi. Wtedy też w Petersburgu uwięziono starszyznę kozacką, która protestowała przeciwko wprowadzeniu kolegium. 1764 rok — zniesienie Hetmanatu. Ukrainę podzielono na gubernatorstwa, kozaków przeniesiono do oddziałów kawalerii i piechoty armii rosyjskiej. 1775 rok — zniszczenie Siczy Zaporoskiej. 1783 rok — całkowite poddaństwo ukraińskich chłopów, wolnych od czasów powstania Chmielnickiego (od 1648 roku). 1849 rok — rozbicie Bractwa Cyryla i Metodego, które stawiało sobie za cel odrodzenie państwa ukraińskiego. Członków bractwa skazano lub wysłano na zesłanie. W szczególności bratczyk Taras Szewczenko otrzymał 10 lat służby wojskowej. 1876 rok — ukazem Aleksandra II (ukaz emski) zakazano języka ukraińskiego i druku książek w tym języku. Oczywiście we wszystkich placówkach oświatowych nauczanie prowadzono w języku rosyjskim, czyli edukacja była środkiem rusyfikacji Ukraińców. Zakaz obowiązywał do 1905 roku. 1910 rok — zakaz Stołypina dotyczący towarzystw narodowych „obcoplemieńców”, do których zaliczano także Ukraińców. 1914 rok — masowe represje caratu przeciwko Ukraińcom, w wyniku których wysłano na Syberię wielką liczbę ukraińskich działaczy, wśród nich — Mychajła Hruszewskiego i Andreja Szeptyckiego. 1917—1921 lata — zbrojna wojna białej i czerwonej Rosji przeciwko niepodległej Ukraińskiej Republice Ludowej. 1921—1922 lata — masowy głód na Ukrainie, spowodowany bolszewicką polityką komunizmu wojennego. 1919—1933 lata — zbrojna walka bolszewików przeciwko ukraińskiemu ruchowi powstańczemu. 1932—1933 lata — drugi, najstraszniejszy Hołodomor na Ukrainie. 1941—1945 lata — masowa eksterminacja Ukraińców na frontach II wojny światowej. Na przykład 19—21 grudnia 1941 roku do walki przeciwko czołgom pod Moskwą rzucono 1. i 2. korpus kawalerii z ukraińskich Kubańczyków, w wyniku czego zostali oni zniszczeni. 1943—1962 lata — zbrojne stłumienie ukraińskiego ruchu powstańczego na CAŁYM terytorium Ukrainy — od Karpat po Kubań. 1946—1947 lata — trzeci głód Ukraińców. Oto krótka historia odwiecznej ukraińsko-rosyjskiej „przyjaźni”, zapoczątkowanej pod Połtawą. Feodosij Humeniuk. „Karol XII i Mazepa po klęsce połtawskiej”
Tłumaczenie maszynowe
Romana KOBALCZYŃSKA, starszy pracownik naukowy Państwowej Instytucji Muzeum Pamięci Narodowej NAN Ukrainy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy
Spośród tradycyjnych świąt w Gimnazjum nr 315 Dni Szewczenkowskie przebiegają najuroczyściej. W tym roku, jak zawsze, katedra nauczycieli filologii ukraińskiej zorganizowała Tydzień języka i literatury ojczystej. Do jubileuszu Szewczenki przygotowywano się z wyprzedzeniem. Nauczyciele i uczniowie stworzyli na każdym piętrze kąciki upamiętniające imię Kobzarza, a na pierwszym piętrze — kompozycję, przedstawioną przez nauczycielkę języka i literatury ukraińskiej Neonilę Jewhlewską „195-lecie urodzin Tarasa Szewczenki”, która zachwyca haftowanymi ręcznikami, portretem Szewczenki, proświtiańskim „Kobzarzem” i kwiatami. W przerwach dzieci mogą poznać Szewczenkę-malarza (reprodukcje jego obrazów — na jednym ze stendów), zapoznać się z „Testamentem” przetłumaczonym na różne języki. A ponadto na ścianach są dziecięce rysunki — ilustracje do utworów T. Szewczenki, gazetki ścienne. Nauczyciele języków, bibliotekarze gimnazjum potrafią skłonić dusze gimnazjalistów do poezji Tarasa Szewczenki. Każde pokolenie czytało „Kobzarza” jako księgę poznania dobra i zła, samych siebie, księgę, dzięki której uczymy się być Ukraińcami. Zawsze uderza zdumiewająca zbieżność poezji Szewczenki z współczesnością. Przekonujesz się o tym, odwiedzając konkurs recytatorski utworów Szewczenki. W tym roku było szczególnie wielu uczestników, którzy kochają słowo Tarasa, potrafią odczuć je duszą i przekazać słuchaczom. Jury w składzie nauczycieli odnotowało wysoki poziom uzdolnionych uczniów. Najlepszymi uznano: Olenę Linnyk, uczennicę klasy 10-A (ona zresztą reprezentowała nasz rejon na miejskim konkursie recytatorskim); Dmytra Prychodźko, ucznia klasy 8-A; Nastię Hromadśką, uczennicę klasy 7-B; Nastię Syדorenko, uczennicę klasy 6-B; Hannę Stohnij, uczennicę klasy 7-B; Marichkę Wasjanowycz-Kobalczynśką, uczennicę klasy 5-B, najmłodszą uczestniczkę Ósmego Miejskiego Konkursu Recytatorskiego Poezji Tarasa Szewczenki, zorganizowanego przez OTP „Proświta”, gdzie otrzymała dyplom. Serce się raduje, patrząc na gimnazjalistów, skupionych, przejętych świątecznym nastrojem, u których dusze są otwarte na poezję Tarasa Szewczenki. Z szczególną wdzięcznością wspominam pełne duchowości twarze nauczycieli, którzy wychowują uczniów w głębokim szacunku i miłości do światła ukraińskiego narodu. Dyrektor gimnazjum Ołeksandr Biriuk dobrał wykwalifikowane grono pedagogów. Chciałabym wyróżnić nauczycieli i bibliotekarzy, którzy włożyli wiele wysiłku w przeprowadzenie Dni Szewczenkowskich w gimnazjum. Są to: N. Jewhlewska, N. Winohradowa, L. Sołonko, L. Czerneńko, N. Olijnyk, O. Pominalna. Życzymy im sukcesów w wychowywaniu dzieci, a gimnazjalistom — zawsze być Ukraińcami, szanować i gruntownie poznawać twórczość T. Szewczenki.
Tłumaczenie maszynowe
Nadiya KYRYAN Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ W przeddzień Międzynarodowego Dnia Poezji odbył się dziecięcy konkurs poetycki „Ziarna dobroci”, który odbywa się w obwodzie kijowskim z inicjatywy nauczycielki-proświcianki, poetki, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Tetiany Petrowskiej. „Pięć lat temu to wydarzenie zapoczątkowała niewielka grupa entuzjastów, miłośników ojczystego słowa. Obecnie biorą w nim udział setki uczniów z różnych szkół, a ta sala już nie mieści finalistów i ich zwolenników” — zaznaczył naczelnik rejonowego wydziału oświaty w Kijowie-Swiatoszynie Mykoła Nerusz. Zastępcy przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Wasyl Folwaroczny i Mykoła Nesterczuk przekazali pozdrowienia od przewodniczącego Towarzystwa Pawła Mowczana i nagrodzili zwycięzców konkursu płytami z ukraińskimi pieśniami i utworami literackimi. „Kto żyje ze swoim ojczystym językiem, ten ma duszę jasną, a myśli czyste” — powiedział Wasyl Folwaroczny. Opowiedział, że kiedyś zapoczątkował taki konkurs w Czerniowcach, i mama przyprowadziła do niego uczennicę Marię Matios. Teraz jest ona laureatką Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, pisarką, którą czyta się na Ukrainie chyba najchętniej. Oczywiście nie wszyscy uczestnicy zostaną pisarzami. Ale każdy, jak powiedział Mykoła Nesterczuk, poniesie w świat „ziarna ukraińskiej dobroci, pokaże, czym bogata jest Ukraina”. Członek jury, pisarz Mykoła Herasymenko, odnotował wysoki poziom wielu utworów, a także wezwał chłopców do aktywniejszego włączania się w to wydarzenie. Właśnie chłopców wśród zwycięzców jest znacznie mniej niż dziewcząt. Członkini jury, dziennikarka, redaktorka gazety dla samorozwoju dzieci Tetiana Kondratenko życzyła dzieciom, aby nie gasła poetycka iskierka, którą obdarzył je Bóg. Przewodnicząca sekretariatu Ukraińskiego Światowego Związku Nauczycieli Zawodowych, kandydatka nauk pedagogicznych Natalia Maćko przekazała pozdrowienia od przewodniczącego Związku Zynowija Kwita z Filadelfii. Stale czyta on wiersze uczestników konkursu i nie może oderwać się od dziecięcych wersów. Pozdrowienia i prezenty dzieciom przekazali: od deputowanych rady rejonowej — Serhij Hromowy, Tamara Bihun, Ołena Bebeszko; od rejonowej „Proświty” w Kijowie-Swiatoszynie — Wałentyna Doneć; od organizacji społecznej „Kobiety »Batkiwszczyny«” — przedsiębiorczyni Ludmyła Jeremenko. Wszystkie dzieci otrzymały „Kobziarza” Tarasa Szewczenki, inne ukraińskie książki, płyty, pluszowe zabawki itp. Ich nauczycieli nagrodzono dyplomami. Święto uświetniły pieśni do słów członków jury, lokalnych kompozytorów Tetiany Dyman, Hanny Piwnowej, Antoniny Dobrowej w wykonaniu dziecięcego chóru „Schody” ze szkoły w Sofijowskiej Borszczahówce pod kierownictwem zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Iryny Jakubowskiej. Około trzydziestu finalistów przeczytało własne wiersze, pełne dobroci i miłości. Dzieci przemyśliwują ukraińską historię, w szczególności jej tragiczne strony. Tegoroczne wiersze wyróżniają się głębokim psychologizmem w odzwierciedleniu życia, wewnętrznego świata człowieka. Autorzy nie tylko opisują obrazy bytu, ale także propagują zdrowy styl życia, podoba im się „sianie ziaren dobroci”. Proponujemy Państwu niektóre z najlepszych wierszy. PRZEGLĄDAM SIWE STRONY HISTORII Przeglądam siwe strony historii. — Wojnę pamiętasz? — babcię pytam. Nieproszone łzy naraz popłynęły. Do babci z siostrą obieśmy się przytuliły. Dzieciństwo zabrała przeklęta wojna, Wszystko co najdroższe ukradła ona. Tatę, wojskowego, kulą zabiła, Mamę na rozstrzał do jaru wodziła. Tylko sam Pan Bóg uratował mamę Oli, Zmiłowała się matka-dola! Mała dziewczynka na ziemię upadła, Zostawić mamusię fryca błagała. — Strzelajcie we mnie, a mamusi nie trzeba! Chude rączęta wzniosła w czarne niebo… Oczka-ciernie łzami się napełniły, A paluszki-kleszcze w but wpiły się… Zdezorientowany Niemiec nie wie, co czynić, Nie wie, co dalej z rodziną robić. Stoi nieruchomo, a potem pobladł, Na skroniach u najeźdźcy wystąpił pot. I ręce drżą, i łza popłynęła… Czy prawda to wszystko, czy może się śniło? Obcy powoli odsunął automat, Powlókł się wsią między spalonymi chatami… Ołena SZOVKUN, klasa 8, Szkoła w Chotowie SŁONECZKO I SŁONECZKA Podziwiało słoneczko — Oj jaka u nas Słoneczka! Złote warkoczyki, Nowe buciki, Wyszywana bluzeczka, W koralach perełka, Śliczna spódniczka, We wianku wstążeczka. Uśmiechnęło się słoneczko Do małej Słoneczki. Kateryna POPKO, Szkoła w Wyszniewem, klasa 6 Jewhen DZIUBA, przewodniczący Swatowskiego Rejonowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, obwód ługański W tym roku mija 20 lat Swatowskiemu Rejonowemu Zjednoczeniu WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. W 1989 roku kilku mieszkańców Swatowa stworzyło komórkę Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, ale ówcześni włodarze odmówili jej rejestracji. Trzeba było rejestrować się w mieście Stryj w obwodzie lwowskim. Tak stryjska „Proświta” stała się największą na Ukrainie: komórki sięgały od wschodnich granic kraju po zachodnie. Wraz ze zmianą władzy w 1994 roku komórkę zarejestrowano w Swatowie. Jesteśmy wdzięczni za wsparcie byłym merom — Stryja M. Hładiowi i Jaremcza — M. Kolimbrowskiemu, pisarzowi R. Iwanyczukowi, przewodniczącemu Stryjskiej Rejonowej Administracji Państwowej Je. Kucharewi, deputowanemu ludowemu Ukrainy Ja. Kendziorowi, zastępcy przewodniczącego Lwowskiej Rady Obwodowej Ja. Pitce, proświcianom T. Sołomasie, P. Makowskiemu. Pierwszą flagę narodową swatowscy proświcianie otrzymali wiosną 1991 roku od przyjaciół z Rady Miejskiej w Morszynie. Wśród naszych osiągnięć — uzdrowienie około 3500 dzieci na Boże Narodzenie i Wielkanoc w zachodnich obwodach Ukrainy — lwowskim, iwanofrankiwskim, tarnopolskim, zakarpackim, rówieńskim. Kierowaliśmy dzieci na naukę do uczelni wyższych Lwowa, do wyspecjalizowanych placówek edukacyjnych obwodu lwowskiego i iwanofrankiwskiego, do Kanady. Zrealizowaliśmy projekt „Badania Słobożanszczyzny przez młodzież Lwowszczyzny i Ługańszczyzny. 1997—2002”. Studenci Uniwersytetu Lwowskiego im. I. Franki oraz Ługańskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. T. Szewczenki prowadzili ekspedycje badawcze w północnych rejonach obwodu ługańskiego. W wyniku ekspedycji wydano cztery książki. Autorzy — naukowcy Z. Sikorska, W. Kuryło, K. Hłuchowcewa, I. Mahrycka, W. Semystiaha, W. Szewcowa, I. Nikołajenko z Ługańska, A. Karas, M. Czornopyskyj ze Lwowa. Jesteśmy wdzięczni za wydanie książek B. Hawryłyszynowi (Szwajcaria), deputowanemu ludowemu O. Słobodjanowi (Kijów), S. Kowalowowi (Swatowe), Spółdzielni Kredytowej „Swatowa-Łuczka” (Swatowe, przewodnicząca zarządu N. Docenko). Proświcianie od wielu lat ściśle współpracują z Radą Szkolną przy Ukraińskim Komitecie Kongresowym Ameryki w Nowym Jorku (przewodniczący Je. Fedorenko). Współpracujemy również z czasopismem naukowym „Bachmutski szlach”, a w Swatowie wydawaliśmy obwodową gazetę proświciańską „Złahoda”. W osadzie Sosnowe proświcianie również wydawali gazetę. W 1993 roku partie i organizacje społeczne obwodu ługańskiego o orientacji narodowo-demokratycznej z inicjatywy swatowskich prośwician i członków Ruchu postawiły w Swatowie znak pamięci ofiar Hołodomoru. Niestety, włodarze go zniszczyli. Sprawę rozpatrywano nawet w Radzie Najwyższej. W 1997 roku swatowscy proświcianie przyjęli 185 dzieci z zalanych rejonów Lwowszczyzny. W 1998 roku zorganizowali występ w Narodowej Operze im. T. Szewczenki zespołu „Swatowscy Kozacy” (kierownik O. Dawydenko).
Mały chłopiec z torbą przez ramię Zbiera kłosy i gorzko płacze, Mamy i taty już dawno nie ma, Zostali we dwoje on i mała siostra. Siostrzyczka głodna w zimnej chacie leży, To on dla niej ziarenka przynieść śpieszy, A tu złoczyńca z nahajką w ręce. Chłopiec zobaczył, zbladł, zmieniwszy się na twarzy. Wyrwał kat z rąk i rozrzucił wszystko, co w torbie było, Biedaczyna mały rzucił się biec z powrotem do wsi, Ale straszne uderzenia podnieść mu nie dały głowy. Już biedak nie płacze, nie jęczy, a kwili: “Proszę was, proszę, odpuśćcie, zróbcie łaskę. Siostrzyczkę mam małą, głodną, ratujcie, Ziarenka dla niej zbierałem, proszę, zanieście…” Zakrwawione ciało małe leży pośród pola, Teraz nie głodno, nie zimno, teraz mu wolność. A obok kłosy i rozerwana płócienna torba, W małej rączce została jedna jedyna ziarenka. Kateryna KOCZUR, Szkoła Średnia w Biłohorodce, klasa 7. W tym roku utworzono największą w rejonach wiejskich Kasę Kredytową. Obecnie liczy ona ponad 3 tysiące członków. Wydano na cele charytatywne 80 tysięcy hrywien. W różnych czasach najefektywniej na niwie proświatowej pracowali lub udzielali znacznej pomocy Je. Kryżnia, W. Jałynycz, A. Hrycenko, O. Biłocerkiewski, W. Czajka, W. Szczerbak, M. Borodina, L. Szumakowa, T. Ostrenko, P. Laszyk, O. Dawydenko, N. Kuzowenina, N. Dziuba, O. Dziuba, W. Hwozdiukow, M. Jareszko, N. Docenko, L. Kowalenko, W. Leonenko, L. Biłocerkiewska, W. Prosin, O. Dobrenka, M. Sułtan, S. Kowalow, L. Sokołko, T. Tretiak, M. Biłan oraz wielu innych. Proświatowcy ze wsi Swystuniwka (przewodnicząca Z. Małyszko) wystąpili z inicjatywą organizowania 22 maja przy pomniku T. Szewczenki dla dzieci w wieku szkolnym corocznego festiwalu poezji, gdzie brzmieć będą wiersze Tarasa Szewczenki w języku ukraińskim oraz w językach narodów świata, poezje o Ukrainie. Chcemy, aby uczestnikami stały się dzieci z całej Ukrainy. Organizatorzy festiwalu są przekonani, że stanie się on znaczącym wydarzeniem na terenach Wschodniej Ukrainy, odkryje nowe talenty.
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij KOWALCZUK, m. Boryspol
Właśnie 12 marca 1169 roku, w środę, w drugim tygodniu Wielkiego Postu, po trzydniowym oblężeniu i okrutnym szturmie stolicę Rusi zdobyto, bezlitośnie ograbiono, splądrowano, bezwzględnie zniszczono i spalono. Większość kijowian wymordowano lub wzięto do niewoli i sprzedano w niewolę. Wielki książę Mścisław z ocalałymi druhami wycofał się na Wołyń. Rabunkowego najazdu na duchowe i kulturalne centrum wschodniej słowiańszczyzny dokonały nie dzikie hordy stepowych poganów, lecz „chrześcijańskie” pułki, które do Kijowa przyprowadziło 11 „ruskich” książąt na rozkaz suzdalskiego księcia Andrzeja, zwanego Bogolubskim. To właśnie ten wnuk Władimira Monomacha, syn Jurija, który za swoją chciwość otrzymał wśród ludu pogardliwe przezwisko Dołgorukiego, i córki połowieckiego chana stał się ideowym inspiratorem i organizatorem dotąd niebywałego okrucieństwa. Bo formalnie prawosławni książęta dali wojskom zezwolenie, by bezlitośnie i okrutnie niszczyć swoich współwyznawców i współziomków. Wśród wykonawców zbrodni byli syn i trzej bracia Andrzeja. Dowodzili oddziałami suzdalczyków, włodzimierzan, muromian, rostowian i innych niszczycieli oraz zabójców sprowadzonych z północnych lasów. Do nich przyłączyły się także oddziały połowieckich rabusiów i rzezimieszków — bliskich krewnych Andrzeja po linii matki. Według latopisu napastnicy „dwa dni grabili całe miasto, Podole i Górę, i klasztory, i Sofię, Dziesięcinną Bogurodzicę, i nie było litości dla nikogo ani skądkolwiek. Cerkwie płonęły, chrześcijan zabijano, innych rąbano, kobiety wieziono do niewoli, siłą rozdzielając z mężczyznami i dziećmi. Niemowlęta płakały, patrząc na swoje matki… Zabrali z sobą mnóstwo dobytku, cerkwie ogołocili, zrywając w nich ikony i rizy, i dzwony wszystkie pozdejmowali… I był w Kijowie wśród wszystkich ludzi jęk i żal, i smutek niepocieszony, i łzy nieustanne”. Choć dziwnie, Cerkiew 17 lipca czci pamięć Andrzeja Suzdalskiego… Napastnicy uczynili z Kijowem i kijowianami to, co zazwyczaj czynili w owych czasach najeźdźcy z zdobytymi obcymi miastami. Zatem dla nich Kijów i ziemia ruska byli rzeczywiście obcy. A to oznacza, że na północnym wschodzie zaczął się kształtować nowy etnos, z charakteru narodowego całkowicie odmienny od kijowsko-ruskich, halickich, wołyńskich, a nawet nowogrodzkich. Informację o przestępczym napadzie przez długi czas przemilczała lub przekręcała radziecka historiografia. I miała ku temu podstawy ideologiczne. Bo ten fakt okrutnego splądrowania Kijowa przez przodków obecnych Rosjan nie mieścił się w prokrustowym łożu pseudonaukowej teorii „o jedynej staroruskiej narodowości, odwiecznym braterstwie, przyjaźni i wzajemnej pomocy narodów rosyjskiego i ukraińskiego”. Cóż zatem stało się przyczyną tak bezprecedensowego wydarzenia? Wiadomo, że po śmierci Jarosława Mądrego terytorium ogromnego i potężnego państwa kijowskiego, rozciągającego się od Morza Czarnego do Oceanu Lodowatego, od Wisły do Wołgi, a pode-
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński
W centralnej części Ostroha, gdzie do XIX wieku stał kościół św. Mikołaja, wkrótce powstanie nowa świątynia jako następca poprzedniej. Kończą się tu badania archeologiczne, które zaowocowały wieloma ciekawymi znaleziskami. W szczególności jest to paciorek przywieziony kiedyś z Bizancjum, który po pięciu wiekach zachował się tak dobrze, że nawet dzisiejsze modnisie nie odmówiłyby sobie jego noszenia. — Ta część miasta jest wyjątkowa pod względem znaczenia historycznego — opowiada kierownik wydziału ochrony zabytków Państwowego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu m. Ostroha Ołeksandr Bondarczuk. — Odnaleziono tu nawet przedmioty kultury trypolskiej, a znalezione mieszkanie datuje się na czas o 150 lat wcześniejszy niż pierwsza wzmianka dokumentalna o mieście. Od zawsze stała tu świątynia. Przynajmniej miejscowy kościół wzmiankowany jest w dokumentach XIV wieku. Istnieją też dane, że w 1856 roku świątynię rozebrano. Powodem było to, że była bardzo stara. A aby pamięć nie przepadła w Lete, na początku XX wieku na miejscu części ołtarzowej postawiono kapliczkę. Teraz parafia postanowiła wznieść nową świętynię właśnie w tym miejscu, gdzie znajdował się kościół św. Mikołaja. — Ponieważ jest to teren Państwowego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu Ostroha, muszą go zbadać archeolodzy — kontynuuje relację kierownik ekspedycji, dyrektor Służby Archeologicznej Ochrony Zabytków Ukrainy w obwodzie rówieńskim Instytutu Archeologii NANU, kandydat nauk historycznych Bohdan Pryszczepa. — Udało się tu znaleźć połowę krzyża piersiowego, zwanego składnem. Ten krzyż wykonany jest ze srebra, kiedyś należał do znatnych ludzi. Szczególnej uwagi zasługuje także paciorek z XI—XII wieku z kolorowego szkła. Można przypuszczać, że do naszego kraju dostał się z Bizancjum. Dobrze zachowała się ceramika X—XI wieków, kolekcja wyrobów żelaznych, fibula (zapinka do odzieży wierzchniej). Wszystko to po szczegółowym zbadaniu przekażemy do zbiorów Państwowego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu Ostroha. — Archeolodzy znaleźli jeszcze jeden paciorek — dodaje zastępca dyrektora Służby Archeologicznej Ochrony Zabytków Ukrainy w obwodzie rówieńskim Wasyl Czekurkow — również szklany. Aby zebrać trzy tuziny rozsypanych koralików, trzeba było przesiać nie jeden sześcian ziemi. A ponadto rówieńscy archeolodzy, co nie jest zbyt częstym zjawiskiem, odkryli dawną ulicę. Figuruje ona zresztą na zachowanym najstarszym planie Ostroha z XVIII wieku. Wspomniana jest także w dokumentach z początku XVII stulecia. Ulica nazywała się Łucką, prowadziła od centralnej części miasta na zachód, do Łuckiej Bramy. Naukowcy liczą na dotarcie do warstwy kulturowej kultury trypolskiej, jak to już miało miejsce podczas wcześniejszych ekspedycji w tym dawnym mieście.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
dokąd do gór Uralu, zostało podzielone między pięcioma jego synami i wnukiem. A jeszcze po kilku dziesięcioleciach niegdyś jednolite imperium rozpadło się na 15 księstw, nazwa każdego z których pochodziła już nie od nazwy plemienia, które zamieszkiwało jego ziemie, a wiązała się z nazwą miasta stołecznego. Największymi pod względem liczby ludności i potencjału gospodarczego były księstwa kijowskie, nowogrodzkie, czernihowskie, perejasławskie, halickie i wołyńskie. Ale tylko księstwo kijowskie nazywano właściwie Rusią, Ruską ziemią i uważano za pierwsze, a wielkim, czyli najważniejszym księciem — tego, kto władał w Kijowie. Ikona Wyszogrodzkiej Matki Bożej. Tkana kopia. Pomimo częściowej utraty znaczenia centrum administracyjnego państwa, Kijów pozostawał kulturalnym i religijnym centrum Rusi, wielkim i pięknym miastem z ponad stutysięczną populacją, z wieloma nie tylko drewnianymi, ale i kamiennymi pałacami oraz cerkwiami. Za piękno i bogactwo otrzymał nazwę drugiego Konstantynopola, a za wiele świętości w nim — drugiego Jerozolimy. Ponieważ na Rusi nie istniał zatwierdzony i ogólnie przyjęty porządek dziedziczenia władzy wielkoksiążęcej, nierzadko zdarzało się tak, że kijowianie wypędzali nieautorytatywnego, słabego władcę, zapraszając w zamian na kijowski tron księcia z innej ziemi — z reguły człowieka mądrego, doświadczonego, dobrego stratega i dyplomatę. Tak stało się w 1113 roku, kiedy po śmierci niepopularnego w narodzie Kijów X–XIII w. (rekonstrukcja) Światopełka na prośbę kijowian na tron wstąpił Włodzimierz Monomach, który władał w Perejasławiu. Często przychylność wobec pretendenta do tytułu wielkiego księcia, który chciał za pomocą siły zbrojnej zająć Kijów, okazywała się w tym, że mieszkańcy miasta otwierali mu bramy, odmawiając obrony urzędującego władcy. Jeśli zaś na wielkoksiążęcym tronie siedział rozumny, silny i sprawiedliwy władca, kijowianie zgodnie stawali w jego obronie w walce z konkurentami, bo rozumieli: od państwowego rozumu, mądrości, patriotyzmu, talentu organizacyjnego, talentu wojskowego, odwagi, umiejętności przyciągania do siebie ludzi, krótko mówiąc, od tego, co obecnie nazywa się charyzmatycznością władcy, zależały ich bezpieczeństwo i dobrobyt. A także autorytet państwa na świecie. Zacięta walka o władzę rozgorzała w drugiej połowie XI w., kiedy swoje pretensje do Kijowa zgłosił Jerzy, książę suzdalski, najmłodszy z synów Monomacha. Swego czasu jako najmniej zdolnemu z braci przypadło mu od ojca odległe, głębokie, ubogie w zasoby, zamieszkane przez półdzikie, nieochrzczone plemiona ugrofińskie Meria i Muroma księstwo suzdalskie. Byli to potomkowie tych leśnych plemion, które jeszcze w V w. p.n.e. „ojciec historii” Herodot nazywał dzikusami i ludożercami. Urodzony w Kijowie Jerzy przez kilka dziesięcioleci nie zdołał pokochać dalekiego i nieprzyjaznego kraju z mroźną surową zimą, krótkim chłodnym latem, nieprzebytymi lasami i bagnami. Do tego zamieszkanego przez plemiona pogan z niezrozumiałymi językami i prymitywnymi kulturami. Na starość coraz bardziej pociągała go Ukraina z jej luksusową przyrodą, łagodnym klimatem i życzliwym narodem. Dlatego prosił swojego bratanka, wielkiego księcia Izjasława Mścisławowicza, o danie mu jakiegoś małego księstwa w Ruskiej, czyli Kijowskiej, ziemi, gdzie mógłby dożyć swoich dni. Z czasem Jerzy przeniósł się do zaproponowanego przez Izjasława Wyszogrodu. Ale kiedy zaczął snuć intrygi, które bratanek ocenił jako przygotowanie do przejęcia władzy zwierzchniej, wygnano go z Rusi i znów znalazł się w Suzdalu. Po tym Jerzy poprowadził otwartą walkę o Kijów i w 1151 roku jego wojsko podeszło pod mury starego miasta. Jednak kijowianie dali godny odpór napastnikom. Ponosząc wielkie straty, suzdalczycy haniebnie uciekli. I dopiero w 1154 roku, po śmierci Izjasława, Jerzy na trzy lata zajął kijowski tron. Jego panowanie charakteryzowało się okazywaniem nieufności wobec kijowian i mianowaniem na wszystkie stanowiska przyjezdnych włodzimierzan i suz- Andriej Bogolubski (rekonstrukcja) dalczyków. Usłyszawszy o śmierci Dołgorukiego, która nastąpiła na uczcie u jakiegoś Petriły, kijowianie rozgromili oba jego dwory i wybili znienawidzonych cudzoziemców. Rzadko komu z nich udało się uratować przed gniewem ludu. To jaskrawy dowód na to, jak mieszkańcy Rusi odnosili się do przybłędów z północy. Na tron kijowianie zaprosili doświadczonego, mądrego syna Izjasława, Mścisława. Jeśli chodzi o syna Jerzego, Andrieja, to otrzymawszy po zajęciu przez ojca Kijowa niewielkie księstwo wyszogrodzkie, bardzo szybko powrócił do ukochanego Suzdala, kradnąc i wywożąc na Północ ikonę świętej Bogurodzicy, którą, według przekazów, namalował apostoł Łukasz. Obecnie pod nazwą Włodzimierskiej Matki Bożej uważa się ją za największą świętość Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Mściwy, samowolny i okrutny Andriej postanowił za wszelką cenę zemścić się na kijowianach za ich miłość do wolności. Ale jeśli Dołgoruki walczył o to, by umocnić się w Kijowie, to Bogolubski, uświadamiając sobie wielką nienawiść Rusinów do siebie i swoich ziomków, zorganizował napad, by zadać Kijowowi śmiertelny cios. Rozkazał zająć stolicę Rusi nie po to, by samemu zasiąść na wielkoksiążęcym tronie, a by zniszczyć ją, zrujnować, upokorzyć, podważyć znaczenie, pozbawiając pierwszeństwa. Jakie były dalsze losy księcia? Zostawiwszy w Kijowie swojego syna Gleba, odszedł do Suzdala, skąd w następnym roku podjął próbę zajęcia Nowogrodu. Jednak miłujący wolność nowogrodzianie doszczętnie rozbili oddziały suzdalczyków, włodzimierzan i muromców. W tym samym roku Mścisław z pomocą kijowian znów został wielkim księciem, a Gleb uciekł z miasta bez walki. W 1173 roku Andriej wysłał 50-tysięczne wojsko, by ostatecznie zniszczyć Kijów. Ale 19 grudnia zostało ono doszczętnie rozgromione pod Wyszogrodem. W następnym 1174 roku Andriej z powodu despotyzmu i okrucieństwa zginął z rąk swoich bojarów. Miejscowi mieszkańcy odnieśli się tak obojętnie do tego wydarzenia, że nikt nie chciał pochować nieboszczyka. I rozszarpałyby psy jego grzeszne ciało, gdyby nie chrześcijańskie miłosierdzie kijowianina o imieniu Kuźmiszcze. Ten były sługa Andrieja pochował swojego pana. Za kogo uważali Bogolubskiego historycy — badacze ówczesnych wydarzeń? Według ich wniosków, takiego zniszczenia Kijów nie zaznał nawet od najazdu tatarsko-mongolskiego w 1240 roku. Rosyjski historyk W. Kluczewski nazywa spustoszenie Kijowa początkiem narodzin państwa moskiewskiego. Według jego słów, Andriej to „prawdziwy suzdalczyk ze swoimi nawykami i wychowaniem politycznym”. W jego osobie „wielkorus po raz pierwszy wystąpił na arenę dziejową”. Według słów akademika NAN Ukrainy W. Łytwyna, z imieniem Andrieja kojarzy się początek formowania despotycznej monarchii moskiewskiej.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wzmiankę o Szwedach. Nieznaczne zmiany wprowadzono w pieśniach „Oj pid wyshneju”, „Oj maty, maty”, „Czoho woda kałamutna”, „Czy ja tobi, doczko, ne dobra żełaju”. Zamiast popularnej pieśni „Oj ja diwczyna połtawka” Annyczka śpiewa „Chot’ ja diwczyna bidnen’ka”. Oto jak brzmiała przeróbka „Widno szlachy połtawski”: Widno szlachy kołomyjski, sławną okolicę, uszanujcie sierotkę, biedną dziewicę. Choć uboga i prostaczka, a uczciwego rodu, nie wstyd mi szyć, prząść i nosić wodę… Wy w żupanach i piśmienni, więc równi z panami, i jakże wam równać się z prostymi dziewkami? 21 maja 1848 roku w Kołomyi wystawiono sztukę „Diwka na wydanniu”, co wywołało niesłychany entuzjazm nie tylko wśród ukraińskiej ludności, ale także wśród ogółu miejskiej publiczności, a byli to niemieckojęzyczni Austriacy, Czesi, Żydzi, a także Polacy, choć Polacy stale przeszkadzali kolejnym ukraińskim przedstawieniom. „Publiczność była tym przedstawieniem tak wprost oczarowana, że z wielkimi owacjami przyjmowała amatorów na specjalnie urządzonym komersie, i to tak zachęciło kołomyjskich mieszczan, że wyjechali z tym przedstawieniem do Lwowa i Przemyśla” — pisze galicyjska prasa lat 20. Ważną rolę w stworzeniu teatru amatorskiego, oprócz I. Ozarkewycza, odegrali burmistrz Sylwestr Drymałyk, dyrektor kołomyjskiego gimnazjum Mykoła Wereszczynski, austriacki oficer Alojz Leitner — kierownik artystyczny i reżyser tego oraz kolejnych przedstawień. Pierwsze przedstawienie w Kołomyi odniosło ogromny sukces i rozgłos w całej Galicji. Wokół teatru zgromadzili się aktywiści ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego. Kołomyjscy amatorzy, uskrzydleni wysoką oceną widzów, postanowili dawać przedstawienia w każdy czwartek. Jednak na przeszkodzie stanęły polsko-szlacheckie elementy. Drugie przedstawienie „Diwky na wydanniu” odbyło się mniej więcej we wrześniu 1848 roku, ponieważ, jak pisał pisarz Hryhorij Bodnar, „przekupili byli aktora 200 reńskimi w srebrze”, i ten zerwał przedstawienie. 12 października 1848 roku pokazano trzecie przedstawienie, tym razem premierę „Żownira-czariwnyka”.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksij ROWENKO, wieś Horocholina, rejon bohorodczański, obwód iwanofrankiwski. „Wiosna Ludów” 1848 r., rozbudzona przez rewolucję austriacką, sprzyjała narodowemu odrodzeniu ukraińskiego ducha. Jak zaznacza profesor Rostysław Pyłypczuk, „na fali rewolucji austriackiej, która dała impuls ukraińskiemu ruchowi narodowemu, powstał teatr ukraiński. We Lwowie w tamtym czasie nie było jeszcze ukraińskich sił artystycznych, które wzięłyby na siebie inicjatywę stworzenia teatru, nie mówiąc już o zawodowym, jak to było w niektórych podległych Austrii krajach słowiańskich i niesłowiańskich, ale nawet amatorskiego”. Ponieważ organ ukraińskiego samorządu — Główna Rada Ruska, której centrum znajdowało się we Lwowie, miała wśród oddziałów okręgowych najsilniejszy w Kołomyi, to właśnie Rada Kołomyjska wzięła na siebie inicjatywę stworzenia teatru ukraińskiego. Miejscowy ksiądz Iwan Ozarkewycz był inspiratorem tego przedsięwzięcia. Imię Iwana Ozarkewycza (1795—1854) nie bez powodu wpisano do wydawnictw encyklopedycznych i monografii badaczy teatru. Wszak był on ojcem znanego w Galicji posła Iwana Ozarkewycza i dziadkiem utalentowanej pisarki Natalii Kobryńskiej. „Ów Ozarkewycz — pisał I. Franko — był człowiekiem niezwykłym, naturą artystyczną, pełną energii i niejasnych porywów do czegoś wyższego, lepszego niż to ciasne i szare życie, którym żyło ruskie duchowieństwo za czasów pańszczyzny. Rok 1848 ożywił go niezwykle”. Korzystając z tego, że w Kołomyi wydrukowano teksty sztuk Iwana Kotlarewskiego „Natalka Połtawka” oraz „Moskal-czarodziej”, Ozarkewycz zaadaptował je do warunków Galicji — spod jego pióra wyszły nowe wersje „Dziewczyna na wydaniu, albo Na miłowanie nie ma siłowania” oraz „Żołnierz-czarodziej”. Oprócz zmian w tytułach sztuk odczuwalne są zmiany w akcji utworów. W szczególności w sztuce „Natalka Połtawka” miejsce akcji przenosi się z szerokich stepów połtawskich na Pokucie. Zmianom ulegają pieśni i imiona. Tak więc główna bohaterka Natalka staje się Annyczką, pominięto cechy Połtawszczyzny, w szczególności — Swiatosławie, czy uważa się Pan za poetę? — To zbyt głośno powiedziane, chyba — poeta. Uważam się przede wszystkim za muzyka. Ponieważ muzykę, którą piszę, przyjęło się wykonywać z tekstami, to trzeba pisać i słowa. A słowa nazywam raczej emocjami niż poezją, bo nad nimi dużo nie pracuję. Podchodzę do nich tak: co przyszło do głowy, to napisałem, nie cyzeluję ich, jak Puszkin na przykład. — Czyli muzyka na pierwszym planie, a tekst już… — Tak bym nie powiedział, po prostu mam dar od Boga odgadywania melodii. Z tekstami trochę trudniej, bo do tego potrzebna jest inspiracja. Melodię zagrać można w każdej chwili — te emocje wywołać bardzo łatwo. A oto słowa… Trzeba mieć nastrój, specjalny stan — one tak po prostu nie przychodzą. — Kiedy przychodzą męki twórczości — w dzień, w nocy, nad ranem? — Jakoś w nocy spróbowałem napisać tekst do jednej z nowych piosenek — ciekawie wychodzi, nietypowo dla mnie. Miałem inny nastrój, nie podniośle-pobudzony. Nie mogłem spać. Czasami rano, czasami w nocy — doba nie ma żadnego znaczenia. — Twórczość — to codzienne życie poety-muzyka Wakarczuka? — Codzienne, bardzo chaotyczne i naprawdę wszystko nie jest tak dobrze, jak się wydaje. Czasami teksty piszą się dlatego, że już trzeba je pisać. Bywają prawdziwe momenty inspiracji. Po prostu światopogląd i doświadczenie, czy być może wszystko to nie
Mając powodzenie u miłośników sztuki, na prośbę delegatów „soboru uczonych ruskich” grupa kołomyjska, zaangażowawszy lwowian, wystawiła sztukę „Dziewczyna na wydaniu”, czym zapoczątkowano ukraiński ruch teatralny we Lwowie. Odbyło się to 19 października 1848 roku. Stąd teatr rozprzestrzenił się do Przemyśla i Tarnopola. Była próba przekształcenia teatru amatorskiego w profesjonalną trupę ukraińską, ale nic z tego nie wyszło, ponieważ po 1848 roku nastały czasy reakcji, apatii wśród ukraińskiej inteligencji, rozłamu ideowego, moskalofilstwa, przywiezionego przez rosyjskich emisariuszy w taborze carskiej armii, która szła na Węgry w celu stłumienia rewolucji. Pierwszy etap historii teatru kołomyjskiego ogranicza się do trzech lat: 1848—1850. Ale był to potężny impuls do dojrzewania ukraińskiej kultury narodowej w warunkach okupacji. Teatr odrodził się w Galicji dopiero w 1864 roku. W 1879 roku w Kołomyi utworzono pierwsze towarzystwo literacko-dramatyczne imienia Hryhorija Kwitki-Osnowjanenki, którego statut przewidywał wystawienie jednego spektaklu miesięcznie. W 1911 roku w mieście zarejestrowano teatr amatorski imienia Iwana Kotlarewskiego. Jego pierwszą sztuką tradycyjnie stała się „Natalka Połtawka”. Podczas I wojny światowej działalność teatru ustała. W 1916 roku utworzono teatr imienia Tobilewicza, a lata 1920—30 naznaczone są działalnością na scenie kołomyjskiej Ołeksy Skałozuba i Dmytra Nykołyszyna, którzy skupiali wokół siebie utalentowaną młodzież. W latach okupacji niemieckiej teatr nie przerywał działalności. Pod kierownictwem utalentowanego reżysera Iwana Kohutiaka był jedynym, który miał w repertuarze utwory zakazane przez niemieckich okupantów. W latach II wojny światowej na scenie grano dramat historyczny Ł. Staryckiej-Czerniachiwskiej „Hetman Doroszenko”, „Triumf prokuratora Dalskiego” K. Hupały. Od 1939 do 1962 roku teatr w Kołomyi działa jako profesjonalny. Jest sławny z takich osobowości twórczych jak aktor i reżyser Wasyl Symycz oraz zasłużona artystka Ukrainy Oksana Zatwarska. Wasylowi Symyczowi przypada około 30 prac reżyserskich i prawie 20 ról. Właśnie w teatrze kształtował się talent Wasyla Symycza jako aktora sceny i kina. W 1962 roku władza radziecka zamyka teatr. Traci on status państwowego, ale działalności twórczej nie przerywa, kontynuując pracę jako amatorski, z czasem staje się ludowym. W grudniu 1989 roku z decyzji społeczności, z inicjatywy Dmytra Czyboraka oraz ówczesnego kierownika miejskiego wydziału kultury Serhija Kozłowa, rada miejska, której przewodniczącym był Mychajło Juziuk, przyjmuje uchwałę o nadaniu teatrowi statusu państwowego, aby kontynuować sławną tradycję teatralną Kołomyi i Galicji, niosąc wysoki duch sztuki scenicznej. Przez lata niepodległości Ukrainy Kołomyjski Teatr Dramatyczny stał się ważnym centrum kulturalno-artystycznym Podkarpacia. Dorobek twórczy zespołu to ponad 50 spektakli. Wśród nich sceniczne pierwsze odczytania na ukraińskiej scenie: „Rok huculski” Hnata Chotkewycza, „Kamienny krzyż” Wasyla Stefanyka, „Herodowa męka” Pantełejmona Kulisza, „Pieniądze” Iwana Karpenki-Karego, „Ziemia” Olhy Kobylańskiej, „Boa dusiciel” Iwana Franki. Spektakl „Boa dusiciel” stał się głównym elementem ogólnoukraińskich wydarzeń artystycznych z okazji 150-lecia Wielkiego Kamieniarza oraz konferencji naukowo-praktycznej „Artystyczna Ukraina Iwana Franki”, która odbyła się w Kołomyjskim Teatrze Dramatycznym pod egidą Akademii Sztuk Ukrainy oraz jubileuszowego kongresu frankoznawczego „Iwan Franko: duch, nauka, myśl, wola” zorganizowanego przez Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy oraz Lwowski Narodowy Uniwersytet im. Iwana Franki. Za najlepsze rozwiązanie reżyserskie spektakl wyróżniono dyplomem Ósmego międzynarodowego festiwalu teatralnego „Melpomena Tawrii” w Chersoniu. Wysoki duch poprzedników umiejętnie przekazuje zespołowi twórczemu odrodzonego teatru jego główny reżyser i kierownik artystyczny, zasłużony artysta Ukrainy Dmytro Czyborak. W jego twórczym zamierzeniu są nowe, niecodzienne spektakle: „Don Juan z Kołomyi” Leopolda von Sacher-Masocha, „Gorgon” Hnata Chotkewycza oraz „Dziewczyna na wydaniu” Iwana Ozarkewycza — spektakl, od którego rozpoczął swój kronikarski zapis twórczy teatr kołomyjski. Historia kształtowania się teatru kołomyjskiego to uporczywa walka o prawo do istnienia, samodzielną drogę rozwoju, własne oryginalne oblicze artystyczno-estetyczne. Z Kołomyją związali losy najlepsi aktorzy swoich czasów, patrioci teatru ukraińskiego: Mykoła Bencal, Wołodymyr Bławatskyj, Iwanna i Iwan Biberowyczowie oraz inni. Z oryginalnym programem, nasyconym artystycznymi niespodziankami, przygotowuje się zadziwić swoich miłośników Kołomyjski Teatr Dramatyczny w przyszłości.
Tłumaczenie maszynowe
Muzyk, wokalista, fizyk teoretyczny, deputowany ludowy, ambasador dobrej woli ONZ, wybawca ukraińskiej książki — trudno nawet wyobrazić sobie, kim jeszcze może zostać Światosław Wakarczuk w przyszłości. Lecz dzisiaj mowa była o poezji. Poczucie stylu nie pozwala robić tego ot tak, i staram się, aby ostatecznie wszystko było piękne, choć w ten żywioł nie wchodzę, żeby nie było sztucznie. Niemniej staram się unikać banałów. Uważam, że emocje są pierwotne, a wiedza w twórczości potrzebna jest do pewnego stopnia. Nadchodzi moment, kiedy wiedza zaczyna wypierać twórczość. Jest bardzo wiele przykładów we współczesnej muzyce, którą bardzo dobrze znam. Kiedy, wydawałoby się, wykształceni ludzie wszystko wiedzą, krytycy to oceniają — mówią, że wszystko jest profesjonalne, z głęboką wiedzą. A ludzie tego nie lubią. — Mówią, że poeta zna prawdę życia i przepuszcza życie przez serce. Czy odpowiada Pan swojemu wiekowi, czy w duszy jest Pan starszy i znając życie, może Pan coś powiedzieć nowemu pokoleniu? — Nie, nie jestem starszy, a taki, jaki jestem. Nawet myślę, że młodszy. Po prostu mam tupet zaglądać w przyszłość i wydaje mi się, że coś wiem. W rzeczywistości nic nie wiem. Czasami życie oferuje niespodzianki i rozumiesz, że wiedza, która była do tej pory, może w jednym momencie rozbić się. — Na czym polega sekret popularności Pana tekstów? — Sekret tkwi w prostocie, w tym, że nie są one oderwane od publiczności, w tym, że nie ma tam aluzji do wysokiej poezji. Z wielkim szacunkiem odnoszę się do poezji. Ale przyznam szczerze: w jej klasycznej formie, jako sztuka w sztuce, na poezji się nie znam. Dla mnie jest ona próbą ukrycia treści za pięknymi formami. Wielu poetów wyróżnia piękna forma, ale pod względem treści wszystko jest banalne. Bardzo podoba mi się poezja początku XX wieku, w szczególności futurystyczna. I nie tylko ukraińska, ale i światowa, ponieważ powiedziano wtedy wiele niebanalnych rzeczy. Na przykład Achmatowa albo Lorca. U nich prostym językiem wszystko jest powiedziane, nie można twierdzić, że jest tam wiele skomplikowanego. Ale wszystko jest szczere. Wielu będzie zdziwionych, ale nigdy nie rozumiałem, co jest genialnego w Puszkinie. Forma, rymy ładne, a czytasz — poza bajeczkami dla dzieci niczego nie można zaczerpnąć. Pod tym względem Lermontow jest mi znacznie bliższy, bo wydaje się głębszy, zwracał większą uwagę na treść niż na formę. Uważam, że treść może być ubrana w proste rzeczy. To u mnie z nauki, ponieważ zajmowałem się fizyką teoretyczną, a tam istnieje pogląd, że Bóg wymyślił tylko cyfry 1, 2, 3 i 5. W wybitnych wzorach genialnych naukowców nie zobaczycie innych cyfr. Są bardzo proste: więcej niż 5 Bóg nie zna. Dlatego i w poezji staram się nie zwracać uwagi na powierzchowność… Rozmawiała Switłana DMYTRENKO
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
W Doniecku odbył się VII Otwarty konkurs ukraińskiej pieśni, tańca, muzyki ludowej oraz sztuk pięknych im. T. H. Szewczenki „Źródło talentów”. Maria OLIJNYK, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, m. Donieck. Konkurs zainicjowało i już po raz siódmy przeprowadziło zarząd kultury i turystyki Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej, Donieckie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przy wsparciu zarządu ds. rodziny i młodzieży Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz Rady Miejskiej Doniecka. Konkurs przeprowadzany jest w pięciu kategoriach: „soliści-wokaliści”, „zespoły współczesnej muzyki popularnej”, „zespoły taneczne”, „sztuki piękne”, „zespoły instrumentów ludowych” oraz w czterech kategoriach wiekowych (7—11 lat; 12—15 lat; 16—20 lat oraz 21—33 lata). Tegoroczny konkurs był poświęcony 195. rocznicy urodzin Wielkiego Kobziarza. Pierwszy konkurs „Źródło talentów” został przeprowadzony w Doniecku w 1998 roku z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, które obchodziło wtedy 130-lecie. Głównym celem konkursu jest wyłonienie utalentowanych wykonawców wśród amatorów ze wszystkich obwodów Ukrainy, popularyzacja ukraińskiej sztuki narodowej na Donbasie, wymiana i wzajemne wzbogacanie tradycji kulturowych różnych regionów Ukrainy, wspieranie rozwoju możliwości twórczych, podniesienie poziomu duchowości i kultury, popularyzacja twórczości ludowej, nawiązywanie kontaktów twórczych oraz wymiana doświadczeń wśród uczestników konkursu. Mimo kryzysu, VII konkurs jednak się odbył, ale z powodu ograniczenia finansowania uczestnicy rywalizowali tylko w trzech kategoriach — „soliści-wokaliści”, „zespoły taneczne” oraz „sztuki piękne”. W konkursie wzięło udział ponad 400 wykonawców ze wszystkich regionów Ukrainy. Uroczyste otwarcie odbyło się, jak zawsze, w Pałacu Kultury Metalurgów. W foyer wystawiono prace zgłoszone do udziału w konkursie w kategorii „sztuki piękne”. Są to obrazy wykonane różnymi technikami o tematyce ukraińskiej, a także prace sztuki dekoracyjno-użytkowej: ukraiński haft, wyroby z koralików, ceramiki, malarstwo dekoracyjne, obróbka drewna, kamienia, metalu i skóry, plecionkarstwo z wikliny i słomy, pisanki i inne. Grand Prix konkursu jury przyznało Irynie Zajcewej z Doniecka za 45 ikon wyszywanych krzyżykiem. Pierwszą nagrodę otrzymali Dmytro Biłaszynski z Krasnoarmijska, Olha Semenowa oraz Julija Sahina z Doniecka w młodszej kategorii wiekowej, Hanna Krawec, Ołena Awdiejewa, Ihor Mazur z Doniecka w średniej kategorii wiekowej oraz Wałentyna Biłasz z Krasnoarmijska i Elwira Szczur z Doniecka w starszej kategorii wiekowej. Drugą nagrodą nagrodzono: Alinę Oreszko z Krasnoarmijska, Ołenę Puzinę i Wałerija Hułaja z Doniecka (młodsza kategoria wiekowa); Janę Krywko i Hannę Syryk z Doniecka, Mariję Kornijenko z Krasnoarmijska (średnia kategoria wiekowa); Zinaidę Zuj z Krasnoarmijska oraz Ołenę Pozdniakową, Malikę Lutfunową z Doniecka (starsza kategoria wiekowa). Prace Dmytra Bołdyriewa, Ołeksandry Neczajewej z Doniecka (młodsza kategoria wiekowa) oraz Ołeksandry Rozanowej, Hanny Herdo z Doniecka oraz Hanny Czabanowej z Wołnowachy (średnia kategoria wiekowa) jury oceniło trzecią nagrodą. Pierwszy dzień konkursu rozpoczął się zmaganiami solistów-wokalistów. Ukraińska pieśń — to bezdenna dusza narodu ukraińskiego, według słów Ołeksandra Dowżenki. Pieśń — to część duchowego życia narodu, nie opuszcza go ani w radości, ani w smutku, kroczy za nim od dzieciństwa do starości. Z pieśnią na ustach nie tylko świętuje, ale i sławi swoje zwycięstwa nad wrogiem. Do udziału w konkursie wybrano na podstawie materiałów wideo i audio 80 wykonawców z różnych zakątków kraju. Jury przewodniczyła ludowa artystka Ukrainy, profesor Donieckiej Akademii Muzycznej im. Serhija Prokofjewa Alina Korobko. Uczestnicy pokazali tak wysoki poziom kunsztu wykonawczego, że jury zmuszone było zwiększyć liczbę nagród z 12 do 20. W każdej ukraińskiej pieśni harmonijnie łączyły się słowa, muzyka, kostiumy, co tworzyło niepowtarzalne wrażenie doskonałego spektaklu. Członkowie jury nie mogli powstrzymać emocji i, łamiąc protokół, bili brawo wykonawcom. Za najlepszą jury uznało i jednogłośnie przyznało Grand Prix 13-letniej Marijanie Czornij z miasta Biała Cerkiew w obwodzie kijowskim, która zachwyciła wszystkich wykonaniem pieśni „Batkowa soroczka” P. Dworskiego do słów H. Bułacha. Pierwszą nagrodą nagrodzono: Ołenę Pospiechową oraz Wałeriję Symulik z Charkowa w młodszej kategorii wiekowej; Andrija Pidkaliuka z Drużkiwki oraz Hannę Tychą z Żytomierza w średniej kategorii wiekowej; Marynę Szut z Charkowa w starszej kategorii wiekowej. Drugą nagrodę zdobyły: Jelyzaweta Czernowa z Dobropilla, Ola Kowalczuk z Żytomierza i Tamara Kuraszwili z Doniecka w młodszej kategorii wiekowej; Asja Koreniewa z Ługańska oraz Anastasija Huselnykowa z Wuhłedaru w średniej kategorii wiekowej; Anastasija Elina i Kateryna Owczarenko z Doniecka w starszej kategorii wiekowej. Trzecią nagrodą nagrodzeni: Danyło Bodnar z Doniecka, Hanna Mohyłatowa z Dobropilla, Ksenija Neczyporenko z Doniecka oraz Wałerija Chomenko z Białej Cerkwi w młodszej kategorii wiekowej; Darja Linkina z Makiejewki, Eleonora Chorużaja z Drużkiwki oraz Tetiana Zemskowa z Kijowa w średniej kategorii wiekowej; Maksym Hawryczenko z Doniecka w starszej kategorii wiekowej. Drugi dzień zajaśniał niepowtarzalnym kolorytem różnorodnych zespołów tanecznych. Program konkursowy rozpoczął, zgodnie z losowaniem, zespół tańca „Podarunok” Pałacu Kultury Awdijiwskich Zakładów Koksochemicznych w obwodzie donieckim. Ich żywiołowe tańce „Kozaczok” oraz „Juziwśka polka” zapewniły zespołowi pierwszą nagrodę. Grand Prix konkursu w kategorii „taniec” otrzymał ludowy zespół tańca „Sudnobudiwnyk”
(czwarta kategoria wiekowa) z Mikołajowa za „Kozackie marzenia” i „Hopaka”, których inscenizacje wejdą do złotego funduszu sztuki tanecznej. Pierwszą nagrodę przyznano ludowemu zespołowi tańca „Barwinok” (Ługańsk) oraz zespołowi tanecznemu „Kalyna” (Illicziwśk w obwodzie odeskim). Drugą nagrodą nagrodzono: zespół taneczny „Dana” (Illicziwśk) oraz wzorowy zespół tańca „Zirnycia” (Donieck). Laureatami III nagrody zostali: zespół tańca ludowego „Hałyczanka” z Tarnopola, ludowy zespół artystyczny tańca „Wizerunok” z Chersonia oraz wzorowy zespół tańca „Kwity Ukrajiny” z Gorłówki w obwodzie donieckim. Dyplomy wręczał zasłużony działacz sztuki Ukrainy Hennadij Dybowśkyj. Niezapomnianym dla wszystkich widzów, a także dla samych uczestników konkursu, stał się galakoncert „Źródła talentów”, który składał się z 52 barwnych numerów w wykonaniu utalentowanych uczestników i trwał 3,5 godziny. Po galakoncercie odbyła się ceremonia nagrodzenia i wręczenia prezentów zwycięzcom. Każdy uczestnik otrzymał dyplom oraz koszulkę z logo „Źródło talentów — 2009”. Zarząd ds. rodziny i młodzieży Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej nagrodził zwycięzców z Doniecczyzny wyjazdami do obozu „Artek”. Po tym w wykonaniu wszystkich uczestników zabrzmiała pieśń „My Ukraińcy — wszędzie Ukraińcy, dopóki świeci nam jedna gwiazda”. Wśród świątecznych fajerwerków i różnorodności latających balonów uczestnicy udali się na świąteczny poczęstunek. Rozjeżdżając się do domów, uczestnicy konkursu dziękowali organizacjom, które sfinansowały i przeprowadziły na wysokim poziomie artystycznym niekomercyjne ukraińskie święto w Doniecku. Przede wszystkim wyrazili szczególną wdzięczność przewodniczącemu Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Wołodymyrowi Łohwynence, przewodniczącemu Donieckiej obwodowej „Proświty”, rektorowi Donieckiego Uniwersytetu Narodowego, akademikowi NAN Ukrainy, Bohaterowi Ukrainy Wołodymyrowi Szewczence oraz dyrektorowi „Źródła talentów” Mykole Prysiażniukowi — reżyserowi, muzykowi, który był duszą tego święta. Na jego barkach spoczywa już siódmy konkurs. To specjalista z niewyczerpanym pragnieniem twórczości, oddany swojej sprawie. On, jak nikt inny, potrafi wciągać dorosłych i dzieci w świat piękna, co jest niezwykle potrzebne w naszym trudnym czasie, czasie odrodzenia świadomości narodowej, moralności, duchowości. Serdecznie zapraszamy ukraińskie talenty w przyszłym 2010 roku na dzień urodzin Tarasa Szewczenki do Doniecka na VIII Ogólnoukraiński konkurs „Źródło talentów”. Zdobywczyni Grand Prix w nominacji „sztuki plastyczne” Iryna Zajcewa z uczniami
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
O biedzie prawie nie wiem: rodzina pokaleczyła o nią nogi przed moim narodzeniem. Mówić o tym nikt nie zabrania, ale spojrzawszy na wyschnięte dłonie i zmęczoną twarz babci, rozumiem, że ciężko jej o tym wspominać. “Ty jesteś naszą nadzieją” — wielu słyszy to od babć. Lecz u mnie te słowa wyrastają białą akacją i kwitną słodkimi kwiatami. Pół wieku żmudnej pracy jedynie zjadło wielkie marzenia babci, pozostawiając poetyckość poza polem życia. Strasznie wyobrazić sobie, jak to jest: wracać wieczorem do domu, oglądać szarość radzieckiej monotonii, wkładać ostatnie siły w rodzinę, uświadamiając sobie, że jutro będzie to samo, że to koło przetoczy się przez młodość i zniknie nad zniedołężniałą starością. “Nasza nadzieja” nie topnieje ze śniegiem. Nie spala się jak trzcina, nie żółknie, nie spada z mojej ciemnowłosej korony i nie zamarza, nie lubi poleżeć na zamieci — ona zawsze jest ze mną. Temu jestem wierny. Jak można zawieść te szaro-zielone oczy, wyblakłe, zaniepokojone, jak zapomnieć pieśni, które przekonywały o wierności duszy? Jak pozbyć się przytulnych szkiców dzieciństwa? Nie chcę wiedzieć! Budząc się rano, ale jeszcze kąpiąc się w ciepłym, przyjemnym śnie, wysyłam świadomość po światło. Przyjmuję dawkę wiary, ubieram się w nią i nastawiam na określoną częstotliwość. I kiedy nawet nie będę miał nic, kiedy materia się skończy, niechybnie znajdę w starych, aż pomarszczonych zapisach słowa, nie wyparte chaosem przemoczonego miasta: “Ty jesteś naszą nadzieją”. Więcej nie zapomnę! O wierności Ukrainie, o nienaruszalności przysiąg, o swoim początku — rodzie — nie zapomnę! Jurij NECZYPORENKO
BĘDĘ ŻYŁ, KIEDY MNIE NIE STANIE “Żyj tak, żeby nie żałować o niczym. Kochaj tak, jak nikt nie kochał. Pisz tak, jakbyś pisał po raz ostatni…” Łabędzie nie bywają podłe i niegodne — one są prawdziwe. One nie wytrzymują śmierci ukochanych i rzucają się w dół z wysokości, złożywszy skrzydła. A ludzie… Zazdroszczą, są zazdrośni, zdradzają, zadają ból ukochanym. Czyste i wysokie uczucie Mawki zdradził Łukasz. “Ja w sercu mam to, co nie umiera” — żegnała się ze światem Mawka. “Będę żył wtedy, kiedy mnie nie stanie” — mówił Horacy. Prawdziwe uczucie żyje nawet wtedy, kiedy dla jednego ono umarło. Daria MAGID
KOCHAM LATAĆ Czasami późnym wieczorem zakładam śnieżnobiałe skrzydła i wznoszę się nad miastem. Chroni mnie mój Anioł, opowiadając zdumiewające historie. Jedną, po której pozostał ślad w duszy, opowiedział niedawno. Wszystko zaczynało się od szkoły. On — niestrudzony poeta-wesołek, “dusza towarzystwa”. Ona — dźwięczna rudowłosa, zawsze uśmiechnięta. Jakoś niepostrzeżenie się zaprzyjaźnili. Pomagała mu organizować wieczory poetyckie, z czasem sama zaczęła brać udział. Koleżanki kręciły palcem przy skroni, mówiąc: po co ci ten kłopot? Pewnego razu poświęcił jej wiersz, przeczytał ze sceny i podarował kwiaty. Od tamtej pory byli razem — przygotowywali się do wstąpienia na Uniwersytet Kijowski: on na filologię, ona — na dziennikarstwo. Ciosem była jego “dwója” z egzaminu twórczego. Ona jednak została studentką. Na naukę rozjeżdżali się w różne strony. Pożegnała się z przyjaciółmi, rodzicami, ryczała w wagonie. Spełnione marzenie wydawało się najgorszą karą. Zostać bez najdroższej, najbliższej, najwierniejszej osoby na cztery lata!? Ratował telefon, Internet i cotygodniowe wyjazdy do domu. Potem — kryzys, kłótnia, zazdrość, plotki: miesiąc przeżyli jedno bez drugiego i dłużej nie wytrzymali. Znalazł ją w Kijowie i cichutko wszedł do pokoju. Ona jeszcze spała… Patrzył na nią i płakał. Jak mu brakowało jej! Dotknął różanym płatkiem drogiego policzka — dziewczyna otworzyła oczy. Coś mówiła, wyjaśniała, obiecywała. A on po prostu czule, bardzo czule ją pocałował. Razem pokonają wszystko: zdrady przyjaciół, protesty rodziców, odległości, wykłady, egzaminy. — Kocham cię ponad wszystko, bo jestem stały w uczuciach. — I ja… Anioł wzbił się w nocne miasto, zostawiając szelest skrzydeł: — Oni nie mogą bez siebie żyć! Iryna SNOZYK
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej
21 GRAMÓW, I NIE TYLKO “Nigdy nie odpowiadaj na zło złem. Nieś dobro zawsze, nawet jeśli boli tak, że nie chce się żyć” — mówiła mi babcia. A ja nie mogłam zrozumieć tych słów. Mijały lata, dorastałam, zwiększało się doświadczenie życiowe, a babcia wciąż powtarzała tę prawdę. “Gdzież sprawiedliwość? — pytałam. — Dlaczego złodziej trafia do więzienia, a za zniewagi moralne nikt nie odpowiada?” W zeszłym roku babci zabrakło. I zaczęłam rozumieć jej słowa. Uświadomiłam sobie, co oznacza zadawać ból ludziom, a także to, że człowiek nigdy nie powinien osądzać innych. Bo przecież w każdym sercu żyje sumienie. Nie mają go zwierzęta, ale samica nigdy nie porzuci młodych, rzuci się na każdego, kto chce wyrządzić krzywdę jej małemu. A istota ludzka może nosić niemowlę dziewięć miesięcy, czując jego pierwsze ruchy, otworzyć dla niego świat, a potem porzucić, wykreślić z życia jak nieprzyjemny epizod. A może to stworzenie stałoby się człowiekiem, ale z pierwszym oddechem otrzymało diagnozę na całe życie: “niepotrzebny”. Dzieci, które patrzą na świat nie po dziecięcemu smutnymi oczami, — są zbędne. Nie wiedzą, co to prezent noworoczny w jaskrawym opakowaniu pod choinką, który troskliwie położyła mama. Kogo mają winić, kiedy są jeszcze takie małe! Marzą o ciepłej dłoni, która wyprowadziłaby je z labiryntu samotności. Każdy z nas — jest ekwilibrystą w tym świecie. Każdy ma własną linę, z której łatwo spaść: tylko jeden nieostrożny krok — i w przepaść. Idziemy życiową liną i czasami popełniamy błędy. I jedynym wsparciem, jedynym pewnym ubezpieczeniem od fatalnego upadku — jest sumienie i czyny człowieka, którego dusza to nie tylko 21 gramów, a coś bardziej niebiańskiego. Darja TARASEWYCZ
A SERCA WAM NIE DOSTAĆ Wznosić się razem aż do samego nieba! Tylko kiedy jesteśmy razem, świeci nam słońce! Jesteśmy dwiema połówkami całości, która zwie się wiernością. Nasze oddanie sobie nawzajem nie ma granic. Bo jesteśmy łabędziami, i wierność nasza jest łabędzia. Codziennie potrzebujemy czułości, kochającego spojrzenia, dotyku.
Prace twórcze na taki temat napisali studenci pierwszego roku Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Studiują wydawnictwo i redagowanie, kształtując własne sądy, postawę i zasady moralności. Jest w tych pracach obraz, detal i autentyczność. A także ta młoda uczciwość wobec świata, która dodaje sił twórczej tradycji ukraińskiego słowa. Dominanty twórcze wyświecają młodzieńczy optymizm i w równej mierze — smutek i siłę miłości, która “wodzi słońce i gwiazdy”. “Czym żyje nasza młodzież?” — pytamy zdezorientowani, nie znając jej prawdziwości i szczerości. Czytajmy i usłyszymy od nich samych: chcą, aby świat żył pięknem.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Dlaczego ludzie nie potrafią tak kochać? Dlaczego wykorzystują nasze uczucia, by symbolizować własne? Czyżby wierzyli, że w miłości mogą stać się łabędziami? Przywykli krytykować się nawzajem, dostrzegać w sobie tylko to, co złe. Nie umieją wybaczać, nie potrafią pokonać własnej pychy. Nie umieją latać! Czy zrozumieją, że żyjemy jedno dla drugiego? Że nasze skrzydła miłości wynoszą nas w błękitny raj nieba? Nie wierzymy, że kochacie tak jak my. W waszym świecie panują zdrada i okrucieństwo. Sądzicie, że jesteśmy nierozumnymi ptakami, a my jesteśmy aniołami, które świecą dla siebie jaśniej niż jakakolwiek gwiazda. Nie próbujcie kopiować naszych uczuć, macie własne, ludzkie. I choćby jak bardzo pragnęliście nami władać, serca nasze należą tylko do nas — dwojga zakochanych łabędzi.
Olha ŁUK'JANENKO
HERBATA MELISOWA Z… RODZYNKAMI „Śmierć jest warta tego, by żyć, a miłość warta tego, by czekać…” — to słowa Wiktora Coja. Śnieg gęsto i gorzko spada z nieba, hojnie rozpylając się w powietrzu, niczym rodzynki w puszystych ciastkach. Puszysty, cienko rzeźbiony ręką z podniebnej wysokości. Tańczy walca, krąży, we wzorzyste desenie maluje poranne okna. A na parapecie gołębie dziobią słodką bułkę. Miło karmić ptaszki… Miło patrzeć, jak wydziobują komórki — małe światy w dużej bułce, a potem spoglądają na ciebie koralikowymi oczkami i płochliwie odlatują. A ty sobie pijesz herbatę melisową. To takie nie na miejscu i banalne — herbata w torebkach, ale przecież wszystko, co robimy, właśnie takie jest — nie na miejscu i banalne. Mimo to zostają fragmenty, gdy zwyczajne rzeczy nabierają wyrafinowanego odcienia. Łyk herbaty przenosi w świat wspomnień. I rozmowa staje się jaskrawo nasycona, a powietrze oddycha wonią konfitury z morwy. I myślisz o ludziach. Gdzieś coś kiedyś czytała. Zapamiętała… I kiedyś zapadło w duszę: „Człowiek jest najwspanialszym ze wszystkich stworzeń. Człowiek jest najnieszczęśliwszym ze wszystkich stworzeń. Człowiek jest najpodlejszym ze wszystkich stworzeń” — Iwan Bahrianyj. Ale nie chce się mówić o podłości, lecz o wielkości, wierności, miłości. Kiedy mówisz człowiekowi, że go kochasz, on nauczy się kochać. Miłość rodzi się razem z nami, trzeba tylko znaleźć tego, kto zdoła ją obudzić. Ona jest w nas, jak śnieg — wewnątrz pamiątkowej kulki… Wiecie, są takie szklane kulki. Potrząśniesz kulką — pada śnieg. Może osiąść i wydawać się, że go nie ma… Lecz wystarczy, że ręka poruszy szklaną przezroczystość — śnieg zakrąży jak cud! …Gołębie wciąż dziobią bułkę, herbata melisowa już się skończyła, a miłość była i będzie. Podłości nie będzie tam, gdzie prawdziwa miłość. Hanna LYPIATSKA
NIE WIERZĘ W LUDZKĄ PODŁOŚĆ
Przyzwyczaiłam się ufać ludziom, kochać ich i szanować. Mogę wydawać się naiwną dziewczynką w różowych okularach, która nic nie rozumie w życiu. Cóż… Pewnie odróżniam kłamstwo od prawdy, pochlebstwa od szczerych słów. Po prostu nie zawsze o tym mówię. Prawie nigdy. Odpuszczam i idę dalej. Nigdy się nie obrażam. Ale z całego serca wybaczam. Wolę kochać. Oddaję siebie światu i czerpię z tego przyjemność. Wzajemnie świat wychowuje mnie bardziej wrażliwą i prawdziwą. A jeszcze lubię marzyć, a obłudność — nie leży w moich zasadach. Dlatego jestem w Kijowie, wśród ludzi, których czuję. Zachwycam się nimi i kocham ich. Nie chcę ostrzyć zębów na konkurentów. Każdy z nas jest wyjątkowy. To znaczy, że mam swoje miejsce w życiu, obcego mi nie potrzeba, a innym raczej nie będzie pasować moje.
Aleksandra OSIPENKO
ŻYCIE ZA CIEBIE
Mówią, że u łabędzi obowiązuje prawo: parować się tylko raz w życiu. Łabędź, straciwszy parę, wznosi się z tęskliwym krzykiem wysoko w niebo i, złożywszy skrzydła, rzuca się w dół. A ludzie — nie są łabędziami…
W ludzkim świecie bardzo często trzeba spotykać się z podłością, zdradą. Dlaczego zatem nie potrafimy być oddani, wierni sobie nawzajem? Zaprzyjaźniamy się, zdradzamy sobie najważniejsze tajemnice, a potem dowiadujemy się, że „przyjaciel” nas zdradził. Sparzeni zaczynamy wątpić, że na świecie są oddani ludzie. Wierzymy, ale nie ufamy w pełni. Kochamy, ale nie całym sercem. Choć… Zawsze jesteśmy gotowi otworzyć serce temu jedynemu, kto jest gotów oddać za nas życie.
Hanna SZMATOK
SŁUCHAJMY SERCA Ludzie rzadko słuchają swoich serc. Zostają tam, gdzie wygodniej, i często lądują w złotych klatkach. Trudno zrozumieć, czy to świat czyni ludzi okrutniejszymi, czy to ludzie czynią świat takim. Ludzie często się rozstają, choć serce błaga, by zostać, zostawiają jedno drugie samotnie z bólem straty. Odchodzą tam, gdzie wygodniej, gdzie świeci ciepłe słońce i gdzie nic od ciebie nie zależy. I żyją, mając wszystko, lecz nie dbając o duszę. Ale serce daje o sobie znać. Kiedyś i ono zapragnie wolności, szczerych i prawdziwych uczuć. Bo można oszukać rozum, lecz nie serce. Dlatego zanim kogoś zdradzisz, słuchajmy własnej duszy. Олександра FESIUK
WIERNOŚĆ ŁĄCZY PARY W NIEBIE
Mróz może skuć lodem rzekę, ale nie może owinąć prawdziwych uczuć lodową kołdrą. Bo miłość to nie kokon, nie poczwarka, lecz barwny motyl, który leci ku płomykowi. I choć to światło często opala skrzydełka, płomyk przyciąga. Motyl leci ku płomykowi i spala się. Tak umiera miłość zniszczona kłamstwem, podstępem, zdradą. Ale są też inne uczucia: czyste jak łza, przejrzyste jak wiosenny strumyk, szczere. Na czystym jak kartka papieru, na jasnym jak dusza niemowlęcia śniegu siedział śnieżnobiały łabędź. Tak, właśnie na śniegu, na lodzie zamarzniętej rzeki, która niesie swoje wody od wiosny do jesieni malowniczymi poleskimi przestrzeniami. Najpierw nie uwierzyłam. Ten ptak nie mógł tak po prostu zostać pośród zimy.
…Wiosną do mojej wsi przyleciało siedem majestatycznych łabędzi. Uroczyście pływały rzeką, czasem, uderzając skrzydłami, unosiły nad taflą krople wiosennej wody. Wielu ludzi zebrało się, by popatrzeć na to czarowne wydarzenie. Lecz pewnego dnia pięć łabędzi odleciało. Została jedna para. Wkrótce pojawiły się u niej łabędzięta: małe, szarawe, jeszcze zupełnie niepodobne do pięknych rodziców. Kiedy łabędzia rodzina przechadzała się rzeką, nie można było od niej oderwać wzroku. A później w idyllę wtrącił się człowiek i zabił jedno z maleńkich łabędzi.
Jesień już złociła skronie drzew, już w irij odfrunęły młode synowie i córki, a rodzice wciąż czekali na swoje dziecko, mając nadzieję zobaczyć je żywe. Czekali do końca — i kiedy spadł pierwszy śnieg, i kiedy lód pokrył rzekę, i kiedy płyn w rurce termometru opadł cienką strużką do znaczenia minus 15. I dopiero gdy zamarła ostatnia nadzieja na odnalezienie dziecka, łabędzie odleciały. Od tamtej pory przylatują wiosną co roku, budują gniazdo, wysiadują łabędzięta, jesienią odprowadzają je w dalszą drogę i odlatują razem z nimi. Historia toczy się w kółko. I tylko wierność pozostaje niezmienna. Ona jest tą siłą, która skłania łabędzie do wybierania sobie pary na całe życie.
Kiedy zakochani stają na ręczniku szczęścia, marzą o życiu w zgodzie. Lecz gdy tylko przebrzmią kryształowe kieliszki, ucichną weselne pieśni — znika iluzja wiecznego święta. Ale przecież na świecie istnieje prawdziwa miłość, darowana przez niebiosa! Wierność jednemu człowiekowi aż do śmierci! Wierność, która nawet po śmierci łączy pary w niebie.
Natalia MECHED
ODDAJ DRZWI, GDY ZAPUKAM „Jeśli kochają, to kochają. A jeśli nie, to nie. Jeśli trzeba wyjaśniać, to wyjaśniać nie trzeba”, — Jurko Pokalczuk. Ona: — Kocham cię. Jaką bezkresną drogę wytyczają usta, wypowiadając te słowa. Ile szczęścia, nienasyconego błogostanu i życia one zapowiadają. Dla mnie miłość to ty. Twoje odbicie w moich oczach, twój uśmiech w moich szarych dniach, twoja dusza ogrzewa zimne poranki. Utonąć w tobie — to mój raj! A nagle nie uwierzyłeś mi. Byłeś taki impulsywny i wspaniały, kiedy odchodziłeś. Taki pewny siebie, przekonany o moich grzechach. Nawet nie zapytałam, dokąd. Czy w tamtej chwili to miało jakiekolwiek znaczenie? Pokój stał się zimny bez ciebie. Nie czułam ani chłodu, ani wielkich płatków śniegu na tle czystego nieba. Ogarnęła mnie pustka. Ale uśmiechnęłam się, bo poczułam: musisz wrócić.
On: — Kocham cię. Wiesz, że to prawda. Jesteś moim aniołem, „który nosi ciężkie buty, by nie ulecieć nad ziemię”. Zawsze na mnie czekałaś, nawet wtedy, gdy nie zamierzałem przychodzić. Czułaś się winna, kiedy mówiłem nieprawdę. Wierzyłaś mi, gdy traciłem siebie. Wesoło biegłaś na spotkanie, kiedy mnie widziałaś. Przyjmowałem wszystko jako coś należnego. Dawałaś mi szczęście każdego dnia. Twoja miłość przenikała w najciemniejsze zakątki mojej duszy, rozpalając płomień także w moim sercu. A teraz odszedłem. Nie zatrzymałaś mnie. Nie krzyczałaś, tylko boleśnie się uśmiechnęłaś, patrząc na podłe stworzenie, które ośmieliło się znaleźć czarne piórko na skrzydełku białego anioła. Wybacz, mój aniele. Otwórz drzwi, gdy zapukam. Błagam!
Olha Miljanowycz
URATOWANY KŁĘBUSZEK Na ulicy od dawna gospodarował listopad. Spodziewano się śniegu. Chciało się szybciej do domu, do ciepłego pokoju. Ona już skręciła do klatki schodowej. Aż nagle rozległ się żałosny, cienki płacz. Dziewczyna podeszła bliżej: płakał mały kłębuszek życia w kupie wilgotnych opadłych liści. Serce ścisnęło się z żalu i dziewczyna zabrała kłębuszek do domu. Wieczorem tego samego dnia zobaczyli to mokre cudo: kociątko nie miało jeszcze nawet tygodnia… Całe jego futerko było pokryte rzepami, a krótki ogonek przypominał mysi. Gdyby nie dziewczyna, czy dożyłoby rana. Teraz zaś spokojnie spało w przytulnym koszyku, posapując noskiem, jak niemowlę. Później kociątko umieszczono w małym pokoiku, gdzie przechowywano zimowe rzeczy. Teraz Lolik ma ponad dwa lata. To bardzo piękny kot z dużymi zielonymi oczami. Łagodny ulubieniec całej rodziny. Tylko czasem budzi się w nim głód, który pozostał w kociej pamięci z dalekiego dzieciństwa — z tego zimnego wieczoru, kiedy mógł umrzeć, gdyby nie ludzka miłość. Maria SAWOSKULA
SERAFIMA Zapewne, obserwując, jak para łabędzi majestatycznie pływa po jeziorze, jak łabędź czule „rozmawia” z łabędzicą, zwracając na nią uwagę, ludzie ułożyli legendy o ich wierności. A to, jak samiec broni swojej połówki czy gniazda przed wrogami, rzeczywiście budzi podziw. Łabędzie są jednak wierne nie tylko tym, których kochają, ale także tym, od których doznają życzliwości. Wierne i wdzięczne przez całe życie, które może trwać do stu lat. …Siedziba rodziny Hrycianiuków ze wsi Nabereżnoje – tuż nad samą wodą Suchego Kahamlyka. We wrześniu 2000 roku Petro Stepanowycz zauważył na ścieżce łabędzia. Ktoś poranił ptakowi skrzydło. Po szarym kolorze piór mężczyzna ustalił, że to jednoroczny piękniś, bo starsze mają białe skrzydła. Mężczyzna przyniósł ptaka do domu i opatrzył mu skrzydło. Liczyli, że się zrośnie. Jednak po kilku dniach zobaczyli, że rana zaczęła ropieć. Choć bardzo się starali i robili wszystko, co mogli, skrzydło trzeba było odciąć. Płakali gospodarze i płakał ptak. Ale już następnego ranka wyczyścił dziobem ranę i zaczęła się goić. Serafima pozostała u Hrycianiuków, a na znak wdzięczności nauczyła się obejmować ich skrzydłem. Kładła głowę na ramieniu gospodarza i cicho, czule klekotała. Łabędzie wyczuwały, że gdzieś w pobliżu jest ich siostra, latały nad podwórzem i wołały. Serafima zaś podchodziła czasem do bramy, przysłuchiwała się, patrzyła smutno i wracała: „Nie mogę latać z jednym skrzydłem”. Lecz łabędzicy nie było pisane popłynąć po spokojnej rzece ani dożyć wiosny. W lutym, jak zawsze, dostojnie przechadzała się po podwórzu… A podły sąsiad już zaplanował zbrodnię, wziął strzelbę i strzelił do białej piękności. Dlaczego to zrobił? Z podłości? Z zazdrości? Kiedy gospodarze wrócili, zobaczyli to, od czego zrobiło się mrocznie: na oślepiająco białym śniegu czerwieniła się krew ich ulubienicy. „Ludzie nigdy nie dorosną do łabędzi” – mówiły światu jej oczy, które już nie zobaczą wiosny nad Suchym Kahamlykiem… Kateryna CZEREPNINA
RAZEM? CZY OSOBNO? Wstępujesz na studia. Ty masz pierwszy rok, a ja jestem w jedenastej klasie. Ty masz sesję, a ja kursy przygotowawcze. Nawet teraz rzadko się widujemy, a co będzie dalej? …I co mam odpowiedzieć tej dziewczynie? W naszych spotkaniach wszystko jakoś jest nienormalne, ale się przyzwyczailiśmy. Tak nie można! Nie można chodzić razem przez dwie doby z rzędu wszędzie, a potem przez miesiąc nie dzwonić do siebie i nie wiedzieć, gdzie i jak jest „połówka”. Jest zbyt wiele nienormalności w naszym związku, by przenosić tę irracjonalność na życie prywatne. Trzeba coś z tym zrobić. Ale potem, potem… Teraz nie czas… Wstąpiłem. Wciągnęło mnie w wir wydarzeń, od adrenaliny dzwoni w uszach. Spotykaliśmy się od tamtego czasu jakieś sześć razy. To bałagan. Ale ja nawet nie spojrzę na nikogo innego, a ona o tym wie. Dlatego może nie dzwonić i nie pisać przez miesiąc. Ona we mnie wierzy. Ja się uczę, nie trzeba mi przeszkadzać. Tak ona uważa. Ale przecież cierpliwość może się skończyć! To zaczyna przypominać program, który się zawiesił, a jednak nie można go usunąć. Wyjście? Przywiązać się do siebie nawzajem. Na to pójdą lata. Czy wytrzymamy? Ale ja nigdzie się nie spieszę. Poczekajmy. Sesja tuż-tuż. Cały ten chaos w życiu prywatnym załatwię potem. Teraz nie czas… I kim ja jestem po takich myślach? Przecież cynicznie myślę o tym, co zrobić z moją dziewczyną. Potwór? Czy wierny aż do końca łabędź? Nie łamię sobie głowy, tylko zastanawiam się, jak nam będzie lepiej. Razem? Czy osobno?
Sergij POLEŻAKA
Publikację przygotowała Halina DACIUK, docent katedry wydawnictwa i redagowania
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ogień, który wybuchł przeciwko moskiewskiej nawałnicy niegasnącym płomieniem Chołodnego Jaru. Choć komuna nasz ogień przygasiła, — powiedział starosta, — ale w ognisku tym żarzy się iskra. Miejmy więc wiarę i nadzieję, że nadejdzie czas i rozgorzeje ona w niegasnące wszechukraińskie ognisko”. Jurij odwiedził w Melnykach rodziców Wasyla i Petra Czuczupaków. Starzy już Stepan i Oksana byli wzruszeni… Mogiłę Wasyla Czuczupaki ogrodzili płotem, wyczyścili metalowy krzyż, na którym na dole przymocowali tryzub. “Następnego dnia, — wspominał podchorąży Czarnoleskiego pułku Mychajło Doroszenko, — w niedzielę, od samego rana, do Medwediwki na uroczyste nabożeństwo szły grupy ludzi ze wsi, a także z Czehrynia. Przybył z Subotowa także były chołodnojarski starszyna, a obecnie starosta wsi Łuka Połudeń. Przyszło jeszcze kilku byłych uczestników chołodnojarskiego powstania, spieszyli się grupy młodzieży, zainteresowane wydarzeniami niedawnej przeszłości… Po mszy świętej wszyscy pochodem przyszli do mogiły atamana Wasyla Czuczupaki… Kiedy odprawili panichidę i ksiądz wygłosił “Wieczna pamięć”, dowodzona przez Iwana Fiłonenkę warta honorowa oddała z karabinów salut”. Z nadejściem Armii Czerwonej rozpoczął się szlak Jurija na Zachód. Początkowo zatrzymał się w Równem, gdzie wydawał gazetę “Wołyń” Ułas Samczuk. Podczas jednego ze spotkań Jurij oświadczył Ułasowi, że “sprawa wyzwolenia Ukrainy nie jest przegrana”. Ułas we wspomnieniach “Na koniu karym” pisał, że Jurij — “zawsze optymista”, dla niego “klimat wojny to to samo, co dla ryby woda”. “Ech, braciszku!.. — mówił Jurij Ułasowi. — Żadna cholera nas nie zdusiła i nie zdusi… Zrozumiałe, że po… tym, wybacz, pobiedzie kacapy zadrą nosa, ale… nasza sprawa nie jest przegrana! Nie jest przegrana! My jeszcze wrócimy! To pamiętaj! My tutaj zapomnieliśmy swoją fajkę… Oni tutaj przyjdą — to fakt. Postawią swoim bohaterom i naszym sługusom pomniki… Ale my wrócimy po fajkę i wszystkie te pomniki zniesiemy na śmietnik. To się stanie!”
Tłumaczenie maszynowe
Roman KOWAL, Klub Historyczny „Chołodnyj Jar” Tego wieczoru odbyła się również premiera dwuczęściowego filmu dokumentalnego „Wilne kozactwo” (Narodowa Kompania Telewizyjna Ukrainy, 2009), którego autorami są Roman Kowal, Andrij Danyłczenko i Ołeksandr Riabokrys. Na wydarzeniu wystąpili zasłużony artysta Ukrainy kobziarz Taras Syłenko, lider zespołu „Tiń soncia” Serhij Wasyluk, zespół „Rutenija” oraz bard Serhij Szyszkin. Pisarz Wasyl Szklar zaprezentował swoją nową powieść „Załyszeneć” — o ostatnich hajdamakach Chołodnego Jaru. Tak pamięć bojownika o Ukrainę uczcili jego potomkowie. „Wspomnienia… W samotności przewijać dzień po dniu, rok po roku to, co już zbiegło w przeszłość, odtworzyć w sobie przeżyte radości i bóle, przeżyć je jeszcze raz i jeszcze raz… Bolesną atrakcyjność tego „zajęcia” zna tylko ten, kto ma co wspominać: kto kochał i nienawidził całą duszą, kto zna smak głodu i muzykę niebezpieczeństwa, kto spotykał się na wąskiej ścieżce twarzą w twarz ze śmiercią, słyszał jej oddech i… szczęśliwie minąwszy się, pokazał jej w ślad figę”, — pisał Jurij Horlis-Horski (Jurij Horodianyn-Lisowski). Sława dogoniła go, sotnika Armii URL, we Lwowie, gdzie w 1934 roku wydał dwie książki wspomnień — „Otaman Chmara” i pierwszą część „Chołodnego Jaru”. Już w następnym roku we Lwowie pojawiło się drugie wydanie powieści „Chołodnyj Jar” (pierwszej części). Druga część „Chołodnego Jaru” trafiła do rąk lwowskiego czytelnika w 1937 roku. „Chołodnyj Jar” miał w Galicji ogromny sukces, zwłaszcza wśród młodzieży. W przepełnionych „Proświtach” odbywały się zbiorowe wieczorne czytania. Okrutna prawda o kozacko-chłopskich powstaniach w Centralnej Ukrainie napełniała serca galicyjskiej młodzieży nienawiścią do wroga oraz pragnieniem zastąpienia poległych. Imiona chołodnojarców stawały się pseudonimami młodych ounowców. Bez przesady można powiedzieć, że Jurij Horlis-Horski stał się twórcą tysięcy ukraińskich bohaterów, którzy rozsławili Ojczyznę w latach 30.—40. XX wieku… W Chołodnym Jarze Jurij znalazł się w lutym 1920 roku w składzie Armii URL Mychajła Omelianowycza-Pawłenki. Od pierwszych chwil pobytu tam poczuł niezwykły wojowniczy patriotyzm miejscowych chłopów. I jego serce przepełniło się, jak wspominał, „jakąś przejmującą radością”. Z powodu choroby Jurij pozostał na leczenie w Monasterze Motronińskim, w którym wtedy stacjonował pułk hajdamaków Chołodnego Jaru Wasyla Czuczupaki. Przypadkowa okoliczność zmieniła życie Jurija: w Chołodnym Jarze dotknął on serca Ukrainy, znalazł towarzyszy broni, z którymi przyjaźnią bojową szczycił się całe życie; tutaj poczuł gorzki ból strat i porażek oraz szczęście kontynuowania walki o wolność Ojczyzny. A Chołodnyj Jar znalazł w nim obrońcę i wdzięcznego kronikarza. Pod pseudonimem Zalizniak Jurija mianowano osaułem 1. (głównego) kurenia Chołodnego Jaru. Brał udział w licznych walkach o wolność Ukrainy. W powieści pisał: „Kiedy dwie nacje walczą, białe rękawiczki muszą zostać zdjęte. Przez pięć lat na frontach przyszło rozrąbać w boju czaszkę niejednemu Niemcowi, Węgrowi, Moskalowi, ale że można podnieść szablę na wroga, który już rzucił broń, że wróg dopiero martwy przestaje być wrogiem, z tym zgodziłem się dopiero teraz, na tym skrawku ukraińskiej ziemi, który trzeba było obronić — albo zginąć”. W czerwcu 1942 roku Jurij, już znany pisarz, wreszcie powrócił do Chołodnego Jaru. Osiedliwszy się w Ołeksandriwce, zbierał świadectwa od uczestników walki, uzupełnił drugi tom powieści. Pewnego razu z byłymi chołodnojarcami Iwanem Fiłonenkiem i Zakrewskim Jurij wyruszył z Ołeksandriwki przez Nową i Starą Osotę na Hołowkiwkę. Pisarz z zachwytem oglądał okolicę. Lecz zniszczony Monaster Motroniński zasmucił go… Weszli na podwórze. Horlis-Horski opowiedział towarzyszom o tym, jak wiosną 1920 roku tutaj święcili broń hajdamacy. Wspomnienia, wspomnienia… Pociągnęło za wały, gdzie wbijał czekistom sztylet „w lewą kieszeń frencza”, gdzie poznał prawdę, że „od tego, ile cegiełek wrogiego muru przebijemy ostrzami i kulami, zależy wynik walki”… Zanocowali w Medwediwce, w rodzinie Demiana Czuczupaki. Zrozumiałe, że Jurij podarował Czuczupakom dwa tomy powieści „Chołodnyj Jar”. Okazało się, że starosta Medwediwki — to były chołodnojarec, który z odejściem Rosjan powrócił do rodzinnej wsi. Starosta podziękował Bogu, że uratował Jurijowi życie i dał możliwość „opisać ten nasz palący”
Tłumaczenie maszynowe
W związku z tym Międzynarodowy Fundusz Charytatywny „Ukraińska Rodzina” uważa za konieczne tymczasowe wstrzymanie rozpowszechniania numeru rachunku 26045200145101 w PF AKB „Kijów” oraz, aby uniknąć jakichkolwiek nieporozumień, prosi o niewpłacanie środków „Na Cerkiew Kobzarza” na wskazany rachunek. O dalszym przebiegu realizacji ogólnonarodowej inicjatywy będziemy informować opinię publiczną na łamach „Słowa Proświty”. Począwszy od 2001 roku na rachunek wpływają środki zebrane przez tysiące Ukraińców. Obecnie, na dzień 6 marca 2009 roku, suma składek charytatywnych wynosi 905 136 hrywien. Zgodnie z Ustawą Ukrainy „O Narodowym Banku Ukrainy”, która ustala zasady przeprowadzania operacji bankowych, postanowieniem NBU nr 53 z dnia 06.02.2009 r. w AKB „Kijów” wprowadzono moratorium na zaspokojenie roszczeń wierzycieli na okres sześciu miesięcy od 09.02.2009 r. do 09.08.2009 r. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Wydział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Wydział korekty Ołena SZOULHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Dyżurny redaktor Serhij KLYMKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301212 Nakład w marcu — 46000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywien, na 3 miesiące — 12,36 hrywien, na 6 miesięcy — 23,42 hrywien. 0 9 0 1 2 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Szef redakcji – Paweł MOWCZAN
Redaktor naczelny – Ljubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Paweł MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwszy zastępca redaktora naczelnego – Nina HNATIUK, tel. 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego – Petro ANTONENKO, tel. 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji – Natalia SKRYNNYK, tel./faks 278-01-30
Tłumaczenie maszynowe