19 marca Ukraińcy złożyli życzenia urodzinowe Linie Kostenko (ciąg dalszy tematu na s. 10)
ŚWIAT JESZCZE GO POZNAJE
DZIENNIK SZEWCZENKI
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl BOJCZUK
Tylko dzięki trosce o narodową oświatę, narodową kulturę i narodową gospodarkę można zbudować silne i pomyślne państwo. Przykładem tego są Polska, Litwa, Łotwa, Estonia. Jeden jedyny urzędowy i państwowy język jest bezwzględnym czynnikiem jedności i dobrobytu państwa. Niestety, Ministerstwo Edukacji Ukrainy z jakichś powodów stale forsuje równość między językami mniejszości narodowych a językiem państwowym. Przykładem tego jest tak zwany społeczny projekt ustawy nr 5670-d z 09.06.2017 roku „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Dokładnie tak można interpretować punkt 2 artykułu 1 tego projektu ustawy, gdzie napisano, że „Status języka ukraińskiego jako jedynego języka państwowego nie może być podstawą do zaprzeczania prawom i potrzebom językowym osób należących do mniejszości narodowych”. Razem z Ustawą Ukrainy „O oświacie”, w której „gwarantuje się prawo do nauki w komunalnych placówkach oświatowych w celu uzyskania wychowania przedszkolnego i ogólnego średniego wykształcenia, obok języka państwowego, językiem odpowiedniego rdzennego narodu” (art. 7, pkt 1, ust. 3), otrzymujemy pełną równość i uprawnienia prawne języka mniejszości narodowych i państwowego języka ukraińskiego. Ale przecież Konstytucja Ukrainy stwierdza, że język państwowy w naszym kraju jest jeden i takiej równości być nie może. Językiem nauczania musi być język państwowy, a język mniejszości narodowych może być nauczany jako element kształcenia. Dlaczego więc zakładają minę o opóźnionym działaniu w ustawie językowej i zamiast czynnika jednoczącego znów chcemy się mylić. Bo ignorowanie dawnej niedoskonałej Ustawy Ukraińskiej SRR „O językach w Ukraińskiej SRR” z 1989 roku, brak języka ukraińskiego na Krymie i na wschodzie Ukrainy były przyczyną nieporozumień, pragnienia północnego sąsiada, by bronić „rosyjskojęzycznych”, czyli wojny. W projekcie ustawy nr 5670-d podaje się także niekorzystne dla języka ukraińskiego proporcje procentowe w kwestiach książkowego drukarstwa, języka mediów i innych, co ogólnie nie sprzyjałoby kształtowaniu się ukraińskojęzycznego środowiska budującego państwo na Ukrainie. Istnieje podejrzenie, że mimo długiej listy znanych inicjatorów projektu ustawy nr 5670-d wielu z nich po prostu go nie czytało, ufając tym, którzy mają na celu po raz kolejny zniweczyć wszelkie wysiłki na rzecz utwierdzenia ukraińskiej Ukrainy. Takie podejście w projekcie ustawy nr 5670-d jest sprzeczne z wnioskami Komisji Weneckiej, że „polityka zachęcająca do języka państwowego gwarantuje ukształtowanie się odrębności wspólnoty ogólnopaństwowej i, ze swej strony, zapewnia wzajemne zrozumienie — zarówno między różnymi częściami ludności, jak i wewnątrz każdej z nich. Możliwość posługiwania się językiem urzędowym na całym terytorium kraju powinna być zapewniona obywatelom także w celu zapobiegania dyskryminacji przy wykonywaniu przez nich swoich podstawowych praw – w tych regionach, gdzie większość ludności stanowią osoby należące do mniejszości narodowej” (CDL-AD(2010)035, paragraf 42). Europejska Karta Języków Regionalnych lub Mniejszościowych z 5 listopada 1992 roku (ratyfikowana Ustawą Ukrainy nr 802-IV z 15.05.2003) stwierdza, że „ochrona i wspieranie języków regionalnych lub mniejszościowych nie powinny być prowadzone na szkodę języków urzędowych i potrzeby ich nauki” (preambuła).
Wyjaśniający raport do Ramowej konwencji o ochronie mniejszości narodowych z 1 lutego 1995 roku (ratyfikowanej ustawą Ukrainy nr 703/97-ВР z 09.12.1997) stwierdza, że „zobowiązanie Stron dotyczące stosowania języków mniejszości w żaden sposób nie narusza statusu języka urzędowego (języków urzędowych) państwa” (punkt 66), a „w rzeczywistości znajomość języków urzędowych jest czynnikiem zgody i jedności społecznej” (punkt 78). Oprócz projektu ustawy nr 5670-д w Radzie Najwyższej Ukrainy zarejestrowano także dwa inne projekty ustaw o językach: projekt posła ludowego Ukrainy Jarosława Lesiuka nr 5556 z 19.12.2016 roku „O językach na Ukrainie” oraz projekt nr 5669 z 19.01.2017 roku „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego i trybie stosowania innych języków na Ukrainie”. Każdy z tych trzech projektów ma wady. Jednak w dwóch ostatnich projektach nie ma prób wypierania języka państwowego, przeciwnie, są lepsze wskaźniki procentowe dotyczące wydawnictw książkowych, języka mediów i innych. Na uznanie zasługuje projekt nr 5670-д z 09.06.2017 roku „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” — ostatnie artykuły dotyczące współpracy z policją, inspekcjami i innymi są napisane lepiej. Popierając inicjatywę Larysy Nicoj, proponuję połączyć najlepsze artykuły każdego z tych trzech projektów i przygotować skonsolidowany projekt ustawy „O językach na Ukrainie” w celu prawnego utwierdzenia języka ukraińskiego jako czynnika jednoczącego wszystkich obywateli Ukrainy, niezależnie od pochodzenia etnicznego.
BARWY SŁOWA
ZAPRASZA JOSYP MARUCHNIAK
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki, kierownik Katedry Radiofonii i Telewizji
Hybrydowa agresja Federacji Rosyjskiej jest główним zagrożeniem dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Typowymi składnikami rosyjskiej wojny hybrydowej przeciwko Ukrainie są bowiem:
— tworzenie wewnętrznych sprzeczności społeczno-politycznych w Ukrainie poprzez manipulacyjną propagandę, której silnym przedłużeniem jest wojna informacyjno-psychologiczna;
— tworzenie problemów społeczno-gospodarczych poprzez konfrontację gospodarczą, przechodzącą w wojnę ekonomiczną, oraz przeciwdziałanie dobrym powiązaniom Ukrainy z bliskimi i dalekimi sąsiadami;
— wspieranie narodowego nihilizmu Ukraińców, separatyzmu i terroryzmu, aż po akty terroryzmu państwowego;
— sprzyjanie tworzeniu nieregularnych formacji zbrojnych i ich wyposażaniu.
Federacja Rosyjska, równolegle z nieogłoszoną wojną przeciwko Ukrainie, stosuje także inne hybrydowe metody komunikacyjne w celu pochłonięcia, podboju i kolonizacji naszego państwa. Dyskurs o wojnie hybrydowej nabrał globalnego wymiaru, jest najnowszą formą konfrontacji we współczesnym środowisku bezpieczeństwa. Zwracam Państwa uwagę na jedną z metod prowadzenia hybrydowej wojny przez Rosję, a mianowicie wojnę informacyjno-psychologiczną, której celem jest nie zniszczenie milionów ludzi, lecz zastraszanie, demoralizacja, okaleczenie światopoglądowe, duchowo-moralne i narodowe Ukraińców, a tym samym podporządkowanie ich rosyjskiej imperialnej ideologii i polityce. Potężnym środkiem, subtelnym narzędziem manipulacji świadomością są środki masowego przekazu, zwłaszcza telewizja, radiofonia, internet. W obecnej rosyjsko-ukraińskiej wojnie składnik informacyjno-psychologiczny jest bardzo istotny, ważny i widoczny, a w istocie decydujący. Warto podkreślić, że antyukraińska interwencja informacyjno-psychologiczna jest zewnętrzna i wewnętrzna. Niestety, do zewnętrznej agresywnej melodii moskiewskiej balalajki tańczą także szowiniści w Polsce, na Węgrzech, w Rumunii i w niektórych innych krajach, lżą, wykrzywiają prawdę historyczną, doprowadzają ją do absurdu, nie gardząc banalną fałszywką, otwartą dezinformacją, uprzedzonymi sądami, kłamstwem, oszczerstwami i innymi metodami hybrydowo-informacyjnej wojny przeciwko Ukrainie. Zatem w Ukrainie toczy się wojna na dwóch frontach: przeciwko wrogiemu natarciu i wpływowi Rosji oraz jej satelitów, i przeciwko sowieckim, oligarchicznym, skorumpowanym i prorosyjskim siłom w Ukrainie. Drugim frontem jest właśnie agresja wewnętrzna, której nosicielami są twórcy wielu audycji na kanałach telewizyjnych „Inter”, „NewsOne” (Ньюс Ван), „112 Україна”, „ZIK”, „Прямий” oraz na innych komercyjnych, prywatnych kanałach telewizyjnych i radiowych. W nich rozpasają się ukrainofoby, moskiewscy pomagierzy Murajew, Hanna Herman, Nowinski, Rabinowicz, Dobkin, Czerwonenko i inni, którzy, spekulując wieloma niedostatkami życia społeczno-politycznego i społeczno-gospodarczego, swoimi kłamliwymi wystąpieniami pomagają rosyjskim agresorom przeszkodzić w umocnieniu duchowo-narodowej soborowości Ukrainy. Burzę oburzenia w mediach społecznościowych wywołał wywiad Natalii Własenko (dlaczego-to każe się do siebie zwracać Nataszo) na kanale ZIK („Hard z Własenko”) z byłym zastępcą szefa Administracji Prezydenta za czasów Wiktora Janukowycza Andrijem Portnowem oraz rozmowa Dmytra Gordona na kanale „112 Україна” (program „Gordon”) z byłą posłanką z Partii Regionów, zaciekłą nienawidzącą Ukrainy Oleną Bondarenko. Głośny skandal wybuchł, gdy przewodniczący Komisji Etyki Dziennikarskiej (?!) Andrij Kulikow jako prowadzący „Radia Publicznego” z okazji stulecia tak zwanej „Wielkiej Socjalistycznej Rewolucji Październikowej” zaprosił do studia… lidera niedoszłej do końca zakazanej Komunistycznej Partii Ukrainy Petra Symonenka. Każdy z Państwa, szanowni czytelnicy, może podać wiele przykładów pełzającego prorosyjskiego, antymajdanowego, antyukraińskiego kierunku działalności mediów, które są powiązane albo z Wiktorem Medwedczukiem, albo z byłymi moralnie upadłymi dygnitarzami, którzy dokarmiali uzurpatora Wiktora Janukowycza, a dziś, jak i wtedy, posiadają kanały telewizyjne i radiowe oraz gazety. Za ich błogosławieństwem media manipulacyjnym hybrydowo-informacyjnym wpływem, rozpowszechnianiem fake newsów, dezinformacją próbują siać niezgodę w ukraińskim społeczeństwie, wzbudzać poczucie znużenia, wyczerpania wojną, narodowy nihilizm, odrzucenie samodzielności, jakoby Ukraińcy i Rosjanie byli jednym narodem, mieli wspólną historię, a nacjonaliści, faszyści, naziści i amerykańscy agresorzy rozłączają rosyjską braterską miłość do Ukraińców. W środowisku dziennikarskim moskiewscy ideolodzy i ich pomagierzy w Ukrainie narzucają fałszywe hasło „Dwa kraje — jeden zawód”, jednostronnie i wypaczająco interpretują naturę standardów dziennikarskich w celu pozbawienia ukraińskiego dziennikarstwa narodowej istoty, wepchnięcia go w bagno kosmopolityzmu, niższości, bezwładu, rozproszonej komunikacji, której wizytówką mają być wiadomości o morderstwach, wypadkach, rabunkach, seksie, śmierci, strachu, pieniądzach i innych składnikach amoralnego biznesowego bukietu. Tego właśnie pragnie odwieczny wróg Ukrainy — Moskwa-Rosja, która chce zaszczepić w Ukrainie drapieżny „russkij mir”. Przykro, że wobec tej groźnej dla Ukrainy sytuacji należycie nie skierowały swoich wysiłków prawnych i intelektualnych Narodowa Rada Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii, Ministerstwo Polityki Informacyjnej Ukrainy, Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy, Rada Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy, Narodowy Związek Dziennikarzy Ukrainy oraz inne instytucje władzy. Oni ospale, na pokaz, albo wcale nie podejmują skutecznych działań w celu zaprzestania wewnętrznej agresji mediów przeciwko Ukrainie. Dlatego w warunkach wojskowej, hybrydowej, informacyjno-psychologicznej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie reformowanie państwowej telewizji i radiofonii w Publiczną musi być niezwykle wyważone, aby nie zaszkodzić tworzeniu ukraińskiej narodowej przestrzeni informacyjnej i humanitarnej z uwzględnieniem historycznych cech każdego regionu państwa. Jesteśmy świadkami, jak to tu, to tam w obwodach wybuchają skandale związane z amoralnymi metodami reformowania, na jakie pozwoliło sobie kierownictwo Narodowej Publicznej Spółki Telewizyjno-Radiowej Ukrainy. Pełną parą ruszył mechanizm masowych zwolnień dziennikarzy, reżyserów, operatorów i innych pracowników byłych obwodowych spółek telewizyjno-radiowych, a obecnie oddziałów NSTU, bezprecedensowych od lat odzyskanej niepodległości Ukrainy. Główna teza reformatorów na czele z Zurabem Alasanią to pozbycie się sowieckości, naftalinowości, dzikiego smaku w audycjach telewizyjnych i radiowych, podporządkowania spółek telewizyjno-radiowych władzy lokalnej. Bezsprzecznie trzeba doskonalić poziom zawodowego przygotowania materiałów telewizyjnych i radiowych, pogłębiać ich charakter tematyczno-treściowy, artystyczno-estetyczny, społeczno-psychologiczny. Jednak mechaniczne sprowadzenie podstawowego contentu w regionalnym publicznym nadawaniu do 185 minut dziennego eteru bez uwzględnienia historycznych cech obwodów szkodzi żywotnym interesom gmin, samorządowi lokalnemu, decentralizacji władzy, która dokonuje się w Ukrainie. W Ustawie „O Publicznej Telewizji i Radiofonii Ukrainy” podkreślono, że Publiczna Telewizja i Radiofonia jest tworzona w celu zaspokajania informacyjnych potrzeb społeczeństwa, angażowania obywateli w dyskusję i rozwiązywanie najważniejszych społeczno-politycznych kwestii, zapewnienia dialogu narodowego, sprzyjania kształtowaniu społeczeństwa obywatelskiego (Artykuł 1). Zatem im więcej ludzi na czas uświadomi sobie własną odpowiedzialność za przyszłość Ukrainy, tym szybciej będziemy żyć lepiej w narodowym środowisku życiowym. Nie można żyć według zasady „Nie my tacy, życie takie”. Zasady życia ustanawiają również prawa i trzeba ich przestrzegać. Jedną z takich zasad jest uczciwość, organicznie związana z godnością moralno-duchową i narodową. Gdyby członkowie Rady Nadzorczej i zarządu NSTU uważnie czytali artykuł 1 ustawy Ukrainy, zobaczyliby, że Publiczna Telewizja i Radiofonia jest tworzona również na bazie obwodowych państwowych spółek telewizyjno-radiowych, które są reorganizowane poprzez przyłączenie do ogólnokrajowej spółki telewizyjno-radiowej Ukrainy. Jednak obecna praktyka funkcjonowania centralnych kanałów telewizyjnych i radiowych Publicznego Nadawcy świadczy o maksymalnym ograniczeniu pokazywania różnorodnego życia regionów i scentralizowanym narzucaniu tych audycji, które już nadawano w UA:Pierwszym. Zatem usunięto pojęcie, istotę podstawowości. Nadawanie materiałów lokalnych kanałów telewizyjnych i radiowych na ogólnoukraińskich kanałach jest jednym z ważnych sposobów integrowania wszystkich regionów w jedną polityczno-ideologiczną całość Ukrainy. Najpierw Rada Nadzorcza PAT NSTU miała zatwierdzić tematyczno-treściową koncepcję funkcjonowania regionalnego nadawania jako podstawowego, a dopiero potem mowa powinna być o przeglądzie struktury etatowej. Ponieważ w Ustawie nie ma ani jednego słowa o masowym zwolnieniu pracowników. Jeśli trzeba zoptymalizować struktury obwodowych oddziałów NSTU, to najpierw należy przeprowadzić uczciwy, podkreślam, UCZCIWY konkurs pomysłów i projektów audycji telewizyjnych i radiowych. Następnie, na podstawie wyników konkursów, zwycięzcy pozostają pracować w telewizji i radiu, a pokonanym trzeba pomóc znaleźć inną pracę. W punkcie 7 artykułu 3 Ustawy zapisano, że w kształtowaniu polityki programowej spółek telewizyjno-radiowych ma uczestniczyć społeczeństwo. Lecz w odniesieniu do obwodowych oddziałów zarząd NSTU to postanowienie naruszył, a także zignorował zdanie lwowskiej społeczności. W związku z rosyjsko-ukraińską wojną i w oparciu o Doktrynę Bezpieczeństwa Informacyjnego Ukrainy, zatwierdzoną przez Prezydenta 25 lutego 2017 roku, proponuję zmienić sformułowanie punktu 5 artykułu 3 Ustawy o swobodzie wyrażania poglądów, opinii i przekonań. Ponieważ bardzo często swobodne wyrażanie poglądów, opinii i przekonań jest antyukraińskie, antypaństwowe. Już wymieniałem kanały telewizyjne, które krzewią ukrainofobię. Dlatego ten punkt należy sformułować tak: „Swobodne wyrażanie poglądów, opinii i przekonań ma być realizowane wyłącznie na zasadach ukrainocentryzmu”. Dyskutować w telewizji, radiu i prasie mogą wyłącznie ci, którzy mają wyraźny strategiczny cel budowy wolnej Ukrainy, a w trakcie dyskusji precyzuje się taktykę osiągnięcia pozytywnego celu budowy państwowości. Modna dla czasów pokoju formuła zachodniego dziennikarstwa o „równowadze myśli i poglądów” w czasie wojny nie ma prawa bytu w Ukrainie. Jak można udzielać antenę i łamy gazet tym, którzy podważają narodowe fundamenty budowy ukraińskiej Ukrainy? O tym trzeba także wprowadzić poprawkę, zaakcentować w Ustawie Ukrainy „O telewizji i radiofonii” w odniesieniu do komercyjnych kanałów telewizyjnych i radiowych, wiele programów których ma charakter antyukraiński. Punkt 2 artykułu 18 Ustawy celowo jest przedstawić w następującej redakcji: „NSTU ma relacjonować działalność organów władzy wykonawczej, innych organów państwowych, organów samorządu lokalnego, ich urzędników w celu kontroli przez społeczeństwo wykonywania przez nich swoich obowiązków”. Trzeba także wprowadzić zmiany do artykułów 3 i 4 Ustawy Ukrainy „O Publicznej Telewizji i Radiofonii Ukrainy”, gdzie wyraźnie określić w zasadach, zadaniach i polityce programowej, że audycje Publicznej Telewizji i Radiofonii mają brzmieć stuprocentowo wyłącznie w języku ukraińskim. Taką poprawkę trzeba wprowadzić do Ustawy „O telewizji i radiofonii”, która ma dotyczyć komercyjnych kanałów telewizyjnych i radiowych. Rada Najwyższa Ukrainy jest zobowiązana zareagować na moskiewską antyukraińską agresję i globalną wojnę hybrydową, którą rozpętała Rosja, legislacyjnie. Mianowicie uzupełnić ustawy „O telewizji i radiofonii” i „O publicznej telewizji i radiofonii” rozdziałem „Funkcjonowanie elektronicznych mediów w warunkach wojny Rosji przeciwko Ukrainie”. Iwan Franko zawsze opowiadał się za jednością słowa i czynu. „Aby słowo stało się czynem, — mówił — trzeba ducha wolności i miłości do prawdy i do narodu”. Ten wymóg moralno-duchowy, narodowo-obywatelski dotyczy przywódców państwa, polityków, deputowanych wszystkich szczebli, działaczy społecznych, dziennikarzy, każdego obywatela Ukrainy. Zatem wojna hybrydowa Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie skłania do nowego wyznawania standardów zawodu dziennikarskiego, które należy stosować na zasadach ukrainocentryzmu. Przypomnę, że ukrainocentryzm to postawa światopoglądowa, filozoficzna, moralno-ideologiczna, obywatelska, duchowo-narodowa. Zarówno politycy, jak i działacze społeczni, i dziennikarze mają oceniać fakty, wydarzenia, zjawiska z pozycji interesów ukraińskiego człowieka, ukraińskiego społeczeństwa, ukraińskiego soborowego państwa. Nawiasem mówiąc, wbrew pewnym niedociągnięciom w pracy twórczej, Lwowskiemu radiu i telewizji właściwy jest ukrainocentryzm. Ukrainocentryzm opiera się na koncepcji nacjonalizmu, który jest filozofią bytu Narodu, jego życia, budowy, a szowinizm, faszyzm, nazizm i moskiewski rashyzm, który wchłonął szowinizm, faszyzm, nazizm i bolszewizm — to filozofia zniewolenia i uciskania innych narodów. Nacjonalizm rodzi podwижników i bohaterów, a szowinizm, faszyzm, nazizm, rashyzm — morderców, rabusiów, najeźdźców, janczarów, lokajów. Ukraińskie media są zobowiązane nazywać ukraińskich bohaterów — bohaterami, wyczyn obrońców Ukrainy — wyczynem, separatystyczną zdradę — zdradą, rosyjskie kłamstwo — kłamstwem, moskiewską zbrodnię — zbrodnią, rosyjską agresję — agresją, rosyjskich pomagierów, według słów Tarasa Szewczenki, — moskiewskim bagnem i błotem. Rosyjsko-ukraińska wojna to wojna wartości moralno-duchowych, narodowych, orientacji światopoglądowych, humanistycznych. Ukraińcy zawsze byli budowniczymi zarówno w sensie materialnym, jak i duchowym. Obecna rosyjska agresja to decydujący moment historycznej Prawdy. Pomóżmy każdemu Ukraińcowi — od sprzątaczki i dozorcy po Prezydenta, Przewodniczącego Rady Najwyższej i Premiera — całym sercem i duszą poznać tę historyczną Prawdę, a będziemy wolni, duchowo i materialnie bogaci.
Tłumaczenie maszynowe
Przeżywamy trudne czasy historyczne, związane z niszczeniem trwałych mitologemów okresu radzieckiego. Przebywanie narodów pod presją systemu komunistycznego doprowadziło do zniekształcenia zbiorowej i osobistej świadomości nie mniej niż trzech pokoleń ludzi. Mitologemy czasów radzieckich nadal kierują społeczeństwem, a w niestabilnych okresach historii stają się kluczową postawą, która określa zachowanie dużej liczby ludzi. Właśnie do takiego procesu sterowanego zjawiska społecznego poprzez aktywizację trwałych stereotypów myślenia zostaliśmy wciągnięci w wyniku otwartej agresji Rosji przeciwko Ukrainie, która nosi nazwę wojny hybrydowej. Wydarzenia, które mają miejsce na Ukrainie od 2014 roku, to próba ustanowienia systemu totalitarnego poprzez ludzi, których świadomość nadal aktywnie żyje w czasach radzieckich, przywracając przeszłość do teraźniejszości. Wiktoria BAK, kandydat nauk pedagogicznych Switłana KRAWCZENKO, członek zarządu organizacji społecznej „Bachmut Ukraiński”. Na Ukrainie trwają trzecie zmagania wyzwoleńcze o niepodległość. Jej przyspieszenie jest możliwe nie tylko poprzez sukcesy w sferach wojskowej, gospodarczej i politycznej, ale także poprzez niszczenie radzieckich mitów, które zmieniają Ukraińców w posłusznych wykonawców woli tych, którzy posiadają kod dostępu do kluczowych mechanizmów uruchamiających uległość wobec „starszego brata”. Niszczenie mitów czasów radzieckich poprzez ujawnianie zbrodni popełnionych przez władzę radziecką jest humanistyczną drogą do zdobycia przez Ukrainę ostatecznej niepodległości i uwolnienia się od kolonializmu kulturowego. Terytorium Donbasu pozostaje areną geopolitycznych interesów Rosji, które realizowane są przede wszystkim poprzez utwierdzanie wartości „ruskiego miru”, do których należą idee wyższości narodu rosyjskiego, silnej władzy, tłumienia wolnomyślicielstwa, negowania wolności wewnętrznych i zewnętrznych w imię porządku, który narzucają struktury władzy. W latach 20.—40. XX wieku na terytorium miasta Bachmut (w tamtym czasie Artemiwsk) odbywały się masowe rozstrzeliwania ofiar represji, dlatego odnalezienie miejsc pochówku oraz rozpowszechnianie informacji o tych faktach, jako o zbrodni reżimu radzieckiego przeciwko ludzkości oraz uczczenie pamięci niewinnie zamęczonych przez reżim totalitarny ludzi jest ważnym krokiem w niszczeniu mitów totalitaryzmu. Opracowując materiały o wydarzeniach tamtych czasów, stało się oczywiste, że cierpieli podczas represji nie tylko ofiary, ale i przedstawiciele organów represyjnych, ale ich głębokie przekonanie, że wrogowie nie powinni budzić żadnego współczucia, ostatecznie uspokajało katów i przekonywało o tym, że wykonują ważną dla społeczeństwa sprawę. To kształtowało iluzję potrzeby działań represyjnych dla istnienia silnego państwa radzieckiego. To doprowadziło do strat duchowych nie tylko u tych, którzy brali bezpośredni udział w dozwolonych przez system zbrodniach, ale i u potomków wykonawców zbrodni. Człowiek ma podwójną, duchową i materialną naturę, przy czym jego wewnętrzny stan duchowy określa życie zewnętrzne, a nie odwrotnie. Brak wszechstronnej oceny moralnej historii ujawnia się w dalszym ustroju społecznym państwa, który nie może zostać zmieniony na lepsze, dopóki nie nastąpi odkupienie przez potomków grzechów ojców poprzez ich uznanie. Reżim totalitarny zawsze prowadzi do strat zasobów ludzkich i wyczerpania duchowego narodu w wyniku przerywania ciągłości kulturowej pokoleń i gromadzenia nieprzebaczonych grzechów, popełnionych przez jednych ludzi przeciwko drugim. Dlatego próby zrozumienia, co dokładnie działo się na terytorium rodzinnego miasta w pierwszej połowie XX wieku, są próbą moralnego przemyślenia własnej historii i wyjaśnienia sobie, dlaczego tragiczne wydarzenia XXI wieku znów opanowały nasze miasto i stały się wyzwaniem dla istnienia integralności Ukrainy. W latach 1937—1938 w Artemiwsku istniały trzy oddzielne oddziały NKWD: Drogowo-Transportowy DTO, miejski i wojskowy. Każdy z nich prowadził sprawy śledcze i wykonywał wyroki zgodnie z decyzją obwodowej Trójki UNKWD [1, s. 37]. Zgodnie z dyrektywą Biura Politycznego KC WKP(b) w Stalino 10.07.1937 została utworzona obwodowa trójka UNKWD, która wydawała wyroki o rozstrzelaniu i skazaniu. W jej skład weszli: J. K. Pramnek, sekretarz Donieckiego obkomu KPZR, naczelnik obwodowego zarządu NKWD w obwodzie donieckim, starszy major Bezpieczeństwa Państwowego B. M. Sokoliński, Rudenko, prokurator obwodowy [1, s. 37]. 30.06.1937 r., zgodnie z rozkazem ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRR nr 00447 „O operacji represjonowania elementów antysowieckich”, wprowadzano limity na rozstrzelania (1 kategoria) oraz na 8—10 lat więzienia (2 kategoria). Dla obwodu donieckiego wstępnie wyniosły one: 4000 ludzi (1000 — według 1-ej, 3000 — według 2-ej). Trójka UNKWD w obwodzie donieckim w 1937 r. przekroczyła wszystkie limity. Skazano 12383 osoby (5430 na rozstrzelanie, 7107 do obozów), a w styczniu — czerwcu 1938 r. — 3280 — wszystkich na rozstrzelanie [M. Junge, G. Bordiugow i R. Binner] [1]. Według naszych badań, rozstrzeliwania skazanych w okresie od 1937 do 1938 roku w mieście były najbardziej masowe, zaczęły się od lat 20. i nie ustawały do lat 40. Na zapytanie do Państwowego Archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy o miejsce pochówków ofiar otrzymaliśmy odpowiedź, że takim miejscem w obwodzie donieckim był nieużytek obok osiedla kopalni nr 11 w rejonie kijowskim miasta Doniecka, a inne miejsca nie są znane. Biorąc pod uwagę skalę terroru, tylko jedno miejsce pochówków w obwodzie donieckim nie mogło pomieścić wszystkich rozstrzelanych, których, według danych profesora W. M. Nikolskiego, mogło być od 50 do 90 tysięcy [2]. W Bachmucie od XIX wieku istnieje więzienie, do którego wieziono skazanych z różnych regionów obwodu donieckiego i wykonywano wyroki śmierci. Mykoła Czerniawski (03.01.1868—19.01.1938 skazany i rozstrzelany), działacz społeczny, pisarz, mieszkał w Bachmucie, autor pierwszej ukraińskiej książki w Donbasie, zbioru poezji „Donieckie sonety”, w opowiadaniu „Przeklęte miasto” opowiada o egzekucji czterech młodych więźniów miejscowego więzienia, która najprawdopodobniej miała miejsce na obrzeżach Bachmutu. Więźniów, pisze autor, wywieźli za miasto. „Przyjechali tam, na katordżną bałkę, a tam szubienica i nieco z boku dół… Pop, doktor, policja, prokurator jeszcze jakiś urzędnik, — on czytał im wyrok… Jak wyczytał, wtedy powiesili jednego, za nim drugiego, trzeciego i czwartego. Zasypali w dole i zadeptali, tak że nic nie widać, jak oto tutaj. Niby i mogił nie ma… Ich już dwudziestu powiesili, a jeszcze dwudziestu czterech będą wieszać” [5, s. 21]. „Tradycja karna”, jak wiadomo, nie przerywa się, jeśli pozostają struktury karne.
Ponadto, według świadectwa kandydata nauk historycznych, byłego dyrektora muzeum krajoznawczego w Artemiwśku (Bachmucie) Serhija Tatarinowa, w Artemiwśku od 1921 roku istniał jeden z pierwszych radzieckich obozów koncentracyjnych — obóz pracy przymusowej, w którym przetrzymywano rozkułaczonych chłopów i wykonywano wyroki śmierci przez rozstrzelanie. Maszyna represyjna okresu Wielkiego Terroru dławiła się od nadmiernego wykonywania planu wykrywania grup wrogich; wśród śledczych NKWD rozpoczęło się „współzawodnictwo” w ujawnianiu wrogów ludu, dlatego wyroki śmierci wykonywano nie tylko w obwodowych, ale i w rejonowych komórkach NKWD. W Artemiwśku utworzono taką komórkę. Według świadectw Serhija Tatarinowa, rozstrzeliwania przeprowadzały wszystkie trzy oddziały NKWD w piwnicach i głuchych podwórkach budynków, w których się mieściły: miejski (współczesny budynek dziecięcej szkoły muzycznej), drogowo-transportowy (budynek współczesnego szpitala kolejowego) oraz wojskowy (współczesny budynek więzienia). Ciała rozstrzelanych wywożono nocą za miasto wozami lub półciężarówkami. Pracownik naukowy Bachmuckiego Muzeum Krajoznawczego Ihor Karnacki pokazał nam świadectwa przechowywane w muzeum, mówiące o tym, że krewni skazanych, głównie kobiety, gdy dowiadywali się o pobycie swoich bliskich w więzieniu, wynajmowali mieszkania w pobliskim budynku i obserwowali nocą ulicę. Jeśli widzieli ruch wozów na ulicy, to niepostrzeżenie szli za nimi. Wozy były wypełnione ciałami ludzi, nie wiadomo, żywych czy martwych. Wieźli ich do tak zwanych „sadów NKWD”, za miasto, w rejon wsi Otradiwka i zakopywali w nieznanym miejscu. Czasami kobietom udawało się za pieniądze wykupić ciała swoich krewnych i pochować je. Przytoczymy jeszcze świadectwa mieszkańców miasta, które są przechowywane w Artemiwśkim Muzeum Krajoznawczym (w języku oryginału). „W samym mieście dokonywano rozstrzeliwań aresztowanych. Tej strasznej zimy 1937—1938 r. my z matką widziałyśmy na cmentarzu miejskim płytkie doły, wypełnione zmarzniętymi trupami, ledwo przykryte ziemią. Kiedy wiosną ziemia rozmarzła i osiadła, na cmentarzu unosił się straszny trupi odór <…>. To miejsce, gdzie chowano ofiary stalinowskich represji, znajduje się naprzeciwko mogiły zbiorowej na starym cmentarzu, obecnie tam dokonywane są nowe pochówki”. Kiłowata N. J. „Po ulicy Turemnej (Ciołkowskiego) często prowadzono aresztowanych na przesłuchanie do NKWD, które mieściło się w budynku obecnej dziecięcej szkoły muzycznej (ul. Radziecka)”. Bohadycia A. P. Na potwierdzenie tego, że wyroki śmierci wykonywano właśnie w Artemiwśku, odnaleźliśmy w Branżowym Państwowym Archiwum SBU „Rozporządzenie o wykonaniu wyroków zgodnie z decyzją trójki UNKWD (m. Artemiwśk)”, o objętości ponad 300 arkuszy. Każdy arkusz to wydrukowany na pożółkłym papierze tekst rozkazu UNKWD za lata 1937 i 1938. Wszystkie rozkazy, oprócz pierwszego, są adresowane (dalej w języku oryginału) do komendanta UNKWD, sierżanta Bezpieczeństwa Państwowego towarzysza Akselroda. Dalej tekst: Niezwłocznie wykonać wyrok. Poniżej lista nazwisk. Najkrótsza z 13.01.38 — sześć osób, najdłuższa — 182 osoby z 30.12.37 r. Wszystkie rozkazy podpisał starszy major Sokolinski. Pierwszy rozkaz w teczce skierowano do porucznika Dobrowolskiego. W rozkazach są notatki ołówkiem w kolorach czerwonym, zielonym i niebieskim. Czerwonym wykreślono nazwiska, przy których w niektórych rozkazach stoi data tym samym czerwonym kolorem, czasami naprzeciwko niewykreślonego nazwiska — notatki: niebieskim lub zielonym, ale wykreślonych czerwonym nazwisk jest więcej, to prawie wszyscy. Wykonawcy wyroków mieli swój rachunek straconych, możemy przypuszczać, że ołówki różnego koloru były używane przez wykonawców jako język obliczeń, znany tylko im. Czerwony — to ci, których stracono od razu, niebieski — później, a zielony — pozostawali ostatni do stracenia. Czasami przy wykreślonych nazwiskach stoi data ołówkiem tego samego koloru, najczęściej pokrywa się ona z datą rozkazu, ale przy innych nazwiskach tego nie ma. Nie można powiedzieć, że ołówki przypadkowo trafiały w ręce wykonawców. Są rozkazy, na których spotyka się notatki od razu trzech kolorów. Im więcej nazwisk w rozkazach, tym więcej notatek różnokolorowymi ołówkami. Może to świadczyć tylko o jednym: brakowało „rąk”, żeby szybko rozstrzeliwać wszystkich. „Niezwłocznie wykonać wyrok” udawało się nie zawsze. Jeszcze bardzo ciekawy szczegół. Ołówki są ostro zaostrzone, nakreślone linie do dziś zachowują wyrazistość, papiery są schludne, nic zbędnego. Do pojawienia się niemieckich obozów koncentracyjnych pozostawało jeszcze prawie 5 lat, a na terytorium radzieckiego kraju już pojawiła się niemiecka pedantyczność w prowadzeniu spraw.
Liczba skazanych z więzienia w Artemiwśku, którzy zostali rozstrzelani zgodnie z listami w rozkazach od 03.12.1937 do 13.01.1938, przedstawia się następująco: 03.12.37 — 55; 21.12.37 — 119; 27.12.37 — 5; 27.12.37 — 59; grudzień 37-go — 12; grudzień 37-go — 42; grudzień 37-go — 51; 30.12.37 — 182; 03.01.38 — 31; 13.01.38 — 6; razem — 562. Na 67. karcie „Rozporządzeń” czerwoną kredką powyżej rozkazu na wolnym miejscu wypisano następujące cyfry: 113; 111; 117; 101; 115; 68; 73; 112; 114; 103; 116; 98; 72; 119; 108; 110; 102; 99; 104; 106 [3]. Przypuszczamy, że to również był rachunek straconych. W skoroszycie „Rozporządzeń” rozkazy dotyczące więźniów więzienia w Artemiwśku stanowią około jednej trzeciej. Wszystkie pozostałe rozkazy dotyczą więźniów z różnych miast obwodu donieckiego: Mariupola, Stalino, Woroszyłowgradu i in. Od 03.06.1938 roku obwód doniecki podzielono na stalinowski i woroszyłowgradzki. Możemy się jedynie domyślać, dlaczego rozkazy o rozstrzelaniach z różnych miast trafiły do „Rozporządzenia o wykonaniu wyroków zgodnie z decyzją trójki UNKWD (m. Artemiwśk)”. Więźniów mogli przewozić do Artemiwśka koleją w celu wykonania wyroku. Zeznania mieszkanki miasta Kyłowatej N. E. z zasobów Bachmuckiego Muzeum Krajoznawczego potwierdzają to przypuszczenie (przytaczamy w języku oryginału): „W 1937—1938 gg. my żyli niedaleko ot stancyi i swoimi głazami widieli niebywałyj do tiech por razmach riepriessij. Na stancyju każdyj dień podawalis sostawy s tiepluszkami, kuda gruzili zakluczennych. Każdyj raz możno było widiet po sotnie zakluczennych, sidiaszczich na kortoczkach mieżdu putiami, ożidajuszczich posadki w wagony. Naprotiw stancyi była wystrojena zagorodka iz koluczej prowoloki, gdie dierżali zakluczennych” [4]. Jeśli do więzienia w Artemiwśku zwożono więźniów z całego obwodu donieckiego w celu dalszej dystrybucji i egzekucji, to liczba straconych od 03.12.1937 do 13.01.1938 zwiększa się ponad dwukrotnie. Dzięki rejestrowi funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwowego w GDA SBU oraz pomocy Wadyma Zołotarowa [1] stało się wiadome, że Akselrod Leonid Sołomonowycz (ur. 1908) miał wykształcenie niższe, członek WKP(b) od 1932 roku, pracował w organach od 1932 roku, pełnił służbę od 22.03.1936 r. w obwodzie donieckim, współpracownik NKWD, komendant UNKWD, sierżant Bezpieczeństwa Państwowego. 19.12.1937 r. został odznaczony Orderem Czerwonej Gwiazdy (właśnie po masowych rozstrzelaniach w więzieniu w Artemiwśku), 09.08.1938 r. zwolniony. Przyczyna — aresztowanie przez organy sądowe. Nie wiadomo, w jaki sposób Akselrod uniknął dalszego uwięzienia, ale w 1941 r. znalazł się na froncie (zmobilizowany przez Stalinski Miejski Komitet Wojskowy Donbasu). Walczył na frontach: Zachodnim, Wołchowskim, Briańskim, 1. Nadbałtyckim, 2. Ukraińskim. 1942 r. — komendant Oddziału Specjalnego NKWD 4. Armii. Wiosną 1943 r. — komendant Oddziału Specjalnego NKWD 16. (15. -?) Armii Powietrznej. Jako komendant Oddziału Specjalnego NKWD wsławił się właśnie tym, że własnoręcznie rozstrzeliwał ludzi. W 1943 r. był majorem bezpieczeństwa państwowego. W 1945 r. — dowódca batalionu obsługi lotniskowej 5. powietrznej. Kontynuacja na str. 4
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Historyczna zbrodnia nie pozostaje dla potomnych bezkarną, gdy ich sumienie o niej milczy», s. 3
Zakończenie. Początek na str. 3
armii. Po raz drugi odznaczony Orderem Czerwonej Gwiazdy, Orderem Wojny Ojczyźnianej II stopnia (dwukrotnie), medalami „Za zasługi bojowe”, „Za obronę Moskwy”, „Za obronę Stalingradu”. W latach 50. — zastępca dyrektora Opery Lwowskiej. Sokolinski (Gimelman) Dawid Mojsejewicz (06.1902—21.01.1940), ukończył w 1914 i 1916 r. — trzyklasową wyższą szkołę początkową oraz dwuklasową szkołę rzemieślniczą w Odessie, członek WKP(b) od 12.1920 r., starszy major bezpieczeństwa państwowego. Od 03.04.1937 do 25.02.1938 r. — naczelnik UNKWD obwodu donieckiego (wchodził w skład Trójki). Odznaczony Orderem Lenina (19.12.1937) właśnie za „owocną” pracę w obwodzie donieckim. Deputowany Rady Najwyższej ZSRR I kadencji. 02.03.1939 r. został aresztowany. 19.01.1940 r. — przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR skazany i rozstrzelany w Moskwie. Starszy porucznik Dobrowolski (jedyny rozkaz zaadresowany właśnie do niego), 21.03.1939 r. — zwolniony całkowicie z wykreśleniem z ewidencji i niemożnością wykorzystania w służbie. Więcej żadnych wiadomości o nim nie ma. Podczas Wielkiego Terroru byli śledczymi NKWD w Artemiwśku [1]. Szełudczenko Matwij Iwanowycz (1898—02.02.1940) od wiosny 1935 do 08.08.1937 r. — naczelnik Artemiwskiego Miejskiego Oddziału NKWD i jednocześnie naczelnik wydziału specjalnego 80. Dywizji Strzeleckiej. Na dzień 29.09.1937 r. — naczelnik Artemiwskiej międzyrejonowej grupy śledczej UNKWD obwodu donieckiego. Rozstrzelany w Moskwie 02.02.1940 (według innych danych — 01.02.1940). Demydow Ołeksij Petrowycz (03.06.1898—1960). Członek WKP(b) od 1919 r. Od 07.1938 r. do 12.1939 r. — naczelnik Artemiwskiego oddziału miejskiego NKWD. Zmarł w Charkowie w 1960 r., posiadał stopień pułkownika bezpieczeństwa państwowego. Krystal Anatolij Samijłowycz (1901—20.05.1938), wykształcenie podstawowe. Od jesieni 1937 r. do 22.03.1938 r. — naczelnik Artemiwskiego MO NKWD. 23.03.1938 aresztowany. Powiesił się w celi. Starszy porucznik bezpieczeństwa państwowego (23.03.1936). Członek WKP(b) od 1920 r. W sierpniu 1937 r. w Donbasie utworzono samodzielne jednostki — Drogowo-Transportowe Oddziały (DTO) Głównego Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego (GUGB) NKWD: Północno-Doniecki (m. Artemiwśk) i Południowo-Doniecki (stacja Jasyruwata). Na naczelnika DTO GUGB NKWD Kolei Północno-Donieckich mianowano kapitana bezpieczeństwa państwowego Koczergińskiego Heorhija Izralijewycza. 30.06.1938 r. aresztowany i rozstrzelany 20.10.1939 w Kijowie. W archiwum SBU otrzymaliśmy sprawę śledczą H. I. Koczergińskiego (nr 67988, fundusz nr 5), w niej znajdowała się duża liczba zeznań o znęcaniu się i torturach, które przeprowadzał osobiście Koczergiński i do których angażował podwładnych. Zeznania wymuszano od więźniów różnymi środkami. Przy oddziale DTO NKWD istniała tak zwana „laboratorium”, do której kierowano tych, którzy odmawiali składania zeznań przeciwko sobie i niewinnym ludziom. Przesłuchania w „laboratorium” prowadzili inni podsądni, angażując ich do tortur. Przytoczymy zeznania ze sprawy Koczergińskiego (w języku oryginału). „Według świadectwa pełnomocnika operacyjnego ODTO NKWD stacji Woroszyłowgrad K. T. Kowalowa wszyscy czekiści-transportowcy wiedzieli, że w Artemiwśku H. I. Koczergiński i pomocnik naczelnika DTO GUGB NKWD Kolei Północno-Donieckich N. I. Antonenko „biją na całego”. Przy czym N. I. Antonenko, do 1937 r. pracujący jako sekretarz jednego z rejonowych komitetów partii, „jak tylko uderzy aresztowanego, tak od razu jest werbunek”. Do przesłuchań aresztowanych angażowano bezpartyjnych strzelców NKPS, którzy bili aresztowanych nie gorzej niż kadrowi pracownicy NKWD. Podczas wyjazdów w teren naczelnik DTO GUGB NKWD Kolei Północno-Donieckich pokazywał podwładnym, jak należy pracować z wrogami ludu na osobistym przykładzie. Według świadectwa naczelnika ODTO NKWD stacji Kupiańsk porucznika bezpieczeństwa państwowego A. W. Załoznego „w obecności osobiście mnie Koczergiński bił aresztowanego Krawczenkę — niemieckiego szpiega i Kitajewa — uczestnika polskiej organizacji szpiegowskiej, rozkazując i mnie bić”. H. I. Koczergiński mówił podwładnym, że „operacja styczniowa dała w obwodzie 180 tysięcy ludzi, ale to mało i trzeba tak napiąć siły, aby w operacji lutowej dać 2—3 razy więcej aresztowanych, mówiąc, że „to specjalne zamówienie partii”. Podając takie fantastyczne liczby aresztowanych, H. I. Koczergiński próbował pokazać podwładnym, że pracują źle i powinni śmielej aresztować, deklarując, że aresztowanych można bić za jego pozwoleniem i że: „Jeśli nie ma wystarczających materiałów obciążających kułaka, petlurowca lub białogwardzistę w zarzucanym mu przestępstwie, ale to kułak, białogwardzista lub petlurowiec, to można przesłuchać zaufanych informatorów lub członków partii o ich działalności”. [1, s. 40]. Czasami pojawia się pytanie, czy możliwe było to wszystko zatrzymać? Może jeszcze w 1917 roku na rozdrożu historii, kiedy można było wybierać kierunek ruchu, mój pradziad Mykyta nie wziął do rąk broni, żeby bronić nie do końca zrozumiałej dla niego Ukraińskiej Republiki Ludowej, a w 1937 r. jego zięcia Andrija, mojego dziadka, aresztowano za resztki tytoniu w kieszeni podczas przeszukania w przodku kopalni, a potem wyboru już nie było. Wydaje się, że znowu jesteśmy na rozdrożu i znowu ktoś z nas uważa, że można przeczekać, przesiedzieć, póki trwa nie jego wojna na jego ziemi. Na naszej ziemi wojna nie kończyła się nigdy, nas zabijali, a my hartowaliśmy w sobie zdolność do oporu. Wokół Bachmutu i w samym mieście na miejskim cmentarzu w Mariupolu pochowani są ludzie, o których nikt nie wspomina, ich nie ma, dlatego że cmentarz się rozrósł i teraz chowają na miejscu starych grobów, nikt nie znajdzie dowodów, a wokół miasta step i wąwozy. „Ogrody NKWD”, których szukamy, położone są w szarej strefie w pobliżu Otradiwki i wsi Kodema, ale my je musimy znaleźć, być może poszukiwania — to będzie nasz opór wobec siły niszczącej ludzką godność. Pracując z rozkazami i zarządzeniami o wykonaniu wyroków z lat 1937—1938, zwróciliśmy uwagę na to, że papiery podpisywano tylko nazwiskami: i tego, kto podpisywał, i tego, do kogo rozkaz był zaadresowany, ale obowiązkowym był zwrot „towarzyszu”. Wymowny szczegół dla totalitarnego systemu. Kiedy osoba zaczynała pracować w organach władzy, traciła swoje narodowe i rodzinne cechy i stawała się jednostką, która wykonywała rozkazy partii i jej wodzów, ci ostatni zastępowali jej rodzinę, ród, naród, dlatego wykonawcy pozostawało tylko nazwisko, a imię znikało. Zwrot „towarzyszu” tworzył iluzję jedności nowej rodziny, w niej istniał głęboki związek jednostek strukturalnych poprzez niszczenie oporu nienaruszalności życia duchowego. Ten, kto zgadzał się na warunki istnienia w systemie i stawał się jego żołnierzem, otrzymywał przywileje materialne, a jeszcze przywilej wpływania na życie duchowe innych poprzez władzę, która trzymała się na strachu. Ten, kto trafiał pod tryby systemu, musiał oddać nie tylko życie, ale i swoją duszę, poprzez strach przed znęcaniem się i bólem fizycznym godząc się na działania, które prowadziły do upadku moralnego i śmierci duchowej. Jeśli straty ludzkie maszyny terroru można obliczyć, to duchowe praktycznie nie sposób, dlatego że ich skutki zmieniają bieg historii i zostawiają swoje odciski w dziesiątkach lub setkach pokoleń, włączając mechanizm samozniszczenia państw i narodów. Losów tych, którzy należeli do represyjnej maszyny, nie można nazwać szczęśliwymi, każdy z nich miał dzieci, u których też z czasem urodziły się dzieci, co za życia czekało na nie? W sensie moralnym kara, której złoczyńcy zdążyli zaznać za życia, w jakiś sposób była odkupieniem, ale zbrodnia systemu nadal istnieje nieukarana, dlatego odtwarza się w różnych formach współczesnego życia. Do dziś istnieje mit, że Stalin wypaczył plan Lenina o budowie świetlanej komunistycznej przyszłości i gdyby nie doszedł do władzy, a Lenin pożył dłużej, to szczęśliwa przyszłość robotników i chłopów byłaby możliwa. Mało kto rozumie, że system totalitaryzmu: Lenin—Stalin—Związek Radziecki zakładano nie w częściach, a w całości w świadomości wielu ludzi, którzy uważali, że kosztem kogoś innego można polepszyć swoje życie, najważniejsze, żeby był lider, który wie, kto jest wrogiem powszechnego szczęścia i jak zorganizować przeciwko niemu „sprawiedliwą walkę”. Przeglądając arkusze spraw śledczych w Branżowym Archiwum SBU, rozumieliśmy, że na początku XX wieku ludzkość świadomie dokonywała wyboru między dobrem a złem. Każdy na swoim miejscu w swoich okolicznościach wybierał osobistą drogę życia, która określała przyszłość jego następnych pokoleń i po tym wyborze raczej nie można było nic zmienić. Za ten wybór płaciliśmy wieki, wyrabiając w sobie odporność przeciwko totalitaryzmowi, ale wydarzenia 2014 roku pokazały, że wszystko znowu może powrócić. Przełom historii znowu się odbywa i tym razem przechodzi przez nasze życie. Kiedy zaczęła się wojna na wschodzie Ukrainy, w nas nastąpiło przesunięcie świadomości. Wszystko, czego nie rozumieliśmy wcześniej, stało się tak przejrzyste i zrozumiałe, pojawiły się męstwo i odwaga, poczucie działania w określonym kierunku, aby zachować wewnętrzną integralność, godność i swoją przynależność do jednolitego narodu ukraińskiego. Mimo paniki i chaosu wokół, krzepł opór w naszych duszach. Skądże w naszym narodzie i w każdym z nas, jego małej cząstce, pojawiają się siły oporu w warunkach, kiedy nie ma ku temu żadnych zewnętrznych obiektywnych okoliczności. Odpowiedź jest jedna: ona jest w istnieniu Wyższego prawa,
zgodnie z którym Ukraina i naród ukraiński są potrzebne Światu. Jego los nie może być rozstrzygnięty przez garstkę ludzi u władzy. Zależy on od tej wspólnoty, która odczuwa Wyższe prawo i działa zgodnie z nim w najbardziej krytycznych okolicznościach. Latem 2014 roku odliczanie czasu zaczęło się w stronę wojny, oddzielając nas od reszty świata. Teraz wszyscy wiemy, że wojna nigdy nie kończy się szybko. Zaczyna się wcześniej przeczuciem chaosu, a trwa dopóty, dopóki nie pochłonie określonej liczby ofiar — niekoniecznie żyć. Giną marzenia, nadzieje, gasną światełka wiary, ludzie tracą siebie. Chaos wojny pochłania światło i utwierdza ciemność. Plama ciemności jak epidemia rozprzestrzeniała się na wschodzie Ukrainy, wyodrębniając ją jako samotną wyspę. Wszyscy, którzy mogli, uciekali z wyspy, ale jednocześnie zaczęli pojawiać się ludzie z Kręgosłupem Życia i zatrzymywać zwątpienie. Wielu ludzi w naszym mieście świadomie wybierało drogę walki o godne życie, pomagała nam cała Ukraina, chociaż czasami czuliśmy się na wyspie, która płonie ze wszystkich stron. Na Donbasie odbywają się ważne wydarzenia, które na razie jeszcze czekają na swoją ocenę, to samoodrodzenie narodu. Odbywa się wyzwolenie ludzi ze stanu ciągłego strachu i upokorzenia. Godność narodowa nie budzi się w człowieku, kiedy nie pamięta on swojego imienia ojca, zapomniał kołysanek matki i języka, w którym zwracała się do niego babcia. Ale wszystko to szybko przypomina się pod hukiem armat i w obliczu zagrożenia realnym zniszczeniem rodu, i czyni człowieka silniejszym. Przytoczymy ciekawe rozważania ucznia 11 klasy szkoły nr 11 w Bachmucie Eduarda Kotendżego, mieszka on w mieście od urodzenia, był świadkiem tragicznych wydarzeń wojny, dlatego jego myśli mają wartość jako wycierpiane i udowodnione własnym życiem. „Godność narodowa jest poczuciem własnego szacunku do samego siebie na tle szacunku narodu, którego częścią jesteś. Godność narodowa jest globalnym pojęciem, jednak czy nie kluczowym fundamentem moralności, który przeciwstawia się asymilacji, zniszczeniu lub upokorzeniu życia narodowego, ducha lub kultury. Rozmyślając nad tym pojęciem, wspominam słowa Jarosława Stećki: „Każde odrodzenie narodu wychodzi z niego samego”. W tych słowach pokazana jest cała istota godności narodowej jako czy nie jedynego czynnika, który może przekształcić etnos w naród, w niezbędnym czasie skonsolidować społeczeństwo wokół wielkich idei i skierować naród, jako ważną formę naturalnej organizacji społeczeństwa, na walkę o miejsce pod słońcem. Ostatnie wstrząsy, które dotknęły mój naród, udowodniły mi, że ból narodu ukraińskiego — to mój ból, a jego triumf — to mój triumf. Jednoznacznym dowodem mojej tożsamości Ukraińca jest nierozerwalna wspólnota z ojczystą ziemią, bo opuszczenie Ukrainy byłoby dla mnie ciosem psychologicznym. Mam pragnienie bycia częścią narodu i wypełniania swojej organicznej roli w celowym, silnym, zjednoczonym narodzie, który dąży do swojego społecznego i narodowego ideału”. Sprawa wyzwolenia Ukrainy i budowy jej państwowości nie została doprowadzona do końca. Wszystko znów może się powtórzyć i zdajemy sobie z tego sprawę nie tylko my. System istnieje jako niezniszczalny fantom, który materializuje się poprzez żywych ludzi w określonych okolicznościach i w określonych warunkach. Można śledzić wydarzenia przez lata, a w ciągu liczonych godzin wszystko może się zmienić, jeśli zaczniemy zdradzać samych siebie, zgadzać się na kompromisy niższości dla spokoju i stabilności. Nasze przypuszczenia o rozstrzeliwaniach w mieście Artemiwsk w okresie lat 30.—40. zostały potwierdzone, ale poszukiwania miejsc pochówku trwają. W celu rozpowszechniania informacji dotyczących represji stworzono stronę na Facebooku https://www.facebook.com/represiiArtemivsk/. Ofiary były straszne, dlatego pojawiło się u nas pytanie: dlaczego w Bachmucie nie istnieje miejsce upamiętnienia ofiar czerwonego terroru? Pamiętaliśmy, że pod koniec lat 90. ubiegłego wieku na prawym brzegu rzeki Bachmutki, niedaleko miejskiego targu, pojawiła się kamienna bryła z napisem: „Zdieś budiet ustanowlien pamiatnik żertwam politiczeskich riepressij”, ale szybko zniknęła nie wiadomo dokąd. Bachmut w czasach radzieckich był miejscem tortur i rozstrzeliwań dużej liczby ludzi aż do lat 90., ponieważ zamknięte procesy sądowe nad więźniami politycznymi trwały w Bachmucie do odzyskania Niepodległości Ukrainy, a teraz znów zaczęły się nad wojskowymi batalionów ochotniczych. Ze świadectw mieszkanki wsi Zwaniwka Marii Szwanyk stało się wiadomo, że w latach 50. na zamkniętym procesie sądowym w Bachmucie skazano bojowników oddziału UPA, który działał na Donbasie (pani Maria nie pamięta ani nazwisk, ani szczegółów sprawy, przekazywała historię z opowieści przewodniczącego kołchozu w Zwaniwce, obecnego na posiedzeniu sądu). Kiedy prokurator gniewnie ogłosił jednemu ze skazanych, że zostanie rozstrzelany w nieznanym miejscu i pochowany jak pies, żołnierz odpowiedział: „Nadejdą czasy i będą nas wspominać jako bohaterów”. Odnalezienie miejsc pochówku ofiar sowieckiego reżimu i zwrócenie na to uwagi mieszkańców Bachmutu i całego Donbasu to ważna sprawa w rozwiewaniu mitu o szczęśliwej radzieckiej przeszłości. Istnieje opinia, że jeśli w miejscu pochówku niewinnie zamęczonych ofiar odprawić panichidę i stale czcić ich pamięć, to wojna odejdzie z naszej ziemi, ponieważ „zbrodnia historyczna nie pozostaje dla potomnych bezkarna, kiedy ich sumienie o niej milczy”. Literatura. 1. Zołotarow W. A., Stiopkin W. P. CzK:DPU:NKWD w Donbasie: Ludzie i dokumenty 1919 — 1941 / W. A. Zołotarow, W. P. Stiopkin. — Donieck, Apeks, 2010 — 512 s., il. 2. Rehabilitowani przez historię. Obwód doniecki. Księga szósta. — Donieck: wydawnictwo KP „Region” — „FO-P Kolesniczenko”, 2009. — 592 s. (z il.) 3. Rozporządzenie o wykonaniu wyroków zgodnie z decyzją trójki UNKWD (m. Artemiwsk), — Branżowe Archiwum Państwowe SBU. — Fundusz 6, sprawa nr 6184 4. Fundusz nr 52, sprawy 12; 17 Bachmuckiego Muzeum Krajoznawczego Obwodu Donieckiego. 5. Czerniawski M. Wybrane utwory / M. Czerniawski. — Icznia: PP „Format”, 2017. — 48 s.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Namagamy się przekonać kierownictwo kraju, że jesteśmy państwem kosmicznym, aby Ukraińcy nadal latali i odkrywali kosmos. Mamy unikatową szkołę, a ta szkoła może i powinna wykształcić nowych kosmonautów.
Walentyn Porfyrowycz JACENKO, przewodniczący komisji ochrony zdrowia „Biomedycyna kosmiczna”, obecny na wszystkich etapach programu, kiedy wybierano Kadeniuka do zaszczytnej misji:
— Już działa szkoła imienia L. Kadeniuka, która będzie przygotowywać astronautów Ukrainy w czterech kierunkach, istnieje program podboju Księżyca w celu realizacji programu przygotowania nowego pokolenia ludzi, gotowych do eksploracji kosmosu poza granicami naszej planety.
Ołeksandr Mykołajowycz SEMENENKO, przewodniczący stowarzyszenia społecznego „Trybunał”:
— Dziś na sali jest bardzo mało ludzi. A wie pan, ilu ludzi się do niego zwracało każdego dnia i ilu pomagał? Codziennie dzwonił do mnie wieczorem i radził, jak można komuś pomóc. Nikomu nie odmawiał. Moja mama mówiła: „Leonku, jesteś taki dobry, jak ty mogłeś polecieć w kosmos z taką swoją dobrocią?”. Ale w tym była też wielka mądrość. Nie zapominajmy, że tacy ludzie rodzą się bardzo rzadko.
Wira Jurijiwna KADENIUK, żona kosmonauty:
— Opowiem o rzeczach, o których nikt nigdy nie słyszał. Kiedy Leonid Kostiantynowycz złożył wniosek do oddziału kosmonautów — wtedy jeszcze był Związek Radziecki — chętnych było 9 tysięcy. Potem rozpoczął się wybór, przeprowadzano różne próby, testy. Potem zostały 4 tysiące, a na końcu zostało 9 osób, które weszły do Oddziału Kosmonautów. I Łońka był wśród nich. A wie pan, jakie testy przeprowadzano na nich? Opowiem tylko o jednym. Kładziono człowieka na stole, przepuszczano przez niego prąd, aż serce się zatrzymywało. A potem przeprowadzano zabiegi reanimacyjne, żeby zobaczyć, jak szybko można „uruchomić” serce i czy w ogóle da się to zrobić. Jak im potem wyjaśniano, robiono to po to, żeby zrozumieć, co będzie, jeśli w kosmosie prąd uderzy w kosmonautę w rakiecie, jak szybko człowiek straci przytomność. Takie były testy. I to tylko jeden, a było ich setki.
Życie Leonida Kostiantynowycza było ciągłym ryzykiem. Był pilotem-badaczem i za każdym razem, gdy przywożono mu niesprawdzony samolot, z którego trzeba było wycisnąć wszystko, to było ryzyko. Często przeprowadzano takie próby: samolot wznoszono na maksymalną wysokość i tam wyłączano silnik, a kiedy samolot zaczynał spadać, na minimalnej wysokości trzeba było uruchomić silnik i ponownie wyrównać lot. Ale nie zawsze się to udawało. Był też eksperyment, kiedy pilota sadzano w kabinie i oblewano ją substancją radioaktywną, żeby sprawdzić, jak zachowują się pilot i maszyna. I bardzo często po takich próbach pilota wyciągano z kabiny, bo nie rozumiał, gdzie jest i co się dzieje. To był koszmar. A Łońka przez to przeszedł. Spośród 50 pilotów-badaczy oddziału, w którym służył Leonid, przy życiu pozostało siedmiu. I my, kobiety, które wtedy mieszkały w garnizonie wojskowym, najbardziej bałyśmy się momentu, gdy zaczynały wyć syreny. Bo to oznaczało, że znów ktoś się rozbił, i każda modliła się do Boga, żeby to nie był jej mąż.
Ale mimo to w życiu Leonid był łagodnym człowiekiem. Przez 38 lat, które przeżyliśmy razem, ani razu nie podniósł na mnie głosu, nie powiedział złego słowa. Nasz syn nigdy nie stał w kącie — po prostu nie było powodu. Nigdy nie dzieliliśmy prac domowych — każde robiło to, co mogło. Zmywał naczynia, sprzątał podłogę i prasował. Łońka przez 40 lat biegał. Co drugi dzień przebiegał swoje 10 kilometrów. Na Pieczerśku, przy naszym domu, jest zakątek, gdzie mieszkają bezdomne psy. I każdego wieczoru Łońka pytał mnie: „A mamy w lodówce coś dla piesków?”. Wygrzebywaliśmy wszystko, a on zawsze brał torbę i karmił psy. A kiedy zmarł nasz Ajaks, niemiecki bokser, Łońka cały wieczór przesiedział na balkonie, przytulając go — nie mógł go zostawić. Taki był mój mąż.
Nizar Al-Rafai, wiceprezes Ukraińskiej Akademii Nauk ds. stosunków międzynarodowych:
— Nie ma ludzi, którzy potrafią przybliżyć innym problemy ekologii bardziej niż kosmonauci. I to, co naprawdę zadziwiało i poruszało, to jak bardzo był skromnym człowiekiem. I to było czuć. Pamiętam, jak Leonid Kadeniuk był przewodniczącym delegacji NAUNU na Tajwanie i tam było spotkanie z Mistrzynią Dar Maszi. Żeby było jasne, taka Matka Teresa w Azji, bardzo autorytatywna osoba. I ona po spotkaniu sama wstała i odprowadziła Leonida Kostiantynowycza. Tego nigdy nie było. Na spotkanie z nią czeka się miesiącami. A ona sama wstała i odprowadziła. To wiele mówi o człowieku.
Obecnie Akademia Nauk przygotowuje przekład jego książki „Misja — Kosmos” na język angielski i arabski. Chcemy też uzupełnić wydanie wspomnieniami ludzi, którzy znali go blisko, pracowali z nim, kochali go. Bo świat zna legendę o Leonidzie Kadeniuku. A my chcemy, żeby świat poznał go jako człowieka.
Natalka POZNIAK
Tłumaczenie maszynowe
11 marca minęło 40 dni od dnia, w którym nagle zatrzymało się serce pierwszego kosmonauty niepodległej Ukrainy, Bohatera Ukrainy Leonida Kadeniuka. Z tej okazji Ukraińskie Młodzieżowe Stowarzyszenie Aerokosmiczne „Suzirja” zainicjowało tydzień pamięci znanego człowieka, dzięki któremu 20 lat temu na orbicie Ziemi po raz pierwszy zabrzmiał hymn, został rozwinięty sztandar niepodległej Ukrainy, a w kosmosie przebywał „Kobziarz” Tarasa Szewczenki. Tydzień zakończył wieczór pamięci Leonida Kadeniuka, który odbył się w piątek, 16 marca, w budynku Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Organizatorami byli UMAKO „Suzirja” oraz Kijowska Miejska Administracja Państwowa, w wieczorze wzięli udział znani naukowcy, działacze społeczni, ludzie, którzy blisko znali Leonida Kostiantynowycza, koledzy z Państwowej Agencji Kosmicznej Ukrainy, Towarzystwa Aerokosmicznego Ukrainy, Ukraińskiego Młodzieżowego Stowarzyszenia Aerokosmicznego „Suzirja”, Międzynarodowej Rady Ekologicznej, Ziemstwa Bukowińskiego i inni. Goście wieczoru mieli okazję dowiedzieć się o mało znanych kartach życia i działalności Leonida Kadeniuka, odkryć go z zupełnie innej strony: jako człowieka, jako profesjonalistę, jako pilota doświadczalnego i głowę rodziny. Oprócz ciepłych wspomnień na wieczorze zaprezentowano kilka inicjatyw społecznych dotyczących upamiętnienia Bohatera Ukrainy, które wzięły pod swoją opiekę UMAKO „Suzirja” oraz inne organizacje społeczne. Przede wszystkim – przemianowanie ulicy Moskiewskiej w stolicy na ulicę Leonida Kadeniuka, stworzenie ruchu wolontariackiego KOZAK (Kosmiczny Oddział Kadeniuka), stworzenie serii murali o tematyce kosmicznej w Kijowie i na całej Ukrainie, wznowienie w różnych językach, przede wszystkim angielskim i arabskim, książki Leonida Kadeniuka „Misja – Kosmos”, stworzenie memoriału na grobie kosmonauty na Cmentarzu Bajkowym (tym zajmuje się artysta ludowy Ukrainy Anatolij Hajdamaka). A ponadto UMAKO „Suzirja” wspólnie z Międzynarodową Radą Bezpieczeństwa Ekologicznego i Agencją Aerokosmiczną Ukrainy postanowiły ustanowić honorowe wyróżnienie „Gwiazda kosmonauty Kadeniuka”, którym co roku w dniu urodzin kosmonauty będą nagradzani ludzie za osiągnięcia w nauce, branży rakietowo-kosmicznej i ochronie ekologii. Ale największym uczczeniem pamięci Leonida Kadeniuka, jak zaznaczali uczestnicy wieczoru, stanie się zachowanie na Ukrainie branży aerokosmicznej i statusu jednego z sześciu państw kosmicznych świata. Bo, jak radził rodakom słynny fizyk Stephen Hawking, z którym niedawno pożegnała się Ameryka, trzeba nie patrzeć pod nogi, a zwrócić wzrok ku gwiazdom. Oto fragmenty wystąpień uczestników wieczoru. Ołeh Wołodymyrowycz PETROW, deputowany ludowy IV kadencji, przewodniczący zarządu UMAKO „Suzirja”: — Leonid Kadeniuk to nie tylko Bohater Ukrainy, nie tylko generał, nie tylko kosmonauta. To jeden z dziesięciu symboli niepodległej Ukrainy. I patriotyzm jego jest głęboki: w 1997 roku, przygotowując się do lotu, wziął ze sobą na orbitę tomik „Kobziarza” Szewczenki. I jest to jedyna drukowana książka, która przebywała w kosmosie – obecnie ten tom przechowywany jest w Kaniowie w muzeum Tarasa Szewczenki. To Leonid Kadeniuk robił szczerze i z całego serca. To właśnie ten symbol, którego potrzebuje Ukraina. Dziękuję naszym amerykańskim przyjaciołom, którzy zorganizowali spotkanie z amerykańskim astronautą Bresvikiem. I uderzyło mnie, że na spotkanie z amerykańskim astronautą były kolejki uczniów i studentów. A tutaj tak mało ludzi. Odszedł z życia bardzo wcześnie, nagle, w biegu. Wydaje mi się, że my sami jeszcze nie zrozumieliśmy, kogo straciliśmy. Inny amerykański astronauta Michael Lopez, który przyjechał na jeden dzień, powiedział, że musimy szkolić kosmonautów, bo zostaliśmy bez symbolu. Zaproponowano mu wycieczkę po Kijowie, a on powiedział, że chciałby pojechać do Leonida. I zawieźliśmy go na Cmentarz Bajkowy. Jesteśmy dumni, że dzięki Leonidowi Kadeniukowi po raz pierwszy w kosmosie zabrzmiał hymn państwowy Ukrainy, a nasz sztandar po raz pierwszy wzniósł się wyżej gwiazd. Mało kto wie, ale pracowaliśmy nad projektem, a on chciał znów polecieć w kosmos i NASA rozważała właśnie jego kandydaturę na dowódcę promu. Niestety, Pan Bóg zarządził inaczej. Widocznie tam bardziej potrzebują astronautów. Eduard Iwanowycz KUZNIECOW, doradca przewodniczącego Państwowej Agencji Kosmicznej Ukrainy, kierownik projektu przygotowania kosmonautów do lotu: — Chce się wspomnieć, jak Leonid Kostiantynowycz został naszym kosmonautą, jak zrealizował zadanie postawione przed nim przez państwo, jak żył po powrocie ze stanu nieważkości. Kiedy powierzono mi kierowanie tym projektem, przejrzeliśmy wielu ludzi, wszak do udziału w konkursie zgłosiło się około 30 osób. Wzbudził w nas sympatię zarówno jako specjalista, jak i zwykły człowiek. I w NASA, gdzie odbywał staż, zwrócili na niego uwagę przez jego dociekliwość i pragnienie poznania nowego. Kiedy załoga wróciła z lotu, dowódca załogi Kevin Kregel powiedział, że są bardzo zadowoleni, iż Ukrainę reprezentował właśnie Leonid Kadeniuk i że jest to duma dla całej Ukrainy. Leonid Kostiantynowycz zawsze chodził pieszo, jeździł metrem, korzystał z transportu publicznego, bez ochrony, był niezwykle skromnym człowiekiem. Wałerij Iwanowycz CYBUCH, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy, przewodniczący Ziemstwa Bukowińskiego w Kijowie: — W grudniu zwróciliśmy się do niego z prośbą o zostanie honorowym przewodniczącym Ziemstwa Bukowińskiego w Kijowie. Zgodził się. I to podniosło nasz autorytet i status ziemstwa. Także kierował Radą Bezpieczeństwa Ekologicznego, która połączyła zarówno znanych naukowców, jak i deputowanych oraz działaczy społecznych. Razem z nim przekonywaliśmy w Budapeszcie w Centralnym Biurze Regionalnego Centrum Ekologicznego dla Europy Środkowej i Wschodniej, że Ukraina ma poważne problemy, zwłaszcza na wschodzie. I udało nam się przekonać i niedawno podjęto decyzję, że Ukraina weszła w skład regionalnego centrum ekologicznego. Leonid Kostiantynowycz był autorem Ekologicznej Konstytucji Ziemi i kilku prezydentów z trybuny ONZ zwracało się do społeczności międzynarodowej z apelem o przyjęcie takiego zbioru praw. Mam nadzieję, że tę pracę będą kontynuować. Serhij Ołeksijowycz TARUTA, deputowany ludowy Ukrainy, lider partii „Osnowa”: — Leonid Kadeniuk od 10 lat marzył o tym, by zostać kosmonautą, i swoje marzenie zrealizował. Mieliśmy projekt – „Kosmiczne marzenie” dla młodych kosmonautów na najlepszą koncepcję rozwoju kosmosu. Konkurs wygrała dziewczyna, która z rąk Kadeniuka otrzymała tygodniowy wyjazd do NASA, aby na własne oczy zobaczyć, jak to się odbywa. On też lubił marzyć. Chciał jeszcze raz polecieć w kosmos – niestety, nie było to dane. Ale Leonid Kostiantynowycz miał jeszcze jedno marzenie, które zależy teraz od nas. Widział, jak niszczeje branża kosmiczna i próbował to zatrzymać. I jeśli pozostaniemy wśród sześciu krajów świata, które mają programy kosmiczne – to będzie najlepszy dar. Syn i żona Leonida Kadeniuka z prowadzącym wieczór artystą ludowym Ukrainy Anatolijem Matwijczukiem
Tłumaczenie maszynowe
“Do naszych miast i wsi powracają imiona ludzi, o których wspominanie na głos za czasów radzieckiego reżimu okupacyjnego było zabronione i niebezpieczne dla życia całych rodzin”. “Wojna informacyjna moskiewskiego cara Piotra I przeciwko hetmanowi Ukrainy Iwanowi Mazepie: język dokumentów i eksponatów Muzeum Historii Bitwy Połtawskiej”. Taką nazwę nosi naukowy projekt historyczno-edukacyjny, który wystartował w Muzeum Historii Bitwy Połtawskiej. “To tylko jedno z pierwszych przedsięwzięć poświęconych wojnie informacyjnej. Będą kolejne” — zapewniają w dyrekcji muzeum. Prezentację projektu odwiedzili dziennikarze, historycy-naukowcy z centrum obwodowego, pracownicy wydziału kultury i turystyki miejskiego komitetu wykonawczego, aktywiści towarzystwa “Proświta”, organizacji społecznej “VeloPoltava” oraz Ukraińskiego Kozactwa. Wojskowym działaniom na polach bitew poprzedzała potężna kampania ideologiczna. Wojna, którą prowadził car Piotr I przeciwko wojskowo-politycznemu wystąpieniu hetmana Iwana Mazepy na rzecz wyzwolenia spod władzy Moskowii, różniła się od poprzednich wojen moskiewsko-ukraińskich bezprecedensową oprawą propagandową. Tak zwaną “wojnę manifestów”, niestety, strona ukraińska przegrała. Dlaczego tak się stało? Na to pytanie próbowali odpowiedzieć organizatorzy wydarzenia — pracownicy muzeum. Jeden z najlepszych krajowych mazepoznawców, zastępca dyrektora muzeum ds. pracy naukowej Ludmyła Szendryk, operując dokumentami — źródłami z monografii historyków krajowych, polskich, rosyjskich (w szczególności petersburskiej badaczki Tairowej-Jakowlewej), naświetliła następujące kwestie: — przyczyny przejścia I. Mazepy na stronę Karola XII; — kto poparł I. Mazepę w podjęciu decyzji o wyborze szwedzkiego króla na sojusznika? — czy I. Mazepa zawierał układ z polskim królem Stanisławem Leszczyńskim? — metody walki Piotra I przeciwko I. Mazepie, wojna bez zasad; — w jakim celu została ogłoszona anatema na I. Mazepę? — stanowisko zaporoskich kozaków w wydarzeniach lat 1708—1709. A ponadto, jak informuje oficjalna strona muzeum na Facebooku, mówiono o medalach, medalionach, rycinach, płótnach malarskich w kolekcji Muzeum Historii Bitwy Połtawskiej, które za czasów Piotra I wykorzystywano w celach propagandowych jako środek wpływu na świadomość ludzi. Z ich pomocą tworzono imperialny mit o “wielkim władcy”, który odniósł błyskotliwe zwycięstwa. Pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiego Obwodowego Towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki Ołeh Pustowhar życzył sukcesu projektowi i podarował muzeum unikalne wydanie “Kozacka starszyzna Hetmanatu. Encyklopedia”. Tę książkę profesora Wołodymyra Krywoszei wydano na zamówienie Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN). Ta encyklopedia to luksusowe wydanie poligraficzne, na 789 stronach którego zebrano ponad 14 tys. danych kozackich starszyn-pułkowników, sotników, Generalnego Sądu Wojskowego i in. “W czasach rosyjskiej i bolszewickiej okupacji Ukrainy temat genealogii kozaczyzny był przemilczany. Pierwszymi, którzy zaczęli go opracowywać, byli naukowcy z ukraińskiej diaspory, którzy mieli dostęp do wielu archiwów i dbali o zachowanie historii swojej etnicznej Ojczyzny. I tę sztafetę przejął UIPN. “Proświta” jako społeczny partner UIPN na Połtawszczyźnie ma zaszczyt rozpowszechniać tę Encyklopedię wśród grupy docelowej” — poinformował Ołeh Pustowhar. Centrum Prasowe Połtawskiego Obwodowego Towarzystwa “Proświta”. swoją żoną, kiedy była w ciąży: “Jak będzie syn, nazwiesz go Stepanem, jeśli córka — Halyną. Za chrzestnych weźmiesz Jewdokiję Manoszenko, a ojcem chrzestnym będzie Tymosz Kowalenko”. Takie było jego słowo pożegnalne i ostatnia wola… Córka atamana Halyna, choć miała ciągłe problemy jako córka “wroga ludu”, mimo wszystko zdobyła wyższe wykształcenie (ukończyła Kijowski Instytut Nauczycielski), pracowała we wsi Borowa jako nauczycielka klas młodszych oraz języka ukraińskiego, zmarła w 2007 roku… Po aresztowaniu wrogowie nie odważyli się więzić atamana Burłaki w Kijowie — wywieźli go aż do stolicy okupacyjnej administracji, Charkowa, do więzienia na Chołodnej Górze. Jednak nawet w mało znanym mieście znaleźli się ludzie, którzy pomogli mu uciec, ale wkrótce ataman zginął w strzelaninie… Pomimo badań Romana Kowala, Andrija Moroza, Anatolija Straszuka, Eduarda Mondzelewskiego i innych historyków-krajoznawców o atamanie-proświcianinie i jego kozakach-powstańcach wciąż niewiele wiadomo szerokiemu ogółowi. Mam nadzieję, że badacze walk wyzwoleńczych zwrócą uwagę na tę owianą legendami postać.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET, przewodniczący Kijowskiego Obwodowego Oddziału „Proświty”
Wiosną 1919 roku, zebrał 8000 mieszkańców Pańskiej i Kazennej Motowyliwki, Borowej, Ołeniwki, Marjaniwki, Rułykowa, Barachtów, Hlewachy, Wełykiej Wilszanki, Jacków, Mytnyci, Kruszynky oraz innych wsi powiatu i zorganizował powstanie wasylkowskie przeciwko bolszewickim okupantom. Dopiero wycofane z frontu dodatkowe regularne oddziały czerwonarmistów zdołały w 1919 roku rozproszyć jego kozaków i na krótki czas przywrócić częściową kontrolę nad ziemiami fastowszczyzny i wasylkowszczyzny. W lipcu 1919 roku bolszewicy za pośrednictwem powstańców atamana Burłaki nawet przenieśli centrum administracyjne powiatu wasylkowskiego do Białej Cerkwi. Temu ostatniemu nadano przy tym status miasta, a powiat przemianowano na białocerkiewski, który istniał zaledwie trzy lata. Nawiasem mówiąc, bolszewicy nie raz uciekali się do podobnej taktyki. Najbardziej znany fakt: 16 maja 1920 roku w celu walki z Republiką Chołodnojarską utworzono gubernię krzemieńczucką, która przestała istnieć zaraz po stłumieniu powstania chołodnojarskich atamanów. 16 marca 2018 roku rodacy uroczyście odsłonili tablicę pamiątkową Owsijowi Honczarowi przy głównym wejściu do szkoły w Wełykiej Motowyliwce. Inicjatorami jej ustanowienia byli wnuczka atamana Natalia Dubrowska oraz krajoznawca Andrij Moroz. To właśnie im przyznano zaszczytne prawo odsłonięcia tablicy. „Owsij Iwanowycz — pisał w „Zapiskach powstańca” hlewaski ataman Karmeluk (prawdziwe nazwisko Marko Szlachowyj) — bardzo kochał swój skrzywdzony naród i wiele dla niego oddawał, nie szczędząc ani zdrowia, ani życia swego”. „Jak Owsij przychodził na zebranie — opowiadał współmieszkaniec Fedir Dubrowskyj — i opowiadał, jak trzeba żyć, żeby Ukraińcy wolni byli, to tak opowiadał, że wszyscy ludzie płakali”. 6 kwietnia 1917 roku Owsij Honczar założył we wsi Kazenna Motowyliwka „Proświtę” im. Borysa Hrinczenki, której przewodniczył miejscowy ksiądz o. Ihor Dawydenko, a w swoim domu O. Honczar zorganizował czytelnię proświciańską. Siostra Hanna opowiadała, że „cały dom był zawalony książkami”. Owsij Honczar — człowiek szlachetnego charakteru i czystych myśli — za najważniejsze uważał szerzenie oświaty wśród chłopstwa. Jego żona Maria Kłymenko była jedyną córką deputowanego Dumy Państwowej Rosji dwóch kadencji Iwana Kłymenki. Zrozumiałe, że Maria była wykształcona — ukończyła gimnazjum. W 1918 roku członkami „Proświty” było ponad 90 miejscowych mieszkańców, a przewodniczył jej 17-letni brat Owsija Terentij Iwanowycz Honczar. Po tym, jak w drugiej połowie lutego 1919 r. bolszewicy ponownie wtargnęli na fastowszczyznę, zrabowali i spalili „Proświtę” im. Borysa Hrinczenki, zniszczyli wszystkie książki, zabrali inwentarz i prawie cały posag Marii: złoto w torebce, dywany, maszynę do szycia, skrzynię, nawet obrus. Ale szczególnie ciężką stratą dla Owsija była śmierć młodszego brata Terentija w Bojarce, którego, jako szefa „Proświty”, zakatowali czerwonarmiści... Dla współczesnych prośwician Kijowszczyzny ustanowienie tej tablicy pamiątkowej jest wydarzeniem znaczącym. Właśnie dlatego do Wełykiej Motowyliwki przybyła reprezentacyjna delegacja organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki”: przewodniczący Kijowskiego Obwodowego Oddziału Jewhen Buket, przewodniczący Fastowskiej „Proświty” Eduard Mondzelewskyj i Wasylkowskiej — Artem Szczerbaniwskyj. Właściwie rok temu właśnie E. Mondzelewskyj, wspólnie z przewodniczącym Fastowskiej Stanicy Bractwa Weteranów UPA Wołodymyrem Pidipryhorą oraz członkiem Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy i ukrainoznawczego klubu „Spadszczyna” Andrijem Morozem zwrócili się do Motowyliwskiej Rady Wiejskiej i otrzymali zgodę na ustanowienie tablicy. Potem zorganizowano zbiórkę funduszy, w której najaktywniejszy udział wzięli uczniowie szkół w Motowyliwce (dyrektor — T. I. Abdrachmanowa) i Wełykiej Motowyliwce (dyrektor — S. A. Wojnałowycz), potomkowie atamana i powstańców powiatu wasylkowskiego. I oto, dokładnie po roku, wszyscy oni przybyli na uroczyste wydarzenie. Również na wydarzeniu obecni byli autor artystycznej realizacji — makiety tablicy pamiątkowej Wasyl Łehkyj, rzeźbiarz Mychajło Dmytriw, proboszcz cerkwi o. Łeonid, który poświęcił tablicę, bandurzysta Wasyl Żowanyk, przewodnicząca wsi Wełyka Motowyliwka Natalia Sperkacz, członkowie organizacji społecznej „Inicjatywna młodzież wsi Motowyliwskich” Ołeh i Julia Tetenkini, Andrij Hładczenko i inni. Historia atamana Burłaki i jego rodziny, bez wątpienia, warta jest osobnej książki. Rozstawał się on ze... Dzisiaj kraj przewartościowuje znaczenie wydarzeń sprzed 100 lat — ukraińskiej rewolucji narodowej 1917—1921 lat. Do naszych miast i wsi powracają imiona ludzi, wspominać o których na głos za radzieckiego reżimu okupacyjnego było zabronione i niebezpieczne dla życia całych rodzin. Jednym z takich „wrogów władzy radzieckiej” jest urodzony w Pańskiej Motowyliwce powiatu wasylkowskiego na Kijowszczyźnie Owsij Iwanowycz Honczar — wybitny działacz społeczny i wojskowy Rady Centralnej — ataman Burłaka.
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana BUDAR, członkini NTSh, m. Brzeżany, obwód tarnopolski. 9 marca z okazji 204. rocznicy urodzin sławnego Kobziarza na placu Rynkowym w Brzeżanach duchowni różnych wyznań chrześcijańskich odprawili nabożeństwo. Przedstawiciele władz i społeczeństwa, uczestnicy wojny na wschodzie Ukrainy złożyli kwiaty u stóp pomnika genialnego Poety Tarasa Szewczenki. „Słowo Kobziarza jest wieczne!” — pod takim tytułem w rejonowym Domu Twórczości Ludowej odbyło się święto szewczenkowskie, w którym wzięli udział amatorzy sceny miasta i rejonu. Zabrzmiało wiele wzruszających pieśni do wierszy sławnego syna Ukrainy. Wykonywali je: ludowy chór amatorski „Proświta”, soliści Lilija Słobodna i Mychajło Atamanczuk (chórmistrz Jewhenija Birkowa), ludowa amatorska kapela chóralna „Bojan” (chórmistrz Jurij Wasenko), ludowy chór amatorski „Rodospiw” ze wsi Szybalyn (kierownik Julija Babuchiwska, chórmistrz Jurij Wasenko, koncertmistrz Dmytro Zahorodnij), żeńskie trio wokalne „Wysznewyj cwit” (kierownik — zasłużony pracownik kultury Ukrainy Zynowij Hołowacki), uczestniczki wzorowej pracowni wokalnej „Art-Krok” (kierownicy Roksołana i Roman Wydyszi) Anastasija Wydojnyk i Alina Kmita. Wzorowy amatorski teatr dramatyczny „Zerniatko” (kierownik Hałyna Jelisewycz) przedstawił scenkę „Tarasowa dola”, wzorowy amatorski zespół choreograficzny „Wodohraj” (kierownik Olha Sorochan) — taniec „Ne szumy kałyno”. Widzom spodobała się również kompozycja literacko-choreograficzna „Płacz Jarosławny” z udziałem zespołu choreograficznego koledżu agrotechnicznego (reżyser-inscenizator Lesia Metelśka, choreograf-inscenizator Chrystyna Antoniw). Balladę Szewczenki „Utopłena” natchnienie czytała Hałyna Pochodżaj. Widowisko zakończyło się pieśnią do słów Wielkiego Kobziarza „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj” we wspólnym wykonaniu kapeli chóralnej „Bojan”, chóru „Rodospiw” i wszystkich obecnych. Tego dnia prezentowano również wyroby rękodzielników naszego regionu, w szczególności wystawy haftów, eksponatów muzeów lokalnych, wydawnictw literacko-artystycznych na temat szewczenkiany. W bibliotece rejonowej miłośnicy słowa Szewczenki przeprowadzili godzinę refleksji „Kobziarz w naszym domu”. Uczestnicy spotkania czytali ulubione utwory genialnego poety. Ciekawy quiz przekonał, że „Kobziarz” jest książką podręczną i powinien znajdować się w każdym ukraińskim domu. Na godzinę poezji „Wielkość słowa Szewczenki” przybyli uczniowie szkoły z internatem. Obecni obejrzeli wystawę książek — „Pokłońmy się Kobziarzowi”. Wydarzenia z okazji dnia urodzin wybitnego ukraińskiego poety odbyły się we wszystkich wsiach regionu.
Tłumaczenie maszynowe
Koncert pod takim tytułem, zorganizowany z okazji 204. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki oraz 150. rocznicy założenia Towarzystwa „Proświta”, odbył się w sali muzyki organowej i kameralnej Czerniowieckiej Filharmonii Obwodowej im. D. Hnatiuka. Maryna HERELUK, magistrantka katedry muzyki Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza. Przygotowali go: przewodniczący Czerniowieckiego Zjednoczenia Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ostap Sawczuk, zasłużony artysta Ukrainy Iwan Derda oraz kierownik katedry muzyki Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza Wadym Lisowyj. Prowadzącą koncert była Anżelika Marijanczuk. Wieczór rozpoczął się utworem Mykoły Łysenki „Święto w Czehryniu” z cyklu „Muzyka do Kobziarza”. Niezrównany baryton Iwana Derdy rozbrzmiał niczym wezwanie w całej sali i przykuł uwagę każdego ze słuchaczy. W programie zabrzmiało 18 utworów wokalnych do wierszy Tarasa Szewczenki: „Hetmani, hetmani”, „Czemu mi ciężko”, „Los”, „Mijają dni”, „Mnie wszystko jedno”, „Zza gaju słońce wschodzi”, „Zakwitła w dolinie”, „Oj trzy szlaki szerokie”, „Słońce zachodzi, góry czernieją”, „Za dumą duma rojem wylatuje”, „Ognie płoną”, ballada Hnata z opery „Nazar Stodola” (libretto L. Predsławycza), „Od wsi do wsi”, „Taki jej los”, „Po dąbrowie wiatr wyje”, „Dumy moje” kompozytorów M. Łysenki, J. Stepowego, S. Worobkewycza, K. Dankewycza, J. Mejtusa, L. Rzeckiej, K. Skorochoda oraz L. Ostrina w wykonaniu Iwana Derdy przy akompaniamencie laureata nagrody artystycznej im. Sydora Worobkewycza Wadyma Lisowego. Wielki koncert solowy zakończył się utworem Danyła Kryżaniwskiego (opracowanie Wiktora Kosenki) „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”, podczas którego sala wraz z wykonawcą śpiewała na stojąco. Wśród widzów koncertu byli ludzie w różnym wieku. To jeszcze raz dowodzi, że poezja Kobziarza jest nieśmiertelna. Będzie ona żyła w pokoleniach i pozostanie potrzebna na wieki.
Tłumaczenie maszynowe
Ludmiła WIELICZKO, członek Słowiańskiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta»
Ponurego wiosennego dnia proświtianie Słowiańska i miłośnicy twórczości Wielkiego Kobzarza spotkali się przy jego pomniku. Mimo kaprysów pogody na duszy panowała radość: tego dnia, wiele lat temu, Ukraina urodziła swego Proroka. Zgodnie z coroczną tradycją ojciec Władysław, kapłan świątyni Wszystkich Świętych Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Patriarchatu Kijowskiego, odprawił panichidę za pamięć wielkiego Tarasa. Wiec rozpoczęła najmłodsza proświtianka miasta, studentka Uniwersytetu Donbaskiego Władysława Sienczenko — zadeklamowała wiersz „Mijają dni, mijają noce…”. Jeden z twórców Ruchu Ludowego na Słowiańszczyźnie Mykoła Sirobaba podkreślił wyjątkowość postaci Kobzarza jako poety, artysty i działacza społecznego nie tylko dla jego współczesnych, ale także dla nas, żyjących dziś, i dla pokoleń przyszłych. O roli twórczości Tarasa Szewczenki, jego osobowości w kształtowaniu samoświadomości każdego z nas barwnie i żywo mówił proświtianin Mykoła Chołosza. Nauczycielka i wolontariuszka Maryna Danyłowa przekonująco ukazała rolę Tarasa Szewczenki jako przewodnika narodu, jego proroka w dzisiejszej moskiewsko-ukraińskiej wojnie i wyraziła pewność zwycięstwa naszego narodu.
Martyros Hryhorian, Ormianin z narodowości, który przeżył na Słowiańszczyźnie prawie 20 lat, w doskonałym języku ukraińskim oświadczył: „Schylając się przed potęgą słowa Wielkiego Kobzarza, uważam za wielki zaszczyt nazywać się Ukraińcem”. Wiersze Tarasa Szewczenki czytały żywo i z emocjami członkini Proświty Maria Koleśnikowa, mieszkańcy miasta, a nawet sąsiedzi z Łymania. Historyk Ludmiła Wielyczko przypomniała obecnym: bez języka nie ma narodu, i podkreśliła, jak wiele wysiłku Ukraińcy wkładają w utwierdzanie zarówno własnego języka, jak i narodu. Dlatego dla nas wszystkich zwycięstwem jest uznanie za niekonstytucyjną ustawy o językach Kiwałowa-Kołesniczenki. Oznacza to, że państwowym, a zatem i chronionym, będzie u nas własny, ukraiński język. Musimy jednak kontynuować walkę o jego rzeczywiste wprowadzenie we wszystkich sferach życia, co na poziomie naszego miasta oznacza: mów tylko po ukraińsku w domu, z sąsiadami, w pracy, w transporcie, domagaj się, by urzędnicy wszystkich szczebli odpowiadali ci po ukraińsku, a co najważniejsze — dołóż starań, aby kochały go twoje dzieci i wnuki, aby umiały przekazać jego piękno każdemu rozmówcy. To właśnie będzie naszym wkładem w proces utwierdzania języka ukraińskiego nie tylko jako państwowego, lecz także jako ojczystego, nieodłącznego od każdego z nas.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhenija HŁADUNOWA, Rówieńska organizacja społeczna Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” W Równem zaczęto gromadzić się w Towarzystwie Miłośników Języka Ukraińskiego jeszcze w 1988 roku, a już do 1993 r. utworzono dużą organizację z filiami w rejonach, która wybrała historyczną nazwę „Proświta” im. T. Szewczenki. Proces duchowego wzniesienia szerzył się poza granicami Ukrainy. Nasi przyjaciele za oceanem szukali dróg do współpracy: stworzyli silną organizację w marcu 1990 r., do której włączyli się najbardziej aktywni nauczyciele, lekarze, prawnicy, przedsiębiorcy, dziennikarze ukraińskiego pochodzenia. Na czele Towarzystwa Języka Ukraińskiego (Chicago) stanęła profesor Wira Bodnaruk. Wspierał ją mąż, doktor Bohdan Bodnaruk (referent organizacyjny). Małżeństwo Bodnaruków przygotowywało setki paczek książek dla ukraińskich bibliotek, uniwersytetów, obwodowych „Proświt”. Pierwsze książki od Wiry i Bohdana Bodnaruków otrzymał przewodniczący „Proświty” profesor Borys Stepanyszyn w sierpniu 1992 r. Na podstawie tych wydań założono pierwszą czytelnię „Proświty” w Domu Ludowym. Oprócz tego nasi pobratymcy zbierają środki na działalność wydawniczą na Ukrainie. W tym celu urządzają wieczorki, pikniki, kiermasze, pieką, szyją, sprzedają ukraińskie potrawy, pamiątki. Te pieniądze przekazują na wsparcie Rówieńskiej „Proświty”, w szczególności na wydawnictwa książkowe. Na jednym z posiedzeń rady odpowiedzialnym za działalność wydawniczą mianowano Mychajła Borejkę, oddanego patriotę, który także na Ukrainie znajduje nieobojętnych ludzi do wspierania i popularyzacji ukraińskiej książki. Za datki charytatywne wydano książki, które były zakazane za władzy radzieckiej, zapomniane i wykreślone z procesu kulturowego, są to w szczególności „Kobziarz” T. Szewczenki z 1840 roku, „Eneida” I. Kotlarewskiego pod redakcją B. Łepkiego z 1922 roku, „Młodość Wasyla Szeremety” Ulasa Samczuka, „Prawda Kobziarza” W. Barki, „Ukraińskie noce, albo Rodowód geniusza” J. Jędrzejewicza, „Powieści i opowiadania” I. Franki, „Głód 1933 na Ukrainie” oraz wiele innych. Od 1998 do 2015 roku wydano ponad 50 książek i prawie wszystkie finansowo wsparło małżeństwo Bodnaruków. Nasi przyjaciele marzą o zobaczeniu ziemi, wysławionej w pieśniach, opowieściach, podaniach rodziców. Po raz pierwszy spotkaliśmy się z wyjątkowym małżeństwem latem 1996 r., kiedy odwiedzili Równe. Pokazaliśmy im nasze miasto, przedstawiliśmy aktywistów i naszą działalność, odwiedziliśmy Ostróg, przedstawiliśmy rektora Akademii Ostrogskiej Ihora Pasicznyka, który osobiście przeprowadził wycieczkę. Od tamtej pory korespondujemy systematycznie. Co roku na Boże Narodzenie, Wielkanoc, Dzień Niepodległości otrzymujemy ciepłe pozdrowienia z Chicago lub z Florydy od naszych pobratymców. Ze swojej strony informujemy ich o wydarzeniach na Ukrainie. Od czasu do czasu nasze informacje zamieszczane są w gazecie „Swoboda”. Wira i Bohdan nie tylko pomagają Rówieńskiej „Prośvicie”, wysyłają książki i środki do Lwowa, Charkowa, Kijowa, Czerniowiec, Czernihowa, Odessy, Połtawy, Sum, Tarnopola oraz innych miast Ukrainy. Przekazują środki na stypendia dla zdolnych studentów z patriotycznych rodzin na uniwersytetach w Mikołajowie, Akademii Kijowsko-Mohylańskiej i Ostrogskiej, studentom-zwycięzcom konkursów twórczych, wydawnictwu „Smołoskyp”. Znaczącą pomoc finansową przekazali Akademii Ostrogskiej na budowę biblioteki uniwersyteckiej. W czasie wojny rosyjsko-ukraińskiej ci oddani ludzie wspierają finansowo leczenie rannych żołnierzy, zapewniają odzież przesiedleńcom z Donbasu. Ukraiński patriotyzm to siła napędowa tych oddanych ludzi. I nie są sami. Obok nich jest doktor W. Simenowycz, darczyńcy L. Kulas, O. Konował (fundacja im. I. Bahrianego), L. Elijaszewska i inni. W USA dla naszych rodaków członkowie Towarzystwa Języka Ukraińskiego prowadzą wieczory „Pokłon językowi”, wieczory literackie I. Bahrianego, J. Tarnawskiego, W. Machny, I. Franki, W. Stusa, wieczory szewczenkowskie oraz wieczory z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy i inne. O tym można przeczytać w książce „Mosty na Ukrainę”, — według słów Wiry Bodnaruk, pracują oni pięć dni dla USA, które stały się dla nich drugą ojczyzną, a dwa dni wolne w całości poświęcają Ukrainie.
Tłumaczenie maszynowe
Kontynuujemy projekt poświęcony 160. rocznicy prowadzenia Dziennika Szewczenki. Rozpocząwszy go w czerwcu 1857 r., Taras Hryhorowycz prowadził zapiski w ciągu stycznia—maja 1858 r., a w lipcu podarował Dziennik M. M. Łazarewskiemu. W tym miesiącu historyk-szewczenkoznawca Wołodymyr Melnyczenko komentuje zapis z 22 marca 1858 r., w którym mowa jest, między innymi, o znajomości poety z S. T. Aksakowem w Moskwie oraz odwiedzeniu przez niego wielkanocnego nabożeństwa w Kremlu. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. 22 marca. Najradośniejszy z radosnych dni. Dzisiaj widziałem człowieka, którego nie spodziewałem się zobaczyć podczas mojego obecnego pobytu w Moskwie. Człowiek ten — Siergiej Timofiejewicz Aksakow. Jaka piękna, szlachetna starcza powierzchowność! Jest chory i nikogo nie przyjmuje. Pojechaliśmy my z M[ichaiłem] S[emionowiczem] dzisiaj pokłonić się jego rodzinie. Dowiedział się on o naszej obecności w swoim domu i, wbrew zaleceniu doktora, prosił nas do siebie. Spotkanie nasze trwało kilka minut. Ale te kilka minut uczyniły mnie szczęśliwym na cały dzień i na zawsze pozostaną w kręgu moich najjaśniejszych wspomnień. Po postnym obiedzie w Troickim trakcie udałem się do domu z zamiarem przygotowania się do nocnej kremlowskiej uroczystości. Zamiar mi się nie udał. Przeczytawszy artykuł w 3 nr „Gwiazdy Polarnej” o zapiskach Daszkowej, o godzinie 11 udałem się na Kreml. Gdybym nie słyszał nic wcześniej o tej bizantyjsko-starowierskiej uroczystości, to, być może, wywarłaby ona na mnie jakiekolwiek wrażenie, teraz zaś żadnego. Światła mało, dzwonienia dużo, procesja, dokładnie jak wiaziemski piernik, porusza się w tłumie. Brak najmniejszej harmonii i nic nie ma w tym wykwintnego. I do kiedy potrwa ta japońska komedia? O 3 godzinie wróciłem do domu i do 9 godziny rano spałem snem sprawiedliwego. ...mój pobyt w Moskwie. Te słowa określiły tytuł jednej z moich pierwszych szewczenkoznawczych książek, która wyszła w rosyjskiej stolicy w 2007 r. w języku ukraińskim: „Taras Szewczenko: „Mój pobyt w Moskwie”. Po raz pierwszy Szewczenko przebywał w Moskwie w 1844 r. w drodze z Ukrainy do Petersburga — od 12 do 20 lutego. Po raz drugi odwiedził miasto w 1845 r. w drodze z Petersburga na Ukrainę od 28 marca do 2 kwietnia. W 1858 r. poeta przebywał w Moskwie w drodze z zesłania do Petersburga od 10 do 26 marca. Jeszcze dwukrotnie przebywał Szewczenko w mieście w następnym 1859 r. — w maju i wrześniu. 27 maja przybył do Moskwy, a już 29. wyjechał z miasta na Ukrainę. W drodze powrotnej Szewczenko przybył do Moskwy nie później niż 4 września 1859 r. A już 6. wyjechał koleją do Petersburga. Człowiek ten — Siergiej Timofiejewicz Aksakow. Aksakow Siergiej Timofiejewicz (1791—1859) — rosyjski pisarz, krytyk literacki i teatralny, członek-korespondent petersburskiej Akademii Nauk (1856). Autor książek „Kronika rodzinna” (1856), „Dziecięce lata wnuka Bagrowa” (1858). S. T. Aksakow — wywodził się ze starodawnego rodu szlacheckiego. Ojciec rosyjskich pisarzy i publicystów Iwana i Konstantina Aksakowów. Ukończył gimnazjum w Kazaniu, uczył się na Uniwersytecie Kazańskim (nie ukończył). Do Moskwy przyjeżdżał od 1811 r., ostatecznie przeprowadził się w 1826 r. W latach 1827—1832 (z przerwą) — cenzor Moskiewskiego Komitetu Cenzury, potem jego przewodniczący. W latach 1833—1838 — inspektor Konstantynowskiej Szkoły Mierniczej, przekształconej w Instytut Mierniczy, był jego pierwszym dyrektorem. W 1839 r. rozpoczęła się ścisła przyjaźń pisarza z M. W. Gogolem. Był w przyjacielskich stosunkach z O. M. Bodiańskim, M. O. Maksymowiczem, P. O. Kuliszem. W 1843 r. nabył podmoskiewską posiadłość Abramcewo, dokąd zapraszał i Szewczenkę. Taras Hryhorowycz planował odwiedzić Moskwę i pobyć w Abramcewie, jednak ustanowienie nad nim nadzoru policyjnego i żandarmskiego nie pozwoliło tego zrobić. 25 kwietnia 1858 r. Szewczenko powiadomił S. T. Aksakowa: „Moje przypuszczenie, by zobaczyć Moskwę pod koniec maja i ucałować was, nie spełniło się”. Wпрочем, i chory S. T. Aksakow nie zdołał już po ich znajomości odpocząć w Abramcewie, o czym pisał Szewczence w czerwcu: „Nie trafiłem do swojej podmoskiewskiej wsi”. Nawiasem mówiąc, bywali tu M. W. Gogol, M. S. Szczepkin, I. S. Turgieniew, P. O. Kulisz i inni. W Dzienniku O. M. Bodiańskiego znalazłem ciekawy zapis z 1 lutego 1854 r.: „Wyruszywszy rano do S. T. Aksakowa do wsi Abramcewo pod Moskwą… P. O. Kulisz znalazł tam pełną gotowość starca do pomagania mu w dostarczaniu materiałów do biografii Gogola” (Bodiański O. M. Dziennik. 1852—1857. M.: Życie i myśl, 2006. S. 104). Bywając w Państwowym Muzeum-Rezerwacie Historyczno-Artystycznym i Literackim „Abramcewo”, chodziłem tymi ścieżkami, co i wielcy Ukraińcy, wchodziłem do skromnego gabinetu pracy S. T. Aksakowa. Pomyślałem, że Szewczence byłoby tu prosto i przytulnie. Oczywiście, musimy pamiętać, że aksakowskie szczere serce nie wychodziło poza granice słowianofilsko-imperialnego myślenia, rodzina wykazała rzeczywiście życzliwy stosunek do „Małorosjan” jako organicznie nieodłącznej części wielkorosyjskiego narodu, którzy rozpuszczają się w środowisku rosyjskiej kultury i literatury. Dość przypomnieć maksymę Konstantina Aksakowa o tym, że „tylko pisząc po rosyjsku (to znaczy po wielkorosyjsku) może pojawić się poeta z Małorosji”. Wпрочем, na długo przed napisaniem tych wierszy przez Aksakowa, Szewczenko odpowiedział mu i takim jak on, swoim „Kobzarzem”. Portret T. G. Szewczenki. Zdjęcie 30 marca 1858 r. On niezdrow... W 1845 r. S. T. Aksakow zaczął tracić wzrok. Leczenie, według jego słów, „nie dało najmniejszej korzyści…”. Cierpiał na bóle oczu i głowy. W 1858 r. pisarz czuł się bardzo źle, w szczególności w czerwcu pisał do Szewczenki: „Jestem wciąż chory i, pomimo pewnej poprawy, nie oczekuję nie tylko pełnego wyzdrowienia, ale nawet i tego cierpliwie chorego stanu, w którym znajdowałem się do końca stycznia bieżącego roku”. Według słów I. S. Aksakowa, ojciec przebywał „na łożu ciężkiej choroby”. Pamiętajmy, że S. T. Aksakow zmarł już rok po znajomości z Szewczenką — pod koniec kwietnia 1859 r. ...i, wbrew zaleceniu doktora, prosił nas do siebie. Znając ciężką chorobę pisarza, wrażliwy Szewczenko szczerze i wysoko ocenił jego gościnność i to, że podarował byłemu zesłańcowi chwile przyjaźni i koleżeństwa. Pojechaliśmy my... pokłonić się jego rodzinie. ...te kilka minut uczyniły mnie szczęśliwym... Dziękując M. S. Szczepkinowi, Taras Hryhorowycz rzeczywiście poznał się z całą rodziną S. T. Aksakowa, w Dzienniku wspominał nie tylko Siergieja Timofiejewicza, ale i synów jego Iwana i Konstantina, córkę Nadzieję. W szczególności 25 marca zapisał: „Cała rodzina Aksakowów szczerze serdecznie współczuje Małorosji i jej pieśniom i w ogóle jej poezji”.
Szewczenko doskonale rozumiał znaczenie S. T. Aksakowa dla literatury rosyjskiej. Właśnie w 1858 r. w Moskwie ujrzała światło dzienne jego autobiograficzna książka „Dziecięce lata wnuka Bagrowa”, w której autor wzniósł się na poziom artystyczny, ustanowiony przez jego młodszego wielkiego współczesnego L. N. Tołstoja w autobiograficznej trylogii „Dzieciństwo”, „Lata chłopięce”, „Młodość” (1852—1857). Po wysłuchaniu na początku 1857 r. „Dziecięcych lat wnuka Bagrowa” w odczytaniu autora, L. N. Tołstoj zanotował w dzienniku: „Czytanie u S. T. Aksakowa. „Dzieciństwo” jest urocze!”. Kiedy w 1860 r. Szewczenko zabrał się za pisanie autobiografii, jednoznacznie opowiedział się za takim przedstawieniem w niej faktów: „Chciałbym przedstawić je w takiej pełni, w jakiej nieżyjący już S. T. Aksakow przedstawił swoje dziecięce i młodzieńcze lata...”. Po postnym obiedzie w Troickim trakcie... Szewczenko jadł obiad sam — obiad był „postny” z okazji ostatniego dnia Wielkiego Postu. O lokalizacji traktu we współczesnym komentarzu akademickim mówi się nieco zawile: „Trakt Troicki mieścił się na prawym brzegu rzeki Neglinnej (ukrytej teraz w podziemnej rurze), na drodze z Kremla do dzielnicy miasta, która nazywała się Zaneglinniem i była zamieszkana głównie przez rzemieślników”. Prościej będzie powiedzieć, że Trakt Troicki, który słynął szczególnie w latach 40. XIX w., przede wszystkim wśród kupiectwa, znajdował się przy ulicy Iljinka, którą Szewczenko już przechodził 20 marca, naprzeciwko Giełdy. Zauważmy, że to dość daleko od domu S. T. Aksakowa; aby dotrzeć tutaj, trzeba było wyjść lub wyjechać na Twerską i nią podążać do Placu Czerwonego albo zejść bulwarami Twerskim i Nikitskim w rejon Arbatu, a dalej — Wielką Nikitską lub Wozdwiżenką. Możliwe, że M. S. Szczepkin jechał w swoich sprawach i podwiózł Szewczenkę bliżej Placu Czerwonego, nie jest wykluczone, że poeta sam się przespacerował, pożegnawszy się przy domu S. T. Aksakowa z M. S. Szczepkinem, ale Szewczenko nic nie pisał o tym w Dzienniku. Dość daleki i niespodziewany spacer Szewczenki do Traktu Troickiego wydaje się nawet zagadkowy. Dlaczego w Troickim? Poeta mógł zjeść obiad znacznie bliżej i szybciej. W tamtym czasie w Moskwie było ponad sto traktów, a trzy najsłynniejsze — trakty Gurina, Jegorowa oraz „Saratow” — mieściły się w samym centrum. Ale Szewczenko skierował się do Traktu Troickiego, zatem chciał odwiedzić właśnie jego. Może Taras Hryhorowycz bywał w Troickim jeszcze w latach 40. XIX w., kiedy sława traktu była największa? Co więcej, trakt był znany właśnie z postnych potraw, a w 1844 i 1845 r. Szewczenko przebywał w Moskwie również w dniach Wielkiego Postu. Może podczas tego przyjazdu do Moskwy M. S. Szczepkin lub ktoś inny poradził poecie odwiedzić właśnie Troicki? To brzmi wiarygodnie. Tak pisałem we wspomnianej już książce „Taras Szewczenko: „Mój pobyt w Moskwie”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Już po jej wydaniu przejrzałem wspomnienia A. I. Hercena o M. S. Szczepkinie i nagle zwróciłem uwagę na frazę, którą ten rzucił mimochodem, opisując spotkanie artysty w angielskim porcie Folkestone jesienią 1853 r.: „On był ten sam, jak go zostawiłem: z tym samym dobrotliwym wyglądem, kamizelka i klapy na płaszczu tak samo w plamach, dokładnie jakby właśnie szedł z Troickiego traktieru do Siergieja Timofiejewicza Aksakowa”. A. I. Hercen, jak wiadomo, wyemigrował w 1847 r., a w „Zapiskach aktora Szczepkina” spotykamy frazę, że już na początku lat 30. XIX w. Troicki traktier był zwyczajnym miejscem dla Michaiła Siemionowicza: „My udaliśmy się do Troickiego traktieru, gdzie zajęliśmy na górze wolny pokój i kazaliśmy podawać obiad”. Wątpliwości nie pozostało! Zapewne to właśnie M. S. Szczepkin, zaraz gdy wyszli od S. T. Aksakowa, usilnie poradził Szewczence posilić się postnymi potrawami właśnie w Troickim traktierze. Ten traktier trafił do nowszego słownika lingwistyczno-encyklopedycznego „Język starej Moskwy” W. S. Elistratowa (2004), w którym czytamy: „Jeden z najsłynniejszych traktierów, na równi z Gurina i in. w Moskwie (na Iljince). Wspominany przez wielu autorów, na przykład A. Suchowo-Kobylina w „Weselu Kreczyńskiego””. Przypomnę, że „Wesele Kreczyńskiego” po raz pierwszy zostało wystawione w 1855 r., a Szewczenko, na którego stosownie byłoby powołać się w podobnym słowniku, wspomina Troicki traktier praktycznie w tym samym czasie. W jednym ze współczesnych wydań moskwioznawczych spotkałem zachwyconą wzmiankę o tym, że w Troickim traktierze na Iljince w 1818 r. śniadał pruski król Fryderyk Wilhelm III, a w latach 80. XIX w. — wielki książę Mikołaj Aleksandrowicz, przyszły rosyjski imperator. Ale kim oni są w porównaniu z Szewczenką.
...przygotować się do nocnej kremlowskiej uroczystości.
Chodziło o wielkanocne nabożeństwo na Kremlu. Ono przez stulecia pozostawało znaczącym wydarzeniem dla Moskwy.
...artykuł w nr 3 „Polarnej gwiazdy” o zapiskach Daszkowej...
Daszkowa Jekatierina Romanowna (1744—1810) — księżna, uczestniczka przewrotu państwowego w 1762 r., w wyniku którego na carski tron wstąpiła Katarzyna II. Znana działaczka okresu panowania Katarzyny II, pierwszy prezes Rosyjskiej Akademii Nauk. „Zapiski” Daszkowej zostały opublikowane w 1840 r. w języku angielskim. Literacko-polityczny almanach „Polarna gwiazda” wydawali za granicą w latach 1855—1869 A. I. Hercen i N. P. Ogariow. Wspomniany artykuł napisał właśnie A. I. Hercen. Nie ma nic dziwnego w tym, że w rodzinie M. S. Szczepkina Szewczenko znalazł „Polarną gwiazdę”. Jeszcze w 1853 r. artysta z Londynu po spotkaniu z A. I. Hercenem przywiózł nielegalną literaturę, w szczególności książkę londyńskiego rewolucjonisty „O rozwoju idei rewolucyjnych w Rosji” (1850), z którą się zapoznał, chociaż był daleki od tego, by jednoznacznie poprzeć polityczną pozycję A. I. Hercena, zresztą M. S. Szczepkin w ogóle trzymał się z dala od polityki, zwłaszcza w latach 40. Co przykuło uwagę Szewczenki w wielkim, prawie 70-stronicowym artykule szanowanego przez niego A. I. Hercena? Księżna J. R. Daszkowa była unikalnym zjawiskiem w historii Rosji drugiej połowy XVIII w. Znany rosyjski oświeceniowiec N. I. Nowikow, którego portret 18 marca podarował Szewczence syn dekabrysty I. D. Jakuszkina, J. I. Jakuszkin, nazwał ją „miłośniczką wolnych nauk”. Zapewne wzrok poety zatrzymał się w artykule na ocenie przez A. I. Hercena historycznej postaci J. R. Daszkowej oraz jej zapisków, dokonanej już na drugiej stronie artykułu: „W rosyjskiej historii, ubogiej w osobowości, zapiski kobiety… która widziała… wszystkie wydarzenia od śmierci Elżbiety do pokoju w Tylży, są nadzwyczaj ważne…”. Potem po kilku stronach Szewczenko nie mógł pominąć miażdżących hercenowskich myśli o Mikołaju I: „Surowo-ponury, przygnębiający wygląd brutalnej siły przybrało cesarstwo zwłaszcza w trzydziestoleciu mikołajowskiego panowania… Gdyby przeżył jeszcze dziesięć lat, jego tron rozpadłby się sam z siebie; wszystko przestało się poruszać, wszystko zwiędło, zaczęło schnąć… Jego panowanie było bezmyślnością”. Poeta w pełnej mierze odczuł na sobie surowo-ponurą, brutalną siłę i duchową bezmyślność mikołajowskiego panowania, prawie jedną trzecią którego spędził na zesłaniu. Oczywiście, Szewczenko zwrócił uwagę na taką mimochodem rzuconą ocenę A. I. Hercena: „Małorosja głośno narzekała, wszyscy znieważeni lub stłamszeni przez cesarstwo deklarowali swój protest — staroruska partia w Rosji — nigdy. U niej nie było ani języka, ani oddanych ludzi, ani Połubotka, ani Mazepy!”. Przypominam, że nakaznego hetmana P. L. Połubotka Szewczenko nazywał „sławnym Połubotkiem”, a w poemacie „Sen” (1844) przeciwstawił go Piotrowi I, który „rozpinał naszą Ukrainę”, i sympatie poety, bezsprzecznie, były po stronie hetmana I. S. Mazepy.
...o 11 godzinie wyruszyłem na Kreml.
Dokładnie o tej porze, jak świadczą współcześni, moskwianie spieszyli na nabożeństwo wielkanocne.
...o tej bizantyjsko-starowierskiej uroczystości...
I. M. Dziuba wyraził uzasadnione przypuszczenie, że na używanie przez Szewczenkę po zesłaniu hercenowskiego terminu „bizantynizm” obok słowa „prawosławie” wpłynęła jego znajomość z emigrancką gazetą „Kołokoł”, którą wydawali w Londynie A. I. Hercen i N. P. Ogariow w latach 1857—1865.
A państwo będzie kołysać, Świątynie, pałace murować, Kochać cara swego pijanego, I bizantynizm sławić…
...teraz zaś równo żadnego.
Ciekawe, że jednocześnie z Szewczenką jedną z kremlowskich świątyń odwiedził L. N. Tołstoj, który patrzył na religijne widowisko zupełnie innymi oczami: „Poszedłem... na plac na Kreml. Gapiący się lud. Zaszedłem do cerkwi. Dobrze! Chrystus Zmartwychwstał!”. Nie mogę tutaj nie powiedzieć o mało znanym fakcie. Według zapisów w dzienniku L. N. Tołstoja, od 18 marca do 9 kwietnia przebywał on w Moskwie, skąd wyjechał do Jasnej Polany. Najciekawsze, że w tym czasie, a dokładniej 21 marca, Szewczenko i L. N. Tołstoj mogli się spotkać. W dzienniku trzydziestoletniego pisarza z tego dnia wśród innych notatek są cztery słowa: „U Szczepkina widziałem Kietczera”. To znaczy, L. N. Tołstoj zachodził do M. S. Szczepkina w ciągu 21 marca, kiedy M. S. Szczepkin i Szewczenko, jak świadczy zapis w dzienniku poety, rano w dorożce „puścili się Moskwę oglądać”, odwiedzając, nawiasem mówiąc, przede wszystkim pisarza i tłumacza M. Ch. Kietczera, którego Szewczenko wymieniał wśród „moskiewskiej uczono-literackiej znakomitości”. Najprawdopodobniej L. N. Tołstoj zaszedł do M. S. Szczepkina pod wieczór, kiedy Szewczenko był, już bez artysty, u Michaiła i Marii Maksymowiczów. Rok później, 10 marca 1859 r., Szewczenko i L. N. Tołstoj spotkali się w Petersburgu na uroczystym obiedzie na cześć aktora A. J. Martynowa.
...procesja, dokładnie jak wiaziemski piernik...
Jakąż znajomość ówczesnego języka moskiewskiego posiadał Szewczenko! Współczesny poecie, znawca Moskwy P. F. Wistengof wspominał słynne w całej Moskwie pierniki z miasta Wiaźma jako typowy kupiecki przysmak. Wyrażenie „wiazemskije prianiki” weszło do wspomnianego już słownika lingwistyczno-encyklopedycznego W. S. Jelistratowa „Jazyk staroj Moskwy”. Tylko, niestety, znów bez odniesienia do Szewczenki, który jako jedyny użył go jako obrazowej i uderzającej metafory. Chodziło o piernik, czyli słodkie ciastko, przygotowane na miodzie, melasie lub syropie cukrowym z dodatkiem przypraw korzennych, po którym w ustach pozostaje uczucie cierpkości, ściągania, lepkości. W „Słowniku języka Szewczenki” słowo „piernik” nie występuje. I do kiedy potrwa ta japońska komedia? Mamy do czynienia z emocjonalną reakcją głęboko wierzącego człowieka, rozdrażnionego faryzeizmem obrzędu religijnego. „Wszelkie faryzeizm był Szewczence wstrętny, a faryzeizm religijny — zwłaszcza” (I. M. Dziuba). Przecież Szewczenko wybrał się na Kreml na nabożeństwo wielkanocne nie jako uprzedzony obserwator i, tym bardziej, nie jako wróg religii, a przeciwnie — przygotowywał się do ważnej „nocnej kremlowskiej uroczystości”. Jednak szczera wiara w Boga i Jego zmartwychwstanie (pierwsze dwa słowa, które następnego ranka w Wielkanoc Szewczenko napisał w Dzienniku: „Chrystus zmartwychwstał!”) już po raz kolejny nie zbiegły się z jego rozumieniem estetyki tak naprawdę wielkiego święta. Co drażniło poetę? „Światła mało, dzwonienia dużo”, jednym słowem, „brak najmniejszej harmonii i nawet cienia wyrafinowania”. Wrażenie jest takie, że Szewczenko odebrał wielkanocne nabożeństwo nie jako religijną uroczystość, a raczej jako rytualno-społeczną farsę („japońską komedię”). Nawiasem mówiąc, zapis w Dzienniku duchem przypomina wersy z komedii „Sen”: I stałem się Ja znowu niewidzialny I przedarłem się do pałaców. Boże mój jedyny!! Tak oto gdzie raj! Już na co Złotem oblani Lizusy... ………………… Za bogami — państwo, państwo W srebrze i złocie, Jak wieprze utuczone Pyskate, brzuchate!.. Nie ma wątpliwości, że u poety Bóg niebieski nie przecina się z bogami ziemskimi „w srebrze i złocie”. Przeciwnie, na tych ostatnich czeka droga „do sądu Bożego strasznego!”. Nasz współczesny, szewczenkolog L. I. Pluszcz podkreślał, że „miłość do Boga wiary ludowej Szewczenko zachował do ostatniego okresu... ale wiarę w Niego, jeśli przekształcała się w zabobony, pogaństwo, tybetańsko-japońską lalkową komedię, szamańskie obrzędowierstwo i kult błyskotek, oceniał negatywnie” (Pluszcz L. Chrześcijańska filozofia Szewczenki // Suczasnist. 1997. Nr 3. S. 97). Niedawny carski zesłaniec nie zobaczył i nie poczuł w wystawnym „bizantyjsko-starowierskim” nabożeństwie prawdziwego Boga, tego Boga, w którego głęboko wierzył (dokładniej patrz publikację z naszego projektu w „Słowie Proświty” 28 września—4 października 2017 roku). Czy Bóg widzi zza chmury Nasze łzy, smutek? Może i widzi, lecz pomaga, Jak i owe góry Przedwieczne, co polane Krwią ludzką!.. Duszo moja uboga! Nieszczęście z tobą. Upijmy się trucizną, W lodzie połóżmy się spać, Poślemy myśl aż do Boga, Jego wypytać, Czy długo jeszcze na tym świecie Katom panować?? To pytanie poety wydaje mi się czymś podobnym do postawionego pod koniec zapisu w Dzienniku 22 marca 1858 r. Autograf zapisu Szewczenki w Dzienniku z 22 marca 1858 r.
Tłumaczenie maszynowe
19 marca 2018 roku Ukraińcy składali życzenia urodzinowe Linie Kostenko. Nie każdy mógł osobiście wyrazić swoje życzenia najwybitniejszej pisarce współczesności, wyrazić swoją wdzięczność i miłość do jej Słowa, ale wszyscy, w których życie książki Liny Wasyliwny weszły na zawsze, znaleźli sposób, by zaadresować swoje uczucia. Wieczory literackie, flashmoby, czytanie wierszy w młodzieżowych kolektywach. A sieci społecznościowe po prostu wybuchły czytelniczymi wyznaniami, które często towarzyszyły cytowaniu ulubionych wierszy i wypowiedzi Liny Kostenko. Mamy nadzieję, że ta strona „Słowa Proświty” przekaże uczucia i nastroje osób składających życzenia Linie Wasyliwnie. „Artysta nie może pozostawać na uboczu realiów swoich czasów i wyzwań, jakie stawia los przed jego krajem. Właśnie dlatego wiersze i proza Liny Kostenko są aktualne. Lina Wasyliwna to osoba pryncypialna i szczera, dla której bycie uczciwą wobec siebie i czytelnika jest zawsze ważniejsze niż powiewy mody i koniunktura polityczna. Nawet z tytułu Bohatera Ukrainy zrezygnowała ze słowami: „Politycznej biżuterii nie noszę”. Ostry umysł, uczciwość i miłość do Ukrainy — wszystko to jest w wierszach i prozie Liny Kostenko: „Historie przecież piszą na stole. My zaś piszemy krwią na swojej ziemi”. Jej utwory czytają na tyłach i na froncie, do jej wierszy komponują pieśni. Dusza w słowach — jak morze w peryskopie, I wspomnienie to — jak odblask na czole… Mój pierwszy wiersz napisany w okopie. On drukował się prosto na ziemi. Składamy życzenia Linie Wasyliwnie z okazji święta, życzymy długich twórczych lat i natchnienia! I lepiej niż ona, nikt nie powie o teraźniejszości: „Tak, państwo — to ja, a nie to, co oni z nim zrobili. I gdyby każdy uświadomił sobie, że państwo — to on, to do tej pory mielibyśmy już godne państwo”. Autor: Julia Aquarius Fundacja „Powróć żywym” Ja wyrosłam w Kijowskiej Wenecji... Kostenko Lina * * * Ja wyrosłam w Kijowskiej Wenecji. Kwitły u nas pod oknami akacje. A powódź przybywała z inercji i zalewała wszystkie komunikacje. Kołysały się przystanie i przewozy. Świeciły kioski, jak kotki. A powódź zalewała wierzbinę po samo niebo i po same kotki. O, jak było nam wesoło, jak wesoło! Żyliśmy na strychach i tarasach. Wszystko machało skrzydłami i wiosłami, i kozy skubały siano na barkasach. I na łodziach, zalanymi kwartałami, kiedy wracaliśmy ze szkoły, dzwoniły śmiechem, słońcem i gitarami balkoników przycumowane gondole. I słuchał księżyc złotawym uchem straszne legendy o książętach i chanach. I przepływał stary rybak Truchan. Truchanów wyspa... wyspa Tugarchanów... A potem bomby trafiły w spokój. Czerniały krokwi zwęglone trapezy. A potem powódź pozmywała popiół mojej drewnianej Wenecji. Przekazał Wiaczesław HUK Lina Kostenko Zwykła sobie chwila. Zwykła chata z kominem. Na rosach i deszczach naciągnięty bez. Ta realna chwila już jutro będzie wspomnieniem, a pojutrze — bajką bajek. A po pół życia, kiedy ty już zmęczony, ta nierealna chwila — jak sen wśród sadów! Ta cisza, to okno, to spojrzenie zaczarowane, i nawet ten jeż, co w liściach szeleścił. Przekazał Maksym Dorofiejew w Linie Kostenko — 88 lat Dziś swoje urodziny świętuje niezłomna ukraińska pisarka, prawdziwy klasyk ukraińskiej literatury — Lina Kostenko. O niej można mówić wiele, bo nie istnieją ludzie, których nie poruszyłyby jej wersy — czy to w wierszach, czy to w prozie. Lecz dziś chciałbym podkreślić nie jej twórczość, która bez wątpienia jest niezwykle cenna dla Ukraińców. Chciałbym przytoczyć kilka cytatów tej wielkiej kobiety, które odkrywają ją jako osobę, z której powinniśmy brać przykład. Podczas Rewolucji Godności wielu stosowało jakby kliszę słowa, że „Ukraina wstaje z kolan”. To niezwykle oburzyło Linę Kostenko. Wtedy zareagowała tak: „Ja czytam tutaj: „kiedy Ukraina wstała z kolan”. I robi mi się mdło. Kiedy jeszcze raz usłyszę, że Ukraina wstała z kolan, wypiszę się z Ukraińców. Jeśli Ukraińcy tego nie oprotestują. Kto wstał z kolan? Jak dla mnie, to obecne wzburzenie jednak młodzież w większości podniosła. Starsi bardzo przeżywają, starszym łzy stają w oczach od tego, co teraz się dzieje. Ale powiedzieć, że to Ukraina wstała z kolan, nie można, bo ta młodzież nigdy nie stała na kolanach. Nie staliście przecież na kolanach? Jak wam ta idea, że staliście na kolanach? Nawet ja w swoim wieku nie stałam nigdy na kolanach”. Wydaje mi się, że w tych słowach ukrywa się niemal cała idea narodowa. Nie istnieją żadne „kolana”, na których stali Ukraińcy. Są tylko wzloty i upadki, które przeżywa każdy naród. Lina Kostenko dla nas z wami to nie po prostu człowiek. Ona — autorytet moralny, niezwykle potężna kobieta, która nie szła na kompromisy z jakąkolwiek władzą i zawsze czyniła tak, jak podpowiadało sumienie. Bez strachu pisarka podpisała w 1965 roku list-protest przeciwko aresztowaniom ukraińskiej inteligencji. W 1966 roku podczas lwowskiego sądu nad braćmi Horyniami rzuciła im kwiaty. Z czasem napisała list w obronie Wiaczesława Czornowoła w odpowiedzi na oszczerstwa wobec niego w gazecie „Literaturna Ukrajina”. Nigdy nie przemilczała swojego stanowiska obywatelskiego. Chociaż kosztowało ją to prawo do drukowania własnych utworów, które po prostu odebrano. Ona, jak nikt inny, uczy nas szanować ukraiński naród, pracować na jego korzyść, być uczciwymi i sprawiedliwymi. Dziękuję Linie Wasyliwnie za twórczość, za przykład, za ducha i za szczerość. Mnoga lata! Ołeh Wyszniakow Ołeh Wyszniakow I zaśmiała się przedwiośnie: — Pora! — za Czarnym Szlakiem, za Wielkim Ługiem — patrzę: mój pradziad, i pra-pra, pra-pra — wszyscy idą za czasem, jak za pługiem. Za łanem łan, za łanem łan i łan, za Czarnym Szlakiem, za Wielkim Ługiem, oni już we mgle — jak mgła — wszyscy już idą za czasem, jak za pługiem. Lina Kostenko * * * Jaka ciężka w wieczności chód! — za Czarnym Szlakiem, za Wielkim Ługiem. Taka samowolna, wolna, młoda — czyżby i ja idę już, jak za pługiem?! I co zaoram? Jaki zasieję łan? Za Czarnym Szlakiem, za Wielkim Ługiem. Czyżby i ja we mgle — jak mgła — i ja już idę za czasem, jak za pługiem?.. 5 kanał TV na urodziny Liny Kostenko: TOP-15 ostrych cytatów o Ukrainie, miłości i Putinie Dziś, 19 marca, kończy 88 lat Lina Kostenko — pisarka, której ostre pióro oczarowuje Ukraińców swoją szczerością i patriotyzmem. Jej utwory przetłumaczono na angielski, białoruski, estoński, włoski, litewski, niemiecki, rosyjski, słowacki i francuski język. Ta utalentowana kobieta napisała i wypowiedziała bardzo wiele mądrych słów. Redakcja 5.UA zrobiła wybór najtrafniejszych cytatów pisarki na różne tematy. O Ukrainie: „A wy myśleliście, że Ukraina — to tak po prostu. Ukraina — to super. Ukraina — to ekskluzyw. Po niej przeszły wszystkie walce historii. Na niej wypróbowano wszystkie rodzaje prób. Ona jest zahartowana najwyższym hartem. W warunkach współczesnego świata nie ma dla niej ceny”. O władzy: „Wieczny paradygmat historii: o wolność walczą jedni, a do władzy przychodzą inni. I wtedy następuje przewrotna, najbardziej podstępna forma nieswobody, ubrana w narodową symbolikę, zagłuszona narodowym patosem, udekorowana atrybutami demokracji”. O ukraińskich urzędnikach: „Dlaczego kanadyjski premier może przejechać do parlamentu na łyżwach po zamarzniętej rzece przez całą Ottawę, a u nas ludzi rozrzucają niemal do rowów, kiedy jedzie jakieś szycha”.
O państwie: “Zaczynam rozumieć, dlaczego Ludwik XIV powiedział: “Państwo to ja”. Tak, państwo to ja, a nie to, co oni z nim zrobili. I gdyby każdy uświadomił sobie, że państwo to on, to do tej pory mielibyśmy już godne państwo”. O języku: “No i doczekał się nasz język, był-był nieśmiertelny w wiekach, ale przyszli prostacy od słowa i utopili język w przekleństwach”. O życiu: “Musimy żyć każdym dniem. Nie czekać na wymarzoną datę. Płonąć dzisiejszym ogniem, Bo “potem” może i nie nadejść”. O relacjach między ludźmi: “Obca dusza – to, mówią, ciemny las. A ja mówię: nie każda, oj nie każda! Obca dusza – to ciche morze łez. Pluć w nią – grzech ciężki, nie wolno”. O lekcjach historii: “Idziemy w kółko, jak potulne koniki w kieracie historii, bijąc w tej samej stępie ten sam olej”. O rozwiązywaniu problemów: “U nas na każdy problem można się położyć i zasnąć. Obudzić się za sto lat – a on ten sam”. O strachu: “Ja niczego się nie boję. Ja boję się tylko bycia w związku z idiotami”. O mentalności Ukraińców: “Myślimy, że to u nas szlachetna tolerancja, a to u nas wołowa cierpliwość”. O kobietach: “Trudno kochać mądrą kobietę. Zawsze boisz się upaść w jej oczach. Kobieta traci na intelekcie, tylko kiedy jest kochana. Tak że pożądane jest podtrzymywanie w niej tego stanu”. O piątej kolumnie: “Nigdy nie pozwalałem sobie myśleć, że na Ukrainie jest piąta kolumna. Ależ ona już idzie tupotem po mojej duszy! Wcześniej przynajmniej nienawiść do Ukraińców choć jakoś się kamuflowała, a teraz ciebie po prostu gotowi zniszczyć: “Chcieliście swojej niepodległości? Oto wam!”. Wyjedli Ukrainę od wewnątrz, jak lis bok u Spartanina, jeszcze i dziwią się – dlaczegoż ona taka skrzywiona? Dlaczego kuleje do Europy, trzymając się za zakrwawiony bok? Całą obgryzą, jak piranie, i rozbiegną się. Z Ukrainy zostanie tylko szkielet”. O Putinie: “I groza, i krew, i śmierć, i rozpacz, i klekot drapieżnej hordy. Mały szary człowieczek narobił czarnej biedy. To bestia obrzydliwej rasy, Loch Ness zimnej Newy. Dokąd wy patrzycie, narody?! Dzisiaj my, a jutro – wy”. O przesiedleńcach: “W nocy skrzypią wozy. Przesiedleńcy jadą. Świat za oczy, porzuciwszy swoje. Szukać Ukrainy na Ukrainie, gdzieś musi być, gdzieś ona jest!”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
uczenia się, gdyż praca cywilnego medyka w sterylnym gabinecie różni się od zadań, które pojawiają się w warunkach działań bojowych. Tak powstały pierwsze bataliony medyczne „Hospitallerzy”, PDMSh imienia Mykoły Pyrohowa, „ASAP RESCUE” i inne. Wśród eksponatów działu znajdują się rzeczy, które wolontariusze przekazali do strefy ATO, oraz nagrody uczestników ruchu wolontariackiego. Ekspozycję kończy dział „Nadzieja”. Organizatorzy wystawy twierdzą, że głównym i najpotężniejszym czynnikiem motywacyjnym, który wspiera ukraińskich bojowników na wojnie, jest pokój i dobrobyt przyszłych Ukraińców. Każdy wojownik, stając w obronie kraju, jednocześnie broni swojej rodziny, swoich bliskich i krewnych. Niestety, niejedno dziecko w wyniku rosyjskiej agresji zbrojnej zostało sierotą, tysiące straciły jednego z rodziców i dorastają w niepełnych rodzinach. Dziecięce rysunki zawsze wywoływały szczery uśmiech na surowych twarzach bojowników. Biorąc do rąk dzieła „małych artystów”, każdy wojownik widział znacznie więcej niż tylko dziecięcy rysunek. Przecież to jest ta przyszłość, dla której żołnierze są gotowi każdego dnia poświęcać swoje życie. W ekspozycji zaprezentowano również interaktywny kącik, gdzie każdy zwiedzający może poczuć na sobie ciężar wyposażenia współczesnego ukraińskiego wojownika. Ważnym elementem oprawy wystawy są dzieła Olesia Kromplasa — przestrzelone kulami dwuwymiarowe rzeźby-sylwetki bojowników, a także pokojowych mieszkańców, które symbolizują obywateli Ukrainy, którzy stanęli na drodze rosyjskim agresorom. W otwarciu wystawy wzięli udział weterani i żołnierze-ochotnicy, którzy przechodzili i przechodzą służbę zarówno w formacjach ochotniczych, jak i w Siłach Zbrojnych Ukrainy; wolontariusze, którzy zajmują się zaopatrzeniem frontu oraz członkowie rodzin żołnierzy-ochotników. Zdjęcie Heorhija LUKIANCZUKA. Do słów powitania dołączyli również przewodniczący rejonowego „Związku Wojowników ATO” Ihor Pedczenko oraz przewodniczący rejonowej organizacji weteranów Ukrainy Ihor Sawczenko. A po obejrzeniu wystawy obecni obejrzeli występ narodowo-patriotycznego klubu „Jastrząb”, którego wychowankowie zademonstrowali elementy sprawności bojowej. Na większości przedstawionych przez Marynę Soczenko obrazów są ochotnicy: Andrij Iwanow, Serhij Bondarenko, Serhij Dimczuk, Andrij Hrycan, Jewhen Marczuk i inni. Wśród przedstawionych na portretach wojowników są polegli, ale są też ci, którzy kontynuują obronę wschodnich terenów Ukrainy. Jeden z obrazów poświęcony jest drugiej grupie zwiadowczej batalionu „Donbas”, której 9 bojowników zginęło podczas wykonywania zadania bojowego. Obecnie artystka przygotowuje się do dużej wystawy, która ma się odbyć w maju w Muzeum Szistdesiatnykiw, a także chce zaprezentować kilka ekspozycji swoich prac w rejonach obwodu kijowskiego. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Muzeum Historii Ukrainy otwarto wystawę „Ochotnicy — historia niepokonanych”, poświęconą Dniu Ukraińskiego Ochotnika. W ekspozycji zaprezentowano naszywki i sztandary bojowe batalionów ochotniczych oraz regularnych pododdziałów Sił Zbrojnych Ukrainy. Muzeum przekazali osobiste rzeczy, nagrody i odznaczenia bojownicy, którzy w tym trudnym dla kraju czasie zdołali obronić państwo ukraińskie przed rosyjskim agresorem. Również do organizacji wystawy dołączyły się organizacje wolontariackie z całej Ukrainy. Pierwszy rozdział — „Przesłanki”. Tutaj zaprezentowano medal „Uczestnikowi Euromajdanu. Sława Ukrainie — Bohaterom Sława!” — nim nagradzano aktywnych uczestników Rewolucji Godności; ulotkę „Krym to Ukraina”; agitacyjną i drukowaną produkcję tak zwanej DRL. Wśród eksponatów rozdziału „Konsolidacja” znajduje się notatnik z zapisami wykładów z szkolenia taktycznego, należący do ochotnika A. Humeniuka; „Przysięga żołnierza Sił Zbrojnych Ukrainy”; identyfikacyjne nieśmiertelniki i amulety ochotników ATO na wschodzie Ukrainy; agitacyjna produkcja drukowana. Rozdział „Walka” opowiada, że wraz z początkiem operacji antyterrorystycznej na wschodzie Ukrainy Ukraińcy stanęli do walki z rosyjskimi okupantami i ich miejscowymi kolaborantami w szeregach różnych jednostek wojskowych. Do obrony ukraińskiej państwowości dołączają przedstawiciele innych narodów: Czeczeni, Gruzini, Tatarzy, którzy formują samodzielne oddziały ochotnicze. Oni na własnym życiowym doświadczeniu odczuli agresję rosyjskich okupantów i uświadomili sobie, że w ten sposób mogą prowadzić walkę o wolność swoich narodów. Wojna przekształciła tysiące cywilnych ludzi w wojowników, z których wielu przed rozpoczęciem rosyjskiej agresji wojskowej nawet nie trzymało broni w rękach. Zagrożenie, które stanęło przed Ojczyzną, zmusiło ich do porzucenia swoich zwykłych pokojowych zajęć i opanowania zawodów wojskowych. Nauczyciele, urzędnicy, programiści, budowlańcy w imię wolności i niepodległości rodzinnej ziemi zakładają mundur wojskowy i stają się karabinierami, granatnikowymi, saperami, artylerzystami. Wszyscy ci ludzie są bardzo różni. Ich wiek, życiowe doświadczenie, poziom wykształcenia, przekonania religijne — wszystko, co wcześniej mogło ich dzielić — straciło dla nich znaczenie. Tych ludzi połączyło nieodparte pragnienie obrony rodzinnego domu przed wrogiem. Przy aktywnym udziale ochotników odzyskano pod kontrolę Ukrainy wiele miast zajętych przez prorosyjskich terrorystów. W szczególności Mariupol, Lisiczańsk, Siewierodonieck i inne miejscowości okupowanych obwodów. Tymczasem Rosja wprowadziła regularne wojska, aby nie dopuścić do porażki swoich najemników. I chociaż Kreml zaprzecza swojemu udziałowi w konflikcie na wschodzie Ukrainy, istnieje mnóstwo dowodów udziału w wydarzeniach w Donbasie właśnie regularnych jednostek rosyjskiej armii oraz aktywne zapewnienie prorosyjskim terrorystom broni, amunicji i sprzętu wojskowego z terytorium Federacji Rosyjskiej. Iłowajsk, Debalcewe, Pisky, Awdijiwka… Dla każdego Ukraińca to nie tylko nazwy miejscowości, ale miejsca, gdzie przelano krew bojowników o wolność Ukrainy. Tysiące wojskowych oddało życie za to, aby miliony obywateli mogły żyć w wolnym, niepodległym państwie i nie wiedziały, czym jest wojna. W tym rozdziale mowa jest o Witaliju Wiktorowyczu Teliżence (pseudonim „Keks”) — bojowniku TG „Białoruś” w składzie DUK „Prawy Sektor”, który zginął podczas obrony pozycji 72. brygady zmechanizowanej w rejonie wsi Starohnatiwka w obwodzie donieckim 10.08.2015; Ihorze Iwanowyczu Halczence (pseudonim „Ernest”) — 18-letnim ochotniku pułku „Azow”, który zginął w walce o wyzwolenie wsi Szyrokyne w obwodzie donieckim 14.02.2015; Stanisławie Anatolijowyczu Derewiance, który zginął od rany postrzałowej podczas wykonywania zadania bojowego w składzie grupy rozpoznawczej w strefie przemysłowej miasta Awdijiwka w obwodzie donieckim 27.03.2016; Rodionie Kostiantynowyczu Dobrodomowie — bojowniku batalionu służby patrolowej milicji specjalnego przeznaczenia „Azowja” Głównego Zarządu MSW Ukrainy w obwodzie donieckim, który zginął w walce z uzbrojonymi separatystami, którzy zaatakowali budynek Mariupolskiego Miejskiego Zarządu Milicji 09.05.2014. Obok — osobiste rzeczy uczestników ATO, ich nagrody. Z rozdziału „Wolontariat” można dowiedzieć się, że zdolność narodu ukraińskiego do konsolidacji w krytycznych momentach historii, a także jego ofiarność zostały jaskrawo zademonstrowane wraz z początkiem wojny na wschodzie Ukrainy. Tysiące Ukraińców poświęcało to, co najpotrzebniejsze, aby przekazać na front naszym obrońcom odzież, środki ochrony, leki i żywność. Ruch wolontariacki dołożył tytanicznych starań, aby „ubrać” i „obuć” ukraińską armię na początkowym etapie wojny, nakarmić i chociaż częściowo zapewnić urządzenia techniczne i przedmioty codziennego użytku. Wraz z pojawieniem się ukraińskiej siły wojskowej na wschodzie kraju powstała potrzeba zabezpieczenia medycznego wojskowych samochodami i odpowiednimi specjalistami, którzy w ekstremalnych warunkach mogą udzielić pierwszej pomocy i dostarczyć rannych do najbliższego szpitala. Dlatego w leksykonie nowej ery pojawiło się słowo „paramedyk”, co dosłownie oznacza „zbliżony do medycyny”. Do pierwszych medycznych oddziałów ochotniczych na wschodzie Ukrainy brano zarówno profesjonalnych medyków, jak i ludzi bez odpowiedniego wykształcenia. Każdy z nich obowiązkowo przechodził szkolenie.
Tłumaczenie maszynowe
W Mironówce, która znajduje się na Kijowszczyźnie, obchodzono Dzień Ukraińskiego Ochotnika. Wśród przeprowadzonych wydarzeń znalazły się: uroczysty pochód, nabożeństwo żałobne za poległych oraz wystawa kijowskiej artystki Maryny Soczenko. W ciągu ostatnich czterech lat pani Maryna zorganizowała ponad trzy tuziny wystaw poświęconych uczestnikom Rewolucji Godności oraz żołnierzom ATO. Jedna z pierwszych takich wystaw odbyła się we wsi Rohozów w rejonie boryspolskim obwodu kijowskiego. Z czasem odbyło się wiele wystaw w kijowskich szkołach. „Jeśli chcemy, aby nasz kraj się zmienił, trzeba pracować z dorastającym pokoleniem, zaczynając od wieku przedszkolnego. Mamy wspaniałą młodzież, trzeba tylko skierować ją na właściwe tory” — jest przekonana artystka. Oprócz szkół wystawy odbyły się w Kijowskiej Wojskowej Szkole Łączności, Kijowskim Liceum Wojskowym im. Iwana Bohuna, Międzynarodowym Centrum Wystawienniczo-Kongresowym „Ukraiński Dom”, Kaniowskim Muzeum Tarasa Szewczenki na terenie Szewczenkowskiego Rezerwatu Narodowego, oddziale Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki — „Chata na Priorce”, Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, Radzie Najwyższej Ukrainy. Pomoc w organizacji ekspozycji zapewniał Ludowy Ruch Ukrainy. A do przeprowadzenia wystawy w Mironówce zaprosili ochotnicy z tego rejonu. Na Mironowszczyźnie aktywnie działa organizacja weteranów ATO, uczestnicy wojny rosyjsko-ukraińskiej prowadzą wiele działań z zakresu patriotycznego wychowania młodzieży. Dołączają do nich także weterani ATO z innych rejonów obwodu kijowskiego. Z okazji obchodów Dnia Ukraińskiego Pokojowca uczestnicy operacji antyterrorystycznej zebrali się przy pomniku żołnierzy-wyzwolicieli rejonu i świątecznym pochodem przeszli ulicami Mironówki do cerkwi Wszystkich Świętych Ziemi Ukraińskiej Patriarchatu Kijowskiego, gdzie odbyło się nabożeństwo za poległych uczestników ATO. Następnie w rejonowym domu kultury wszystkich połączyła wystawa zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy Maryny Soczenko, która zaprezentowała ponad 50 prac namalowanych w strefie ATO. Wieczna chwała bohaterom! Z powitalnym słowem do obecnych zwrócił się pełniący obowiązki przewodniczącego Mironowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Kostiantyn Żdanow.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
licznych utworach O. Łupija. W wierszach zawarto wezwanie do korzystania z zasobów języka ukraińskiego, negację jakichkolwiek alternatywnych języków, które nie są w stanie odtworzyć specyfiki etnicznego postrzegania świata i przeszkadzają w rozwoju języka narodowego. Zaznaczmy również, że język w utworach pisarza jest źródłem natchnionej pracy poetyckiej: słowo staje się niezniszczalnym skarbem, ujawnia świadome dążenia do wywyższenia, wysławiania heroicznych wydarzeń („Powiedzieć wszystko”), naświetla nieświadome pragnienia samowyrażenia, powołania literackiego („Tajemnica poezji”). Architektonicznym w wierszach o tej tematyce staje się słowo, które ludzkość rozumie jako podstawę wszystkiego, co istnieje. W „Słowniku symboli” słowo interpretowane jest jako „symbol Boga, Logosu; Energii Kosmosu… języka ojczystego; gigantycznego akumulatora informacji; doświadczenia; mądrości, duchowości; etnicznej samoświadomości; Wieczności; Nieskończoności; duchowego amuletu narodu ukraińskiego”. W wierszach O. Łupija znaczenia te łączą się ze znaczeniem słowa jako symbolu ciągłości pokoleń, ważnego ogniwa w rozwoju jedności narodowej. Zatem naród, państwo i historia stają się uogólniającymi dominantami estetycznymi liryki O. Łupija, odzwierciedlają podstawy myślenia poetyckiego, stają się głównymi obiektami analizy artystycznej. Liryka pisarza odzwierciedla różne dominanty tematyczno-treściowe, wśród których wyłaniają się kulturowo-historyczne, indywidualno-autorskie oraz ontologiczno-antropologiczne. Tak oto historia narodowa jawi się w liryce O. Łupija jako przedmiot szczegółowej analizy, rozważania prawidłowości rozwoju idei narodowej, odznacza się wieloaspektowością lirycznego obrazowania. Przeprowadzając analizę wierszy, w których ukazane są wydarzenia kozaczyzny, odnotujmy, że większość utworów łączy postać autora-narratora. Na pierwszym planie pojawia się naświetlenie określonej postaci historycznej (Bohdana Chmielnickiego, Iwana Mazepy, Iwana Sirki) dzięki analizie działalności politycznej lub wojskowej, a przede wszystkim dzięki wykazaniu roli jednostki w kształtowaniu ukraińskiej idei narodowej. Utworom o tematyce kozackiej właściwy jest heroiczny patos, stworzono w nich przykład oddanej służby ojczyźnie. Kontrastowym tonem ideowo-emocjonalnym wyróżniają się utwory liryczne o tematyce powstańczej. Postawa bohatera lirycznego często ujawniona jest w tekście eksplicytnie, za pomocą metafor, porównań, epitetów, figur retorycznych, anafor, gradacji wznoszącej. Bohater liryczny odzwierciedla wydarzenia zmagań narodowowyzwoleńczych, wykorzystując obraz ojca, matki, odtwarza przez pryzmat relacji rodzinnych tragedię wszystkich represjonowanych ukraińskich rodzin. Utwory o tematyce powstańczej mają wyraziste szczegóły biograficzne i detale. Liryka pisarza nasycona jest wieloma obrazami i symbolami, które stają się przedmiotem zgłębiania przez całą twórczość. Obraz ziemi ojczystej, bogatej i kwitnącej, odzwierciedlony jest zgodnie z cyklicznymi zmianami przyrody, uwarunkowany czasowymi współrzędnymi obrazowania. Zatem liryka O. Łupija odznacza się różnorodnością tematyczną i gatunkową, wyrazistym aksjologicznym systemem dominant, co odzwierciedlone jest w wielowymiarowości liryki, nasyconej treściowości całego dorobku poetyckiego pisarza.
Tłumaczenie maszynowe
Anna KOLESNIKOWA, kandydat nauk filologicznych. Działalność pisarza, rozpoczęta jeszcze w 1957 roku zbiorem „Wianki młodości”, trwa i dzisiaj. Obdarowanie i swoistość talentu Olesia Łupija wielokrotnie podkreślali krytycy. W przedmowie do zbioru „Poezje” (1972) Andrij Malyszko pisał: „Przyjrzyjcie się uważnie jego pismom, wszak on cały jest pełen subtelnej akwarelowej przejrzystości i tego dobrego optymizmu, który nie stroni od ostrych krawędzi czy bolesnych impulsów ludzkiej duszy”. Poetyckie i prozatorskie utwory pisarza odznaczają się wyraźnym zainteresowaniem historyczną przeszłością narodu ukraińskiego, zachwytem nad pięknem i bogactwem ojczystej ziemi, pełnym szacunku stosunkiem do rodzinnego kraju. Pisarza niepokoi przeszłość naszej ziemi w związku ze współczesnymi problemami globalizacji i demoralizacji społeczeństwa. W szczególności bezpośrednio jest to obowiązek wobec ojczyzny i potomnych, którzy powinni znać i cenić kulturę narodową oraz język. Krytyk O. Slywynśkyj zauważał, że „wszystkie utwory O. Łupija, dosłownie każdy jego wiersz, bezpośrednio czy pośrednio, publicystycznie, czy poprzez obraz, metaforę, pracują na to, co najważniejsze — formowanie w ludzkiej duszy humanistycznego i szczególnie narodowo-patriotycznego pierwiastka”. Swoją artystyczną ideę autor wciela w różnych formach gatunkowych: powieść, poemat, ballada, elegia, sonet, rubajjat i inne. O. Myszałycz porównuje lirykę O. Łupija z poezją M. Rylskiego, znajdując niemało wspólnego w manierze stylistycznej obu autorów, szczerości i bezpośredniości wyrazu językowego. Szczególny liryzm poezji przyczynił się do tego, że niemało z nich zostało ułożonych do muzyki i zdobyło niemałą popularność: „Podaj skrzydła” (muz. O. Biłasza), „Gdybyś wiedział, Bohdanie”, „Co ci do tego, słowiku”, „Kochajmy Ukrainę, Ukraińcy” (muz. L. Romanczuk), „Niezapominajki” (muz. K. Domiczenki), „Oj, to nie zima” (muz. W. Huby), „Biały bocian” (muz. M. Zbaraskiego). O. Łupij jako jeden z pierwszych poparł powieść O. Honczara „Sobór” w czasie, gdy była ona poddawana surowej krytyce. W swoim Dzienniku O. Honczar odnotował: „...I dzisiaj, w ten sam dzień, kiedy tam „Sobór” obrzucają błotem, w „Literackiej Ukrainie” artykuł „Sobory dusz ludzkich” O. Łupija, w którym młody pisarz pisze, że to dzieło — święto ukraińskiej literatury. Aż tak”. Za swoją pryncypialną postawę został zwolniony ze stanowiska sekretarza odpowiedzialnego „Literackiej Ukrainy”, trafił na „czarne listy” i przez długi czas nie mógł znaleźć pracy. Artykuł O. Łupija „Sobory dusz ludzkich” wyrażał protest autora przeciwko narzuceniom i zakazom, które istniały w literaturze tamtych czasów. Autor wystąpił przeciwko nieuprawnionej, jadowitej krytyce pod adresem powieści O. Honczara, naświetlając prawdziwą wartość dzieła, jego wartość literacko-artystyczną. „Sobór” przede wszystkim odbierany jest jako pieśń świetlanych soborów ludzkich dusz — pisze on w artykule — jako epopeja wielkości naszej współczesności z całą złożonością, ale i przejrzystością, która kipi w każdym, kto kocha, chroni i tworzy piękne”. Takie artystyczno-estetyczne podejście do analizy dzieła ukraińskiego pisarza wywołało bardzo wiele zarzutów i na długo określiło los artysty. W książce wspomnień „Wiknyna” (2005) W. Browczenko potwierdził, że utwory O. Łupija były „niepożądane do publikacji” po artykule na poparcie dzieła O. Honczara. „A zatem, na pytanie, czy była małanczukowska „czarna lista”, komu zabraniano „pisać i rysować”, z pełną odpowiedzialnością mogę powiedzieć, że była...”. Utwory O. Łupija wydawano i za granicą, w szczególności w Nowym Jorku ukazuje się antologia B. Krawciwa „Sześćdziesięciu poetów lat sześćdziesiątych” (1967), gdzie przedstawiona jest liryka najlepszych ukraińskich poetów, wśród których umieszczono także wybór wierszy O. Łupija. Utwory pisarza, poświęcone Ukrainie i jej historii, od razu przyciągnęły uwagę nie tylko czytelników, ale i pracowników odpowiednich organów. Pisarza wzywano do KC Komsomołu i zaczęto prowadzić przesłuchanie w sprawie jego udziału w takich publikacjach. Chociaż O. Łupij nie wiedział o wydaniu swoich utworów w tym almanachu, od razu zainteresował go zbiór z ukraińską symboliką na okładce. „Dziwnie — pokiwał głową aparatczyk. — Kiedy czytasz twoje wiersze w takiej składance, można pomyśleć, że jesteś nacjonalistą”. O. Łupijowi poradzono wystąpić z oświadczeniem-protestem w prasie, które potępiałoby działania wydawców almanachu, ale on tego nie zrobił. Z czasem w wydawnictwie „Mołoda Ukrajina” (Toronto—Nowy Jork) została opublikowana powieść O. Łupija „Granica”. Wydawano jego poezje także w periodykach ukraińskiej diaspory, w szczególności w gazetach „Nasze słowo” w Warszawie, „Ukraińska myśl” w Londynie, w czasopismach „Dukla” (Słowacja), „Mołoda Ukrajina” (Kanada) itd. W 1971 roku w Monachium ukazuje się zbiór artykułów literacko-krytycznych „Zrąb i pędy” J. Ławrynenki, w nim autor używa cytatu z wiersza O. Łupija, który obrazowo ilustruje ogólną koncepcję jego pracy. „Metafora „zrąb i pędy” jakby unosi się w powietrzu naszego czasu — zauważa J. Ławrynenko. — Twórczo odczuł ją lwowski poeta-szestdziesiatnik Oles Łupij”. Właśnie „pędami” nazywa naukowiec artystów epoki szestdziesiatnictwa, wszak oni na poziomie duchowym przyswoili osiągnięcia literatury Rozstrzelanego Odrodzenia. Wyodrębnienie tematyki historycznej w twórczości O. Łupija uwarunkowane jest przede wszystkim bogactwem materiału historycznego, twórczo przemyślanego przez pisarza. Wśród postaci, które stają się przedmiotem artystycznego przedstawienia w utworach prozatorskich, przedstawieni są książę Danyło Halicki, wojewoda Dmytro, hetmani Bohdan Chmielnicki, Iwan Wyhowski i inni. Gruntownym przedstawieniem historycznej rzeczywistości naznaczona jest powieść „Upadek dawnej stolicy”. Dominantą stylistyczną przedstawienia staje się dynamizm opowieści, permanentna zmiana pozycji czasoprzestrzennych. W utworze jest kilka linii fabularnych, dzięki którym odkrywa się panorama ówczesnego społeczeństwa, wyodrębnia się galeria obrazów obrońców rodzinnego kraju, mieszczan i chłopów, wojskowych i mnichów, bojarów, książąt itd. Wyrazistym zabiegiem stylistycznym staje się antyteza, która przejawia się w przeciwstawieniu pogańskiego i chrześcijańskiego światopoglądu, wiejskiego i miejskiego sposobu życia, słowiańskiej i mongolskiej kultury. Przedstawienie epoki historycznej w powieści „Hetmańska buława” odznacza się zgodnie z prawami gatunku bardziej skoncentrowanym odtworzeniem jednej linii fabularnej, która związana jest z działalnością hetmana Iwana Wyhowskiego. Dominantą stylistyczną utworu staje się dynamizm i wyrazisty psychologizm, który przejawia się w zgłębianiu wewnętrznego świata postaci. Panoramiczność przedstawienia określa artystyczny świat historyczno-przygodowej powieści „Rycerze zemsty”. Przygodowa intryga, dynamiczna fabuła, zrealizowana w formie podróży głównego bohatera, w pełni odzwierciedla społeczno-narodowy koloryt epoki. Na swojej drodze Iwan Fedorenko spotyka przedstawicieli różnych warstw ludności — od niewolników i nałożnic po atamanów i starszyznę kozacką. Kompozycyjnie utwór składa się z sekwencji epizodów, w których odbywają się nieoczekiwane spotkania, śmiertelne próby, heroiczne czyny. Decydującą narodową dominantą w twórczości O. Łupija jest język ukraiński. W wierszach ze zbiorów ostatnich lat „Niepokorność litery Ґ”, „Najdroższy skarb”,
W „Mówcie”, „Znajcie język ojczysty”, „Walka o język ojczysty”, „Żeby was usłyszano”, „Dusza języka ojczystego”, „Język państwowy” ujawnia się system wartości związany z nauką, funkcjonowaniem i używaniem języka ojczystego. W wierszach tych bronione jest pierwszorzędne znaczenie języka dla całego narodu ukraińskiego. Podmiot liryczny ukazuje język jako najdroższy skarb, który przypadł Ukraińcom w spadku: „Jak studnię dla ciebie go strzegli, / Byś czerpał z niej siłę wciąż na nowo. / Strzeż i potomnym swoim przekaż / Ten najdroższy skarb — język ojczysty”. Język ukazany jest w wierszu jako najpotężniejsze źródło historycznego i duchowego doświadczenia narodu, staje się gwarancją rozwoju zarówno narodu, jak i człowieka. Budowa kompozycyjna wiersza określona jest trzykrotną anaforą (Kto wyrzeka się języka), która rozwija myśl podmiotu lirycznego o prawidłowości harmonijnego rozwoju osobowości tylko za pomocą środków języka ojczystego („Okazywać najwyższe żarliwe uczucia / Można tylko językiem swoim”). Język przedstawiony jest w ścisłym powiązaniu z historią narodu ukraińskiego, jego rozwój dokonuje się dzięki długotrwałym procesom, na przykład w wierszu „Walka o język ojczysty” przebieg rozwoju językowego porównuje się do siewu, wykorzystuje się analogię: ziarna — słowa, gleba — mówiący, chwasty — przeszkody w rozwoju. Walka o język staje się skuteczna tylko wtedy, gdy mówiący strzegą i szanują „język swoich przodków”. W innych wierszach podmiot liryczny zatrzymuje się nad osobliwościami eufonii języka ukraińskiego, jego melodyjnością. W wierszu „Mówcie” twierdzi się, że bogactwo języka ukraińskiego można poznać za pomocą właściwego doboru środków językowych („Słów w umyśle miliony, wybierajcie najlepsze”) oraz szczerej komunikacji: „Mówcie o miłości i o wierze w szczęście, / Unikajcie milczenia, nudy i narzekania”. Słowa języka ojczystego w utworze uwydatnione są za pomocą epitetów (zrozumiałe, ważne, melodyjne, dźwięczne, natchnione), porównywane z obcojęzycznymi (niezdarnymi, obcymi). Metafory związane ze słowami stanowią estetyczne centrum utworu: słowa były w ruchu; nie trzymajcie słów; słowa radość przyniosą; odzwierciedlają znaczenie języka w życiu człowieka. „Muzyka w każdym słowie” staje się obiektem poznania w wierszu „Dusza języka ojczystego”. Świadomość wartości języka jako podstawy państwowości pojawia się w licznych... Znany ukraiński pisarz, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, Ołeś Łupij obchodzi dwie znamienne daty w swoim życiu: 80-lecie urodzin i 60-lecie pracy twórczej. Młodzi literaci P. Szczyrycia, W. Didenko, P. Zasenko oraz O. Łupij przyjmują autografy od Andrija Malyszki
Tłumaczenie maszynowe
Ольга ŻMUDOWSKA
Ołha Żmudowska
To właśnie 15 marca ogłosiła główna redaktor państwowego wydawnictwa „Mystectwo” Inna Prybeha podczas oficjalnej ceremonii otwarcia wystawy książek „Czytaj.UA” w Domu Ukraińskim (Kijów, ul. Chreszczatyk, 2). I choć przez witryny okienne przeglądał zaśnieżony i pokryty lodem Plac Europejski, wszyscy obecni jej uwierzyli. Bo wiosenny nastrój tworzyły obficie rozmieszczone stoiska, pokryte jaskrawymi okładkami książek, czasopism i albumów. Początek wystawy powitali dyrektor Domu Ukraińskiego Jurij Stelmaszczuk, prezes Ukraińskiego Stowarzyszenia Wydawców i Dystrybutorów Książek Ołeksandr Afonin, poetka Hanna Czubacz. Wystawę przywitali pierwszy zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Bohdan Czerwak oraz szef Zarządu Działalności Wydawniczej i Prasy Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Ołeksij Kononenko. Wystawa trwała 4 dni — i każdy z tych dni zainteresował odwiedzających różnorodnymi wydarzeniami: licznymi sesjami autografów pisarzy, warsztatami mistrzowskimi, dyskusjami z udziałem znanych ukraińskich pisarzy, literaturoznawców, artystów i młodych początkujących autorów. Wśród autorów, których przedstawiło prawie 80 wydawnictw i wydawców, byli również proświtianie Ljubow Holota i Pawło Mowczan, a także literaci lubiani przez ukraińskich czytelników: Myczajło Słaboszpyćkyj, Dmytro Pawłyczko, Bohdan Horyń, Nella Herasymenko, Jurij Myćyk, bracia Kapranowie, Iren Rozdobudko, Saszko Dermański, Marija Morozenko, Artem Polieżaka, Anatolij Sachno oraz dziesiątki innych znanych i interesujących pisarzy.
Ogromna liczba nowych książek zaprezentowanych na wystawie budzi zachwyt. Radowały oko stoiska z jaskrawymi, atrakcyjnymi stosami literatury dziecięcej w języku ukraińskim — bo właśnie od literatury dziecięcej zaczyna się u człowieka miłość do książki i do ojczystego języka. „Nasza wystawa prezentuje książki wyłącznie w języku ukraińskim — zaznaczyła organizatorka wystawy, dyrektor TOW TDS-Expo Natalia Klucznyk. — Oprócz rodzimych autorów mamy także dużo literatury przekładowej, gdyż obecnie popyt na nią rośnie, a ukraińscy tłumacze bardzo mistrzowsko oddają subtelne niuanse utworów obcojęzycznych. Mamy książki przetłumaczone prawie ze wszystkich języków europejskich. Współpracujemy z turecką firmą Sozler. Kilka lat temu przywozili swoje książki na Ukrainę z tłumaczeniem rosyjskim, ale od dwóch lat, po zapoznaniu się z naszymi wydawcami, wydają je w języku ukraińskim. Sądząc po nastroju, wyszło to na korzyść ich działalności”. Na wystawie zaprezentowano różnorodną literaturę: naukową, publicystyczną, edukacyjną, informacyjno-referencyjną, z zakresu historii sztuki, muzyczną, piękną dla dorosłych i dzieci, periodyki oraz wydawnictwa gazetowo-czasopismowe, albumy okolicznościowe i artystyczne.
Tłumaczenie maszynowe
W Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy (Kijów, ul. Ławerska 9, budynek 9, na terenie Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu) otwarto rozszerzoną wersję fotograficzno-dokumentalnej wystawy „Słowo, urwane w Bykiwni”.
Wystawę przygotowali naukowcy Narodowego Historyczno-Memoriałowego Rezerwatu „Bykiwniańskie mogiły” przy wsparciu Niezależnego Ukraińskiego Wydawnictwa „Smołoskyp”. Opowiada ona o losach 28 przedstawicieli pokolenia Rozstrzelanego Odrodzenia, zniszczonych w latach 1937–1940 w więzieniach NKWD USRR w Kijowie i pochowanych na terenie tajnej specjalnej strefy w lesie bykiwniańskim. W Bykiwni spoczęli pisarze: Mychajło Semenko, Majk Johansen, Wołodymyr Jaroszenko, Andrij Michajluk, Mykoła Borysow, Weronika Czernjachiwska, Iwan Małowiczko, Myrosława Sopiłka, Jakiw Wodianyj i inni. Wykorzystane na wystawie materiały z archiwalnych spraw karnych represjonowanych pisarzy oraz inne dokumenty osobistego charakteru zwięźle odtwarzają biografie artystów, a także informują o tym, jak komunistyczny system totalitarny wyodrębniał ofiary i, przepuszczając je przez sito przesłuchań i „konfrontacji”, zmuszał do przyznawania się do absurdalnych zarzutów, które wysunęły wobec nich radzieckie służby specjalne.
Eksponowane są również książki pisarzy – ofiar represji stalinowskich ze zbiorów Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy. Na wystawie wykorzystano materiały ze zbiorów Branżowego Państwowego Archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, Centralnego Państwowego Archiwum Stowarzyszeń Społecznych Ukrainy, Państwowej Instytucji Naukowej „Izba Książki Ukrainy im. Iwana Fedorowa”, Centralnego Państwowego Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy, Archiwum SBU w obwodzie charkowskim, Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. I. Wernadskiego NAN Ukrainy, Działu zbiorów rękopiśmiennych i tekstologii Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, Państwowego Archiwum obwodu charkowskiego, Muzeum wybitnych działaczy kultury ukraińskiej Lesi Ukrainki, Mykoły Łysenki, Panasa Saksahańskiego, Mychajła Staryckiego, Naukowej Biblioteki im. M. Maksymowicza Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki oraz zbiorów prywatnych.
Wystawa czynna jest codziennie, oprócz wtorków, od godz. 10:00 do 17:00.
Własn. inf.
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w pomieszczeniu Towarzystwa „Znannia” Ukrainy odbyła się prezentacja książki krajoznawcy Ołeksija Panasiuka „Dawna Wołyń i Wielka (Biała) Chorwacja”, która ujrzała światło dzienne w wydawnictwie PrAT „Wołyńska obłasna drukarnia” w Łucku. Autor, były neurofizjolog-badacz, przez prawie czterdzieści lat pasjonował się badaniami w dziedzinie krajoznawstwa, kończąc w 1983 roku dwuletnie kursy lektorów-przewodników na Uniwersytecie Ludowym przy Ukraińskim Towarzystwie Ochrony Zabytków Historii i Kultury. Książka wchłonęła w siebie materiały znanego archeologa-wołynioznawcy Ołeksandra Cynkałowskiego („Stara Wołyń i Wołyńskie Polesie”, 1986 r., Winnipeg, Kanada) oraz lwowskiego historyka prof. Swiatosława Semeniuka („Historia narodu ukraińskiego”, 2010 r., Lwów, „Apriori”). Mykoła CYMBALIUK Wśród obecnych na sali byli: deputowany ludowy Ukrainy minionych kadencji Myrosław Horbatiuk, dziennikarka z Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Tetiana Prywałko, pisarz Wasyl Wasylaszko, krajoznawca i naukowiec Ołeksij Szpot, laureat Nagrody Szewczenkowskiej historyk Serhij Biłokiń, wykładowczyni NaUKMA Łucija Zabawa, rzeźbiarz Hryhorij Basanśkyj, specjalista ds. religii Wasyl Jakowenko oraz inni nieobojętni na historię ojczystą. Prelegent zaakcentował uwagę słuchaczy na tym, że procesy państwowotwórcze w historii Ukrainy, co jest logiczne, dają się prześledzić na kilka stuleci wcześniej niż okres kijowski. Wśród pierwszych ruskich książąt tamtego czasu wyróżniają się imiona Samosława, Prybyny, Dobrenty, Kocela (Hasła), a także Odoakra, który rządził Rzymem w VI w. n.e. przez całe 14 lat. Swoją drogą, pod Salzburgiem zachował się grób Odoakra (znanego również jako Odonacer, Otko) z odpowiednim napisem. Od 627 roku na zachodnich terenach Ukrainy istniało chorwackie państwo księcia Samosława, które zwyciężyło Awarów, Franków, Morawian i innych. To państwo znacznie rozszerzyło swoje granice i wpływy w Czechach, Bohemii, Saksonii, Polsce, na Węgrzech, Wołoszczyźnie, Wołyniu i w Galicji. Jego spadkobiercą w X w. n.e. został białochorwacki książę Sławnik, który rządził przez całe 35 lat. W 981 roku Wielki książę kijowski Wołodymyr postanowił przywrócić to nowo powstałe państwo pod zwierzchnictwo Kijowa. Udało mu się to dopiero w 993 roku z pomocą czeskiego księcia Przemysła. Spalono 26 osad, Chorwatów wywieziono na obrzeża państwa kijowskiego. Prawdopodobnie biali Chorwaci przeszli na służbę do Litwy, znacznie wzmacniając jej pozycję w Europie. Zamiast stworzenia tandemu przyjaznych państw na pograniczu z agresywnymi sąsiadami, Węgrami i Polską, Kijów zyskał w osobie białych Chorwatów poważnego przeciwnika, który posiadał znaczne rezerwy ludzkie i ekonomiczne. Wzmocniona Litwa w XV w. wraz z Polską łatwo zajęły ukraińskie ziemie. Odzyskane ważne chorwackie osady: Kraków, Przemyśl i inne miasta, Wołodymyr Wielki stracił już po kilku latach od tych wydarzeń. Przeszły one do Polski drogą pokojową poprzez zjednoczenie dynastii książęcych — polskiej i chorwackiej. Mamy pouczający przykład jednostronnego rozwiązania sytuacji konfliktowej w Europie. I chociaż Biała Chorwacja na pierwszym etapie konfrontacji była jedynie obiektem realizacji interesów zainteresowanych państw i z czasem zeszła z areny politycznej, jednak po kilku stuleciach biali Chorwaci wzięli rewanż wspólnie z Litwą. Nowy twór państwowy zaczął nazywać się Księstwem Litewsko-Ruskim, w którym biali Chorwaci odgrywali wiodącą rolę. Zdaniem prelegenta, nie mniej interesujący może być dla czytelników rozdział o przeszłości Wołynia. Archeolodzy potwierdzają istnienie na ziemiach Wołynia (wieś Zymne) wielkich osad rzemieślniczych i handlowych Wołynian, a być może białych Chorwatów (V—VI w. n.e.). Właśnie ten fakt daje podstawy do myślenia o istnieniu tworów państwowych na terenach Wołynia jeszcze we wczesnym średniowieczu. Zatem rządy książęce na Ukrainie były o kilka stuleci wcześniej niż czasy Askolda, dlatego zawężanie naszej dawnej historii prowadzi do rozdzielenia bliskich narodów słowiańskich i nie daje całościowego obrazu przeszłości Ukrainy. Bliskość językowa i kulturowo-tradycyjna Wołynian, Chorwatów i Serbów świadczy o wspólnym etnogenezie tych narodów. W książce autor próbuje również zbadać etnogenetyczne i historyczne związki innych narodów słowiańskich, które mieszkały poza granicami Ukrainy — w dorzeczu rzek Odry i Łaby. W Dodatku 1 zamieszczono krótki życiorys autora, w którym opisano przeżyte przez jego rodzinę tragiczne epizody z konfliktu wołyńsko-polskiego lat 40. ubiegłego wieku. W Dodatku 2 autor przedstawił artykuły prasowe o charakterze polemicznym. Jeden z nich („Komunistyczna selekcja w poszukiwaniu uniwersalnego żołnierza”) jest wynikiem badania przez krajoznawcę charakteru szczególnie okrutnych tortur więźniów obozu sołowieckiego, który w warunkach systemu totalitarnego pełnił specjalne zadania. Autor jako fizjolog wyciąga wniosek, że często pod pozorem kary faktycznie przeprowadzano okrutne badania biologiczne na ludziach w celach wojskowych. Nabyć tę ciekawą i pouczającą książkę można na rynku książki w Kijowie pod adresem: stacja metra „Petriwka”, rynek książki, rząd 34, miejsce 3, „Ukraińska knyżka”.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora. Celem projektu jest wspieranie ukraińskiej sztuki dekoracyjno-użytkowej oraz angażowanie rodzin w poznawanie wielkanocnych zwyczajów. Na gości czeka wystawa indywidualna malowanych obrazów ceramicznych i talerzy zwycięzcy konkursu „Wielkanocny cud”, który odbywał się w ramach ubiegłorocznej „Słonecznej Wielkanocy”, Ołeha Kercia; dekoracyjne malarstwo na drewnie młodej artystki Ołeny Kosińskiej oraz pracowni „Iva folk art” (m. Kijów); wyroby pracowni „Sahno Art”: gliniane dekoracyjne pisanki mistrzyń Bohdany Fedorowej i Lilii Djak; autorskie malarstwo winnickiej artystki Marjany Siłahinej; współczesne ikony wykonane według dawnej technologii przez Pracownię Ikonopisarską „Niebo na ziemi” (m. Mikołajów). W ramach projektu przewidziano również ponad 40 wydarzeń rodzinnych dla dzieci i dorosłych, w tym warsztaty i wycieczki. 60 twórców ludowych z całej Ukrainy prezentuje atrybuty wielkanocne. A w wielkanocnym sklepiku chętni będą mogli nabyć świąteczne pamiątki. — Chcę podziękować wszystkim twórcom ludowym, którzy prezentują w salach naszego Centrum swoją twórczość. Przez te lata pojawiło się u nas grono ludowych rzemieślników, którzy stale z nami współpracują i za każdym razem przynoszą nowe pomysły. Zapraszam wszystkich na nasze warsztaty, aby wspólnie nacieszyć się słonecznym świętem — zaznaczyła kuratorka projektu Anastasija Horobeć. Zespół pieśni ludowej „Bożedary” zaprezentował autentyczne przykłady wiosennej obrzędowej twórczości ludowej. Ukraińska twórczość ludowo-poetycka posłużyła za podstawę do stworzenia przez Marjanę Siłahinę płócien „Hajiwky”, „Nadejście wiosny”, „Więź z przodkami” oraz jej tryptyku „Święto na wsi”. Inna Dubosar zaprezentowała stworzone przez siebie ikony „Święty Roman”, „Święty Mikołaj”, „Matka Boża”, „Święty archanioł Michał”, „Ikona Matki Bożej Nieustającej Pomocy”. Swoją wizję Świąt Wielkanocnych przedstawiły Olha Denysiuk („Wielkanocny czas”, „Wielkanocna tradycja”, „Wielkanocna abstrakcja”, „Wielkanocna martwa natura”) oraz Ołena Kosińska („Alegoria Wielkanocy”, „Dar przodków”, „Antologia Wielkanocy”). Wielu zapamiętało kompozycje kwiatowe Switłany Kłymenko „Irysy”, „Bez”, „Martwa natura”, „Piwonie” oraz martwe natury Venery Sabi „Aromat piwonii”, „Tulipany. Martwa natura”, „Pragnienie życia”, „Chłód i ciepło”, „Aromat bzu”. Ołeh Kreć zaprezentował malarstwo naszkliwne, wykonane w stylu malarstwa petrykiwskiego — „Zakochane drzewo”, „Szczęście”, „W ogrodzie”, „Kwitnące lato”, „Rodzinne drzewo”, „Gwiazdy”; Olha Uhniwenko, Tetiana Konował oraz Ołesia Tokarska — pisanki; Marija Chaławko — lalki-motanki: „Płodność i bogactwo”, „Anioł”, „Berehynia”, „Paschalna gołębica”, „Matka z dzieckiem”, „Siedmioziołowa”. W obrazach Roksołany Dudki „Młody bażant”, „Źródło inspiracji”, „Wesoła parka”, „W porannej mgle”, „Świąteczne rybki”, „Fajne kuropatwy” czuć wpływ Marii Prymaczenko. Jedno z centralnych miejsc w projekcie zajmują ikony pracowni „Niebo na ziemi”. Tę pracownię założono w 2004 roku w Mikołajowie, gdzie praktycznie nie zachowały się tradycje cerkiewne i ikonopisarskie, dlatego tworzono je od nowa. Z czasem pracownia stała się swoistą szkołą ikonopisarską, w której mikołajowscy mistrzowie praktykują różnorodne techniki malarskie i duchową treść ikony. Według przekonania kierownika pracowni, ikonopisarstwo to nie tylko posiadanie kunsztu, ale także duchowy wyczyn. Dlatego prawdziwymi ikonopisarzami nie mogą zostać wszyscy. Spośród wielu uczniów, którzy przychodzili do pracowni, pozostały pracować głównie młode kobiety. Dziś pracują tu Natalija Soboliewa, Marija Pawełko, Kateryna Cyrułyk, Serhij Pawełko, Kostiantyn Samojłenko. pomysł wcielenia wszystkich swoich twórczych zamierzeń w autorski patriotyczny musical „Ukraiński wymiar”. Ołeh napisał libretto, a Kateryna — muzykę. A inspiratorami tego zamysłu stały się ich dzieci. Musical nie jest rozrywkowy, jak większość utworów tego gatunku. U podstaw fabuły leżą dwie linie, które uosabiają życie i śmierć. Chłopak zaręcza się z ukochaną dziewczyną, a wkrótce idzie na wojnę i ginie. Na scenie rozbrzmiewają monologi z żywym dźwiękiem. W Centrum Ukraińskiej Kultury i Sztuki już po raz siódmy otwarto projekt wystawienniczy „Słoneczna Wielkanoc”, który każdej wiosny daruje ukraińskim rodzinom święto, wypełnione wielkanocnymi zwyczajami i wyrobami twórców ludowych z całej Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Studio teatralne «Przebiśnieg», działające przy Chersońskim Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. Mykoły Kuliša pod kierunkiem zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Olega Natiażnego, niedawno obchodziło swoje pierwsze dziesięciolecie.
Oleg OLEKSIUK, Chersoń
„Pracujemy z utalentowanymi dziećmi Chersońszczyzny, dążymy do tego, aby ze ścian naszego studia wychodzili kulturalnie wykształceni ludzie, którzy znają się na sztuce, którym właściwe jest poczucie Piękna, którzy będą nieśli to, co odwieczne i dobre, do mas”, — wyznał Oleg Stepanowycz. Miłość do sztuki teatralnej zespoliła wychowanków studia w jedną wielką rodzinę teatromanów. 28 absolwentów studia „Przebiśnieg” dziś studiuje w różnych uczelniach teatralnych Kijowa, Charkowa, Krakowa i innych miast. A Liza Neglädiuk i Kostia Rohań są już aktorami Chersońskiego Teatru. Byłem na premierze jednego z pięciu spektakli „Przebiśniegu”. Żywiołowy, emocjonalnie nasycony, muzycznie wzbogacony spektakl „Aladyn” pokazano na scenie kawiarni teatralnej Teatru im. Mykoły Kuliša. Młodzi artyści nie tylko grali, lecz przeżywali na scenie swoje role. Umiejętności aktorskie widzom zaprezentowali tegoroczni absolwenci studia: Walentyn Fomenko (w roli Czarnoksiężnika), Artem Suchina (Aladyn), Switłana Nikołenko (Matka) oraz Wsiewołod Ryliejew (Opowiadacz), którzy zamierzają wstąpić na Kijowski Narodowy Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego. Widzów nie pozostawiła obojętnymi również znakomita gra zupełnie młodych aktorów: Marii Illjandy (Księżniczka), Wiaczesława Burenki (Wodziarz), Oli Trius (Dżin). Zapełniona sala kawiarni teatralnej, w której zdecydowaną większość stanowiły dzieci w wieku młodszym szkolnym, od początku spektaklu do końca z ogromnym zapałem obserwowała to, co działo się na scenie. A to już zasługa całego zespołu, który pracował nad inscenizacją, kostiumami, dekoracją i oprawą muzyczną.
…brzmieniem różnorodnych instrumentów, ukraińskie pieśni ludowe w opracowaniach znanych kompozytorów i w autorskich aranżacjach artystów zespołu, tańce oraz autorskie piosenki. Premiera musicalu „Ukraiński wymiar” odbyła się w Winnicy 24 stycznia, przed Dniem Soborności Ukrainy, i odniosła wielki sukces.
Informację przekazali Oleg i Kateryna MALYKOWIE.
Tłumaczenie maszynowe
Ten młody zespół twórczy rozpoczął działalność w 2015 roku. Zrzesza profesjonalnych artystów, którzy propagują własne idee rozwoju sztuki muzycznej poprzez syntezę współczesnego spojrzenia i prawidłowości klasycznego podejścia do sztuki w ogóle.
Priorytetowym zadaniem zespołu jest stworzenie kulturalno-społecznego ośrodka utalentowanej młodzieży, który zaspokaja potrzeby twórczej samorealizacji przez badanie i analizę artystyczną oraz praktykę wykonawczą. Zespół powstał po to, by nieść ukraińską kulturę w świat, zwłaszcza twórczość ludowo-pieśniową oraz wzorce światowego dziedzictwa muzycznego.
Każda twórcza osobowość zespołu to człowiek uniwersalny, oddany sztuce, który zajmuje określoną niszę w życiu projektu. Artyści reprezentują syntezę południowej, wschodniej, północnej, centralnej i zachodniej Ukrainy.
Oleg Malyk — dyrektor i reżyser projektu, śpiewak operowy, poeta, aktor. Członek związku twórczego „Stowarzyszenie Działaczy Sztuki Estradowej Ukrainy”. To człowiek, który w wieku 28 lat uświadomił sobie, że muzyka jest jego powołaniem. Bada stylistyczne prawidłowości rozwoju ukraińskiego melosu i gra na wielu instrumentach muzycznych. Dąży do tego, by nieść naszą kulturę w świat, aby nas — Ukraińców — rozpoznawano dzięki wspaniałej etnohistorii.
Wśród wykonawców Musica dal vivo — Ukraine są:
Kateryna Malyk — kierowniczka artystyczna, menedżerka PR projektu, śpiewaczka, kompozytorka.
Kateryna Iwaszczenko sprawnie łączy kilka stylów śpiewu.
Natalka Jahodynec łączy śpiew operowy z grą na bandurze.
Olha Doroszczuk — utalentowana śpiewaczka operowa i aktorka.
Ołeksandr Skrypczenko — aktor i prezenter, który wzywa wszystkich do miłowania swojej kultury, swojego języka i obyczajów.
Anhel Heorhijew — śpiewak operowy.
Diedonne Ngeleka — rodem z Konga (Afryka). Przyjechał do Ukrainy prawie 10 lat temu. Dla niego to druga ojczyzna. Artysta zna ukraiński lepiej niż niektórzy obywatele naszego kraju.
Natalija Szkira — pisze poezję patriotyczną i liryki intymne.
Kateryna Teluk — kreatywna artystka gatunku oryginalnego.
Solomija Peca-Osławska — pianistka.
Danaja Saulko — kierowniczka szoł-baletu „Woltaż”.
Pół roku temu u założycieli projektu, Olega i Kateryny Malyków, pojawiła się
Tłumaczenie maszynowe
Jest taka wieś Budzyn nad Dniestrem. Otóż z tej wsi pochodzi młoda osoba, która nie lubi nazywać się poetką i niezbyt często pisze wiersze. Prawda, uczy się już 9. rok, jeśli brać pod uwagę kolegium pedagogiczne, a teraz filologię na Przykarpackim Uniwersytecie Narodowym. Teraz stoi przed wyborem: iść do pracy, bo jakaś tam się rysuje, czy uczyć się dalej z niepewnością perspektyw. Dziwię się, że u nas na ukraińskiej filologii są jeszcze mądre i utalentowane dzieci. Bo dzisiejsza zasada zalegalizowanego nauczania, tzw. „bolońska”, jest wywrócona do góry nogami. I utalentowane dzieci, z reguły, znikają — za granicą albo w rodzinnych i obcych dla nich wsiach. Iryna Fotuyma drukowała już swoje wiersze w czasopiśmie „Perewał” i była przed dwoma laty na naradzie młodych literatów w Tarnopolu. Wrażeń miała wiele, ale trzymała je w sobie. Wiersze są dobre. Wiersze są dojrzałe. Wiersze są utalentowane. Nie wiem, czy wiersze dodadzą szczęścia ich autorce, ale wypełniają chodem nieco pozornie zadziornym, choć bardzo wrażliwym. Jewhen BARAN Na progu wiosny… Tu zimne deszcze, które pokrywają ślady pustki. No i dobrze, chyba, bo ten upał sobą upajał. Rozcieńczasz miłość, no, a to nie jest takie łatwe, przy okazji, To jakby do mleka dolewać gęstego atramentu. Dzień idzie na oślep, zaplatając chwile w stado, Rozbija myśli i w klatkę składa po trochu. Ta rozkuta granica — to droga do piekła czy raju? A może to start do bezkresnych dróg na Golgotę? Ty poskramiasz strach i od własnych myśli drętwiejesz, I w porywie natchnień wycierasz świadomość do krwi, Na progu wiosny ty z kwiatów wieńce wybierasz, Lecz w twoich rękach one od razu stają się jak cierniowe. Przeplecione sny, jak żywioły w duszy kołobrodzą, Ta cykliczność zdarzeń nieskończona, jak silne przekleństwo. I w rzeczywistość twoją dziwne wspomnienia znów przychodzą, Bo to przecież pamięć ludzka jest, zapewne, największym ukrzyżowaniem. *** Ugrzęzłaś, jak w magmie, w świecie swoich nadziei, Obrażony los twoimi żongluje myślami, Związała słowa aż nazbyt ciasnymi nićmi, Zgubiła nadzieje w oparach własnych pragnień. Stałaś w modlitwie, nijak nie znajdując słów, Ta wieczność błąkała się i zawisła teraz nad tobą. Ty, zapewne, zapomniałaś, jak ciężko pozostawać świętą, Kiedy wyparłaś się wszystkich prawdopodobnych bogów. Wdychasz powietrze, nieznośne od zdrad i obmów, Jakimi słowami twój głos tę ciszę poruszy? Brakuje powietrza, bezkresność od wewnątrz dusi, Poczujesz w dotyku, jak żyłami biega krew. Przedwieczem dni ty zawiniesz swoje niebycie, Zimna woda aż świadomość twoją opieka, I każdej nocy nadzieja twoja umiera, A każdego ranka wraca znów do życia. Niech toczy się chwila w jakiś tam współczesny przełom! I pędzisz ty za nią, lecz sumienie twoje nie nadąża. Jeśli choć wiosna tę przepaść między nami połączy, To, zapewne, ten świat jeszcze naprawdę nie zwariował. *** Myśli nawlekasz na serce, jak dla egzekucji, I w nich szukasz mądrości Salomona, I dusza twoja na rozdrożu strat Stała, jak znieważona ikona. I dla pokuty nie znajdziesz modlitw, Mocna nadzieja zgięta w łuki, Już rozszedł się ten stalowy szew, Nie utrzymawszy duchowego napięcia. I każda chwila, niby na nożach, Torturuje pamięć dziwnym oddźwiękiem. Twoją świadomość ogarnia strach I opieka, jak gorącym woskiem. I w tym świecie, w chaosie pychy, Tak ciężko pokonać złą wyniosłość! Nie ma miejsc dla skrzywdzonych świętości — One dawno zgubiły swoją świętość. Grzeszysz w myślach i marzysz o skrusze — Takie pragnienia zbawienia nie wróżą. Nie masz władzy nad swoim życiem, Lecz nad takim ikony krwawią. *** Grzeszne przyчастиe twoich znoszonych snów W gorzkim świcie szukało słodkiej otuchy. Zerwały się z ust naręcza zadawnionych słów I nagle upadły do ścian twojego rajskiego ogrodu. Puste miraże nie są takie, bo nie mają strachu. Czemu nie szukasz dla nich pasterza, koryfeja? Stada myśli nie przechodzą prostej drogi, One nie znalazły jeszcze dla siebie proroka-Mojżesza. Zaćmiewa duszę nie ilość głupich nagród, A pragnienie bycia silniejszym od własnych pragnień, Nie chce dusza, jak bezstraszny żydowski naród, bezmyślnie błąkać się po pustyni swojego cierpienia. Przystań, zatrzymaj się, choć porusz tę ciszę niemą (Ona wyrasta nieuczciwym początkiem między nami) I dla siebie powiedz: ty dla kogo budujesz i dlaczego W sercu swoim na zawsze skrzywdzone świątynie. *** Twoja miłość — niby bieg galopem — Stroma na początku, a w końcu bezsilna, I jak bym ja bezmyślnie nie prosiła, Do serca nie dostać się autostopem. Budujesz zamki z myśli i wspomnień, A potem je rozpuścisz, jak azotany, Kiedy przychodzi poczucie straty, Nadzieja nie zostaje w spadku. Rozważasz na głos z mądrością Sokratesa, Dokądś znika dni pustych rutyna, Twojej miłości świeci gilotyna, Ona nie zasłużyła na adwokata. Ten świat — bez Don Kichotów i odważnych, Wszyscy boją się boju z wiatrakami. Twoje słowa — to pole z ostami, Twoja dusza, niby ława przysięgłych. I dokąd podziać to życie chroniczne Z wiecznym smutkiem i drobnym tragizmem? Od pamięci tak pachnie egoizmem — Ją bym posadziła na dożywocie… *** Traci jesień swoje przywileje, Nawleczone w pamięci, jak różaniec. Idzie zima do ogrodu duszy twojej, Idzie i żegna się znakiem krzyża. I jak by schować w sercu wspomnienia? Kiedy w duszy smutek do szczęścia się modli, Nadzieja rozbija się o domysły, Jak lód łamie się. Obwiane wiatrem pragnienia nie ogrzeją się, Zakute w zimną bezmowność. I czym tym razem ta zima zasieje się? Chyba grzesznością. m. Iwano-Frankiwsk
Tłumaczenie maszynowe
Ihor HAŁUSZCZAK, Lwów. Josyp Maruchniak — członek Narodowego Związku Fotokunstystów Ukrainy, artysta Międzynarodowej Federacji Sztuki Fotograficznej AFIAP, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, członek SOFU (Światowe Zrzeszenie Fotografów Ukraińców), uczestnik i laureat międzynarodowych oraz ogólnoukraińskich wystaw fotograficznych, laureat nagrody obwodowej w dziedzinie kultury za 2017 rok w nominacji „Dziennikarstwo i publicystyka” (nagroda im. Wiaczesława Czornowoła). Jest autorem fotoksiążek „Modlitwa i pieśń Mychajła Werbyckiego”. Wydawnictwo „Kamula”. Lwów. 2016; „Echo dzwonów Markijana Szaszkewycza”. Wydawnictwo „Kamula”. Lwów. 2017; „Granice losu Osypa Makoweja”. Wydawnictwo „Kamula”. Lwów. 2017, współautorem książek i fotoalbumów. „Ta wystawa fotograficzna to nie tyle z okazji daty, co raczej z potrzeby serca” — mówi artysta fotograf, u którego Szewczenkiana jest dominującym tematem twórczości i którą już po raz ósmy proponuje widzowi — i to nie tylko lwowskiemu. Obecnie to nowy etap fotograficznej Szewczenkiany niestrudzonego mistrza fotografii, która była eksponowana we Lwowie, Kaniowie, Mińsku w różnych latach i pod różnymi tytułami: „No bo, zdawałoby się, słowa…”, „Natchnieni Kobziarzem”, „Tarasowymi ścieżkami”, „Szewczenkowskimi miejscami Białorusi”, „Taras Szewczenko na Lwowszczyźnie (pomniki)”, „Swoją Ukrainę kochajcie”… Tę wystawę fotograficzną tworzy kilka tematów: miejsca związane z Tarasem Szewczenką w Petersburgu, na Ukrainie i na Białorusi, gdzie również bywał, kolejny blok tworzą fotografie z cyklu „Natchnieni Kobziarzem”, gdzie mowa o tych artystach, których zainspirowała twórczość Szewczenki, oraz autorska interpretacja utworów Kobziarza z cyklu „Czytając Szewczenkę”. „W 2001 roku grupa lwowskich artystów, zainspirowanych przez ówczesnego dyrektora Pałacu Sztuki Romana Nakonecznego, odbyła ciekawą podróż do Petersburga i odwiedziła miejsca pamięci związane z Kobziarzem. To nadało impuls natchnieniu lwowskich artystów i odbiło się w ich dalszej twórczości, co zostało później zaprezentowane na różnych wystawach — opowiada Josyp Maruchniak. — Byłem uczestnikiem wyjazdu i udokumentowałem wydarzenia. Dziś to już historia. Oczywiście dokumentowałem miejsca związane z jasną pamięcią Tarasa Szewczenki. Wielkie wrażenie na nas wszystkich wywarła Akademia Sztuk Pięknych, gdzie studiował i mieszkał w małym mansardowym pokoiku, te schody, na których urwało się jego życie, Ogród Letni, dokąd chodził malować z natury… Później były wyjazdy artystów do Kaniowa i na Białoruś, gdzie również odwiedziliśmy miejsca związane z Tarasem Szewczenką, o których mało kto wie. Coś z tego dorobku zaprezentowano na wystawie fotograficznej… To były lata wielkiego narodowego uniesienia, odrodzenia narodu i chciało się głębiej dotknąć twórczości Szewczenki. To uniesienie było odczuwalne w pracowniach twórczych artystów”. Osobny blok Szewczenkiany Maruchniaka to fotografie z wizerunkami pomników Kobziarza. „Obecnie ustanowiono 1384 pomniki, popiersia i kompleksy rzeźbiarskie Tarasowi Szewczence w 35 krajach świata na wszystkich kontynentach. Pod względem tego wskaźnika na naszej planecie geniusz ukraińskiego ducha ustępuje jedynie Buddzie. Oczywiście nie wystarczy mi nawet kilka twórczych żywotów, aby odwiedzić wszystkie te miejsca i pokazać je szerokiemu ogółowi swoim okiem fotograficznym w najlepszym świetle. Ale mam nadzieję, że moja Szewczenkiana, którą zajmuję się już szereg lat, będzie interesująca dla galicyjskiego widza” — mówi autor. Warto dodać, że znaczącymi wydarzeniami artystycznymi w życiu Lwowszczyzny stały się wystawy fotograficzne Josypa Maruchniaka, poświęcone nie tylko Tarasowi Szewczence, ale także 200-letnim jubileuszom wybitnych postaci Ukrainy: Markijanowi Szaszkewyczowi i Mychajłowi Werbyckiemu, autorowi melodii Hymnu Państwowego, połączone wspólną rubryką tematyczną „Wielkie jubileusze”. Oprócz tych ekspozycji, duży rezonans wśród społeczeństwa i w prasie miały wystawy fotograficzne „Nie żal mi przeżytego życia…” (z okazji 75-lecia Romana Łubkiwskiego), „Witaj życie!”, „Wiśniowa zamieć”, „Świat gra migotliwie” (według motywów twórczości Bohdana-Ihora Antonycza), „W drogę! Idę, mój losie…” (z okazji 150-lecia Osypa Makoweja) i inne. W murach Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” odbywa się wystawa „Kochajcie się, bracia moi, Ukrainę kochajcie…”. Jest to już 24. osobista wystawa fotograficzna znanego lwowskiego artysty fotografa Josypa Maruchniaka i poświęcona jest 204. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki.
Tłumaczenie maszynowe
*** P. S. Ja was — kocham!.. *** Dziwna muzyka brzmi — Dyryguje przecież wiosna. I dzwonią ze wszystkich stron Solówki słowików. Rozbzyczały się trzmiele, Zakrążyły żurawie… W korowodzie słowika Ożyła dusza i moja, Ja pytam wiosnę, Czy ją dogonię? …Ciężko wydostać się z zimy Z poparzonymi skrzydłami. A ona odpowiada: — Ty, jak z krynicy woda, Ty, jak pług w bruździe, Mamine ciepło Ranek, piąta, Jeszcze by pospać — Jaskółka nie śpi. Podrastają jaskółczęta — I ona leci… Podrastają jaskółczęta — I ona leci, Żeby wszystkich nakarmić, Wiosna w górach spóźniona... I skąd by krztynę ciepła?! Już delikatna stokrotka biała Pośród śniegów rozkwitła. Jeszcze bociany grzeją czarne skrzydła, Lody! Lody — niesie woda... A skromny cud-kwiat biały Z pod śniegu w duszę zagląda. Jak często takie bywa — Wśród zamieci i chłodów — Już pierwiosnek cię spotyka, Choć tego ty byś i nie chciał, Bo z nieba sypie się śnieżyca, Wietrzyk... A chłód — do kości... I słońce... Słońce — na pokaz — na kilka delikatnych płatków... Zdziwię się i ucieszę? O nie! Zasmucę się czegoś... Znajdę suchy listek — i nakryję... A nuż, jak uderzy jeszcze mróz? ...Nie spieszcie się, pierwiosnki, Niech pierwszą wyrośnie trawa! Ja będę wam nie mniej się cieszyć, Ja będę was nie mniej kochać, Jak pojawicie się za dzień czy dwa... ………………………………. Nie spieszcie się, pierwiosnki, Pokusa chodzi bez żalu: Nie łatwo tak sieroty doglądać, Nie każdy zechce się nimi cieszyć... To będą tylko wasze dzieci...
Tłumaczenie maszynowe
Twój los jest mi bliski… Ty, niczym jaskółki skrzydło, Dobrze by nam było we dwoje! Wzniosła się w niebiosa W chłodzie zmęczona dusza — W świat, gdzie gnieździ się Piękno, W ślad za wiosną się śpieszy-y-y! Bo wiosny pora, jak mgnienie, Trzeba nam obojgu śpieszyć. …Dziwna muzyka brzmi — Dyryguje przecież wiosna! Ja tylko — skromny muzyk, Lecz przyjmijcie i mój talent: Czy ja — tenor, czy ja — bas, Chór i solo jednocześnie. Jak dusza każe. I trzepoczą czarne skrzydełka — Ani zorza, ani świat. Mamom spokój tylko się śni Do starczych lat. Mamom spokój tylko się śni Do starczych lat. Karmić, doglądać, Żeby w dobru rosło, Potem uczyć w górę latać, Podstawiać skrzydło. Póki słońca, póki świata, — Tak zawsze było: Pomoże nam wzlecieć Mamine ciepło. *** Chmuro, przeczarna gradowa chmuro! Przekuj swój miecz na lemiesz. Będziesz chleb uprawiać I pośród nas chodzić, Ja ci uszyję świtę, Buty dam chromowe. W pięknej świątecznej mowie Będę cię chwalić. Powiem: — Jaka pracownica, Mądra i robotna! Z nieba nad nami drwić — Sprawa przepadła. Chmuro, przeczarna chmuro, Powiedzże: — Ja gradem nie uderzę! ...Ziemię do jesieni od maja Tobie powierzam. *** Ta wiosna, co tak wcześnie przyszła, Ona surowa, niczym matka, I nie chce ciepła wpuszczać, Żeby wierzba przed czasem nie kwitła, (Potem może tego żałować). Oto i patrzy surowo z progu — Kto poszedł, jak poszedł i dokąd, Żeby nie zboczył, nie daj Boże, z drogi I nie narobił sobie biedy. Wczesny kwiat rozwesela świat, Ale rzadko wchodzi w zawiązek I lepiej byłoby zważyć na to teraz, Niż w porze już siwych lat. ...Ta wiosna, co tak wcześnie przyszła, Może i bardziej mnie zasmuciła, Ona, chyba, starego nie wybaczyła, Dlatego w dom mój ciepła nie wpuściła, A w duszy śnieg-deszcze rozwiozła. Nie trzymam na nią zła, Mam to, co sobie zasłużyłam. Niech uciekło, czym dawno ceniłam, Kim byłam, i czym, do kropli, żyłam. A jednak proszę — ciepła! Bo we wszystkim — granica i miara. Chłód — brat pustki i biedy... No, dokąd mi dalej uciec, No, jakie mi czary znaleźć, Żeby nadzieja i wiara ogrzała. ...Ta wiosna, co tak wcześnie przyszła — Ona mną jeszcze wczoraj była... Ale surowych nie bardzo lubią: Oni skąpo tak grzeją i pieszczą I nie cierpią kłamstwa i zła. ...Ta wiosna, co tak wcześnie przyszła, Spóźniona, a jednak — rozkwitła... (Ona mną jeszcze wczoraj była). *** Kapie z okapu: Kap i kap… Pozbieram w worki, Zrobię trap. I po trapie tym Pobiegnę… Co było potem, Nie powiem. Czy daleko trapem Ja zaszłam, Czy czego pragnęłam, To i znalazłam?! Jeśli znajdę skarb, To zrobię “hap”. Jeśli będzie złom — Wiatrom oddam. Wiatr moją jabłonkę Otrzepał, Najlepsze jabłuszko Nadgryzł. I gwiżdże, że jabłonka Nie moja, I szumi, że jabłuszko Zjadłam ja. Wezmę za świadka diabła I udowodnię, Tylko po trapie z kropel Przebiegnę. w. Biłoberezka (Huculszczyzna) Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2018 P R Z E D P Ł A T A—2018 Koszt przedpłaty Koszt przedpłaty
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład ogólny w marcu — 13 200 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 14 hrywien 56 kopiejek. na pół roku na pół roku 80 hrywien 90 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny: Iryna Szewczuk
Dział pracy proświtiańskiej: Olha Żmudowska
Dział kultury: Eduard Owczarenko
Dział korekty: Tetiana Szczerbak, Iryna Stelmach
Skład komputerowy: Iryna Szewczuk, Wołodymyr Żyhun
Redaktor internetowy: 279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Za rzetelność informacji odpowiadają autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe