GORĄCY TEMAT SZANOWNY PANIE PREZYDENCIE! SZANOWNA PANI PREMIER! Nie chciałoby się przypominać, że główną siłą Pomarańczowej Rewolucji była ukraińska inteligencja, która miała nadzieję na istotne zmiany w życiu, na realizację prawa narodu do bycia prawdziwym podmiotem historycznego postępu, co samowolnie odbierano mu przez 350 lat smutnego przetrwania. Wśród wielu praw słusznych było i pozostaje prawo rdzennego narodu do jego języka, bez którego nigdy nie będzie mógł w pełni zrealizować się w swojej immanentnej istocie. Jednak to prawo nadal pozostaje problematyczne. Dlatego niepokój budzi projekt Dekretu Prezydenta „O ochronie praw obywateli do używania języka rosyjskiego oraz języków innych narodowości Ukrainy”, już rozesłany do różnych resortów ministerialnych w celu dalszego „uzgodnienia i propozycji”, podczas gdy wciąż nie ma analogicznego dokumentu natychmiastowego ratowania języka narodu tytularnego, który wiekami doznawał dyskryminacji i represji, samowolnie pozbawiany możliwości pełnowartościowego rozwoju w rodzimym kraju. Czyżby znów trafił do kategorii „innych”? Język ukraiński do dziś nie ma prawnie zagwarantowanych uprawnień na terytorium Ukrainy, poza 10. artykułem jej Konstytucji, który niektórzy deputowani i urzędnicy państwowi otwarcie ignorują, nawet w murach Rady Najwyższej czy Ministerstw, nie mówiąc już o lokalnej władzy wykonawczej oraz organach samorządu lokalnego, do których adresowany będzie przyszły dekret Prezydenta. Znając naturę naszego urzędnika, wychowanego przeważnie na rosyjskich wartościach, obojętnego na ukraińską kulturę, zmuszonego jedynie – na pokaz – używać języka ukraińskiego w roli fartuszka podczas oficjalnych ceremonii, fatalne skutki takiej akcji dla ukraińskości, która dziwi swoją pośpiesznością, można w pełni przewidzieć. Dzisiaj rosyjska
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
język bez przeszkód wypełnił lingwistyczną przestrzeń Ukrainy. Pozostaje on do dziś dominujący nie tylko na Krymie, w obwodzie donieckim czy ługańskim, gdzie ledwo wegetują nieliczne ukraińskie szkoły, prawie nie pojawia się prasa w języku ukraińskim, a ukraińskie słowo często wywołuje agresywną reakcję itd. Jednocześnie, żeby nie szukać daleko przykładów, warto zajrzeć do pierwszego lepszego kiosku w Kijowie, Czernihowie, Żytomierzu czy Chmielnickim, aby przekonać się, ile jest tam prasy w języku ukraińskim — jednostki. W czternastym roku niepodległości ledwo wegetuje książka w języku ukraińskim, brak jest narodowej kinematografii; radiofonia, w której bez przeszkód rozbrzmiewają prymitywne rosyjskie pseudosansony, nadal usuwa ukraińską piosenkę ze swojego formatu itd. Nawet nowe, przeważnie miejskie pokolenie dzieci, które wyrosło w czasach niepodległości, prawie nie porozumiewa się w języku ukraińskim. Przyszły dekret, w razie jego podpisania, raczej nie zadowoli lingwistycznych żądań regionów, gdzie sytuacja językowa była tworzona sztucznie, przeżywając totalną rusyfikację, przeciwko czemu protestowali W. Stus i J. Łytwyn, ale ich odważnego głosu nikt nie usłyszał, poza organami karnymi byłego ZSRR. W jaki więc sposób wyłonić miejscowości zwartego zamieszkania tego czy innego językowego etnosu? Czy nie stanie się tak, że, powiedzmy, w Kijowie mieszkańcy pewnego budynku ogłoszą się rosyjskojęzycznymi i będą żądać od administracji budynku uznania swoich praw na podstawie całkiem prawdopodobnego dekretu prezydenckiego, który raczej nie stłumi wymyślonego i niebezpiecznego podziału Ukrainy, sprowokowanego przez rosyjskich polittechnologów i antynarodowe siły, które zbierały się w Siewierodoniecku i dzisiaj mają nadzieję na rewanż, ale do tej pory nie dano im odpowiedniej oceny prawnej. Po co więc pobłażać prowokacyjnym siłom, zaspokajać ich żądania, wiedząc, jak Moskwa opiekuje się rosyjskojęzyczną ludnością na terytorium byłego ZSRR, w odróżnieniu od Kijowa, który nie zrobił prawie żadnego konstruktywnego kroku dla zapewnienia istotnych potrzeb nawet etnicznych Ukraińców, którym przychodzi żyć pod jurysdykcją innych państw? Czy nie czas rozliczyć się z bolesnym problemem co do istoty, a nie rozgrywać karty językowej w następnej kampanii wyborczej? Przyszły dekret, w razie jego podpisania, nada przywileje właśnie językowi rosyjskiemu, a nie gagauskiemu, greckiemu czy polskiemu, które tak i pozostaną w swoich lokalnych granicach funkcjonowania. Przecież wydaje się nierealny fakt przygotowania „różnojęzycznych” urzędników, którzy opanowaliby języki wielu narodowości, odpowiadaliby po asyryjsku czy po niemiecku. Zakończenie na s. 4 W te dni wszystkie narody chylą głowy, oddając głęboki szacunek i wdzięczność Wielkiemu Człowiekowi, Wielkiemu Chrześcijaninowi, któremu dane było zostać uznanym za świętego jeszcze za życia — Najświętszemu Ojcu Janowi Pawłowi II, który myślą, słowem, czynami i własnym przykładem życia uczynił ten świat lepszym, odnowił go duchem wiary, napełnił nową nadzieją i pełną poświęcenia miłością. Karol Wojtyła z polskiego miasteczka Wadowice, który w dzieciństwie stracił rodziców, jako nastolatek pracował w kamieniołomie, jako młodzieniec rozpoczął naukę w podziemnym seminarium duchownym i patrzył na niebo jak na Niebo, odszedł do Wieczności tak samo spokojnie, jak żył i jak nauczał nas — w miłości do bliźniego, harmonii duszy i jedności ze Świętym Duchem. „Nieście ciężary swoje nawzajem i bądźcie solidarni!” — wzywał papież Jan Paweł II niewidziane dotąd setki tysięcy Polaków, zebranych na placu w Gdańsku — i powstała „Solidarność”, która rozerwała komunistyczne pęta w Europie. „Niech zstąpi Duch Twój i odnowi ziemię!” — tak przed milionowym zgromadzeniem wiernych na Jasnej Górze w Częstochowie zwrócił się papież Jan Paweł II do Ojca Niebieskiego. I przyszła duchowa, a za nią i społeczna odnowa Polski, której naród w szybkim tempie wypracował sobie autorytet i zaszczytne miejsce wśród narodów Europy. „Chrystus — droga, prawda i życie!” — pod takim hasłem Święty Ojciec Jan Paweł II odbył pielgrzymkę po Ukrainie, pozostawiając w sercach Ukraińców ziarno Prawdy, które potem pomarańczowo wyrosło na Majdanie Niepodległości. Wielki Nauczyciel ludzkości papież Jan Paweł II, ten sam Karol Wojtyła z Wadowic, przez kilka dni odchodził do wieczności na oczach całego świata, swoją śmiercią ucząc nas i przekonując o wielkiej sile wiary, trwałości nadziei i oczywistości Bożej Miłości. 7 kwietnia Rada Najwyższa, zgodnie z tygodniowym planem pracy, będzie rozpatrywać siedem ustaw o językach, których autorami są: a) P. Mowczan, K. Sytnyk; b) W. Horbaczow, S. Matwijenkow; c) I. Juchnowski; d) O. Carow, J. Suchyj; e) M. Szulha, N. Szufrycz; f) L. Czernowecki, H. Daszutin; g) O. Moroz. Większość z nich (oprócz ustaw przygotowanych przez P. Mowczana, K. Sytnyka, I. Juchnowskiego) ma charakter antykonstytucyjny. Na tym tle szczególny niepokój wywołuje projekt Dekretu Prezydenta „O ochronie praw obywateli do używania języka rosyjskiego oraz języków innych narodowości Ukrainy”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Bardzo mało czasu upłynęło od zwycięstwa Pomarańczowej rewolucji, aby można było wszechstronnie oceniać osiągnięcia nowej władzy. Bez wątpienia one są, widać je gołym okiem. Nowa miotła po nowemu miecie. Władza stała się bardziej przejrzysta, odpowiedzialna i uczciwa — to ostatnie jak na razie w większości w deklaracjach. Wyszukano źródła zasilania budżetu, którego ukryty deficyt w wysokości 32 miliardów hrywien pozostawił w spadku obalony reżim. Społecznie ukierunkowaną politykę poparto uchwaloną Ustawą o budżecie, którą podpisał Prezydent i której działanie już wkrótce odczuje większość ukraińskiej społeczności. Wszystko to, oczywiście, nie spadło jak manna z nieba — trzeba było podjąć niepopularne środki wobec oligarchów, których pozbawiono ulg podatkowych, zdecydowanie wykorzeniać korupcję i sprzeniewierzanie państwowych pieniędzy, wyprowadzać z „cienia” na światło dzienne całe gałęzie gospodarki, podejmować środki prawne wobec naruszających obowiązujące ustawodawstwo. W odpowiedzi — ukryty opór, grupowanie się nowej opozycji. I to jest normalne: władza będzie silna, jeśli będzie jej przeciwstawiać się równie silna opozycja. Dlatego krytykę działań rządu, któremu przeciwnicy nie wybaczają żadnego potknięcia, trzeba przyjmować trzeźwo i odpowiednio na nią reagować. A oto zbędnych powodów do krytyki na radość oponentom dawać nie należy. Lecz właśnie to się nie udaje. Przynajmniej słowne utarczki, które wybuchają między najwyższymi urzędnikami państwowymi, stają się własnością ogółu i trudno go przekonać, że jest to właśnie cechą demokratyzmu i dyskusyjności, jak próbują to przedstawić. Właściwie konflikty między liderami poszczególnych struktur, które zgrupowały się wokół Juszczenki podczas wyścigu prezydenckiego, wybuchały i wcześniej. Przypomnijmy choćby publiczne brutalne wypowiedzi Bezsmertnego pod adresem Julii Tymoszenko — dzięki Bogu, wystarczyło jej chrześcijańskiej cierpliwości, by nie zniżyć się do tego samego poziomu. W ogóle te tarcia wśród zwolenników Juszczenki, które nie wiadomo jakimi wysiłkami udawało mu się neutralizować podczas walki o władzę, wyszły jak szydło z worka, gdy blok doszedł do władzy. Pierwsze iskry wykrzesały się we wzajemnych relacjach Premiera i ministra sprawiedliwości Romana Zwarycza, kiedy rząd, aby przeszkodzić nadużyciom, przyjął rozporządzenie o zakazie reeksportu ropy z Ukrainy. Wtedy minister odmówił rejestracji tego aktu jako takiego, który rzekomo jest sprzeczny z ustawodawstwem. Co więcej, obrażony minister zagroził swoją dymisją, jeśli rządowa uchwała nie zostanie anulowana. Powiadają, że Zwarycz tak zdecydowanie wystąpił przeciwko zakazowi reeksportu ropy, ponieważ jego żona jest współwłaścicielką jednej z firm, która zajmuje się biznesem naftowym, i taki zakaz jest dla niej zupełnie niekorzystny. Tymoszenko nie anulowała rozporządzenia, ale znalazła kompromis, ustanawiając podatek od wartości dodanej przy imporcie rosyjskiej ropy na Ukrainę, co uniemożliwiłoby machinacje ze zwrotem podatku. Wygląda na to, że Zwaryczowi to nie odpowiadało i wszystko zakończyło się anulowaniem wspomnianego dokumentu dekretem Prezydenta. Zwarycz zaś nie przepuścił okazji, by oskarżyć urzędników o lobbowanie interesów rafinerii ropy naftowej. Inny konflikt rozgorzał między sekretarzem Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Petrem Poroszenką a Przewodniczącym Służby Bezpieczeństwa Ukrainy Ołeksandrem Turczynowem, człowiekiem Julii Tymoszenko. Ten ostatni obraził się na to, że dekretem Prezydenta został zwolniony ze stanowiska pierwszego zastępcy Przewodniczącego SBU generał Ołeksandr Skybynecki, który, według słów Przewodniczącego, „odegrał nie drugorzędną rolę w trakcie Pomarańczowej rewolucji, dokładając maksimum wysiłków, aby nie dopuścić do rozlewu krwi ludzi, którzy wyszli na Majdan”. To przy tym, że takiego wniosku od Przewodniczącego SBU nie było, nawet nie postawiono go w stan wiedzy. Przyczyna takiego rozwoju wydarzeń — można przypuszczać — leży w intrygach Poroszenki. Ten nie zwlekał z oskarżeniem Ołeksandra Turczynowa co najmniej o brak szacunku dla Głowy państwa. U samej Julii Tymoszenko nie wszystko dobrze układa się w relacjach z Petrem Poroszenką: jakkolwiek starannie ukrywano by tarcia, wszystko to, niestety, wychodzi do ludzi. Nawet Prezydentowi przyszło uznać istnienie konfliktowych sytuacji na wyższych szczeblach ukraińskiej władzy i przyznać na konferencji prasowej dla dziennikarzy, że musiał wzywać uczestników tych konfliktów do podania sobie ręki. Także w relacjach Prezydenta i Premiera nie wszystko jest tak bezchmurne, jak może się wydawać na pierwszy rzut oka. W wywiadzie dla moskiewskiej gazety „Kommiersant” Wiktor Juszczenko powiedział, że wielu chciało stanąć na czele rządu, ale on nikomu niczego nie obiecywał. Jeśli chodzi o Tymoszenko, Prezydent jakby mimochodem wspomniał, że w tych obwodach, w których podjęła się zapewnić kampanię wyborczą, bardzo skromnie ocenia jej osiągnięcia. Na co Julia Tymoszenko nie zwlekała z publiczną ripostą: jakoby podczas wyborów Prezydenta nie brała żadnych zobowiązań wobec Wiktora Juszczenki. Ta wymiana cierpkich uwag przykro dotknęła wielu. Grzebanie w cudzych konfliktach to sprawa niewdzięczna, nawet gdy dotyczy najwyższych urzędników. O wiele ważniejsze jest rozeznanie się w przyczynach. Pierwsza przyczyna polega na tym, że najwyraźniej pewne weksle zostały wystawione przez Juszczenkę-kandydata i za nie, jako człowiekowi uczciwemu, który dotrzymuje słowa, przyszło płacić Juszczence-prezydentowi. Na przykład, chyba największe owoce zwycięstwa zebrał lider socjalistów Ołeksandr Moroz, którego partia poparła Juszczenkę na ostatnim etapie walki: w ciągu długich „konsultacji” wynegocjował trzy ważne teki ministerialne oraz około pół tuzina stanowisk przewodniczących obwodowych administracji państwowych dla swoich partyjnych kolegów. Podczas gdy z pominięciem zostali tacy jego sojusznicy od pierwszego dnia kampanii, jak Ukraińska Partia Ludowa Jurija Kostenki czy Ukraińska Partia Republikańska „Sobór”. Według jakich kryteriów oceniano wkład w zwycięstwo tych partii, trudno powiedzieć, ale partia Petra Poroszenki, przynajmniej organizacyjnie i ilościowo, wydaje się o wiele skromniejsza. Czyż nie to doprowadziło do tego, że zarówno kostenkowcy, jak i matwijenkowcy, podobnie jak inne drobniejsze partie koalicji „Siła narodu”, odmówiły wlania się w nowo utworzoną proprezydencką partię o zawiłej nazwie „Ludowy Związek „Nasza Ukraina”? REGIONY. Zaufanie trzeba szanować. Stracić je łatwo, a zdobyć trudno. Dzisiaj niepowodzenia w życiu, potknięcia kadrowe, nieetyczne zachowanie poszczególnych kierowników przeciętni obywatele przypisują otoczeniu Prezydenta, a do niego samego apelują o przywrócenie sprawiedliwości. Dzisiaj ich hasła — to hasła walki wyborczej: „Juszczenko TAK!”. Krytykę działań rządu, któremu przeciwnicy nie wybaczają żadnego potknięcia, trzeba przyjmować trzeźwo i odpowiednio na nią reagować. A oto zbędnych powodów do krytyki na radość oponentom dawać nie należy.
Tłumaczenie maszynowe
Odlani w brązie Stalin, Roosevelt i Churchill będą siedzieć — jak na znanym zdjęciu — albo przy wjeździe do Liwadii, albo w skwerze przed Sala Organową jeszcze przed 9 maja. Taka decyzja, mogąca zdestabilizować sytuację na półwyspie, — przydzielenie ziemi pod ustawienie trzyosobowego pomnika „Wielkiej Trójcy” — została podjęta większością głosów na sesji miejscowej rady osiedlowej. Protestujący liwadyjscy i jałtańscy komuniści pod przewodem inicjatora apelu o ustawienie tej rzeźbiarskiej kompozycji, posła ludowego Leonida Hracza, przekonywali, że wszystkie koszty, w tym także związane z ustawieniem pomnika, weźmie na siebie jego autor Zurab Cereteli. Choć, według doniesień mediów, rosyjski rzeźbiarz już podarował swoje dzieło Wołgogradowi, gdyż obraził się na krymskich polityków i przedstawicieli organizacji społecznych, którzy nie aprobowali upamiętniania tyrana, dlatego odmówili ustawienia kompozycji z brązowych przywódców antyhitlerowskiej koalicji na terenie Pałacu Liwadyjskiego do 60. rocznicy Konferencji Jałtańskiej.
Przeciwko ustawieniu pomnika od pół roku stanowczo występują ukraińskie organizacje polityczne i społeczne oraz Tatarzy krymscy, deportowani z półwyspu przez „ojca wszystkich narodów”. Setki tysięcy ludzi, pozbawionych ponad 60 lat temu ojczyzny, wciąż nie potrafią zapomnieć i wybaczyć Stalinowi wygnania całego narodu. Oświadczyli: „Inicjatywę L. Hracza oraz wszystkich, którzy dążą do ustawienia pomnika despocie na krymskiej ziemi, uważamy za prowokacyjną, taką, która doprowadzi do destabilizacji na półwyspie. Nie pozwolimy na to, będziemy przeciwdziałać nawet fizycznie”. Jeżeli pomnik rzeczywiście zostanie przywieziony na półwysep, wywoła to nową falę oburzenia Tatarów krymskich i zaostrzy ich starcia z komunistami.
Tłumaczenie maszynowe
Druga przyczyna jest taka, że niestety Wiktorowi Juszczence nie udało się wykonać tego, co obiecał: oddzielić biznesu od polityki i nie brać do rządu liderów partyjnych. Nikt przecież poważnie nie wierzy, że tak wpływowi przywódcy jak Poroszenko czy Czerwonenko zrezygnowali ze swojego biznesu, przekazując zarządzanie jakimiś firmami audytorskimi, i że nie będą go lobbować. Jak nietrudno zrozumieć, obecne konflikty wynikają z interesów biznesowych i są z nimi powiązane. Biznesmeni, którzy wcześniej wspierali reżim Kuczmy—Miedwedczuka—Janukowycza, szybko zmieniają barwy i przystają do nowej władzy, która również od nich nie bardzo się odcina. Na tym tle frakcję Julii Tymoszenko opuścił deputowany Stepan Chmara, który na dodatek jest jeszcze zastępcą pani Tymoszenko w partii. Ostatnią kroplą, która przelała czarę goryczy pryncypialnego deputowanego, stało się przyjęcie do frakcji szeregu deputowanych z ekipy Janukowycza, a zwłaszcza Ołeksandra Abdulina, jednego z najbliższych współpracowników Ihora Bakaja, przeciwko któremu wszczęto sprawę karną. Jeśli chodzi o przywództwo partyjne, to tutaj przykład innym daje premier Julia Tymoszenko, zachowując dla siebie kierownictwo partii „Batkiwszczyna”. Świadczy to o jej próbach prowadzenia własnej gry politycznej i zwiększania własnej potęgi politycznej w obliczu kolejnych wyborów parlamentarnych w 2006 roku: już w porządku dziennym pojawiła się kwestia włączenia do „Batkiwszczyny” partii „Jabłuko” Brodskiego. O podobnych zamiarach świadczy również fakt, że zagorzała przeciwniczka reformy politycznej obecnie nawet nie wspomina o jej niepożądaności — zgodnie z reformą znacznie wzrastają uprawnienia władcze premiera i tak samo znacznie ograniczane są uprawnienia prezydenta. Trzecia przyczyna — i główna — polega na tym, że nawet ci liderzy, którzy szczerze uważają się za narodowych demokratów, jeśli nie nacjonalistów, jak to wcześniej bywało, na pierwszy plan wysuwają własne interesy, zapominając o ogólnonarodowych. Brak jedności na bazie idei narodowej, interesów narodowych, waśnie i hetmaństwo, które zawsze gubiły Ukrainę, niestety i dziś ją rozdzierają. Ukraińskie społeczeństwo żyje nadziejami na lepsze. Według wyników sondażu przeprowadzonego przez Kijowski Międzynarodowy Instytut Socjologii (KMIS) oraz fundację „Demokratyczne Inicjatywy”, prawie 70 procent ludzi wierzy, że Juszczenko poprawi ich życie, a 57 procent poparło mianowanie Julii Tymoszenko na szefa rządu. Inne badanie (służby socjologicznej „Ukraiński Barometr”) wykazało wysoki poziom zaufania społeczeństwa: do Juszczenki — 62,9% respondentów, do Tymoszenko — 50,4%. Kłótnie na Olimpie władzy dyskredytują nową władzę i wypłukują ziarna zaufania do pierwszej osoby, która ma i jest zobowiązana zaprowadzić należyty porządek na słynnych Pieczerskich Wzgórzach. I właśnie do tego należy wykorzystać wysoki kredyt zaufania i nadziei narodu ukraińskiego. Witalij KARPENKO Zdjęcie Hanny OBORSKIEJ Całe miasteczko z 30 dużych namiotów, nazwane przez pikietujących „Małym Majdanem”, wyrosło na głównym placu Symferopola. Ustawili je krymscy Tatarzy, którzy przyjechali z Ałuszty i Partenitu. Występują oni przeciwko podżeganiu do wrogości międzyetnicznej i domagają się bezpłatnego przydzielenia działek ziemi na południowym wybrzeżu Krymu. „To sposób na zwrócenie uwagi rządu Ukrainy na problemy krymskie” — mówią pikietujący. Oburzyły ich zniewagi wobec krymskich Tatarów, które stale padały podczas narady kierownictwa autonomii, więc „akcja skierowana jest przeciwko podżeganiu do wrogości międzyetnicznej w celu pociągnięcia do odpowiedzialności ideologów antytatarstwa”. Całodobowe pikietowanie aktywistów potrwa do przyjazdu przedstawicieli parlamentu Ukrainy. Liczbę namiotów uczestnicy akcji zwiększają do 100 i ustawiają je także przed budynkiem parlamentu autonomii. Wiktor CHOMENKO, Krym
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
chce widzieć amerykańskich inwestorów w czerwcu na forum gospodarczym (czymś na wzór światowej sławy i prestiżowego szwajcarskiego Davos). W ten sposób, zaraz po Eurowizji, Ukraina otworzy drzwi przede wszystkim dla elity przedsiębiorców świata. Ma to stać się początkiem negocjacji Ukrainy z UE w sprawie utworzenia strefy wolnego handlu. Juszczenko poinformował amerykańskich przedsiębiorców, że Ukraina jest zainteresowana reanimacją projektu „Odessa-Brody” oraz utworzeniem konsorcjum gazowego do transportu ropy i gazu przez Ukrainę na Zachód. Prezydent poinformował również o utworzeniu przy nim Rady Inwestycyjnej — inicjatywy społecznej, której celem będzie wspieranie wchodzenia inwestorów na ukraiński rynek. Odnośnie stabilności i rozwoju gospodarki Ukrainy Juszczenko szczegółowo przedstawił priorytetowe programy społeczno-gospodarcze i zaznaczył, że w ciągu 4—5 tygodni pracy urzędów celnych w nowym trybie wpływy do budżetu wzrosły trzykrotnie, a począwszy od kwietnia Ukraina znosi wszystkie ulgi dla dużych przedsiębiorstw. „Wkrótce zobaczycie najnowocześniejszy rynek w Europie” — zaintrygował amerykańską publiczność pan Juszczenko. Podczas spotkań prezydenta Juszczenki z wysokimi rangą urzędnikami USA omawiano także udział Ukrainy w rozwiązaniu konfliktu w regionie Naddniestrza, a także w stabilizacji przestrzeni postkomunistycznej w ogóle. Ołeksandr SOŁONEC możliwość wpływania na nowe kierownictwo Ukrainy w celu rozwiązania kwestii gospodarczych i politycznych Bieriezowskiego, i że w takim przypadku rozwiąże on z nowym kierownictwem Ukrainy wszystkie moje kwestie. Powyższe potwierdzają udokumentowane przeze mnie dowody, w szczególności nagrane rozmowy między mną a Bieriezowskim oraz ludźmi z otoczenia Bieriezowskiego”. Na pytanie, czy SBU sankcjonowało odmowę wydania wizy Bieriezowskiemu, Turczynow powiedział, że to kwestia MSZ. Ponadto poinformował, że wezwał Melnyczenkę do powrotu na Ukrainę i złożenia zeznań oraz zagwarantował mu nietykalność i ochronę SBU. Ołeksandr SOŁONEC Połtawie. Rażące naruszenie zarówno ustawy o samorządzie lokalnym, jak i ustawy o wyborach deputowanych rad lokalnych, osiedlowych oraz wiejskich i miejskich głów. Reakcji prokuratury brak. Dlatego proponuję, abyśmy wszyscy razem zareagowali stanowczo i zdecydowanie, bo jeśli prawo nie będzie panować wszędzie, nie zaznamy ani szacunku do samych siebie, ani dobrobytu, ani wolności. Właśnie dlatego zainicjowałem utworzenie komitetu społecznego „Za prawa i wolności połtawskiej wspólnoty”. Komitet zwraca się do mieszkańców Połtawy z apelem o rozpoczęcie bezterminowej akcji sprzeciwu, dopóki nie zostaną wyznaczone wybory zarówno miejskiego głowy, jak i miejskich deputowanych. Akcja rozpocznie się w niedzielę, 10 kwietnia o godzinie 14.00 masowym wiecem pod urzędem miejskim. Czas Pomarańczowej Rewolucji, by utwierdzić swoje ideały także w Połtawie. Mykoła KULCZYŃSKI, deputowany ludowy Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
AKAPITEM Były prezydent Kirgizji Askar Akajew podpisał oświadczenie o dobrowolnym złożeniu pełnomocnictw z dniem 5 kwietnia. „To był jedyny możliwy wybór konstytucyjny. Było orędzie do narodu Kirgizji, podpisano oświadczenie o dobrowolnym złożeniu pełnomocnictw” — powiedział dziennikarzom w poniedziałek przedstawiciel kirgiskiego parlamentu Kumanbek Amanalijew. Zgodnie z prawem Kirgizji wybory prezydenta muszą zostać wyznaczone w ciągu trzech miesięcy od dymisji prezydenta. Całkiem prawdopodobne, że odbędą się one 26 czerwca zgodnie z decyzją poprzedniego parlamentu Kirgizji. Mimo to sytuacja w kraju jest jeszcze daleka od stabilnej. Chociaż przypadki grabieży po rewolucji obecnie w Biszkeku nie występują, jednak do tej pory faktycznie istnieją dwa parlamenty, obserwuje się niepewność co do legalizacji władzy wykonawczej itp. Przypomnijmy, że prezydenci Ukrainy i Gruzji w zeszłym tygodniu porozumieli się w sprawie wspólnych działań na rzecz wspierania procesu politycznego uregulowania konfliktu w Republice Kirgiskiej. W wykonaniu tego porozumienia minister spraw zagranicznych Ukrainy Borys Tarasiuk 31 marca wyjechał do Biszkeku. Po przeprowadzeniu konsultacji z zainteresowanymi stronami, w porozumieniu i w stałej koordynacji z OBWE, Borys Tarasiuk wraz ze swoją gruzińską koleżanką Salome Zurabiszwili w stolicy Kirgistanu prowadzili negocjacje z obecnymi liderami politycznymi tego kraju, przedstawicielami OBWE oraz organizacji pozarządowych w sprawie stabilizacji sytuacji w kraju. Sędzia Sądu Rejonowego w Odessie Switłana Jarosz 4 kwietnia ogłosiła decyzję sądu, w której miejskiej komisji wyborczej proponuje się anulowanie decyzji z 3 kwietnia 2002 roku, zgodnie z którą merem miasta został uznany Rusłan Bodelan, oraz zarejestrowanie merem Odessy Eduarda Hurwica. Decyzja jest ostateczna i nie podlega zaskarżeniu. Po posiedzeniu sądu E. Hurwic oświadczył, że „podczas sądu zostały udowodnione liczne fakty naruszenia kampanii wyborczej 2002 roku i głosowania 31 marca”. Również przywrócony po 3 latach walki mer Odessy dodał, że „za Bodelana w Odessie niszczono strefę uzdrowiskową, bezpłatnie rozdawano ziemię pracownikom prokuratury, SBU, sądów, wysokim rangą urzędnikom z Kijowa i w ten sposób zniszczono 72 ha ziemi”. Oprócz tego w poniedziałek w Odessie odbyła się akcja zorganizowana przez uczestników organizacji społecznej „Odessa — Tak!”, gdzie figurowała ogromna legitymacja emerytalna ze zdjęciem i nazwiskiem Rusłana Bodelana. Nawiasem mówiąc, decyzję sądu ogłoszono właśnie w
Tłumaczenie maszynowe
PERSPEKTYWY 3 kwietnia Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko w towarzystwie żony Kateryny, sekretarza stanu Ołeksandra Zinczenki, sekretarza RBNiO Petra Poroszenki, ministrów spraw zagranicznych, obrony, gospodarki i transportu Borysa Tarasiuka, Anatolija Hrycenki, Serhija Teriochina oraz Jewhena Czerwonenki udał się z pięciodniową wizytą roboczą do USA. Jeszcze przed spotkaniami z najwyższymi urzędnikami Stanów Zjednoczonych Prezydent oświadczył, że pragnie wyprowadzić stosunki ukraińsko-amerykańskie na nowy poziom: „To będzie zupełnie inny, nowy standard relacji. Przed nami doprawdy unikalne historyczne możliwości i, daj Boże, aby nasz naród poradził sobie z tym cudownym, przyjemnym wyzwaniem”. W ramach wizyty Wiktor Juszczenko przebywał w Waszyngtonie, Bostonie i Chicago, spotykając się z Prezydentem USA George’em Bushem, wiceprezydentem Dickiem Cheneyem, sekretarz stanu Condoleezzą Rice, a także z elitą biznesową USA i ukraińską diasporą. 6 kwietnia Prezydent Ukrainy wystąpił na wspólnym posiedzeniu Izb Kongresu USA. Prezydenci Ukrainy i Stanów Zjednoczonych podpisali wspólne oświadczenie „Porządek dzienny nowego stulecia dla ukraińsko-amerykańskiego partnerstwa strategicznego”. Według słów Wiktora Juszczenki nowa strategia „znaczy nową erę partnerstwa strategicznego między naszymi krajami”. Komentując spotkanie, powiedział, że strony „odbyły produktywną rozmowę na temat szerokiego kręgu pytań”, w szczególności chodziło o ochronę praw i wolności człowieka, nową rolę Ukrainy w nierozprzestrzenianiu broni masowego rażenia, aktywniejszą współpracę w kwestii bezpieczeństwa zbiorowego, integrację Ukrainy ze strukturami europejskimi. Omawiano także międzynarodowe priorytety gospodarcze Ukrainy, wśród których jest przystąpienie do WTO w 2005 roku, zniesienie sankcji USA wobec niektórych kategorii ukraińskiego eksportu itp. Występując w Izbie Handlowej USA przed przedstawicielami amerykańskich kół biznesowych, Juszczenko zapewnił, że Ukraina jest gotowa pójść na liberalizację reżimu wizowego ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki i przypomniał, że Ukraina jednostronnie zniosła wizy dla obywateli UE i Szwajcarii do 1 września. Prezydent Ukrainy wezwał amerykańskich inwestorów do aktywnego inwestowania kapitału w ukraińską gospodarkę, obiecując, że kroki, które podejmuje jego zespół w kierunku reform gospodarczych, fiskalnych i politycznych, doprowadzą do znaczącego przełomu w tych dziedzinach i uczynią rynek krajowy zrozumiałym oraz atrakcyjnym dla inwestorów. Mówiono także o współpracy obu krajów w konkretnych branżach — w dziedzinie wysokich technologii, przemyśle lotniczym i stoczniowym, w sektorze rolniczym, w kompleksie wojskowo-przemysłowym, w budowie autostrad, w rozwoju branży energetycznej, tworzeniu alternatywnych źródeł dostaw ropy i gazu. Strona ukraińska liczy na wsparcie ze strony zachodnich partnerów (były już apele do Komisji Europejskiej i rządu amerykańskiego) w zakresie wyposażenia ukraińskich granic i urzędów celnych. Wiktor Juszczenko podkreślił, że strategicznym celem Ukrainy jest członkostwo w UE i poinformował, że Ukraina chce... SKANDAL Szef SBU Ołeksandr Turczynow oświadczył, że zwrócił się do niego eks-major Mykoła Melnyczenko z prośbą o przeszkodzenie nielegalnej działalności Borysa Bieriezowskiego. W pisemnym apelu pan Melnyczenko twierdzi, że w ostatnim czasie realizowany jest przestępczy plan międzynarodowej grupy osób pod kierownictwem Borysa Abramowicza Bieriezowskiego, który przewiduje machlojki i manipulacje wokół części kopii nagrań rozmów Kuczmy, przekazanych na początku 2002 roku przez byłego ochroniarza Kuczmy przewodniczącemu Tymczasowej komisji śledczej Rady Najwyższej Ukrainy III kadencji Ołeksandrowi Żyrowi. „Bieriezowski twierdził... BEZPOŚREDNIA WYPOWIEDŹ Wydaje się, że jeszcze wczoraj my, obywatele sławnej Połtawy, zdecydowanie i twardo staliśmy przed obwodową administracją państwową, gotowi do wszelkich działań, aby obronić swój wybór. W dniach naszej rewolucji i w dniach zwycięstwa wszystkie światowe wydawnictwa pisały, że Ukraińcy odtąd nigdy nie ścierpią samowoli władzy, nigdy nie dadzą nikomu deptać po swoich prawach i wolnościach. I to prawda. Żadne życiowe kłopoty nie powinny przekreślić w naszych duszach dążenia do życia w wolności, dobrobycie, zgodnie z Prawem. W przeciwnym razie wszystko będzie wracać na swoje miejsce. Tylko obopólne dążenie władzy i obywateli do zbudowania społeczeństwa obywatelskiego, krok po kroku, nie odstępując ani na jotę od wielkiego celu, zdoła doprowadzić Ukrainę do sukcesu. Lecz czekać na kroki naprzeciw ludziom ze strony połtawskiej władzy miejskiej najwyraźniej nie ma co. Na moralne żądanie... GURWICZ POWRACA
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
za 500 000 dolarów amerykańskich wykupi od Żyra jedno z moich urządzeń rejestrujących. To urządzenie rejestrujące zostało mi skradzione w 2002 roku przez Szwecia, oficjalnego przedstawiciela Żyra w USA. O tym oficjalnie zawiadomiłem już wtedy FBI oraz przewodniczącego komisji śledczej Rady Najwyższej Ukrainy Hryhorija Omelczenki. Berezowski proponował mi udział w podziale miliarda dolarów amerykańskich, które rzekomo otrzyma od ludzi Kuczmy za to, że odsunie odpowiedzialność Kuczmy za zbrodnie popełnione przez niego wobec Georgija Gongadze oraz Ołeksandra Jelaszkewicza. Ponadto Berezowski twierdził, że w razie mojej zgody da mu to
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...zydenta do tych rektorów uniwersytetów, którzy, łamiąc ustawę, zmuszali studentów do głosowania na Janukowycza, podali się do dymisji, nie odpowiedzieli ani rektor Uniwersytetu Technicznego W. Oniszczenko, ani rektor Uniwersytetu Spółdzielczego O. Nestula. Nie odchodzą ze swoich stanowisk ani dyrektorzy szkół i przedszkoli, ani zastępcy przewodniczącego miejskiego wydziału oświaty, ani inni urzędnicy miejskiego komitetu wykonawczego, którzy poniżali i zastraszali swoich podwładnych, aby głosowali na kandydata władzy. Janukowycz był potrzebny możnowładcom, aby zachowali swoją władzę według zasady „bierz i dawaj”, i teraz żyją w ten sam sposób i chwalą się, że „żaden Juszczenko niczego nie zmieni, a z wami jeszcze się rozliczymy”. Obwodowy i miejski prokuratorzy uparcie nie chcą wszczynać spraw karnych ani dotyczących fałszerstw wyborczych, ani nadużyć w Połtawskim miejskim komitecie wykonawczym. Odmówiono także podjęcia działań prokuratorskich w sprawie mojego zgłoszenia dotyczącego tych pracowników organów ochrony porządku, którzy podrzucali agitatorom Nasza Ukraina fałszywe pieniądze, rtęć, bezprawnie zatrzymywali ich, przekraczali uprawnienia służbowe podczas przesłuchań. Przykładem cynicznego stosunku połtawskiego komitetu wykonawczego do mieszkańców miasta jest budowa cerkwi w parku 40-lecia Zwycięstwa, w mikrorejonie Ałmazny. Władze, znając nastroje ludzi, zapewniły, że tej budowy nie będzie i że nie trzeba przeprowadzać żadnych referendów. Jednak w tym roku budowę jednak rozpoczęto, bo jakże inaczej, skoro chce tego pełnomocnik W. Janukowycza, posł do Rady Narodowej Ukrainy A. Kukoba. Właśnie podczas kampanii wyborczej położono kamień węgielny, na którym wyryto nazwisko W. Janukowycza. Można bez końca wyliczać wszystkie te bezeceństwa, zarówno podczas wyborów, jak i nowe. Dręczy umysł myśl, że to właśnie są straty na naszej drodze do społeczeństwa obywatelskiego. Prawda nie może być tylko w Kijowie, musi być wszędzie. A to nasz wspólny problem, by była prawdą także w Połtawie, bo Pomarańczowa rewolucja uderzyła swoimi falami o mury rady miejskiej i opadła. Radni miejscy już po raz drugi na swojej sesji podjęli decyzję o nieprzeprowadzaniu wyborów burmistrza w
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz generalny NATO Jaap de Hoop Scheffer, przebywając w Japonii, oświadczył, że sojusz „prowadzi politykę otwartych drzwi wobec Ukrainy, gdzie prozachodni reformatorzy obalili w ubiegłym roku prorosyjski reżim”. „Jeśli Ukraina wyrazi ambicje, by stać się członkiem NATO, NATO potraktuje te ambicje bardzo poważnie”, — powiedział, dodając, że Ukraina jest szczególnym partnerem NATO i że zamierza wkrótce omówić tę kwestię z ministrem spraw zagranicznych Ukrainy Borysem Tarasiukiem.
Tłumaczenie maszynowe
W związku z tym, że powołanie O. Danyłowa na stanowisko szefa Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej, a także polityka kadrowa nowego gubernatora wywołały protesty społeczeństwa i wielu społeczno-politycznych sił, Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko podpisał Rozporządzenie „O środkach mających na celu uregulowanie sytuacji w obwodzie ługańskim”. W Rozporządzeniu Prezydenta „zwrócono uwagę przewodniczącego Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej O. Danyłowa na istotne uchybienia w pracy nad doborem i rozmieszczeniem kadr w miejscowych organach
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
narzuconej dwujęzyczności. Na Ukrainie do tej pory na szczeblu państwowym nie utrwala się zasady zestawiania, a nie przeciwstawiania różnorodnych zjawisk przy zachowaniu statusu języka narodu tytularnego, który może i powinien pełnić funkcję komunikacji międzyetnicznej na ojczystych terenach, gdzie żyje wiele narodów i każdy z nich ma prawo do swojego języka. Przestrzeganie Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych jest całkowicie możliwe, ale nie kosztem języka ukraińskiego i nie drogą przeciwstawiania go innym językom. Dlatego należy oddzielić politykę od lingwistyki, dać możliwość przeanalizowania drażliwej kwestii specjalistom, w szczególności filologom, którzy udzieliliby oczekiwanych rekomendacji szanownym urzędnikom. Trzeba opracować wciąż nieistniejące mechanizmy ochrony języka ukraińskiego, tak jak mamy to w Niemczech, Francji czy Czechach, krytycznie przemyśleć doświadczenia reformy Skrypnyka bez jakichkolwiek uprzedzeń do jej koncepcji, wprowadzić warunki dla kształtowania i rozwoju kultury komunikacji językowej z obowiązkowym przestrzeganiem 10. artykułu Konstytucji Ukrainy w szkołach średnich i wyższych, w instytucjach administracyjnych, w radach różnych szczebli oraz w organach władzy wykonawczej, w środkach masowego przekazu itd., stworzyć warunki dla normalnego rozwoju ukraińskiego piśmiennictwa, które cierpi z powodu chorobliwej polityki językowej, dla ukraińskiej książki, która musi być konkurencyjna, zapewnić narodowy format ukraińskiej piosence i ukraińskiej kulturze w jak najpełniejszym zakresie. Wreszcie trzeba na szczeblu państwowym wprowadzić w mediach, na kanałach radia i telewizji we wszystkich regionach Ukrainy propagandę języka ukraińskiego jako środka konsolidacji narodu. Dlatego rozesłany do ministerstw projekt Dekretu Prezydenta „O ochronie praw obywateli do używania języka rosyjskiego oraz języków innych narodowości Ukrainy” wydaje się nam dzisiaj nie na czasie, ponieważ podobnego projektu dekretu Prezydenta w obronie języka ukraińskiego nie ma i o którym do tej pory nigdzie nie słychać. Właśnie on — ukraiński — w wielu regionach Ukrainy dzisiaj znalazł się w sytuacji mniejszości, o którą tak troszczy się Europejska Karta, właśnie on potrzebuje istotnego, długo oczekiwanego wsparcia państwa. Narodowo świadoma inteligencja, w szczególności pisarze i filolodzy, ma nadzieję, że wreszcie Ukraina zdoła stać się ukraińska, jak obiecano przez Prezydenta podczas niełatwego wyścigu wyborczego. Z poważaniem — Ju. KOWALIW, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, doktor nauk filologicznych, członek NSPU, laureat Nagrody im. Szewczenki, A. MOJSIIENKO, kierownik katedry współczesnego języka ukraińskiego, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, doktor nauk filologicznych, członek NSPU, A. HULIAK, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego, doktor nauk filologicznych, L. DUNAEWSKA, kierownik katedry folklorystyki, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego, doktor nauk filologicznych, O. ASTAFJEW, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego, doktor nauk filologicznych, członek NSPU, N. PLIUSZCZ, docent Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego, L. SZURKO, docent Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Pocz. na s. 1. Urzędnicy zazwyczaj nadal będą komunikować się z obywatelami „w istocie” w języku rosyjskim, lekceważąc języki innych narodowości, nie mówiąc już o państwowym języku ukraińskim, niezależnie od tego, jakie zastrzeżenia czyniono w dość mglistym trzecim punkcie projektu dekretu prezydenckiego. Czy nie byłoby lepiej, gdyby wreszcie porządnie, na poziomie zawodowym, opanowali język państwowy na całym terytorium Ukrainy? Ale wydaje się, że nikt dziś poważnie nie przejmuje się takimi pytaniami. W takiej sytuacji tworzą się sprzyjające warunki dla języka rosyjskiego, któremu może zostać przywrócony sztuczny status „środka komunikacji międzyetnicznej”, jak praktykowano to nie tylko w czasach radzieckich, ale także w okresie rządów L. Kuczmy, kiedy realizowano politykę powolnej deukrainizacji, prowokując niebezpieczną, forsowaną w latach 20. ubiegłego wieku przez funkcjonariusza partyjnego D. Lebiedzia, „teorię walki dwóch narodów”, kiedy priorytety zazwyczaj nadawano kulturze i językowi rosyjskiemu, natomiast ukraiński znajdował się w roli najmitki, parafrazując słowa T. Szewczenki, „na ojczystej nie swojej ziemi”. W ten sposób wprowadzano czysto utylitarne podejście do języka, traktowanie go jedynie jako środka komunikacyjnego i informacyjnego, dlatego, rzekomo, nic złego się nie stanie, jeśli jeden język zastąpi się innym, „bardziej prestiżowym”. Zwolennicy takich poglądów często apelowali do „ważniejszych” kwestii produkcyjnych i społecznych, zapominając o zasadzie „nie samym chlebem żyje człowiek”, cynicznie lekceważyli duchowe czynniki ludzkiej egzystencji, istotę każdego języka, który zawiera w sobie dominantę — kod etnogenetyczny, którego uszkodzenie prowadzi do nieodwracalnych mutacji świadomości, do zrodzenia ambiwalentnego psychotypu, znanego pod pogardliwą nazwą niepełnowartościowego małorusa, stale zdezorientowanego w przestrzeni narodowej, pozbawionego poczucia dumy etnicznej i tożsamości, przekształconego w rosyjskojęzycznego marginala. Projekt Dekretu „O ochronie praw obywateli do używania języka rosyjskiego i języków innych narodowości Ukrainy” pod „demokratyczną” maską sprawiedliwości społecznej ukrywa nadal bilingwalną niemoc, w sprawie której ukraińskie piśmiennictwo zawsze biło na alarm. Niestety, potomkowie nie zawsze są zdolni przyswoić gorzkie lekcje tragicznej przeszłości, uświadomić sobie ostrzeżenia swoich poprzedników, takich jak B. Hrinczenko, który w swoich „Listach z Ukrainy Naddnieprzańskiej” podczas polemiki z M. Drahomanowem całkiem słusznie ostrzegał, podobnie jak K. Uszynski, przed fatalnym w swoich skutkach sztucznym bilingwizmem, który negatywnie odbija się na ludzkim myśleniu; przypomnieć ostrzeżenie O. Potebni, który wskazywał na „ohydę spustoszenia” jako skutek takiej polityki, co wielokrotnie potwierdzała praktyka życiowa, odzwierciedlona w dramacie „Między dwiema siłami” W. Wynnyczenki. Przecież język jako kod etnogenetyczny zakłada odpowiedni typ życia, odbija się na psychologii etnicznej (przypomnijmy teorię Sapira-Whorfa i potwierdzenia współczesnych etnologów). Człowiek może być prawdziwym dwujęzycznym tylko w sytuacji równych możliwości językowych. Jeszcze lepszy jest wariant poligloty, wszak im więcej języków człowiek zna, tym więcej ma możliwości komunikacyjnych i duchowych, jednak nie kosztem języka ojczystego, co w swoim czasie zademonstrowali I. Franko, Łesia Ukrainka, A. Krymski, M. Zerow, W. Mysyk, M. Łukasz, H. Koczur i inni. Język ukraiński do dziś doznaje dyskryminacji, co zauważyli nawet obcokrajowcy, tacy jak D. Killens, S. Anderson i M. Geisner, którzy radzili naszym rodakom w sprawie takiego naruszenia praw człowieka zwracać się do ONZ (zob.: „Hołos Ukrajiny”. — 1994. — 30 czerwca). Trzeba, najwyraźniej, uświadomić sobie, że przeciwko językowi ukraińskiemu wiekami prowadzono wojnę według wszystkich wymogów taktyki i strategii, w jednych przypadkach flirtując z uczuciami narodowymi, co zademonstrowała ukrainizacja lat 20., w innych — uciekając się do cynicznego, upaństwowionego terroru, czasem wykorzystując dwujęzycznych kolaborantów, aby potem bezbronnie wypełnić sztucznie stworzoną pustkę już własnymi, odmiennymi od autochtonicznych, strukturami leksykalno-semantycznymi, mimo że Ukraińców według ostatniego spisu jest 77,9%. Nie zapominajmy o cynicznym ukazie Piotra I (1720), którym zakazywano druku książek w ukraińskim języku literackim w drukarniach Ławry Peczerskiej, w Czernihowie i Nowogrodzie Siewierskim, ukazie Katarzyny II (1754) o zakazie nauczania w ukraińskim języku literackim w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, rozporządzeniu synodu (1769) o wycofaniu ukraińskich tekstów z pisanych ksiąg cerkiewnych, o zamknięciu Akademii Kijowsko-Mohylańskiej (1811), „przekształconej” w akademię duchowną, zamknięciu szkół niedzielnych (1862), w których nauczanie prowadzono w języku ukraińskim, cyrkularz
Rysunek O. Nikołajcia ministra spraw wewnętrznych Rosji Wałujewa (1863) o zakazie publikacji w języku ukraińskim jakichkolwiek utworów, oprócz niektórych artystycznych, ograniczonych cenzurą, ukaz podpisany przez cara w niemieckim mieście Ems (ukaz emski, 1876) o zakazie jakiegokolwiek druku książek w języku ojczystym na Ukrainie oraz wwozu ukraińskich książek z zagranicy, zamknięcie ukraińskich teatrów (1884), zakaz ukraińskiej książki dziecięcej (1895), podstępna uchwała KC WKP(b) „O obowiązkowej nauce języka rosyjskiego” (1938), skierowana na nieubłaganą asymilację narodów nierosyjskich, programowy kurs partii komunistycznej na „zbliżenie i zlanie się narodów” (1961), czyli na totalną rusyfikację, za co wykładowcom języka rosyjskiego i literatury nawet dawano pewien dodatek. I kiedy W. Sosiura podkreślał, że „za każde ojczyste słowo/ W nas posyłali kulę wrogowie”, to była to straszna prawda, której nie należy zapominać, wszak język ukraiński u nas był i pozostaje nie tylko filologią. Dalekowzroczna metropolia zawsze uświadamiała sobie, że język autochtonów zawsze będzie służył za podstawę ich identyfikacji, i tylko usuwając ten język, można niepodzielnie panować na ich terytorium, zamieniając kozaków w chłopów pańszczyźnianych, deportując niepokornych na Kubań, Syberię czy do Kazachstanu, urządzając głodomory i represje, rozpraszając ich między innymi etnosami, aby ślad nie pozostał. Ale na przeszkodzie imperialnym roszczeniom niespodziewanie stanęli ukraińscy pisarze, dla których sprawa językowa była sprawą życiowego losu, czasem przeradzając się w kompleks „dwuduszności” (S. Jefremow), jak w przypadku M. Gogola, który przeszedł na język rosyjski, dlatego że ojczysty był „bezperspektywiczny”. Oni w przeważającej większości samotnie władali językiem ojczystym i dlatego już byli skazani na represje — od T. Szewczenki do W. Stusa. Droga do wolności, jak swego czasu słusznie zaznaczył M. Hruszewski, u Ukraińców „wybrukowana jest książkami”. Chodzi także o drogę do Pomarańczowej Rewolucji. I kiedy T. Szewczenko pisał „Wielbić będę/ Małych owych niewolników niemych!/ Ja na straży koło nich/ Postawię słowo”, miał na myśli nie słowo w ogóle, a przede wszystkim ukraińskie, samowolnie odebrane jego narodowi, przekształconemu w „niewolników owych niemych”. Dlatego nie trzeba się dziwić, że psychika Ukraińców, poczynając od fatalnej dla nich Rady Perejasławskiej, formowała się pod potężnym naciskiem jakoby wyższego i doskonalszego rosyjskojęzycznego środowiska, prowadziła do niebezpiecznego rozłamu narodu. Czy więc warto narzucać ukraińskiej wspólnocie jeszcze jedną intrygę, która zagraża pogłębieniem rozgraniczenia ukraińskości „na dwa podetnosy, które stopniowo stają się etnicznie obcymi sobie nawzajem”, o czym ostrzega były deputowany Rady Najwyższej J. Hnatkewycz (zob.: „Ukraina mołoda”. — 2005. — 24 marca)? Czy może należy wreszcie rozpocząć proces konstruktywnego tworzenia narodu, biorąc przykład z Garibaldiego, Masaryka czy Piłsudskiego, co stało się dla nich zadaniem numer jeden, gdy tylko ich narody zdobyły się na niepodległość. Podczas kampanii wyborczej obecny pan Prezydent lubił sformułowanie „mój naród”, którym wywoływał sympatię pomarańczowego Majdanu, dlatego narodowo świadoma inteligencja chciałaby upewnić się co do konsekwencji wielce szanownego Wiktora Andrijowycza i jego zespołu, co do zgodności jego słów z konkretnymi czynami. Czy nie czas zwrócić się do specjalistów w sprawie wielu delikatnych problemów dzisiejszego życia na Ukrainie, nadając priorytet opinii lingwistów, a nie polityków, skoro już mowa o delikatnych sprawach językowych, wokół których zaczęły się niezdrowe przedwyborcze spekulacje. Czy nie czas krytycznie przejrzeć projekt nowej Ustawy „O rozwoju i stosowaniu języków na Ukrainie”, przekazany przez Radę ds. Polityki Językowej przy Prezydencie Ukrainy (1997) do Rady Najwyższej, który był przez nią rozpatrywany dość niechętnie. Wszak Ustawa USRR „O językach w Ukraińskiej SRR”, przyjęta jeszcze przez radziecką Radę Najwyższą (28 października 1989) pod naciskiem ruchu narodowo-demokratycznego, nie odpowiada dzisiejszym realiom, bo obliczona jest na zachowanie prawomocności języka rosyjskiego, ukrytej za podstępnym sformułowaniem „wolnego wyboru języka nauczania”. Ta Ustawa wcielana była bardzo niemrawo, czasem po prostu ignorowana, płynąc w nurcie ukry-
Tłumaczenie maszynowe
WIERSZE Z LISTÓW
* * * Mnie, młodą uczennicę, bardzo niepokoi (czasami nawet złości i wścieka) nasza obecna ideologia. Być może jestem jeszcze zbyt małą sadzonką i wielu rzeczy nie rozumiem, by wyrzucać, pouczać, czytać morały naszym pracownikom kultury. Od starszych słyszałam, że za czasów ZSRR istniała komisja, która kontrolowała wszystkie nowe filmy, całą nową produkcję drukowaną. A obecnie oglądamy serial „Uzdrowienie miłości” i dziwimy się, jak można puszczać takie rzeczy na ekran? Czego on uczy? Czego tylko chce, byle nie dobrej moralności. Kiedy bohaterowie filmowi niemal w każdym filmie bez przerwy palą papierosy lub upijają się do nieprzytomności, trudno nie uwierzyć, że to norma życia.
Nadia ORYŚ, wieś Uljanówka, obwód charkowski
* * * W ciągu 11 lat istnienia niepodległej Ukrainy wielokrotnie zwracaliśmy się do rady miejskiej z prośbą o udostępnienie pomieszczenia do prowadzenia pracy kulturalno-oświatowej, społecznej i proświatowej wśród ludności… I dotyczy to nie tylko Ukraińców. Dotyczy to także Rosjan, Białorusinów i Ormian… Uważamy, że nadszedł czas, aby otworzyć w Mariupolu Ukraiński Dom. Ta decyzja jest polityczna. Ta decyzja wzmocni wizerunek Mariupola jako miasta — lidera w kraju.
Anatolij MOROZ, przewodniczący miejskiej „Proświty”, m. Mariupol
NIE SŁOWNIKOWE CHŁODY...
Co mamy — nie cenimy, Co tracimy — nie smucimy się.
W nowoczesnym świecie nie da się obejść bez międzynarodowych standardów, a nawet obrzędów. Jesteśmy już świadkami tego, jak aktywnie przenika obca terminologiczna leksyka do codziennej mowy i do specjalistycznych wydawnictw. Najwyraźniej ten proces będzie trwał nadal. I tu nic nie poradzisz — język angielski dominuje w światowej praktyce. Ale w wielu krajach, w których dba się o czystość języka narodowego, mimo wszystko starają się przeciwstawiać jego zaśmiecaniu. Wymownym przykładem jest Francja. Jak wiadomo, każdy urzędnik, używszy w raporcie dwóch-trzech anglojęzycznych terminów, traci prawo do przebywania na trybunie i ponosi zarówno materialną, jak i zawodową odpowiedzialność. Daleko nie wszyscy wiedzą, że nasi handlowcy na terenie Polski, przygotowując reklamę swojego towaru, muszą u góry pisać większymi literami nazwę produktu w języku państwowym, a dopiero potem — po ukraińsku; kto naruszy te przepisy, zmuszony jest płacić ogromną karę… To tylko dwa fakty, które świadczą o państwowej trosce o język etniczny w takich krajach jak Francja i Polska. U nas wszystko jest na odwrót — za czasów sowieckich odbywała się celowa rusyfikacja, a obecnie — powszechna dominacja anglojęzycznych tekstów. Przejdźcie się ulicami stolicy, a przekonacie się: większość sklepów, wszelakich firm obfituje w obcy język i takie same niezrozumiałe, a zwłaszcza pisane wielkimi literami nazwy, że rzadko kto pojmie ich treść (dobrze, jeśli na dole jeszcze drobnym drukiem widnieje ukraińskie tłumaczenie). Osobno warto zwrócić uwagę na taki szczegół. Pod koniec lat 20. — na początku lat 30. przeprowadzono rekonstrukcję ukraińskiego
Na Pierwszym Narodowym kanale telewizyjnym jest wiele rosyjskojęzycznych audycji. Często transmitują KVN, 7 marca na Pierwszym kanale szła audycja „Melodia dwóch serc”, gdzie wszystkie piosenki były rosyjskojęzyczne. Bardzo mnie zdziwiło następujące: 8 marca tego roku na Pierwszym kanale radia lektor mówił: „Słuchacie Ukraińskiego Radia Narodowego”. I od razu popłynęła piosenka „Kak mnogo dziewusziek choroszych, kak mnogo łaskowych imien”. Szanowna Tamara Wołodymyriwna Szczerbatiuk organizuje piękne audycje „Nadwieczerze”, sama doskonale włada językiem ukraińskim, ale 11 marca tego roku w audycji brzmiały tylko rosyjskie piosenki. Dziwne i tyle: im mało ukraińskich piosenek. Gdzież ukraińska duma? We wschodnich, południowych obwodach i na Krymie istnieją tylko pojedyncze ukraińskie szkoły. W wyższych uczelniach, zwłaszcza technicznych, wykładają w języku sąsiedniego państwa. W rosyjskich szkołach kontynuują rusyfikowanie naszej młodzieży. Czyż można w rosyjskiej szkole w języku innego państwa wychować ukraińskiego patriotę? Gdzie obcy język — tam obcy interes. Na Ukrainie przygotowują specjalistów dla swojego państwa, dlatego język nauczania powinien być ukraiński. Rosja może bronić języka rosyjskiego nawet w innych państwach, a Ukraińcy nie pielęgnują własnego języka nawet w swoim kraju. Kierownik frakcji socjalistycznej w Radzie Najwyższej Ukrainy towarzysz O. Moroz postanowił zalegalizować język rosyjski. Czyż nie wie główny socjalista, co będzie z językiem ukraińskim, kiedy rosyjskiemu nadadzą status oficjalnego? Skutki nie dadzą na siebie czekać. Ze wszystkich sfer życia społecznego wyrzucą język ukraiński, zaczną korzystać z oficjalnego rosyjskiego. To doprowadzi do rozłamu narodu na tle językowym, odbije się na rozwoju i istnieniu naszego państwa. A to swoisty terroryzm.
Mykoła HNATYCH, osiedle typu miejskiego Kalyniwka, rejon wasylkowski, obwód kijowski
FRAGMENT
Dlaczego nie oburzają się Rosjanie, byli obywatele ZSRR, na przykład w USA czy Kanadzie, kiedy im, aby zatrudnić się jako lekarz czy jakiś urzędnik, przychodzi zdawać egzamin z języka angielskiego (w Kanadzie — angielskiego i francuskiego)? „No już, pojedźcie do jakiegokolwiek europejskiego kraju i zażądajcie od obywateli, aby rozmawiali z wami w „ogólnoludzkim języku”, czyli waszym językiem. I żeby w przedszkolu oraz w szkole tubylcy-Francuzi czy Niemcy uczyli wasze dzieci tylko w „ogólnoludzkim języku” (I. Dracz). „Wolność” wyboru języka w obecnej Ukrainie póki co oznacza wolność niewyboru języka ukraińskiego.
NEOKOLONIALIZM?
NIE MOGĘ MILCZEĆ!
Tłumaczenie maszynowe
Rewolucja musi nieustannie trwać we wszystkich sferach naszego życia. Jakimkolwiek patriotą Ukrainy by nie był Wiktor Juszczenko, bez wsparcia z dołu niewiele może zdziałać. W terenie trwa nieukrywany sabotaż nowej władzy, sfera komunalna ledwo zipie, ceny produktów spożywczych nieustannie pną się w górę, nasi wrogowie śmieją się z nas, nie kryjąc się. Kiedy oświadczyłem redaktorowi naczelnemu gazety „Zachidnyj Donbas”, że gazeta powinna już zacząć przechodzić na język ukraiński, wszak w mieście Pawłohrad 67% populacji to Ukraińcy, zaproponował mi przeprowadzenie referendum (na koszt towarzystwa „Proświta”!) wśród mieszkańców miasta, „czy chcą, czy nie chcą czytać gazetę w języku ukraińskim”, ponieważ, jak twierdził, u nas większość to „rosyjskojęzyczni”. Chciałoby się zapytać tego towarzysza redaktora: „A kto ich uczynił „rosyjskojęzycznymi”? Przecież w Pawłohradzie do początku lat 70. była jedna rosyjska szkoła, wszystkie inne były ukraińskie. W latach 50.—60. można było widzieć wiele dziewcząt i chłopców, którzy chodzili w wyszywankach, wszędzie rozbrzmiewał język ukraiński i pieśń. Wszystko zaczęło się od słynnego postanowienia KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR „O dodatkowych środkach w celu udoskonalenia nauki języka rosyjskiego w szkołach ogólnokształcących i placówkach oświatowych republik związkowych”. Po tym postanowieniu w Pawłohradzie w jedną noc wszystkie szkoły przeniesiono na rosyjski język nauczania. I nikt nikogo nie pytał, nie przeprowadzano żadnych referendów. Mykoła ZAREMBA, przewodniczący Pawłohradzkiej miejskiej „Proświty” z Z NIEPOKOJEM
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wi. Demokratyczne hasło zajęło miejsce dawnych jawnych i ukrytych zakazów. Nie zdoławszy rozłamać języka ukraińskiego na Ukrainie „w pionie”, „zaiedinszczycy” próbują teraz zrobić to „w poziomie” — terytorialnie. Zachodnia i centralna Ukraina niech na razie mówią po ukraińsku, a wschodnia i południowa — „po dwujęzycznemu”, to znaczy po rosyjsku. W tym celu domagają się wprowadzenia drugiego języka państwowego, żądają federalizacji Ukrainy. Cel jest jasny: pozbawić naród ukraiński możliwości konsolidacji, uczynić państwo anemicznym i bezradnym oraz „zabezpieczyć ludność wschodnich i południowych obwodów przed wpływem ukraińskojęzycznych obwodów centralnych i zachodnich”. Ludzie, którzy lubią rozważać o niekonkurencyjności języka ukraińskiego, stosują wobec niego metody, na które w cywilizowanych krajach decydują się najwyżej gangsterzy i mafiosi: zakłóca się kijowskie programy telewizyjne, nie przyjmuje się prenumeraty prasy ukraińskojęzycznej, nie dopuszcza się wydawnictw ukraińskojęzycznych do sieci handlowej i bibliotek itp.
z
Ołeksandr Kanibołoćkyj, m. Dniepropetrowsk
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
ortografii, którą w narodzie nazywano „skrypnykowską”. Ówczesny wysoki urzędnik wraz z językoznawcami zdecydował się zukrainizować ukraińską ortografię, aby pozbyć się rusyfikacji. Od 1927 roku M. Skrypnyk, będąc ludowym komisarzem oświaty, zorganizował konferencję ortograficzną, której zadaniem była nacjonalizacja języka ukraińskiego. Wkrótce oskarżono go o „kontrrewolucyjną działalność ukraińskich nacjonalistów”, usunięto z urzędu, co doprowadziło do samobójstwa.
Przypomnijmy sobie niedawne realia. Kilka lat temu również powołano komisję ortograficzną, która zaproponowała swój wariant oczyszczenia naszego języka z zanieczyszczeń. Być może nie ze wszystkimi propozycjami można się zgodzić, jednak wkrótce szowiniści podnieśli szalony wrzask przeciwko nowościom. Szczególne oburzenie wyraził „wielki językoznawca” Petro Tołoczko. Toteż ówczesny już były prezydent p. Kuczma pospiesznie rozwiązał komisję fachową.
Nie trzeba mówić, jak wielkie znaczenie ma dla Ukrainy kwestia językowa. Dlatego nowemu Prezydentowi w najbliższym czasie warto zwrócić na to szczególną uwagę, ponieważ siły prorosyjskie stale spekulują na temat wprowadzenia drugiego języka państwowego lub urzędowego. Lecz obok wisi także nie lada zagrożenie zanieczyszczeniem terminologią angielską, zarówno w oficjalnych przemówieniach, jak i w środkach masowego przekazu. Wielu autorów, aby zaświadczyć o swojej „intelektualności”, świadomie zastępuje znane nasze terminy importowanymi. Szczególnie niewrażliwi na to są dziennikarze sportowi. Komentując mecze piłkarskie, rzadko można usłyszeć: sędzia, obrońca, bramkarz, otrzymał żółtą kartkę, — a zawsze: refere, half, golkiper, gorczycznik… Ale nie tylko oni są prawodawcami takiej mody. Ta choroba (piszę bez cudzysłowu, ponieważ w rzeczywistości jest to chorobliwość) jest charakterystyczna dla wielu pracowników mediów. Jeśli już chcecie zaświadczyć o swojej „międzynarodowej ogładzie”, to terminy importowane umieszczajcie w nawiasach lub bierzcie w cudzysłów, jak się przyjmuje w cywilizowanych krajach.
Jaskrawym przykładem tego jest prezentacja nowego Prezydenta (stanowisko ludowo wybranego rzecznika narodu, sądzę, należy pisać wielką literą). Oczywiście wszyscy zwrócili uwagę na samą terminologię. We wszystkich oficjalnych źródłach tę akcję nazywano „inauguracją”. Miliony naszych rodaków, jeśli nie po raz pierwszy, usłyszały z ekranów telewizorów, odbiorników radiowych, przeczytały na łamach gazet ten termin; oczywiście domyślali się, że chodzi o przyjęcie lub złożenie przysięgi przez nowego Prezydenta. Tymczasem te terminy, ustalone przez stulecia (zauważmy przy tym, że przysięgę składali lub przysięgali publicznie nasi hetmani na wierność narodowi czy Ukrainie), zostały nagle zastąpione importowanymi. Jeśli uważnie słuchaliście urzędników, to wymawiali oni nie „inauguracja” (słowo pochodzi z łaciny i oznacza „poświęcenie”, „uroczystą ceremonię”, „wprowadzenie na urząd Głowy państwa” lub „wyświęcenie w stan duchowny”), lecz „inaguracja”, ponieważ w naszym języku zbieg dwóch spółgłosek jest nienaturalny i trudny do wymówienia, a zatem „zbędne” „w” logicznie odpadało. Ktoś powie, że to drobnostka i nie warto na nią zwracać uwagi. Ależ nie. Jeśli mamy własne, sprawdzone czasem terminy, to po co nam posługiwać się obcymi? Jeśli tak pójdzie dalej, to całkiem zaśmiecimy naszą praojczystą mowę i będziemy posługiwać się importowanymi surżykami. Ale przecież język narodowy to powietrze, bez którego nie da się nam przeżyć…
z
WASYL SKURATIWSKI
Tłumaczenie maszynowe
My, przedstawiciele Rady Politycznej Wasylkiwszczyzny, z wielkim zaniepokojeniem rozpatrujemy próby poszczególnych polityków, by doprowadzić do wprowadzenia w ukraińskie życie języka rosyjskiego jako oficjalnego. Uważamy, że jest to niedopuszczalne z każdego punktu widzenia. A przede wszystkim dlatego, że pod względem językowym Ukraina tak i nie stała się niepodległa. Język ukraiński ledwo wegetuje w wielu regionach naszego kraju. Jest on niemal wyparty z przestrzeni informacyjnej oraz ze środowiska służb państwowych. Telewizja staje się coraz bardziej niedostępna dla przedstawicieli ukraińskiej kultury narodowej. Na ekranach telewizorów roją się „Gusaki”, „Anszłag”, „Ukryta kamera”, „Akademia śmiechu”, „Kałambur”, Filip Kirkorow, Ałła Pugaczowa, Josyp Kobzon, Wierka Serdiuczka, którzy wraz z prymitywną reklamą, potwornymi kreskówkami zamulają i zadeptują pędy odrodzenia Ukrainy. Czego więc można oczekiwać po nadaniu oficjalnego statusu językowi rosyjskiemu? Rozumiemy, stało się to możliwe dlatego, że dla wielu kierowników państwa, którzy stale przebywają pod wpływem rosyjskojęzycznego otoczenia, język ukraiński jest „ojczystym” tylko przed mikrofonem. W rzeczywistości zaś jest on dla nich anachronizmem, a dokładniej – najzwyklejszym niepotrzebnym przedmiotem. A. MARUSZCZAK, m. Wasylkiw obwodu kijowskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Podstawowe zadanie, nad którym pracuje Charkowskie obwodowe Proświta, jest dawne i niezmienne: żyć i tworzyć w Ukraińskiej Ukrainie, bo wtedy będzie „w własnej chacie własna siła, wola”. Mówiono o tym 27 marca bieżącego roku na konferencji sprawozdawczo-wyborczej tego zrzeszenia. Z tego wychodzili proświatanie Charkowszczyzny, w tym kierunku działali i planowali swoją pracę. Z referatem o pracy zarządu charkowskiej „Proświty” za okres 2000–2005 wystąpił przewodniczący, profesor Anatolij Kindratenko, zaznaczając, że działalność Zrzeszenia koncentrowała się na takich kierunkach, jak obrona i utrwalanie ukraińskiego języka państwowego, działalność wydawnicza i biblioteczna, działalność w zakresie ochrony praw człowieka itp.
Działalności Proświty na rzecz budowy państwa miejscowe władze nie wspierały, a wprost przeciwnie — szukały różnych pretekstów, by ją tłumić, zauważył przewodniczący zarządu: „28 września 2004 r. wydział milicji do walki z przestępczością gospodarczą wraz z oddziałem »Berkut« zabrał nam komputer na prawie 3 miesiące; w drukarni, gdzie miała zostać wydrukowana praca A. Kulisza, już w październiku 2004 r. postawiono milicję, która uważnie obserwowała wszystko, co się drukuje; na wybory i Pomarańczową Rewolucję poświęciliśmy wiele czasu i wysiłku moralnego, nie było wtedy już mowy o druku; na tę samą Pomarańczową Rewolucję wydaliśmy, jak na nasze możliwości, znaczne środki. Dopiero w marcu zaczęliśmy dochodzić do siebie i odbudowywać to, co utracone. Wydarzenia ostatnich miesięcy skłaniają do myśli, że warunki pracy charkowskiej „Proświty” się nie zmienią, że Ukraińcy jak byli, tak i pozostaną uciskanym narodem we własnym państwie. Ale winni temu jesteśmy my sami, bo pozwalamy obcym siedzieć nam na karku.
Z powodzeniem wydawana jest ogólnoukraińska gazeta „Żurawlik”; obecnie jej średni nakład prenumerowany wynosi około 15 tys. egz. Ogromna zasługa w tym redaktor pani Lidii Szyp. W okresie sprawozdawczym ukazało się drukiem 13 książek i broszur, które w głównej mierze rozdawano bezpłatnie do bibliotek, szkół i nauczycielom, a zwłaszcza: A. Kulisz „Ludobójstwo. Hołodomor 1932–1933”, 2001 r. — 8 tys. egz.; O. Riznyczenko „Spadek tysiącleci”, 2003 r. — 3 tys. egz.; T. Skrypnyk „Życie przeżyć — to nie pole przejść”, 2003 r. — 2 tys. egz. itp. Charkowska „Proświta” włączyła się w kampanię wyborczą od września 2004 r., drukując, rozpowszechniając i rozsyłając materiały agitacyjne. Ogółem wydrukowano kilkaset tysięcy egzemplarzy. Kiedy jeszcze w sztabach wyborczych dzielono miejsca i stanowiska, na-
OPINIA UCZESTNIKA
„W Ukraińskim Centrum Kulturalnym «Junist» niedawno odbyła się VI sprawozdawczo-wyborcza konferencja Charkowskiego Obwodowego Zrzeszenia «Proświta». Niestety, w ciągu minionych czterech lat organizacja straciła znaczną liczbę członków. Być może przyczyniły się do tego niewystarczająca praca organizacyjna i uporczywa niechęć przewodniczącego obwodowej «Proświty», pana Anatolija Kindratenka, do wypełniania statutowych norm dotyczących ewidencjonowanego członkostwa. Sala na 250 miejsc była half-pusta. Na konferencji nie było też ani jednego dziennikarza. Sprawozdanie wysłuchano i zatwierdzono. Trzeba było stwierdzić, że gwałtownie, sześciokrotnie — ze 100 tysięcy egzemplarzy do 14 tysięcy — spadł nakład dziecięcego wydawnictwa „Żurawlik”. Z 27 rejonów trzymilionowe materiały już masowo pracowały na rzecz W. Juszczenki. Dlatego najazd oddziału milicji na «Proświtę» 28 września nie był przypadkowy. Wyliczyli nas, szukali i mieli zamiar zabrać ksero, które uratowaliśmy, ale zabrali komputer. Wielu naszych aktywistów jeździło na Majdan do Kijowa za pieniądze Proświty, wielu pomagało aktywistom obozowiska namiotowego w Charkowie”. W referacie p. Kindratenko zaznaczył, że praca organizacyjna, wymagająca niezwykle dużo energii, wysiłku, czasu, umiejętności pracy z ludźmi, stoi na bardzo niskim poziomie.
ukraińskiemu narodowi można przeciwstawić się jedynie zjednoczonymi siłami. Tylko wspólnotą możemy obronić swoje prawa i wolności. Liberałowie, którzy dziś doszli do władzy, nie są naszymi współmyślicielami i nie można na nich czekać. Zrozumieją jedynie siłę naszego zjednoczonego ukraińskiego społeczeństwa. Praca organizacyjna jest zbyt żmudna. Trzeba stale pracować nad wzrostem naszych szeregów, przyciągać zdolną młodzież, poszerzać sieć „Proświty”. Musimy postawić sobie zadanie, aby w każdym centrum rejonowym, w każdej wsi istniały ogniwa „Proświty”.
...wanie anarchię, albo, jak lud nazwał to zjawisko trafnym określeniem — „bezprzedział”. Przejąwszy środki masowego przekazu, „nowi” szerzą rozpustę, agresję, przemoc, okrucieństwo. Wszystko narodowe, dobre, moralne zostało i jest wypierane. Dlatego naród wyszedł na ulice i place w imię Prawdy, Wolności, Demokracji, przeciw kłamstwu, samowoli, poniżaniu godności narodowej. Nową władzę wywalczyliśmy, wytrwaliśmy, wykrzyczeliśmy i nie dopuścimy, by nasze narodowe prawa i wolności zostały podmienione przez wszystkożerny liberalizm, który w swej istocie nie jest ideologią, lecz wulgarną mieszanką światowych ideologii, gdzie nie ma miejsca na wartości moralne i duchowe, a wszędzie panuje duch chciwości, indywidualizmu, drapieżnego pragmatyzmu itp. Praktyka obsad kadrowych w obwodzie charkowskim — podkreślali delegaci — nie wytrzymuje żadnej krytyki. Dla kierownictwa nowej władzy lokalnej interesy narodowe Ukraińców nie są potrzebne. Szczególnie jaskrawo widać to na przykładzie polityki językowej. W centrum uwagi obrad konferencji stała kwestia funkcjonowania ukraińskiego języka państwowego. Na Charkowszczyźnie mieszka 2 mln 48 tys. (około 70%) Ukraińców, ponad 600 tys. — przedstawicieli innych narodowości. I to powinno leżeć u podstaw polityki państwowej na Charkowszczyźnie. Jednak wszystko wygląda odwrotnie: przewaga języka rosyjskiego, jego dominacja odczuwalna jest wszędzie, przede wszystkim w organach władzy państwowej, w przestrzeni informacyjnej, oświacie, biznesie itp. To już stanowi zagrożenie narodowe i sprzyja rozprzestrzenianiu się tendencji separatystycznych. Oburzenie delegatów konferencji wywołały ostatnie oświadczenia sekretarza RNBO p. Poroszenki o ochronie rosyjskich szkół na Ukrainie, otwieraniu grup rosyjskojęzycznych w wyższych uczelniach. Dziwny sposób walki o bezpieczeństwo narodowe! Jako rażącą prowokację wobec Ukraińców delegaci ocenili znany projekt ustawy posła Moroza o drugim państwowym języku rosyjskim na Ukrainie. Jednak największe oburzenie i gorycz zawiedzionych nadziei po Pomarańczowej Rewolucji wywołała haniebna wiadomość, że nowa władza przygotowuje szereg dekretów Prezydenta Ukrainy dotyczących pokuczmowskiego urządzenia Ukrainy, a wśród nich projekt dekretu „O ochronie praw obywateli do używania języka rosyjskiego i języków innych narodowości Ukrainy”. Taki dekret nie będzie konsolidował narodu ukraińskiego i wzmocni separatystyczne tendencje kuszniarowskie, które bardzo się nasiliły na Charkowszczyźnie. Wzmocni to dążenia określonych sił politycznych do ustawowego zalegalizowania dwujęzyczności, dominacji języka rosyjskiego nad ukraińskim na Ukrainie. Taki krok negatywnie wpłynie na autorytet nowej władzy. Naród ukraiński nigdy nie zgodzi się na to, by na Ukrainie panował obcy język, obce porządki, obce standardy. Strategicznym celem, który zatwierdziła obwodowa konferencja charkowskiej Proświty, jest uczynienie Ukrainy ukraińską. Tym wyznaczane są także główne kierunki pracy na przyszłość. I w tym delegaci konferencji byli jednomyślni. Na konferencji wybrano przewodniczącym Charkowskiej Obwodowej Proświty na nową kadencję profesora Anatolija Kindratenkę. Wybrano radę, zarząd, Kontrolno-rewizyjną Inspekcję. Zgodnie z ustaloną normą wybrano delegatów na VII Zjazd Proświty.
Mykoła NESTERCZUK, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Na zdjęciu: profesor Anatolij KINDRATENKO, ponownie przewodniczący Charkowskiej «Proświty»
Tłumaczenie maszynowe
Na Zakarpaciu odbyła się 26 marca kolejna (siódma) sprawozdawczo-wyborcza konferencja obwodowej „Proświty”. Z górskich rejonów i z Użhorodu przybyło około 100 delegatów. Rzucało się w oczy, że są to przeważnie osoby starszego wieku, są wśród nich także tacy, którzy pamiętają przedwojenną „Proświtę”. Ale są też młodzi proświtianie. Delegaci nie mogli pominąć problemów ogólnopolitycznych, ostatnich wyborów prezydenckich, Pomarańczowej Rewolucji. I choć kierownictwo władzy w obwodzie uległo zmianie, średnie ogniwo pozostało takie samo, jak było. W miastach i rejonach wydziały oświaty czy kultury kierują ci sami, co wczoraj, a mianowicie przedstawiciele „zjednoczonych esdeków”. Nie mogło to nie niepokoić proświtian. Kolejną bolesną dla nich kwestią jest kwestia jedności. W obwodzie istnieje jeszcze jedna „Proświta”, wspierana przez dawną władzę. Leitmotivem wystąpień delegatów była myśl o połączeniu obu „Proświt”, przy czym to życzenie było szczere i życzliwe. Cieszy to, że do „Proświty” przyłączyli się młodzi ludzie, przedstawiciele biznesu, nauki, literatury, tacy jak Wasyl Kuzan, Denys Dobra, Bohdan Koszטulinec.
Przewodniczący obwodowej „Proświty”, profesor Użhorodzkiego Uniwersytetu Pawło Czuczka, znany językoznawca w świecie słowiańskim, zdawał sprawozdanie na konferencji po raz ostatni. Biorąc pod uwagę jego wielki wkład w rozwój ruchu proświtiańskiego na Zakarpaciu, konferencja jednogłośnie wybrała Pawła Pawłowicza honorowym przewodniczącym obwodowej „Proświty”. A nowo wybranym przewodniczącym został Bohdan Koszטulinec.
Wybrano delegatów na VII Zjazd „Proświty”. Co dziwne, lecz na Zakarpaciu, zaznaczali delegaci, wciąż bolesną kwestią pozostają stosunki międzynarodowe. Władza ukraińska za mało dba o zaspokajanie duchowych potrzeb Ukraińców. Tę kwestię szczegółowiej przygotuje ktoś z miejscowych naukowców do referatu na naukowo-praktycznej konferencji, którą „Proświta” planuje przeprowadzić w maju. Czekamy na zjeździe na delegatów z Zakarpacia z ich myślami, propozycjami, życzeniami.
Wasyl KLICZAK, członek Centralnego Zarządu WUT „Proświta” im. T. Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
„Ten rodzaj działalności obwodowej Proświty – zaznaczył referent – u nas jest najbardziej zaniedbany. Brakuje odpowiednich organizatorów-aktywistów”. Najlepiej sprawa jest zorganizowana w północno-zachodnim narożniku obwodu charkowskiego (rejony krasnokuciański i kołomacki), głównie dzięki wysiłkom przewodniczącego krasnokuckiej rejonowej organizacji „Proświta” Wiktora Kibkała. Wybory pokazały: w tych rejonach, gdzie prowadzona jest jakaś praca oświatowa, na W. Juszczenkę oddano największą liczbę głosów. Lekceważyć tego nie wolno. Umocnienie „Proświty” to jeden z najważniejszych kierunków pracy. Jeśli chcemy osiągnąć swój cel, to tylko wspólnie, tylko przy silnej organizacji. W obecnych warunkach ofensywy wszystkożernej liberalnej ideologii organizacja narodowo-patriotyczna „Proświta” w obwodzie istnieje w 7 [rejonach]. Na pracę organizacyjną brakuje środków. Postępu nie ma, ale… Nowa władza w obwodzie nie włada językiem państwowym i nie przejmuje się tym. Rektorzy zwolennicy PISUAR-u (Południowo-Wschodniej Autonomicznej Republiki) pozostają na swoich stanowiskach i nie zamierzają ukrainizować wyższych uczelni w Charkowie… Wszystkie te fakty wywołały dyskusję wśród delegatów charkowskiej obwodowej „Proświty”: czy nowa władza będzie miała poparcie ludności oraz narodowo-demokratycznych partii i ruchów w kolejnych wyborach. Pozytywem konferencji było także to, że wybory przewodniczącego związku po raz pierwszy od 14 lat były alternatywne, tj. rozpatrywano dwie kandydatury. Przewodniczącym ponownie wybrano profesora Anatolija Kindratenko”.
Zawsze musimy pamiętać, że jesteś Ukraińcem lub Ukrainką i na pierwszym miejscu w życiu powinna być Ukraina i nasze ukraińskie sprawy. Tutaj każdy z nas będzie mógł zrealizować własne zdolności, talent, znaleźć szczęście i pracować dla radości swojej, rodziny, Ukrainy. Ważne miejsce w pracy organizacyjnej zajmuje opłacanie składek członkowskich. Właśnie składki w pewnym stopniu scalają i dyscyplinują organizację. Delegaci podkreślali problemy finansowe „Proświty” i potwierdzali, że tę kwestię można w pewnym stopniu rozwiązać za pomocą składek. Na samym entuzjazmie daleko się nie zajedzie. Do wykonania podstawowego zadania „Proświty” — utrwalania ukraińskiego języka państwowego, rozwoju kultury narodowej, kształtowania świadomości narodowej, godności narodowej i dumy narodowej potrzebny jest nie tylko silny duch, lecz także środki finansowe. Delegaci ostro krytykowali nową władzę za liberalną politykę. Ukraina bowiem jest państwem mononarodowym. Według ostatniego spisu powszechnego 78% stanowią Ukraińcy, a w regionach Zachodu, Centrum i Północy — ponad 90%. Dlatego polityka musi mieć charakter narodowy. Przykładów w historii Ukrainy mamy więcej niż dość. Na przykład liberalizm i łatwowierność kierownictwa Ukraińskiej Republiki Ludowej doprowadziły w 1918 r. do utraty państwowości, a w konsekwencji — do okrutnego wyniszczania Ukraińców głodem, represjami, całkowitym wynarodowieniem. Czynnik narodowy za każdym razem odradzał naród, i on zawsze walczył o swoją wolność. Historia pamięta powstanie ludowe pod przewodem sławnych rycerzy Ukrainy — Iwana Gonty i Maksyma Zalizniaka (1768 r.) przeciwko najeźdźcom, zwane „Koliszczyzną”. Wzorem narodowego rycerstwa i bohaterstwa w walce o wolność ojczyzny stała się ukraińska młodzież w 1918 r. pod Krutami, powszechna bohaterska walka Ukraińskiej Powstańczej Armii przeciwko okupantom, zarówno brunatnym, jak i czerwonym bandytom, podczas drugiej wojny światowej w latach 1941—1945 i tak dalej. Nie złamały Ukraińców ani więzienia, ani represje. To świadczy o ogromnej sile ducha narodowego Ukraińców. W 1991 r. ukraińską łatwowierność i narodowy romantyzm rewolucyjny wykorzystali sprytni łajdacy. Za zasłoną słodkich obietnic dokonywano totalnego grabieży Ukrainy, co wylało się w pra-
Tłumaczenie maszynowe
PYTANIA DO ZWIERZCHNIKA UAPC METROPOLITY METODEGO Szanowny Władyko! Wiele plotek krążyło wokół Pańskiej postaci. My jednak z radością zauważyliśmy Pańskie pojawienie się na inauguracji Narodowego Prezydenta, którego wyborowi tak aktywnie Pan się sprzeciwiał w ciągu minionych pięciu lat. Chce się wierzyć w szczerość Pańskiej skruchy za popełnione błędy. I aby na zawsze odrzucić plotki, które zniesławiają nie tylko Pana, ale i kierowaną przez Pana UAPC, Wielka Rada Ogólnoukraińskiego Bractwa Apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego UAPC zwraca się do Pana ze szczerymi pytaniami, na które prosiłaby Pana o udzielenie publicznej odpowiedzi. 1. Czy Pański ojciec rzeczywiście był jednym z kierowników oddziałów NKWD w Galicji, które pod koniec lat 40. zajmowały się wysyłką rodzin żołnierzy OUN-UPA na Sybir? Czy Pański brat rzeczywiście jest oficerem rosyjskiej FSB? 2. Czy to prawda, że był Pan skazany i odbywał karę za art. 206 KK ZSRR „złośliwe chuligaństwo”? 3. Czym Pan się kierował, gdy w 1996 roku był Pan jednym z inicjatorów wykluczenia patriarchy Dymitra oraz biskupa Igora ze składu UAPC? 4. Czy nie uważa Pan, że bez wiedzy soboru biskupów UAPC wyświęcanie biskupów dla innych Kościołów jest przestępstwem kościelnym? Chodzi o wyświęcenia na biskupów dla jednego z odłamów Rosyjskiej Prawdziwie Prawosławnej Cerkwi Stefana Linickiego (17 listopada 1996 r.). 5. Czy nie uważa Pan, że w Kościele przestępstwem jest również współsłużenie z duchownymi wątpliwych wyznań (awanturnik Patrick Brook-de-Trall, „miejscodzierżca Kościoła Apostolskiego” Łuka Narolski, soboroprawnik Bohdan Kułyk, różnorodni „wędrowni archimandryci”)? 6. Czy Pański nawyk do złorzeczenia (niecenzuralnych przekleństw) był tylko naśladowaniem byłego prezydenta Kuczmy i premiera Janukowycza? I czy już go Pan przezwyciężył? 7. Czy Pańskie rękoczyny w świątyni odeszły w przeszłość, czy nadal praktykuje Pan takie traktowanie księży i wiernych? 8. Jak można wyjaśnić, że po Pańskiej „rozprawie” w jednym z lokali publicznych Tarnopola, kiedy z bronią w ręku (winchesterem) groził Pan ludziom, nie wszczęto przeciwko Panu sprawy karnej? 9. Czym Pan tłumaczy obecność przedstawicieli władzy na soborach biskupów UAPC, kiedy w 1999 r. podniesiono Pana do tytułu „metropolity”, a po śmierci Patriarchy Dymitra, wbrew woli zmarłego, wybrano Pana „miejscodzierżcą”? 10. Dlaczego wbrew duchowi i woli Soboru Lokalnego UAPC z 2000 roku już po trzech miesiącach uzurpował Pan sobie tytuł „błogosławionego”, czym odsunął Pan metropolitę Konstantyna (UPC w USA) od duchowej opieki nad UAPC? 11. Czy Pański aktywny udział w „zakonie św. Stanisława”, uznawanym za „quasi-masoński”, tłumaczy się tylko zainteresowaniem materialnym? 12. Czym motywuje Pan swoją agitację i poparcie dla SDPU(o) oraz innych antynarodowych sił w wyborach parlamentarnych w 2002 roku? 13. W telewizji 30 września 2004 r. oświadczył Pan, że widzi tylko w przyszłym prezydencie Janukowyczu „ojca wszystkich wyznań”. Jak Pan rozumie słowa Chrystusa „oddajcie cesarzowi, co cesarskie, a Bogu, co boskie”? Wielka Rada Ogólnoukraińskiego Bractwa Apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego UAPC Nas, przewodniczących oddziałów Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” rejonu husiatyńskiego na Tarnopolszczyźnie, nie zdziwiło oświadczenie byłego premiera W. Janukowycza o statusie państwowym języka rosyjskiego na Ukrainie, które nieuzasadnienie złożył w okresie przedwyborczej kampanii prezydenckiej. Nie dziwią nas też mankurci w rodzaju symonienków, witrenków i im podobnych, bo oni nigdy nie służyli narodowi ukraińskiemu, nie byli jego patriotami. A oto postępek lidera partii socjalistycznej Ołeksandra Moroza, który przedłożył do rozpatrzenia w Radzie Najwyższej projekt ustawy o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego, poruszył do głębi duszy. W międzynarodowym ustawodawstwie słowa język państwowy i język oficjalny to pojęcia tożsame. Dlatego nie należy nimi operować i oszukiwać naród. Ukraina to państwo unitarne, nie rozgraniczone według kryterium narodowego, jak Kanada, Szwajcaria czy Belgia. Dlatego przyjęcie takiej ustawy będzie ze szkodą dla narodu ukraińskiego i Ukrainy jako państwa. Całe terytorium Ukrainy od dawna zamieszkane jest przez Ukraińców. I choć obecnie mieszka w niej 17,3% ludności rosyjskojęzycznej, nie daje to podstaw, aby na Ukrainie drugim językiem państwowym był rosyjski. I dlaczego tylko rosyjski? Prawem do swojego języka powinny skorzystać wszystkie mniejszości narodowe: Polacy, Rumuni, Węgrzy i inni zamieszkujący Ukrainę. Ale niech między sobą Rosjanie mówią po rosyjsku, Polacy — po polsku, jednak jedynym językiem państwowym na Ukrainie powinien być ukraiński. Tylko język ukraiński! Elementarny wymóg kultury chrześcijańskiego postrzegania etyki ludzkiej i moralności mniejszości narodowych, żyjących na ziemi narodu ukraińskiego, to szanować ten naród i jego państwo. Ten, kto znieważa nasz ojczysty język ukraiński, znieważa nas, Ukraińców. Jedyny język państwowy, on też oficjalny, konsoliduje narację, jednoczy, sprzyja nie tylko kulturalnemu, ale i jej rozwojowi gospodarczemu. Potwierdzeniem tego stały się wydarzenia, które miały miejsce na kijowskim Majdanie. Nie rozdzieliły nas one według zasady językowej. Na Majdanie byliśmy jednością. Doskonale się rozumieliśmy, chociaż rozmawialiśmy w różnych językach. Kwestia statusu języka rosyjskiego na Majdanie nie istniała. Historycznie wiemy, że Francuzi, Włosi, Czesi, Chorwaci walkę o niepodległość wiązali z walką o język ojczysty. I my, Ukraińcy, nie powinniśmy z tego rezygnować, rozumiejąc, że nasz język na danym etapie w swoim ojczystym państwie znajduje się jeszcze nie na należnym mu miejscu. Nam niezrozumiałe jest, za jakie zasługi język rosyjski miałby być równoprawny z ukraińskim na ukraińskiej ziemi? Kłamstwem jest też to, co się dzieje. Rysunek O. Nikołajcia AKTUALNIE! W okresie wyborów Prezydenta Ukrainy do Karliwki przybyły osoby kryminalne, które kontaktując się z przewodniczącym Karliwskiej Rejonowej Administracji Państwowej W. Słeptcowem oraz kierownikiem Karliwskiego Zarządu Eksploatacji Gospodarki Gazowej Ju. Kobczenką, bez przeszkód prześladowały naczelnika Karliwskiego Rejonowego Sztabu W. Juszczenki Barylaka Iwana Iwanowycza, jego syna, aktywnego agitatora Barylaka Andrija Iwanowycza oraz zastępcę naczelnika Karliwskiego Rejonowego Sztabu Wiktora Juszczenki S. Jakowenkę. Tak, 14.11.2004 r. te osoby, podając się za przedstawicieli międzynarodowej organizacji ochrony praw człowieka, wywabiły A. Barylaka na ulicę i brutalnie pobiły, ostrzegając: jeśli nie opuści Karliwki na okres wyborów, to on, jego rodzina i mieszkanie ucierpią. 17.11.2004 r. te same osoby, wchodząc do rejonowego sztabu Wiktora Juszczenki i grożąc pistoletem, zmusiły S. Jakowenkę, który pełnił dyżur w sztabie, do pojechania z nimi do W. Słeptcowa, gdzie razem z Ju. Kobczenką grozili mu, że ucierpi jego rodzina i dom.
KATEGORYCZNIE jakaś ukrainizacja. W rzeczywistości jej nie ma. Teraz wszystko jest na odwrót. Proszę tylko spojrzeć, co jest sprzedawane z produktów drukowanych w księgarniach i kioskach z gazetami i w jakim języku jest to napisane. W wielu wyższych uczelniach przeważa język rosyjski. Na Krymie i na Wschodzie Ukrainy liczbę ukraińskich szkół można policzyć na palcach… Na podstawie powyższego oświadczamy, że taka Ustawa nie może zostać przyjęta, ponieważ jest w stanie ostatecznie dobić język ukraiński, który dopiero zaczął podnosić się z kolan. Uszanujmy język ojczysty, a wraz z nim samych siebie, jeśli chcemy, aby szanował nas cywilizowany świat. Panie Pawle, prosimy Pana, proszę zrobić wszystko, co możliwe, aby ona (ta Ustawa) nie została przyjęta. B. SAWKA, przewodniczący rejonowego towarzystwa „Proświta” z upoważnienia przewodniczących komórek Husiatyńskiego rejonowego towarzystwa „Proświta”
Tłumaczenie maszynowe
Tych Ukraińców, którzy przed latami 90. XX wieku ośmielili się domagać państwowej niepodległości Ukrainy, zniszczono, a tych, którzy okazywali miłość do ojczystej ziemi i ojczystego języka, prześladowano i nazywano ukraińskimi burżuazyjnymi nacjonalistami. Ten zarzut był przez władzę komunistyczną karany jako najcięższa zbrodnia. Obecnie ta etykieta czasami znów się pojawia, a do niej dodaje się synonimy: „bandiera”, „zachodniak”, „judofob”, — którzy rzekomo „prəsljedujut”, „pritiesniajut” „russkij jazyk” i obywateli rosyjskojęzycznych. Oto przed nami otwarty list do Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki od zastępczyni prokuczmowskiej partii „Praca Ukraina” Ołeksandry Kużel, która należała do prowładzkiej „złotej” elity, miała odnoszący sukcesy biznes, rządowe nagrody, nawet od UPC MP. Ale za poprzedniej władzy szanowna Ołeksandra Kużel nie protestowała, nie zwracała się z otwartymi listami do L. Kuczmy, gdy miliony Ukraińców były pozbawione możliwości nauki w języku ojczystym w szkołach i uczelniach wyższych, gdy ograniczano funkcjonowanie języka ukraińskiego, a sztucznie szerzono rosyjski, i gdy radio, telewizja, koncerty swoich janczarów i przyjezdnych gastrolerów przyzwyczajały naszą młodzież do odbierania wyłącznie języka rosyjskiego i rosyjskiej kultury, gdy rosyjskim artystom oddawano na występy najlepsze sale koncertowe, a ci wywozili z Ukrainy miliony dolarów. Gdy niszczono ukraińskie kino, a rynek zalewała masa rosyjskich książek, czasopism, gazet, w których często wyśmiewano wartości drogie każdemu ukraińskiemu patriocie, a pieniądze znów płynęły za granicę. Ołeksandra Kużel broni akademickiego Teatru Rosyjskiego Dramatu im. Łesi Ukrainki, który jest wzorem kultury Ukrainy i który rzekomo został obrażony przez wicepremiera. Tak, wzorem, tylko nie kultury ukraińskiej, choć, jak uważa pani Kużel, „wychował całe pokolenie widzów”. Dodajmy: widzów — zrusyfikowanych Ukraińców, sprzyjał rusyfikacji Ukrainy. Nie wiadomo, dlaczego ten teatr nosi imię Łesi Ukrainki, autorki dramatu „Bojarynia”, zakazanego za władzy radzieckiej, w którym ujawnia azjatycki charakter Moskwy. W tytule otwartego listu postawiono pytanie: „Jaką władzę wybieracie?” Czyli Prezydent i członek jego rządu Tomenko. Oczywiście wybierają Europę, Mozarta, Rembrandta, Erharda, czyli za wzór biorą państwa europejskie, gdzie gospodarzami we Francji są Francuzi, w Niemczech — Niemcy, w Polsce — Polacy. Tylko Ukraińcom, zgodnie z logiką pani Kużel, zabrania się być gospodarzami na swojej odwiecznej ziemi: „Jeśli i dalej będziemy podążać za zgubnym hasłem w rodzaju «Ukraina dla Ukraińców», nie zostaniemy zrozumiani nigdzie na świecie, — pisze pani O. Kużel. A dlaczego w takim razie wszyscy na świecie rozumieją, że Izrael — dla Żydów, Rosja — dla Rosjan, Wielka Brytania — dla Anglików? Na Ukrainie najbardziej poniżani zawsze byli właśnie Ukraińcy — naród rdzenny. Nie oznacza to, że mniejszości narodowe mają doznawać dyskryminacji; pozostają pełnoprawnymi obywatelami Ukrainy, a rząd W. Juszczenki temu sprzyja.
z
D. FEDYK, J. FEDYK, m. Łozowa, obw. tarnopolski
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...nok, jeśli nie przestanie agitować za Juszczenką i nie przejdzie na ich stronę. Tego samego dnia ci ludzie, zobaczywszy przy rejonowym sztabie Juszczenki ojca i syna Bariljaków, którzy przywieźli z Połtawy materiały agitacyjne, grożąc im pistoletem wprost na ulicy, w biały dzień, zmusili ich do odjazdu od sztabu i ostrzegli, że jeśli jeszcze raz zobaczą ich w sztabie albo przy sztabie, to ich zastrzelą. Bariljak I. i Bariljak A. zwrócili się do RW MSW i przyjechali do rejonowego sztabu Juszczenki z patrolem milicji, jednak ci ludzie pokazali starszemu patrolowi swoje legitymacje i cały patrol milicji wsiadł do samochodu i nie reagował na to, jak ci ludzie bili szyby samochodu Bariljaków i, grożąc pistoletem, ścigali ich. W sprawie tych faktów były zgłoszenia do RW MSW w rejonie karlowskim, a poseł ludowy Roman Wołodymyrowicz Tkacz, który przebywał w Karlówce podczas wyborów i może to wszystko potwierdzić, skierował zapytanie do Prokuratora Generalnego. Ale dotąd wszyscy milczą.
Teraz, gdy Wiktor Juszczenko zwyciężył w wyborach prezydenckich, nasi urzędnicy znów zaczęli drogą zastraszania ludzi zbierać podpisy na poparcie kandydatury W. Sliepcowa na stanowisko przewodniczącego Karlowskiej rejonowej administracji państwowej, a pod przykrywką spotkań z obywatelami organizować „okrągłe stoły” z udziałem swojej ekipy, nadzwyczajne sesje rady rejonowej z forsowaniem swoich ludzi (W. Sliepcow, Łytwyn Wołodymyr Iwanowycz i inni). A J. Mizin, wykorzystując swoje powiązania w Kijowie, pcha się do administracji państwowej, gdyż jego działalność bada komisja z Kijowa, która przybyła na wezwanie pracowników PTU-50. Otóż nasi urzędnicy dążą, jeśli nie do pozostania przy władzy, to przynajmniej do uniknięcia odpowiedzialności za popełnione podczas kampanii wyborczej.
I. Bariljak, kierownik rejonowego sztabu Wiktora Juszczenki i jeszcze 12 podpisów, m. Karlówka, obw. połtawski.
Tłumaczenie maszynowe
Kontynuacja. Pocz. w nr 39–52 za 2003 r., nr 2–9, 11–14, 16–18, 20–2, 28, 30, 32, 34, 37, 39, 41, 43, 45, 51 za 2004 r., nr 3, 6, 7, 9, 11 za 2005 r. Aleksandowa L. P., Kijów 50,00 Szkoła średnia w Babińcach, rejon ilinieckie, obwód winnicki 310,00 Szkoła pedagogiczna w Bałcie, obwód odeski 318,00 Bez nazwiska, Połtawa 15,00 Gimnazjum w Brzeżanach, obwód tarnopolski 301,60 Bojko M. I., Kamionka Bużańska, obwód lwowski 100,00 Kolegium w Boremlu, rejon demidowski, obwód rówieński 53,00 Burmistrowa T. N., wieś Baliwka, obwód dniepropetrowski 15,00 Butrij W. D., wieś Demnia, rejon mikołajowski, obwód lwowski 100,00 Warywoda T. O., Kamionka, obwód czerkaski 10,00 OAO „Kombinat Budownictwa Mieszkaniowego nr 3”, Kijów 2000,00 Szkoła średnia I—III st. w Werbowcu, rejon łanowiecki, obwód tarnopolski (przez Szewczuk) 27,00 Szkoła średnia w Wyszkowie, rejon doliński, obwód iwanofrankiwski (przez Szkelebej A. M.) 68,00 Od rodziny Turczaninowych, Kijów 100,00 Wojcechowski R., Lwów 30,00 Wołobujew B. J., Kijów 1000,00 Hrynczenkowie, Kijów 100,00 Danyłczenko S. P., Kijów 1000,00 Danyluk W. O., Trostianiec 10,00 Rejonowy oddział oświaty w Demidówce, obwód rówieński 49,00 Liceum w Demidówce, Równe 161,00 Demczuk M. A., Równe 20,00 Denysenko 50,00 Deryło M. W., wieś Demnia, rejon mikołajowski, obwód lwowski 50,00 Didenko I. J., Dolina, obwód iwanofrankiwski 50,00 Gimnazjum nr 1 w Dolinie, obwód iwanofrankiwski (przez Osidacz) 210,00 Szkoła specjalna nr 6 w Dolinie, obwód iwanofrankiwski (przez Łucenko O. M.) 100,00 Doliński w/k, obwód iwanofrankiwski (przez Mykytiuk) 239,00 DP „Pidhajcigaz”, obwód tarnopolski 690,00 Drobiniak M. M., Stryj 407,00 Dunajew A. O., Kijów 350,00 Jewstratow W. O., Charków 150,00 Jewstratowa T. L., Charków 150,00 Szkoła średnia I—III st. w Jewsuhu, rejon biłowodzki, obwód ługański (przez Żyrnoklejewą N. P.) 53,90 Żepko O. D., Czerniowce 20,00 Zełenko T., Chmielnicki 25,00 Szkoła średnia we wsi Wowkowiji, rejon demidowski, obwód rówieński (przez Jakoniuk L. R.) 120,00 Szkoła średnia we wsi Malewe, obwód rówieński 60,00 Zubyk J. R. oraz Turczyn A. J., Iwano-Frankiwsk 200,00 Karawajewa N. P., Chersoń 100,00 Kasian L. I., Tokmak, obwód zaporoski 15,00 Kyryczuk I. J., Siewierodonieck, obwód ługański 20,00 Kłymenko J. I., Dniepr 40,00 Szkoła w Kniażołuce, rejon doliński, obwód iwanofrankiwski (przez Haraszczak S.) 135,00 Kowalczuk S. F., Kijów 10,00 Kowaliuk R. W., Chorostków, obwód tarnopolski 50,00 Szkoła średnia I—II st. w Kozinie, rejon tyśmienicki, obwód iwanofrankiwski (przez Salija B. P.) 120,00 Kosowa S. A., Czerniowce 20,00 Kotura D. W., Irpień, obwód kijowski 50,00 Krawciw M. I. i Krawciw J. M., Kałusz, obwód iwanofrankiwski 100,00 Ksondzyk A. P., Równe 100,00 Kuczerenko O. M., Kijów 100,00 Kszewanska T. J., Humań, obwód czerkaski 2,00 Łaszkaj M. I., wieś Czynadijewo, rejon mukaczewski, obwód zakarpacki 10,00 Łylak D. D., Kijów 1000,00 Łypka T. P., Swierdłowsk, obwód ługański 1000,00 Łohwynenko L. I., Żółte Wody 20,00 Lwowski Obwodowy Oddział Małej Akademii Nauk, Lwów 100,00 Łudkewycz O. W., Morszyn, obwód lwowski 10,00 Makaruk M. M. i Makaruk J. F., Kijów 100,00 Szkoła średnia w Nadijowie, rejon doliński, obwód iwanofrankiwski (przez Perewiznyk) 100,00 Olijnyk H. S., Chorostków, obwód tarnopolski 150,00 Piatkiwska D. I., wieś Denysiw, rejon kozowski, obwód tarnopolski 100,00 Pawluk M. H., Czerniowce 20,00 Palamarczuk O. M., Równe 20,00 Zespół pedagogiczny szkoły I—III st. w Pobereżu, rejon tyśmienicki, obwód iwanofrankiwski 369,00 Porusznyky Iwan, Achtima, Marija, wieś Stawczany, rejon kicmański, obwód czerniowiecki 200,00 Pracownicy instytucji kultury w Bolechowie, obwód iwanofrankiwski (przez Jakimowa H. R.) 179,00 Radechiwskie Państwowe Gospodarstwo Leśne, obwód lwowski 1000,00 Rejonowa organizacja „Memoriał”, Mościska, obwód lwowski (przez Zilińskiego W. P.) 150,00 Rymar W. A., Humań, obwód czerkaski 20,00 Rodzina Stećko i Kusznir, Drohobycz, obwód lwowski 130,00 Szkoła w Roztoczanie, rejon doliński, obwód iwanofrankiwski (przez Hoszowską) 36,00 Romank U. A., Łanowce, obwód tarnopolski 10,00 Rówieńska Organizacja Obwodowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, Równe 560,00 Szkoła średnia we wsi Nowoszyn, rejon doliński, obwód iwanofrankiwski (przez Beliak S. W.) 20,00 Switlak S. M., Lwów 90,00 Szkoła średnia w Starym Mizuniu, rejon doliński, obwód iwanofrankiwski (przez Ilkiw H. I.) 105,00 Stepaniuk A. M., Kijów 10,00 Szkoła średnia nr 32, klasa 9-A, Połtawa 28,00 Siomczenko L. T., wieś Łany, rejon przemyślański, obwód lwowski 50,00 Tarnopolska obwodowa przychodnia rejonowa, Podhajce 137,00 Tytarenko M. P., Kijów 1000,00 Szkoła w Trostiańcu, rejon doliński, obwód iwanofrankiwski (przez Stefanyszyn I. M.) 50,00 Uczniowie klas 9—11 szkoły we wsi Szewczenkowe, rejon doliński, obwód iwanofrankiwski 41,00 Wydział Elektroniki Uniwersytetu Lwowskiego im. I. Franki 918,00 Fedczenko B. K., Ługańsk 20,00 przez Hryśko O. T., Czortków, obwód tarnopolski 300,00 Czazowa Olha — przewodnicząca „Młodej Proświty”, wieś Denysiw, rejon kozowski, obwód tarnopolski 100,00 Czernihowskie Centrum Filharmoniczne (koncert Raisy Reszetniuk) 500,00 Czudinowa L. W., Biała Cerkiew, obwód kijowski 10,00 Szapował S. A., wieś Baliwka, obwód dniepropetrowski 3,00 Szkoła I—III st. we wsi Obołonne, rejon doliński, obwód iwanofrankiwski (przez Krechoweckiego W.) 281,00 Szkoła nr 5 w Dolinie, obwód iwanofrankiwski (przez Nowoszycką N. B.) 150,00 Szkoła we wsi Werbeń, obwód rówieński (przez Maksymiuk) 40,00 Szkoła we wsi Kniahynyne, rejon demidowski, obwód rówieński (przez Kowalczuk) 97,00 Szkoła we wsi Moskaliwka, rejon łanowiecki, obwód tarnopolski (przez Makodraj) 75,00 Szkoła we wsi Chrinnyky, rejon demidowski, obwód rówieński 23,00 Szkoła-gimnazjum nr 30, klasa 3-B, Winnica (przez Szałak M. W.) 30,00 Szpak I. I., Lwów 100,00 Jakowenko S. M., osiedle typu miejskiego Dolinska, obwód kirowohradzki 230,00 Jarskyj M. B., osiedle typu miejskiego Lypowa Dołyna, obwód sumski 10,00 Fotografie naszego fotoreportera Hanny OBORSKIEJ ilustrują zatrzymane chwile święta. Dobrowolne darowizny „Na Cerkiew Kobziarza”: Międzynarodowa Fundacja Charytatywna „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106 ŁĄCZNIE NA KONCIE CERKWI TARASA — 627 079 UAH 96 kop.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
roku w memorialnym parku Szewczenkowskim. Obywatelskie, patriotyczne i kulturologiczne idee twórczości Rylskiego dzisiaj stały się aktualne. Pomagają one w budowie niepodległego, sobornego państwa ukraińskiego, zwłaszcza w dziedzinie odrodzenia języka ukraińskiego. Jego poezja „Język ojczysty” winna dziś grzmieć proroczym dzwonem dla Ukraińców. Oto jakimi akcentami nakreśla zgubną sytuację językową dzisiejsza elita twórcza. Wszelkie podstawy ma twierdzić Pawło Mowczan: „Odziedziczyliśmy kolosalnie zrujnowany krajobraz językowy”. W zupełnie rozpaczliwym tonie wypowiada się Iwan Dziuba (ten sam Dziuba, który w dobie imperialnego szowinizmu zszokował ludzkość pracą „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”): „Zmuszony byłem napisać, że zarzekłem się wdawać w dyskusje na tematy językowe, bo aby mówić o losie języka ukraińskiego w niepodległym państwie Ukraina..., trzeba wziąć końską dawkę środka przeciwbólowego”. Wreszcie Lina Kostenko wypowiada słowa: „Ten naród jest tragiczny” i odmawia przyjmowania jakichkolwiek nagród, a nawet przeprowadzenia swojego wieczoru jubileuszowego, motywując to: „Ile można znosić tę zniewagę wobec ukraińskiej historii, wobec ukraińskiego słowa?”. Nie tylko hordy przybłędów, ale i rodzimi renegaci w rodzaju Hraczów, Symonenków, Prymorozków ze skóry wychodzą, by wywyższać „starszobratni” język-wampir, aby zagnać ukraiński do rezerwatów. Niech obżera gąsienica-popielica „wiśniowych kwiatów delikatność”, niech kornik moskiewski toczy dalej „życia duchowego podstawę”, niech na wieki zamilknie „trąba pochodu świtowa” i „wolności śpiew”. Chcieliby jak najszybciej wpisać do Czerwonej Księgi Lingwistycznej nasze wciąż żywe słowo. Czyż nie za bardzo zamachnęli się ukrainofoby? Jak długo jeszcze znosić? Paradoksalnie: całe to zło i nieszczęścia przybierają doprawdy paranoiczne formy po orzeźwiającym Pomarańczowym tsunami, po tym, gdy naród z takimi trudnościami obronił swojego Prezydenta. Bądźmy więc „godni ognia świętego” Tarasa Szewczenki, Maksyma Rylskiego i Ołeksy Hirnyka, który za wolność ojczystego słowa zapłonął jak pochodnia na Górze Czernieczej i, nawiasem mówiąc, szanował twórczość Maksyma Tadejowycza. Mychajło IŚCZENKO, m. Kaniów
Tłumaczenie maszynowe
29 marca w Narodowej Filharmonii Ukrainy odbył się uroczysty wieczór poświęcony 110. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego pisarza Maksyma Tadeyowycha Rylskiego. Prowadzącymi wydarzenie byli ludowa artystka Ukrainy Łarysa Kadyrowa oraz poeta Iwan Dracz, który również wystąpił z przemówieniem o sławnym poecie, tłumaczu, neoklasyku, estecie i patriocie. Podczas wieczoru brzmiały poezje Maksyma Rylskiego oraz pieśni do jego słów w wykonaniu Olhy Szwydkoji, Borysa Łobody, Petra Bojki, Natalii Ławreniowej, Ludmyły Tkacz oraz Iwana Czajczenki, Wałentyny Matiuszenko, Hałyny Danyłowej, Wiry Potockiej, Witalija Czikirisowa i zespołu „Błahowist”. W wieczorze pamięci wzięli udział wnukowie poety — Maksym, Andrij i Taras Rylscy. Oprócz bliskich wystąpili: akademik NAN Ukrainy Mykoła Żułynski, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. kultury i duchowości Łeś Taniuk, przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury Borys Olijnyk, laureat nagrody literackiej im. M. Rylskiego Raul Cziłaczawa, poeta Ołeksa Juszczenko oraz literaturoznawca Mychajło Iszczenko, którego wspomnienia o Maksymie Rylskim Państwu proponujemy. Maksym Rylski i Tarasowa Góra. Rylski i Szewczenko. Są to pojęcia nierozłączne. Bo nierozłączni są duchowi giganci Ukrainy, którzy w różnych odstępach czasu, w warunkach totalitarnych reżimów, bronili prawa swojego narodu do własnego rozwoju, do własnej kultury i historii, do swojego niepodległego państwa. Jeszcze w latach dziecięcych Maksym Rylski odwiedzał Czerneczą Górę ze znanymi działaczami ukraińskiej kultury. W wieku dojrzałym rzadko która wiosna czy lato mijały bez jego wizyt (po kilka razy) na świętym kaniowskim urwisku w gronie towarzyszy pióra, z synami, a potem i z wnukami. Grobowiec budziciela narodu napełniał go niezwyciężoną inspiracją. Zapamiętałem Maksyma Tadeyowycha podczas majowych uroczystości szewczenkowskich na Tarasowej Górze w 1961 roku. Przyjechał z małym wnukiem Maksymem, chodził z nim wokół Wielkiej Mogiły, recytował chłopcu wersy z „Kobziarza”. Występując na konferencji naukowej w Muzeum Szewczenki, Rylski powiedział wtedy: „Trudno nazwać poetę, który znaczyłby tak wiele w życiu swojego narodu, jak Taras Szewczenko. Pieczęć ducha Szewczenki leży na wszystkich sprawach i działaniach, na wszystkich stronach społecznego i kulturalnego rozwoju narodu ukraińskiego. Naznaczyła ona całą naszą historię od połowy XIX wieku”. Po konferencji, w ślad za ciepłym deszczem, wszyscy wyszli na taras widokowy, wdychając pełną piersią ozonową świeżość wiosny i nie ukrywając swojego zachwytu pięknem pełnowodnego Dniepru oraz czarującymi zarycznymi krajobrazami. Swobodnie, jakby zwracając się do samego siebie, Maksym Tadeyowych zapytał: „A czy wszyscy wiemy, że obok Czerneczej Góry był starożytny klasztor i przy nim pochowani są kozaccy hetmani Pidkowa, Szach i Kiszka? Co więcej, Kiszka urodził się w Kaniowie, o nim istnieje jedenaście wariantów „Dumy o Samijle Kiszce”. To zapewne największa i najlepsza z ukraińskich dum”. Lecz po raz pierwszy miałem okazję porozmawiać z Maksymem Tadeyowychem podczas IV zjazdu pisarzy Ukrainy w marcu 1959 roku. Kiedy pod koniec swojego wystąpienia na zjeździe M. Rylski przeczytał wiersz „Rodzima Mowa”, sala nagrodziła go owacją na stojąco. Prawdziwie wiosennym gromem uderzyły słowa: Jak huk stuleci, jak szum wieków, Jak burzy oddech — rodzima mowa, Wiśniowych delikatność płatków, Trąba pochodu świtowa, Niewoli jęk, wolności śpiew, Życia duchowego podstawa. W przeciwieństwie do powszechnej wówczas pogardy dla ukraińskiego słowa, Rylski utwierdzał nasz język jako uniwersalny fenomen bytu narodu, jako nośnik pamięci historycznej, jako miarę duchowości obecnych i przyszłych pokoleń. W przerwie młodzież otoczyła szanownego Mistrza. Zachwycali się, pytali, skarżyli. Ja również powiedziałem Maksymowi Tadeyowychowi, że grupa studentów naszego Kijowskiego Instytutu Medycznego napisała list do pierwszego sekretarza KC KPU, aby choć niektóre przedmioty były wykładane w języku ukraińskim, ale odpowiedzi jak nie było, tak nie ma. Rylski chwilę pomyślał i odrzekł: „Dobrze zrobiliście, że zadbaliście o rodzimą mowę, ale przez to mogą spotkać was pewne niedogodności. Tego mojego wiersza o mowie też nie drukuje prasa już od kilku miesięcy. Jednak nie martwcie się: teraz przynajmniej nie aresztują”. Tłumienie języka ukraińskiego i jego obrońców było sprawą państwową nie tylko za Stalina i Kaganowicza, ale także za czasów Chruszczowa i Kyryczenki (ten ostatni zajmował wtedy tron pierwszego sekretarza KC KPU). „Pewne niedogodności” my, absolwenci instytutu, odczuliśmy wkrótce. Kiedy rozdzielano skierowania do pracy, wszechwładny palec ideologicznej żandarmerii wskazał autorom listu jednoznacznie — tylko poza granice Ukrainy. Dla formowania mojego pokolenia, którego dzieciństwo zaznało wichrów wojny, szczególnego znaczenia nabierała liryka wojenna Maksyma Rylskiego. W krytycznych godzinach historii poeta-patriota całkowicie podzielił swój los z losem Ojczyzny. Poezja obywatelska M. Rylskiego przemówiła pełnym głosem ze stron ukraińskiej i wszechzwiązkowej prasy, przez radio. U poety pojawiła się możliwość rozbudzenia historycznej samoświadomości swojego narodu, zdeptanej przez autorytarny system. Idea narodowo-patriotyczna znajduje głębokie artystyczne ucieleśnienie w szczególności w poemacie-odzie „Słowo o rodzimej matce” oraz w poemacie-wizji „Pragnienie”. To wzorce monumentalnej liryki, zrodzonej w dobie ruin i pożarów. Temat Ukrainy był uświadamiany na nowo, postrzegany w retrospektywie stuleci. Patos wysokiego rozumienia Ojczyzny, wiara w niezniszczalność swojego narodu osiągają potężną siłę emocjonalną: Kto złotą zerwie strunę, Gdy w gęślach duch Bojana, Kto dymny zapach piołunu Zmiażdży mrokiem mgieł, Kto czarną wyciosze trumnę Na piękny Kijów nasz i Kaniów? („Słowo o rodzimej matce”, 1941 r.) Bojan — śpiewak w obozie wojowników. M. Rylski znajduje obraz Matki-Ojczyzny, aby w okrutnej wojnie z faszyzmem go wynieść: Ukraina występuje u niego jako suweren historii, jako podmiot państwowy. W rozpaczliwie-losowej chwili poeta przemyśliwuje wszechogarniające znaczenie „ziemi, którą przeszedł Taras małymi bosymi nogami”, „gorącej dumy Kobziarza”, Szewczenkowego Kaniowa jako symbolu nieśmiertelności narodu, Kaniowa, który w historycznym wymiarze nadziei stoi obok Kijowa. W sonecie poświęconym wyzwoleniu Kaniowa i Mogiły Szewczenki od faszystowskiej hordy, M. Rylski wprowadza ten błogosławiony kraj w bezkres wieczności, przynależności miejsc Szewczenki do nienaruszalnej warstwy podstawowych wartości duchowych narodu:
Pokłon ziemski świętym wyżynom, Gdzie cień Tarasa na wieki wieków, Miłość i gniew duszy narodowej, Wzbiły się w nieśmiertelność orlim zamachem. Ciężką pulsację ukraińskiej historii poeta przekazuje poprzez zwierzęce deptanie najeźdźców po największych naszych świętościach, poprzez łzy matek, które „kwieciły sen synowskim trumnom”. Szewczenkowe wyżyny, Kaniów, jawią się jako bezcenny duchowo-historyczny fundament, jako znak walki i wolności. I złowroga pada ściana, I nieporuszony, jak gwiazda jasna, W szkarłatnym blasku wyłania się Kaniów. Zakończyły się przerażające wojny. Wybitny bojownik o humanizację ludzkości — Maksym Rylski — wysławiał tytaniczną pracę narodu nad odbudową splądrowanej Ukrainy. Jak nagle na głowę poety wiosną 1947 roku zwaliły się gromy i błyskawice. Inkwryminowano mu burżuazyjny nacjonalizm, kosmopolityzm, filozoficzne zboczenia. Paradoksalnie: najbardziej dotkliwie gromiono te utwory Rylskiego, za które niedawno otrzymał nagrodę stalinowską, — to były zboczenia w paranoicznej psychice „wodza narodów” i jego popleczników. Przypomina się, jak brutalnie i konsekwentnie szkalowała Rylskiego sataniczna krytyka. Nam, uczniom, na lekcjach literatury ukraińskiej nauczyciele radzili wyrywać z podręczników i chrestomatii strony z portretami i utworami „zaciętego wroga socjalistycznego realizmu” M. Rylskiego. Prawda, ci sami nauczyciele nigdy nie sprawdzali skrupulatności wykonania bezsensownych rekomendacji. I chociaż Maksym Tadejowycz nie przyznawał się do winy, nie kajał się, jego twórczość, jak i po torturach poety w więzieniu łukjanowskim w 1931 roku, doznaje istotnych strat... Tylko zdumiewająca żywotność ducha uchroniła go od całkowitego upadku. Teraz Rylski zabiera się do głównego, — do pracy redakcyjnej nad kapitalnymi wydaniami ukraińskich klasyków (Kotlarewskiego, Szewczenki, Franki, Łesi Ukrainki, która kiedyś pobłogosławiła go na poetycką drogę). Kolosalne znaczenie miała translatorska działalność Rylskiego, najlepsze jego przekłady na ukraiński Puszkina, Lermontowa, Mickiewicza, Słowackiego, Isahakiana. Po śmierci krwawego tyrana na nowo rozkwitł oryginalny talent poety-krasomówcy. Książki Maksyma Rylskiego, napisane w latach pięćdziesiątych-sześćdziesiątych, są wyrazistym dorobkiem poezji ukraińskiej. Moje pokolenie zaczytywało się tomikami „Róże i winogrona” (1957), „Dalekie nieboskłony” (1959), „Hołosijiwska jesień” (1959), „Stado wesołków” (1960), „W cieniu skowronka” (1961), „Zimowe zapisy” (1964). Wydawało się, że u schyłku lat do Mistrza przychodził drugi oddech. On jakby na nowo wyłaniał się ze swoich wysp młodości — „Na białych wyspach” (1915), „Pod jesiennymi gwiazdami” (1918), w „Siną dal” (1922), „Przez burzę i śnieg” (1925). Wzbogacony nowymi ideowymi i estetycznymi osiągnięciami, neoklasycyzm Rylskiego wzmocnił się, porastał bujnymi odrostami. Niedoścignione obrazy-perły swojej delikatnej liryki Maksym Tadejowycz wyzbierał w dobrym świecie gajów, rzek, łąk, uczył nas filozoficznie pojmować poruszenia ojczystej przyrody jako źródła radości i życia. Jakże tak nędznie wy żyjecie, Czemu tak upadliście, powiedzcie, Czemu w dni kosmicznej rakiety Słowika nie w stanie zrozumieć! Harmonia człowieka i przyrody, — współbraterstwo piękna i codziennej potrzeby, temat wiecznej radości i wiecznego smutku — leitmotivem i istotą najlepszych utworów ostatniego okresu życia Rylskiego. Zaiste tytaniczna praca Maksyma Rylskiego na niwie ojczystej kultury jeszcze czeka na swoich badaczy. Poeta-akademik, poeta-klasyk, poeta-trybun, poeta-filozof jednocześnie był uczonym-encyklopedystą, który torował nieodkryte drogi naukom humanistycznym na Ukrainie. Rylski stworzył Instytut Sztuki, Folkloru i Etnografii Akademii Nauk Ukrainy (który teraz nosi jego imię), długie lata kierował nim. Tylko wysiłkami Maksyma Tadejowycza został uratowany żeliwny dekorowany krzyż, ustawiony na grobie T. Szewczenki kosztem ludowym w 1884 roku. Szaleńczy proletkultowcy potłukli krzyż w latach 20. Akademik M. Bilasziwski przewiózł słup-odłamek Krzyża na podwórze Kijowskiego Muzeum Sztuki. Tam zaczął przeszkadzać i mieli go przeznaczyć na przetopienie. Rylski zrobił wszystko, byle po renowacji memorialny krzyż znalazł swoje miejsce na Tarasowej Górze, gdzie stać mu wiecznie! Maksym Tadejowycz zabiegał o budynek Kaniowskiego Muzeum T. Szewczenki, aby ozdobić go majoliką według motywów ludowych, — jak to zamierzył autor projektu architekt i artysta Wasyl Kryczewski. Dbał o poskromienie szału procesów erozyjnych, aby zapobiec niszczeniu Tarasowej Góry przez wąwozy. Wyrósł, rozpostarł do słońca krępe gałęzie dąbek Maksyma Rylskiego, zasadzony przez poetę w 1961 roku. W przeciwieństwie do powszechnej wtedy pogardy dla ukraińskiego słowa Rylski utwierdzał nasz język jako uniwersalny fenomen bytu narodu, jako nośnik pamięci historycznej, jako miarę duchowości obecnego i przyszłych pokoleń.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
PO SĄSIEDZKU rium, a nawet ziemia, zamknięta obwodem drutu kolczastego i wieżami strażniczymi. Faszystowscy w pełni wykorzystali wynalazki i doświadczenie mos-
Tłumaczenie maszynowe
(Ciąg dalszy. Początek zob. nr 13) W autobusie nie odczuwało się pogody; było ciepło i przytulnie. Kiedy nasze przejazdy do kolejnego nowego miejsca odbywały się rano, to i poranne modlitwy prowadziliśmy w autobusie. Modlitwy z brewiarza na odpowiedni dzień, psalmy, modlitwa maryjna (na różańcu — „Zdrowaś Maryjo”), indywidualna i zbiorowa — tworzyły atmosferę jedności w Duchu, nastrój błogości i ukojenia. POWOŁANIE I REPERTUAR Zresztą tak działo się nie tylko rano, ale i podczas każdego mniej lub bardziej długiego przejazdu. Był czas i na odpoczynek, i na indywidualne rozważania modlitewne, i na ciekawe opowieści przewodników, którzy czasami nam towarzyszyli. Chociaż, oczywiście, naszym głównym pilotem i nawigatorem we wszystkich sprawach był ojciec Radosław. Pierwszą połowę piątku spędziliśmy na przejeździe do Częstochowy, gdzie o godzinie 13:00 w najświętszym miejscu Polski — kaplicy Niepokalanej Dziewicy Maryi na Jasnej Górze — miała odbyć się specjalna Msza Święta na cześć Ukrainy. Podczas Mszy, która odbyła się w języku ukraińskim, nasz chór subtelnie i z duszą wykonał hymn duchowy „Pod Twoją obronę” D. Bortniańskiego, „Ojcze nasz” M. Łeontowycza, „Boże, wielki, jedyny, nam Ukrainę chroń” M. Łysenki, psalmy i antyfony. Po Mszy tylko po wyrazach twarzy Polaków, na których otwarcie malowało się przyjemne zdziwienie, zachwyt i wdzięczność, zrozumieliśmy, że był to sukces. W sanktuarium na Jasnej Górze spędziliśmy cały dzień, będąc na wycieczce w niektórych salach klasztoru ojców paulinów oraz w ich wielkim kościele i muzeum, przechodząc Drogę Krzyżową razem z cierpiącym Jezusem, zachwycając się majestatyczną architekturą, rzeźbami i malarstwem, a także unikalną historią tego świętego miejsca, na które przez ostatnie 600 lat, mimo różnych najazdów i okupacji, nie mogła postawić nogi stopa żadnego cudzoziemskiego najeźdźcy. Widzieliśmy też liczne świadectwa wdzięczności Matce Bożej za usunięcie chorób, rozwiązanie problemów rodzinnych i konfliktów. Ściany kaplic są tu gęsto obwieszone sznurami korali, różnorodnymi różańcami, orderami, medalami oraz wyrobami ze srebra, złota, drogich kamieni, a także laskami inwalidzkimi, kulami i ortezami, które zostawili wdzięczni wierni po wyzdrowieniu. Za każdym razem, gdy przyjeżdżam do Polski, obowiązkowo staram się trafić do Częstochowy, do tej cudownej kaplicy na Jasnej Górze, gdzie Najświętsza Matka promieniuje ze słynnej ikony potężną siłą uzdrowienia duszy i ciała. Obiad — bogaty i smaczny — hojnie przygotowały nam siostry nazaretanki, wśród których znalazły się też nasze rodaczki. Wieczorem przejechaliśmy do kościoła parafialnego w jednej z odległych dzielnic Częstochowy. Tutaj właśnie skończyła się Msza Święta i na nas już czekali. Nasz występ koncertowy został przychylnie przyjęty przez publiczność, która głośnymi oklaskami i radosnym błyskiem w oczach reagowała na wykonanie każdego utworu, a zwłaszcza hymnu „Błogosław, duszo moja, Pana”, „Bogurodzico, Dziewico, raduj się” oraz innych utworów, które usłyszeli po raz pierwszy w życiu. Potem był zwyczajny „targ”, kiedy dwóch proboszczów — nasz i polski — operatywnie rozdzieliło nas między parafian. Mnie i Jewhena Drahę wzięła do siebie pani Alicja. W dwupokojowym mieszkaniu na siódmym piętrze „bloku” przywitał nas gospodarz o imieniu… Eugeniusz! Na ścianach sal klasztoru jasnogórskiego — kule i laski chorych, którzy otrzymali uzdrowienie w modlitwach przed obrazem Matki Bożej
Tłumaczenie maszynowe
A zatem trzech Eugeniuszów i pani Alicja, która nieustannie przypominała nam o konieczności „wzięcia jeszcze tego kawałeczka” lub „niech panowie spróbują jeszcze tego serka z pierniczkiem”, mieli podczas kolacji przed telewizorem szerokie pole do wymiany myśli na temat przyszłości Ukrainy i Polski. Wśród pamiątek, które wręczyliśmy gospodarzom, pan Eugeniusz najbardziej docenił pomarańczowy szalik, którego nie zdejmował przez cały wieczór, opowiadając nam, jak tutaj, w Polsce, wszyscy przeżywali za Ukraińców podczas Pomarańczowej Rewolucji. Gospodarz domu od czasu do czasu wyłapywał z pięćdziesięciu kanałów telewizyjnych najnowsze wiadomości, wśród których usłyszeliśmy o śmierci generała Krawczenki, co wywołało lawinę pytań i skierowało rozmowę na tory szybszego zjednoczenia Ukraińców i Polaków, „żeby jak najskuteczniej uwolnić się od tych cholernych Moskali”. Pan Eugeniusz uważa, że najgorętszym pragnieniem wszystkich Polaków jest przeniesienie doświadczeń ukraińskiej Pomarańczowej Rewolucji dalej na Wschód; tylko w ten sposób, jego zdaniem, można uniknąć realnego zagrożenia dyktaturą w Rosji, która wkroczyła na dziką drogę odnowy imperium, podczas gdy Ukrainie z jej bogatą kulturą trzeba szybciej wchodzić do NATO i Unii Europejskiej. W naszą rozmowę o wspólności interesów i bliskości kultur wtrąciła się transmisja telewizyjna o różnorodności mentalności różnych narodów, które zjednoczyły się w UE. Na ekranie – akredytowani w Warszawie dziennikarze – Niemiec (w pomarańczowym swetrze), Szwed, Fin, Francuz, Czech, Polak, przedstawicielka Słowacji oraz Włoch prześcigali się w drwinach i żartach z samych siebie, wspominając tradycje, przysłowia, złośliwości, wystawiając się nawzajem na śmiech wielkiej sali, z której ta audycja była transmitowana na żywo do wszystkich krajów UE. Odbywała się jakaś zdumiewająca kłótnia, która chwilami przybierała dość ostre formy i wyrażenia, jednak za każdym razem wszystko kończyło się śmiechem. Rywalizacja w erudycji (wszyscy uczestnicy rozmawiali po polsku z odpowiednimi akcentami) przebiegała wesoło, swobodnie, ale z oczywistą demonstracją godności narodowej każdego uczestnika. Dość ryzykowna, jak dla mnie, impreza zakończyła się wesoło i optymistycznie, w duchu zgody i wzajemnego zadowolenia. Pomyślałem wtedy: gdyby u nas zorganizowano coś podobnego, raczej nie udałoby się uniknąć rękoczynów. Bo tolerancji również nie można doprowadzać do absurdu, nawet jeśli przedmiotem wyśmiewania są niechby negatywne, ale organicznie przynależne danej nacji nawyki, tradycje, uprzedzenia i strachy. A może właśnie to jest dowodem doskonałości narodów i gotowości do współżycia różnych ludów w zjednoczonej Europie? ZA DRUTEM OŚWIĘCIMIA Spałem źle. Dwukrotnie wstawałem, żeby otworzyć okno i schłodzić pokój zimnym powietrzem z ulicy, gdzie przez całą noc szalała zawieja. Podczas wczesnego śniadania, z którego z jakiegoś powodu zapamiętałem smaczny biały chrzan, na propozycję gospodarzy omawialiśmy temat życia polskiej diaspory na Ukrainie. Potem pani Alicja zaprowadziła nas do kościoła, gdzie odbyła się dla nas specjalna Msza Święta w języku ukraińskim. Podczas śpiewów poczuliśmy już, że zdobywamy doświadczenie, a zatem czuliśmy się pewniej. Ładowaliśmy się do nowego autobusu z nowym kierowcą. Krzysztof od wczorajszego dnia „na złamanie karku” pędził tym autobusem z Neapolu (!) do Częstochowy. Jak opowiedział, najtrudniej było w Alpach, gdzie tysiące aut z trudem posuwały się zaśnieżonymi drogami. Ale hasło „jadę do Polski, żeby wziąć na pokład pielgrzymów z Ukrainy” otwierało mu zieloną ulicę. Tego samego sobotniego dnia odwiedziliśmy kompleks muzealny Auschwitz-Birkenau, po czym u niektórych smakoszy tymczasowo zniknął apetyt. W tym obozie śmierci, gdzie zamęczono kilka milionów ludzi różnych narodowości, do dziś czuć ducha strachu przed śmiercią, który promieniują baraki, kazamaty, cele, karcery, szubienice, piece krematoryjne oraz inne atrybuty „życia” w obozie koncentracyjnym, gdzie życie, zapewne, nic nie kosztowało, ale obowiązkowo opowiedzą o księdzu Maksymilianie Marii Kolbem, który zamienił się życiem ze skazanym (który miał rodzinę i dzieci) i poszedł na śmierć zamiast niego. Na propozycję papieża Jana Pawła II Kościół Powszechny ogłosił M. Kolbego świętym. – Czy wstąpienie Polski do Unii Europejskiej wpłynęło na strukturę i liczebność odwiedzających ten straszny symbol komuno-faszystowskiej epoki? – pytam po zakończeniu wycieczki naszą wspaniałą przewodniczkę po muzeum, panią Danutę Tyszkiewicz. – Tak, bez żadnej wątpliwości: w zdecydowany sposób zwiększyła się liczba odwiedzających, a zwłaszcza młodzieży. Na przykład w Niemczech zwiedzanie obozu w Oświęcimiu wchodzi do obowiązkowego programu szkolnego. Na Zachodzie stale rośnie zainteresowanie Kompleksem Muzealnym „Auschwitz-Birkenau”. W ubiegłym roku z krajów Europy przybyło do nas o 100 tysięcy więcej odwiedzających niż w poprzednim roku. – Czy nie wydaje się Pani dziwnym, że wiele krajów, których obywatele byli więźniami tego obozu koncentracyjnego, ma tutaj swoje wystawy narodowe, a Ukraina – nie? – W muzeum specjalnie wydzielono jeden budynek na wystawy narodowe. Obecnie jest tam wystawa rosyjska, obok – cygańska, francuska, belgijska, innych krajów. Wcześniej była rozszerzona wystawa rosyjska, która całościowo przedstawiała wszystkie narody ZSRR... Obecnie Ukraina jest niepodległym państwem, a zatem może tutaj mieć własną wystawę narodową. Zakończenie będzie. Jewhen HOLYBARD Zdjęcie autora P.S. W Krakowie (w 40 kilometrach od Oświęcimia) znajduje się konsulat Ukrainy. Pytanie o godne przedstawienie ukraińskiej godności narodowej w Oświęcimiu w formie wystawy na już wydzielonej do tego powierzchni podnoszono jeszcze cztery lata temu. Czego brakuje? Chyba godności. Nad bramą wejściową do obozu koncentracyjnego Auschwitz napis: „Praca czyni wolnym”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
który oprócz tego, że potwierdził dawną konstytucję miasta, nadał Mikołajowi jeszcze szereg wolności i przywilejów. Od tej pory miastu zezwolono na produkcję piwa, wódki, miodów pitnych, organizowanie trzech jarmarków rocznie i, co najważniejsze, posiadanie własnego herbu i pieczęci. Zgodnie z dekretem herb wyglądał następująco: „Na niebieskim polu dąb wyrwany z liśćmi i gołębiem, a po lewej stronie od niego postawiony do ziemi topór, ostrzem zwrócony w prawo, wszystko w naturalnych postaciach i barwach”. Wiarygodność właśnie takich elementów herbu długo budziła wątpliwości u naukowców, ponieważ we wszystkich polskich i litewskich informatorach znajdowały się dane, że herbem miasta Mikołaj nad Dniestrem jest Leliwa (na błękitnym tle złoty półksiężyc rogami do góry i sześcioramienna gwiazda nad nim). Najważniejsze jest to, że w słynnych badaniach wyta”, których wychowankowie z czasem zasilili szeregi Ukraińskiego Legionu Strzelców Siczowych. Legion Ukraińskich Strzelców Siczowych był jedyną jednostką wojskową armii austriackiej, która posiadała własny Kosz i Wyszkolenie (struktury do naboru i przygotowania rekrutów). W latach 1916—1918 stacjonowały one na terenach Mikołajowszczyzny. Urodzeni w Mikołajowie nie raz wyróżniali się w walkach i marszach legionu, jednak większości z nich przyszło podzielić jego tragiczny los. W latach II wojny światowej mieszkańcy Mikołajowszczyzny aktywnie włączyli się w walkę narodowowyzwoleńczą w składzie krajowego prowodu OUN—UPA. Dowodem na to są liczne pomniki historyczne i zbiorowe mogiły na terenie miasta, a także świadkowie i uczestnicy tamtych wydarzeń, których ma niemal każda mikołajowska rodzina. TUTAJ WCIĄŻ ŻYJĄ „KOPACZE” Kopaczami od dawna nazywali mieszkańców Mikołajowa mieszkańcy sąsiednich wsi i miasteczek. Korzenie tego przezwiska zaplątały się w licznych podaniach i legendach, z których najbardziej prawdopodobne są dwie. Według pierwszej wersji kopaczami mikołajowian ochrzczono dlatego, że miasto otoczone jest licznymi kamieniołomami, gdzie mieszczanie do dziś wydobywają glinę i piasek. Obecnie produkcja jest zmechanizowana, ale w dawnych czasach niezbędny materiał wykopywano ręcznie. Ludzie, którzy zajmowali się kopaniem, byli dość zamożni i często z wyższością traktowali swoich biedniejszych sąsiadów, więc słowo „kopacz” w mikołajowskim wariancie oprócz innego niesie negatywne zabarwienie. Używa się go nawet teraz w stosunku do nadmiernie dumnych i pysznych mieszkańców Mikołajowa. Inna wersja pochodzenia nazwy „kopacze”, według podań, sięga czasów powstania miejskiego 26 maja 1599 roku. W legendzie mowa o tym, że przed rozpoczęciem powstania mieszczanie zebrali się za miastem na radę (w tym miejscu powstał przysiółek, nazwany Radiwem na pamiątkę tych wydarzeń). Szlachcicowi i miejskim starszym, którzy popierali pana, odcięto głowy i zakopano za miastem. Od tamtych czasów nazywają mikołajowian „kopaczami”. Ale jak by nie było, z kopaczy wywodziło się niemało wybitnych działaczy ukraińskiej nauki, kultury i sztuki. (Ciąg dalszy nastąpi) Halina ZARYCKA, m. Mikołajów obw. lwowskiego. Zdjęcie autorki
Tłumaczenie maszynowe
KTO STAŁ U KOŁYSKI MIASTA? Dokumentalne źródła, które zawierają informacje o dawnej historii Mikołajowa, zachowały się bardzo słabo i skrajnie nierównomiernie. Wynika to z faktu, że mieszczanie nie chcieli przekazać swoich najdawniejszych dokumentów do tak zwanego Archiwum Bernardyńskiego we Lwowie i przechowywali je w swoim ratuszu, który spłonął podczas pożaru we wrześniu 1914 roku. Liczni miejscowi badacze odtwarzali historię miasteczka, powołując się na wzmianki o nim w polskich przewodnikach geograficznych i encyklopediach, ponieważ nowszej literatury nie było (w czasach radzieckich historii galicyjskich miasteczek poświęcano zbyt mało uwagi). Dokumentalnie potwierdzona jest wersja, zgodnie z którą Mikołajów rozpoczął swoje istnienie 20 lutego 1570 roku, kiedy polski król Zygmunt August podpisał przywilej o założeniu miasta i nadaniu mu prawa magdeburskiego. Powstanie miasta jest ściśle związane z osobą Mikołaja Tarły — chorążego sandomierskiego, a później sekretarza na dworze królewskim. Ten młody możnowładca był w gronie najbliższych dworzan króla i odpowiadał za ochronę jego żony — królowej Barbary Radziwiłłówny. Kiedy 8 maja 1551 roku nagle zmarła (współcześni nie wątpili, że młodą królową wpędziła do grobu matka Zygmunta — Bona Sforza, która nie lubiła synowej), Mikołaj Tarło opuścił dwór. Jednak po kilku latach trudności finansowe zmusiły go do powrotu. Zygmunt August radośnie przyjął towarzysza młodości i spełnił jego prośbę dotyczącą założenia Mikołajowa. W przywileju, wydanym Tarle 20 lutego 1570 roku, czytamy: „…my Zygmunt August… postanowiliśmy szlachetnie urodzonemu Mikołajowi Tarle dać moc i władzę, aby on… nad Głęboki Potokiem miasteczko nam, które Mikołajowem nazwę mieć pragniemy, na nowo oczyszczonym miejscu postawić mógł…” Ten pierwszy przywilej stał się podstawą konstytucji miasta. Nowi mieszkańcy otrzymali jedne z najlepszych jak na tamte czasy warunki życia. Przyznano im prawo do własnego samorządu, nie podlegali jurysdykcji żadnych urzędników, a we wszystkich sprawach podlegali sądowi wójta. Ponadto, aby zachęcić nowych osadników, mikołajowian zwalniano ze wszystkich podatków na 20 lat. Miasteczko rozłożyło się w malowniczej dolinie, otoczonej z trzech stron wieńcem gór, których grzbiety tworzyły naturalną twierdzę. Jednak miasto wyróżniało się nie tylko pięknem swojej przyrody, ale także różnorodnymi bogactwami ziemi. W jego okolicach znajdowały się duże pokłady gliny ceramicznej, wapieni ilastych, alabastru, kamienia budowlanego, piaskowców kwarcowych, żwiru, siarki i torfu. Nic dziwnego, że strumienie osadników, zwłaszcza rzemieślników, hojnie płynęły na mikołajowskie ziemie. Konstytucja miasta w składzie przywilejów Zygmunta Augusta (1570) bez zmian była potwierdzana także przez kolejnych królów Polski i Austrii. W 1794 roku przez cesarza Franciszka II Mikołajowowi został wydany dekret, znanego krajoznawcy, wuja znanej mikołajowskiej pisarki Uliany Krawczenko Antona Schneidera, również zachowuje się wizerunek herbu Leliwa z łacińskim napisem: „Herb miasta Mikołajowa”. Tajemnicę prawdziwego mikołajowskiego herbu badaczom udało się odgadnąć dopiero pół wieku temu. Jak się okazało, około 1555 roku na Podolu, w pobliżu Płoskirowa (dzisiaj Chmielnicki) wojewoda ruski Mikołaj Sieniawski założył miasto i nazwał je na swoją cześć Mikołajowem. Herbem rodziny Sieniawskich również była Leliwa, więc właśnie Leliwa stała się herbem miejskim w 1571 roku. W tym samym roku zmarł Mikołaj Tarło. W ten sposób Anton Schneider błędnie przypisał herb podolskiego Mikołajowa Mikołajowowi nad Dniestrem. Jeszcze jednym dowodem na korzyść herbu z elementami „gołębia i dębu” jest to, że siekiera przy korzeniu dębu — to herb Tarłów. Sam dąb symbolizuje miasto, a gołąb w heraldyce służy jako symbol pokory i czystości. Takie elementy były obecne w herbach wielu ówczesnych miast: Radomyśla, Torżka, Pronska i innych. Dzięki otrzymanym przywilejom miasto szybko się rozwijało, przeżywając okresy upadku i rozkwitu. W przededniu Pierwszej wojny światowej życie społeczno-polityczne w Mikołajowie wrzało. Pomimo prowincjonalnego charakteru i oddalenia od centrów powiatowych, w mieście i okolicznych wsiach rosła aktywność towarzystw patriotycznych „Sicz”, „Sokół”, „Proświta”. Tak już skonstruowany jest człowiek, że postrzega świat asocjacyjnie. Nazwa miasteczka, o którym będzie mowa w tym artykule, jest współbrzmiąca z nazwą wielkiego portowego ukraińskiego miasta — Mikołajów. Już zwyczajnym dla mieszkańców niewielkiego 15-tysięcznego Mikołajowa nad Dniestrem, który znajduje się na Lwowszczyźnie, jest to, że przy wzmiance o ich rodzinnym mieście w wyobraźni rozmówcy pojawiają się statki, porty, morze. Ale nasze miasteczko jest inne — lekko pokryte pyłem historii, który dodawał siwizny jego skroniom przez kilka wieków, oraz cementowym prochem, który odcisnął swoje piętno w ostatnim czasie, — ono chwyta za wzrok małymi uliczkami, schludnymi domkami, szczerymi, dusznymi mieszkańcami.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Redakcja „Słowa Proświty” zwróciła się z prośbą do pisarza i artysty Jurija Łohwyna, aby jeszcze raz przypomniał o każdym z bohaterów wykonanych przez niego 17 miniaturowych portretów przywódców Państwa Kozackiego, którymi byli Dmytro Wysznewecki-Bajda, Petro Sahajdaczny, Bohdan Chmielnicki, Iwan Wyhowski, Juraś Chmielnicki, Pawło Teteria, Iwan Brzuchowiecki, Petro Doroszenko, Demko Mnohohriszny, Mychajło Chanenko, Iwan Samojłowycz, Iwan Mazepa, Iwan Skoropadski, Pyłyp Orłyk, Pawło Połubotok, Danyło Apostoł, Kyryło Rozumowski. O nich możecie dowiedzieć się, czytając nasz tygodnik. Nawet w czasach całkowitego upadku ziem ukraińskich w składzie państw sąsiednich portrety paradne („parsuny”) przechowywano w wielu dworach szlacheckich, należących do potomków starszyzny kozackiej. Szczególnie wiele takich prywatnych zbiorów znajdowało się na Lewobrzeżu, w dawnej Hetmanszczyźnie. Wizerunki hetmanów i starszyzny kozackiej — zarówno wysokiej klasy fachowej, jak i ręki ludowych mistrzów w stylu „naiwnym” — spotykano na ścianach słynnych świątyń i wiejskich cerkwi. Niemało namalowano przywódców kozackich w klasztorach. Tak, w Soborze Uspieńskim Ławry Pieczerskiej w Kijowie, zniszczonym podczas okupacji przez dywersantów-czekistów, znajdowały się wizerunki dwunastu hetmanów. A wśród nich — także portret Bohdana Chmielnickiego w pełnej postaci. Był też portret Mazepy, któremu właśnie tutaj, z rozporządzenia rosyjskiej cerkwi na rozkaz Piotra I, corocznie wygłaszano „anatemę”. Wizerunki Ojca Chmiela były wymalowane także na drewnianych ścianach wiejskich cerkwi, na ikonach Opieki Matki Bożej. Lecz jeszcze za czasów carskich rozpoczęło się niszczenie tych wizerunków pod różnymi pretekstami. Ale prawdziwe, katastrofalne niszczenie zaczęło się wtedy, gdy armie rosyjskiej i niemieckiej korony zmagały się o panowanie w Pierwszej wojnie światowej. Rozlatywały się w drzazgi starodawne cerkwie, płonęły klasztory. Kiedy zaś nastała rewolucja 1917 roku, a za nią wojna domowa — zaczął się niesłychany rabunek. A grabić było co: i w rodowych majątkach, i w starodawnych klasztorach, i w cerkwiach. Kosztowności „szarikowy i szwondery” zabierali dla „sprawy Światowej Rewolucji”. Wszystko inne — niszczyli i palili. Potem — fala kolektywizacji z Hołodomorem. Wtedy nadeszła kolej i na wiejskie cerkwie z ich starodawnymi obrazami i malarstwem jeszcze z czasów kozackich. Coś z epoki hetmańskiej mimo wszystko udało się uratować. Większość entuzjastów-muzealników, którzy zbierali starożytności, zginęła lub została pozbawiona pracy w czasach Wielkiego terroru lat 30. A jednak w muzeach przechowywano nie tylko portrety hetmanów i starszyzny kozackiej, ale także klejnoty kozackie i kosztowne regalia. Druga wojna światowa zniszczyła bodaj najbogatsze i najlepsze zbiory ukraińskich starożytności w Czernihowie i Połtawie. Ten sam zły los nie ominął też muzeów innych miast. Najwięcej skarbów historycznych zginęło w pierwszych dniach wojny, kiedy niemieckie „asy” waliły bombami burzącymi w naszych ludzi, świętości i skarbnice kultury. Do naszych czasów dotarły żałosne resztki portretów starszyzny kozackiej, które znajdowały się na Ukrainie przed 1914 rokiem. W antykwarycznych, przedrewolucyjnych książkach i wydawnictwach lat 20. portrety hetmanów i starszyzny nie zawsze były autentyczne. I ich jakość do wykorzystania w pracy nie zawsze była wystarczająca. Z takim materiałem należy być bardzo ostrożnym: patrzeć, czy to reprodukcje z ówczesnych portretów, czy z późniejszych kopii, czy po prostu wytwór wyobraźni artysty. Zatem dobór postaci do miniatur pocztowych odbywał się według kryterium historycznej wiarygodności. Niektórzy hetmani mieli po kilka ówczesnych wizerunków, z reguły — zupełnie niepodobnych do siebie. Trzeba było zatrzymać się na tym portrecie, który najbardziej odpowiadał opisowi osoby hetmana oraz jego charakterystyce w kronikach historycznych i pamiętnikach. Początkowo przyszły znaczek wyobrażano sobie jako portret-„parsunę” czasów kozackich w ośmiokątnej barokowej ramce, obramowanej kozackimi klejnotami i regaliami, albo „armaturą”, jak to nazywano w wizerunkach heraldycznych. W prawym i lewym „skrzydle” znaczka miały być wizerunki związane z działalnością, z miejscami pobytu przedstawianego hetmana, czy jakimiś momentami z jego biografii, czy po prostu obrazy wydarzeń tamtego czasu. Przewidywano, że znaczki będą dwukolorowe i stylistyką wykonania zbliżać się będą do stylistyki metalografii. Po przejrzeniu pierwszych szkiców przyszłej serii nastąpiła przerwa w pracy. Kiedy zaś znów powrócono do tematu hetmańskiego, okazało się, że na radę artystyczną przedłożyło swoje szkice projektów jeszcze dwóch twórców. Lecz rada artystyczna zatwierdziła moje rozwiązanie tematu: zaproponowano mi, bym opracowywał serię dalej. Tylko nie dwukolorowo, a polichromowo. To znacznie ułatwiło zadanie. Chociaż uważam, że dwukolorowe miniatury w stylu „retro” byłyby znacznie bardziej przekonujące. Przy tworzeniu pierwszych znaczków do każdego jeszcze nie zamawiano koperty „Pierwszy dzień” z oryginalnym rysunkiem. I w pierwszych znaczkach wokół ośmiostronnej barokowej ramy wymalowana jest „armatura”, dodano też wizerunki relikwii. Na przykład na znaczku „Iwan Mazepa” — wizerunek bandury, na której grał Iwan Mazepa. Później, kiedy do każdego następnego znaczka wprowadzono kopertę artystyczną, pojawiła się możliwość przeniesienia „armatury” na rysunek koperty, przez co na znaczku zwolniło się miejsce na rysunek na „skrzydłach”. Wybrana konstrukcja znaczka pozwoliła elastycznie wykorzystywać płaszczyzny dla wizerunków. Pierwsze dwa znaczki „Petro Kona-bardzo rzadko drukowano chyba tylko wizerunki Sahajdacznego i Wyszneweckiego-Bajdy. Innych portretów hetmańskich nikt nie widział i nie znał. Taka była wytyczna ideologiczna — nie przypominać o Hetmanszczyźnie. We wszystkich badaniach historycznych, podręcznikach, encyklopediach, literaturze pięknej jeśli nawet były portrety hetmanów, to tylko słowne. A i takimi słowami te „portrety” były wypisane, że czytelnik, nawet zobaczywszy wizerunek „niedobrego” hetmana, widział w nim Samijło Wełyczko w swoim latopisie
Tłumaczenie maszynowe
Chmielnickiemu i Piotrowi Doroszence by nie uwierzyli. Było też wiele problemów z portretami dwóch hetmanów — Samojłowicza i Mazepy. Okazało się, że reprodukcji ich portretów zachowało się więcej niż innych. Dwa niezwykle ciekawe portrety Samojłowicza znajdowały się w książce słynnego historyka sztuki Platona Biłeckiego. Jeden (w pełnej postaci) — z malowidła ściennego monasteru Hustyńskiego. Drugi — reprodukcja z utraconego portretu olejnego, bardzo niedoskonałego pod względem proporcji, jednak hetman ma tu najbardziej przekonujący wygląd z psychologicznego punktu widzenia. Bo otwarcie czyta się na jego twarzy i rozum, i pychę, i podstępność. Portrety portretami, ale przecież na wcześniejszych znaczkach były już przedstawione nie tylko wydarzenia z życia hetmanów, ale i miejsca czy realne budowle związane z ich życiem. Znalazłem książkę o historii architektury miasta Tobolsk, gdzie zreprodukowano ryciny-panoramy Tobolska, współczesne fotografie budynków i ulic. Lecz okazało się, że najpiękniejsza panorama To-czasu przyszło mi odwiedzać sławnego ukraińskiego historyka sztuki Stefana Andrijowycza Taranuszenkę. Żył on w strasznej nędzy, swoją drogocenną fototekę trzymał w pudełkach, sklejonych własnoręcznie ze skrawków używanego kartonu. A w tych pudełkach w starych kopertach przechowywały się dawne fotografie, przeważnie — odbitki kontrolne ze szklanych negatywów. Zdjęcia robił w przededniu kolektywizacji i na samym początku Hołodomoru. Szklane negatywy (nie wszystkie) przechowywały się w Charkowie w fotolaboratorium. Właśnie tam trafiła bomba! A oto próbne odbitki ocalały i znów trafiły do rąk Stefana Andrijowycza, kiedy wrócił na Ukrainę po Gułagu i zesłaniu. Wśród wyblakłych, ledwo widocznych obrazów zniszczonych cerkwi, chat, stodół, zajazdów i karczm, zniszczonych żydowskich bóżnic, zauważyłem portret człowieka w pysznej hetmańskiej czapce. Zapytałem — kto to? Okazało się — reprodukcja ze zniszczonego portretu Mazepy. Wtedy skopiowałem, nawet nie wyobrażając sobie, do czego ten portret będzie mi potrzebny, i nie przyszło mi do głowy w 1974 roku, kiedy przerysowywałem portret z wyblakłego, wyblakłego papieru, że otrzymam państwowe zamówienie na miniaturę tego „przeklętego” Hetmana. A jednak się zdarzyło! I zrobiłem, a tłem dla portretu dałem Sobór Mikołajewski, zbudowany staraniem i kosztem Iwana Mazepy, który w połowie lat 30. rozwalili entuzjaści-komsomolcy. W pracy nad innymi projektami bardzo pomogły mi podróże po Ukrainie. Szczęście miałem malować nieprzystępne mury twierdzy chocimskiej, — te mury pamiętały i kule kozackich muszkietów, i kule polskich armat. Byłem w Teodozji (średniowiecznej Kaffie), niegdyś największym niewolniczym rynku na Morzu Czarnym. Malowałem wieże twierdzy genueńskiej, w której swego czasu zasiedli janczarzy, a ich stamtąd wykurzyli i posiekali na kapustę zwycięzcy sławnego Sahajdacznego. I w Kamieńcu Podolskim twierdzę malowałem. Z tego mostu, gdzie turecki kat jedwabnym sznurem udusił Jurasia Chmielnickiego. A także słynną okrągłą wieżę w Ostrogu, która potem tak przydała się do znaczka „Mychajło Chanenko”. Teraz, kiedy cała seria „poszła w świat”, a gdzieniegdzie już trafiła do klaserów kolekcjonerów, widzisz, że niektóre znaczki warto byłoby przerobić. Zwłaszcza pierwsze dwa — „Sahajdacznego” i „Mazepę”. Ale… Sprawa zakończona. z jeszcze byli przy buławie. Pierwszymi biografami hetmanów byli ludowi śpiewacy — kobziarze i lirnicy. Układali dumy i pieśni — i to takie, że je, przy wszystkich zakazach, śpiewano setki lat bez przerwy na wszystkich etnicznych ziemiach ukraińskich. Jeszcze wtedy kozaccy kronikarze pokazali, że śmiertelny rozłam w kozackich elitach zaczął się nie przez wewnętrzne swary, a przez zdradę Kozackiej Ukrainy przez jej prawosławnego sojusznika — Moskwę. Kozacki kronikarz bolska z murowanymi budowlami — to wszystko po śmierci Samojłowicza. Bo ten drewniany Tobolsk i twierdzę, w której konał na zesłaniu hetman, zniszczył pożar. Trzeba było korzystać z kilku bardziej niedoskonałych rysunków, jednak bliższych chronologicznie do czasu zesłania Samojłowicza. Z portretów Mazepy wybrałem najbardziej ryzykowny wariant. Swojego podaje jeszcze 12 wspaniałych, ciekawych portretów hetmańskich. Sądzę, że te portrety Wieliczkowskie są najbliższe swoim prototypom. U niego portret Bohdana Chmielnickiego wcale nie jest paradny, nie „parsunowy”, a kameralny, głęboko psychologiczny i prawdziwy — zupełnie niepodobny do powszechnie używanych portretów-parsun czy kopii kopii z obliczem Ojca Chmiela. A, na przykład, portret Jurasia Chmielnickiego w ogóle nie pozostawia żadnych wątpliwości co do podobieństwa, bo pasuje do charakterystyki tej osoby, jak żaden inny. A oto portret Piotra Doroszenki u Wieliczki wcale nie jest taki, jak portret-parsuna z nagrobka w cerkwi pod Wołokołamskiem. Kiedy patrzysz na „parsunę”, to nie wierzysz, że ten szlachetny bohater może porzucić swoje zwycięskie wojska pod dowództwem innego człowieka i pognać do domu, żeby dać nauczkę niewiernej żonie. W kronice Doroszenko jest bez brody, twarz surowa, okrutna i dość grubiańska. Przyjrzawszy się, widzisz, że ten człowiek z zazdrości mógłby i głowę ściąć. Z tych trzech portretów Wieliczki wykorzystałem tylko portret Jurasia Chmielnickiego. I uwierzyli, i Wieliczce, i autorowi znaczka. A oto Bohdanowi Wieliczki Jurij ŁOHWYN
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…szewicz Sahajdaczny” i „Iwan Mazepa” wyszły tylko z jednym „skrzydłem” wizerunku po obu stronach portretu. Mimo przyciętego rysunku przychylnie przyjęły je prasa i Towarzystwo Filatelistyczne. Trzeci znaczek z serii hetmańskiej, a mianowicie „Bohdan Zynowij Chmielnicki”, wykonałem bez żadnych przycięć. Zbieg okoliczności pozwolił powrócić zarówno do pierwotnego formatu, jak i do symetrii wizerunków. Chodzi o to, że w 1995 roku obchodzono 400. rocznicę urodzin Bohdana Chmielnickiego. Materiału przygotowawczego było dość, jednak z powodu krótkiego terminu projekt szkicu trzeba było wykonać w warunkach siły wyższej. Choć bowiem w Kijowie znaczki drukowano już we własnej bazie poligraficznej, poligrafom potrzebny był zapas czasu ze względu na możliwe trudności, pomyłki lub kłopoty w procesie wykonywania kliszy. Właśnie pośpiech i napięcie związane z terminem emisji odwróciły uwagę rady artystycznej od tego, że szkic przedstawiono nie jak poprzednie, lecz z prawym i lewym „skrzydłem”. Trzeba było bardzo ostrożnie pracować z portretami hetmanów. Trudność i ryzyko polegały ponadto na tym, że w czasach radzieckich, oprócz Bohdana Chmielnickiego,
Były to jedynie przebiegłość, pyszałkowatość albo starcza niemoc. Wśród hetmanów, których portrety przyszło mi przenieść na płaszczyznę miniatury na znaczku, oczywiście nie było „aniołów” ani „cherubinów”. Byli wśród nich i bohaterowie, prawdziwi wodzowie, byli też i kilku prawdziwych sług szatana. Ale kiedy radzieccy historycy pisali, że Piotr Sahajdacznyj prowadził „ugodową politykę wobec polskiej szlachty”, to automatycznie wymazywało ze świadomości fakt, że to właśnie Sahajdacznyj wielokrotnie uwalniał naszych jeńców z łap krymskich ludojadów czy tureckich handlarzy niewolników! A najlepszy z kozaków, który za wszelką cenę starał się zachować jedność kozaczyzny, Piotr Doroszenko — pisali — prowadził politykę „wrogą interesom narodu ukraińskiego”. O „zdrajcy narodu ukraińskiego” Mazepie nawet nie ma co wspominać… Za czasów radzieckich obowiązywała sformułowana przez Piotra I zasada, że wszyscy ukraińscy hetmani od Bohdana Chmielnickiego do Iwana Skoropadskiego to zdrajcy. Temat Hetmanszczyzny w świetle rzeczywistych wydarzeń i z udziałem prawdziwych postaci był objęty tabu i wypłukany z treści. Jednak życie i dzieje hetmanów zawsze interesowały ludzi. Pisano o nich już w tamtych odległych czasach, gdy i kozacy się nie wyrodzili, a hetmani
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Te słowa Mikołaja Gogola Ołeksandr SzoKało wybrał na epigraf do swojego eseju o pielęgnowaniu ładu, którego pierwsze rozdziały zostały wydrukowane w nr 6 „SP” z 10–16 lutego 2005 r. Czytelnik miał okazję poznać głęboką istotę pojęć: kochanie, miłość, to co duszewne, to co duchowe — i pojąć współzależność oraz ważność tych pierwocin Wszechjednego Świata w życiu człowieka, a także rolę człowieka — jako ucieleśnienia sił biologicznych i duchowych — w harmonijnym systemie Światowego Ładu. W jakiej społecznej formie związku mężczyzny i kobiety najpełniej realizuje się kochanie? Jak natura karze człowieka za naruszenie prawa moralnego? Na jakich zasadach wychowywać dzieci, aby stawały się społecznie dojrzałymi ludźmi? Jak od wieków na Ukrainie wybierano sobie parę i wypróbowywano siłę kochania? Na czym polega sekret dyni podczas swatów? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań szukajcie w poniższej oraz w następnych publikacjach Ołeksandra SzoKały, gdzie autor proponuje, by w nowy sposób, przez pryzmat działania wyższych praw, spojrzeć na małżeństwo, rodzinę, ród, naród. MAŁŻEŃSTWO — WYRAZ WSZECHJEDNEGO ŁADU Naturalne instynkty i serdeczne uczucia dwojga wybranków harmonizują się w małżeństwie i podporządkowują Wszechjednej Duchowej pierwocinie — Ładowi: tak Życiotwórczy Ład realizuje się w ludzkiej naturze i dokonuje się genetyczna jedność ludzkiego świata z Wszechjednym Światem. Od tego, na ile harmonijne, uduchowione jest małżeństwo, zawsze zależał dalszy los ludzkich rodów, które żeniły swoich potomków. Dla podtrzymania rodowego i etnicznego genotypu przodkowie nasi znali nie mniej niż siedem pokoleń swojego rodu i dobierali godny do pokrewieństwa ród. W poślubieniu pary młodych samo odnawiała się genetyczna podstawa etnicznego i wszechludzkiego świata. Małżeństwo stało się także środkiem społecznej ochrony intymnych stosunków. W małżeństwie parzystym — monogamicznej rodzinie, opartej na silnym instynktownie-duchowym związku małżeńskim — życiowa energia dwojga zakochanych realizuje się poprzez wyraz pełni uczuć w narodzinach duchowego owocu — dziecka, a nie rozprasza się, jak w pozamałżeńskich stosunkach seksualnych. W małżeństwie małżonkowie pielęgnują duchowo-biologiczną istotę rodziny. Z pojawieniem się dziecka rodzina zaczyna żyć jako dojrzała produktywna komórka etnicznej istoty. Dzieci — to możliwość wyższego urzeczywistnienia ludzkiego życia. RODZINNY INSTYNKT Dzieci jako duchowo-biologiczny owoc poślubionej pary są dopełnieniem tworzenia rodzinnego świata, który rodzi się z siły rodzinnego instynktu, w którym przejawiają się i naturalne potrzeby seksualne, przepełnione serdecznym uczuciem, i siła intelektu zakochanych, i ich wola życia. Samodzielne potrzeby seksualne ludzie zaspokajają i w cudzołóstwie, a intelektualnie mogą kontaktować się, żyjąc niezależnie od siebie. Jednak tylko w życiu rodzinnym seksualna i intelektualna wzajemność nabierają wyższego, wszechświatowego sensu. Wszak rodzinny świat — to organiczna cząstka Wszechjednego Świata, i w jego parzystej jedności przejawia się binarna życiotwórcza istota Wszechświata. Rodzinny instynkt mają i ptaki, i zwierzęta, lecz tylko u ludzi jest on przemyślany. U wielu dzisiejszych ludzi rodzinne instynkty są przytłumione w wyniku życia w antyhumanitarnym systemie państwowym. Komunistycznemu reżimowi potrzebne były nie całościowe zdrowe rodziny, a rozdzielone jednostki niewolnej masy pracującej. Stąd masowe rozwody i istnienie formalnych rodzin. Spełnia się w Świecie rodzina, którą założono na naturalnym rodzinnym instynkcie, a nie na przemijającym romantycznym zachwycie. Taka rodzina staje się środkiem biologiczno-duchowej samorealizacji każdego z małżonków, środkiem przedłużenia ludzkiego rodu. Dziecko pojawia się w ziemskim świecie z woli Wszechjednego („Posłał Stwórca dzieciątko”) i ma szczęście oraz miejsce pod słońcem, kiedy rodzice uświadamiają sobie tę Najwyższą wolę. RODZINA — PIERWOKOMÓRKA ETNICZNEJ ISTOTY Od funkcji narodzin duchowego owocu pochodzi pradawna ukraińska nazwa ludzkiej rodziny — rodyna. Ten duchowy archetyp jako owoc etnicznej samoświadomości naszych przodków objawił się we wszechsłowiańskim mianie słonecznego Ducha Życia — Roda oraz opiekunek życia — Rodyc. Wspólną z nimi światłonośną etymologię mają także pradawne ukraińskie miana duchowych życiotwórczych sił — Ład i Łada, które określają parzystą naturę ukraińskiej oryjskiej rodziny, której istota realizuje się w harmonijnym połączeniu dojrzałego męskiego rozumu i czystej kobiecej duszy. Stąd nasze pradawne zwracanie się łado (kochany, kochana). Stąd sens pojęć ładu i radości w rodzinie, ładownia i radowania się w Ludzkim Świecie. Stąd też prawo moralne Ukraińców: „Kochanie daje ład wszystkiemu”. Rodzina jako pierwokomórka Ludzkiego Świata, zrealizowanego w różnorodnej naturze plemiennych, etnicznych organizmów, samorodzi się w intymnym połączeniu męskiej i kobiecej pierwociny. Tak w energoproduktywnej interakcji dwóch kosmicznych pierwocin — jasnej i ciemnej, aktywnej i pasywnej, duchowej i materialnej — nieustannie samorodzi się-samoodradza Wszechjedny Świat. Ludzka rodzina siłą kochania przyłącza się do Najwyższej Miłości, włącza się w proces Bezwiecznego Życia i urzeczywistnia Prawo Wszechjednego Ładu, któremu mają podporządkowywać się wszystkie prawa społeczne. I właśnie ludzka rodzina, która kieruje się w swoim osobistym życiu wolą kochania, jest głównym prawodawcą życia społecznego. „Kochanie nie zna prawa” — tę prawdę Ukraińcy od wieków wyznają jako główną zasadę prawa zwyczajowego (naturalnego, niepisanego), dzięki czemu wciąż jesteśmy na Białym Świecie. Bo ludzkie kochanie jako wyraz Jasnej Siły Życiotworzenia — to najwyższe prawo dla człowieka. „Mężczyzna i kobieta — najlepszy na świecie związek” — tak nasz naród scharakteryzował rodzinę jako żywy społeczny model etnicznej istoty. Zgoda życia rodzinnego, moc rodzinnego ducha — to gwarancja jedności i duchowej potęgi narodu: „Gdzie zgoda w rodzinie, tam spokój i pokój”. Do upadku narodu prowadzi upadek każdej oddzielnej rodziny. Kiedy znika w małżeństwie duch życiotwórczego kochania, ludzie tracą wstyd, honor, wolę życia. A stawszy się poddanymi, nie znają poczucia ludzkiej godności: kobiety wyprzedają duszę i ciało, mężczyźni — rozum i ducha. W końcu cały naród wyprzedaje się w niewolę władcom-pasożytom. Aby zdeprawować naród, przede wszystkim deprawuje się kobietę — strażniczkę żywego ognia kochania, pielęgniarkę życiowej siły rodziny i rodowej pamięci. Masowe zdeprawowanie kobiet prowadzi do upadku moralności i do wynarodowienia. Kiedy w ludziach upada etniczna świadomość i wola życia, kiedy znika duch wzajemnego zrozumienia i miłości, to taki naród nie ma już siły wznieść się do poziomu duchowego życia i podnieść się z ziemskiego prochu. Tak stało się i z nami — Ukraińcami. Po tysiącleciach duchowego życia naszych przodków w zgodzie z Wszechjednym Ładem, przez ostatnie trzy i pół stulecia mozolnego przeciwstawiania się etnicznej istoty różnym przybłedom i obcym-pasożytom doznaliśmy strasznego moralnego naderwania. Niekończące się wojny obronne podcięły męską pierwocinę ukraińskiego narodu, a pozostawiona na pastwę losu kobieca pierwocina nie jest w stanie sama obronić świętości życia rodzinnego. Przez cudzoziemskie najazdy oraz przez naszą wewnętrzną samozradę i prostytucję zapanowała między nami niechęć i upadła życiowa wola narodu.
Kiedy naruszona zostaje integralność bytu etnicznego, niezwykle trudno przetrwać jego pojedynczej komórce — rodzinie. Każde świadome małżeństwo powinno pojąć Prawdę, że tworząc zdrową rodzinę, tym samym regenerują, odradzają byt etniczny. Wszak każda pojedyncza rodzina, która żyje według prawa Wszechjednej Miłości, jest nośnikiem etnicznego, a zatem wszechludzkiego i wszechjednego genotypu.
WSZECHJEDNY GENOTYP Genetyczną podstawą Wszechjednego Życia, zrealizowanego w rodzie ludzkim i w różnorodności przejawów wszystkiego, co jednobytowe w Świecie, są pierwiastki męski i żeński. Jednocząc się w Wszechwładnej harmonii Wszechwyższej Miłości, te parzyste życiotwórcze pierwiastki tworzą kosmiczny genotyp. Ten wszechjedny bioduchowy genotyp jest genetyczną trójjednią Człowieka, Ziemskiej Natury i Kosmosu (Wszechjednego Świata). Wszechjedny Życiotwórczy Kosmiczny Byt (ukraiński mitologiczny Wyraj) ma trójsferyczną strukturę: sferę jądrową Wszechjednej Świadomości, sferę okołojądrową Wszechjednej Zmysłowości, zewnętrzną sferę Wszechjednej Energii. Współdziałanie tych sfer tworzy życiodajną światłonośną pulsację — Wszechjedny Ład, którego integralnym przejawem w ziemskiej naturze jest życiodajny byt ludzkiej rodziny. Sferą jądrową bytu rodzinnego jest męski pierwiastek świadomościowy, sferę zmysłową zapewnia żeńska natura emocjonalna, a razem małżonkowie w duchowo-produktywnej interakcji tworzą wspólną ochronną sferę energetyczną. Wszechjedna zasada trójjedynej życiotwórczej samoorganizacji Kosmicznego Bytu i ludzkiej rodziny przejawia się w moralnej zasadzie dojrzałości integralnej osobowości, która stanowi trójjednię prawdziwego słowa, prawdziwego myślenia i prawego działania. Jednakże indywidualny organizm ludzki nie jest pełnym przejawem Wszechjednego Życiotwórczego Bytu. Sam człowiek może jedynie oczyścić serce, skoncentrować się w sobie i pielęgnować, jak w muszli, własny pierwiastek — duchowe jądro. Ale samotny człowiek nie otwiera się, nie spełnia się w procesie tworzenia życia, nie odnawia Bezwiecznego Bytowania. Od wieków Ukraińcy-Oriowie potępiają samotnictwo, ascetyzm, bo w parze człowiek łatwiej pokonuje wszelką nieczystość, niszczycielski chaos i wzajemną miłością w każdej chwili utwierdza bezwieczność Wszechjednego Życia. Wszystko, co żywotne, życiotwórcze — jest dwupierwiastkowe. W ziemskim świecie dwupierwiastkowość, dwupłciowość powstała na początkowym stopniu samorozwoju życia, kiedy natura przeszła od kopiowania-powtarzania jednopłciowych organizmów w procesie prostego rozmnażania do wielowariantowego tworzenia przez dwupłciowe parzyste połączenia różnorodności indywidualnie niepowtarzalnych organizmów. Ziemska Natura wypracowała swój genetyczny mechanizm włączenia w dwupierwiastkową życiotwórczą pulsację Wszechjednego Świata i właśnie dwupłciowość zapewniła wszystkiemu, co istnieje na Ziemi, energoproduktywne przetrwanie. Świat Ludzki przetrwa biologicznie i duchowo dzięki monogamicznej rodzinie. Męskie jest pierwotne w planie kosmicznym, a żeńskie — w ziemskim (wspomnijmy o samozarodzeniu Pierwszomatki — Łady w jasnej sile Pierwszoojca — Łada). Jednakże byt matczyny sam niezmiennie rodzi męski pierwiastek dla przyłączenia Ziemskiego Życia do dwupierwiastkowej pulsacji procesu kosmogenezy. Zatem w planie Ziemskim mężczyzna jest zrodzeniem i funkcją kobiety, a w Kosmicznym — kobieta jest zrodzeniem i funkcją mężczyzny. Dlatego siła męskiej funkcji w życiu rodzinnym zależy od siły kobiecego serdecznego uczucia, które pielęgnuje męskiego ducha. A już mocą męskiej świadomości świat rodzinny jednoczy się z Wszechjednym Światem. Przez długi okres rozwoju byt ludzki jako uniwersalny duchowo-biologiczny przejaw energoproduktywnej interakcji natury i Kosmosu pomieścił w sobie genetyczne cechy wszystkich ziemskich istot. Człowiek został obdarzony jeszcze Duchem tworzenia. Dzięki duchowej mocy jest on łącznikiem między ziemskim istnieniem a Wszechjednym Życiem. To przyłączenie do Bezwiecznego człowiek realizuje mocą miłości. Jeśli zaś z powodu niepełności interakcji te dwa pierwiastki popadają w nieład, to upada ich życiodajna moc i rodzinę obsiada pasożytująca nieczystość: niedojrzałe, nieodpowiadające sobie nawzajem pierwiastki ściągają na siebie nieszczęście. Jakże dokonuje się dobór-parowanie i ładunek męskiego oraz żeńskiego pierwiastka? Jak przejawia się kosmogeneza w Świecie Ludzkim? Obecnie proces parowania-związywania się małżonków odbywa się samopas, po omacku. A nasi przodkowie uz- Aby rozłożyć naród, przede wszystkim rozkłada się kobietę — strażniczkę żywego ognia miłości, pielęgniarkę życiowej siły rodziny i pamięci rodowej. gadzali swoją miłość, intymne życie rodziny z Kosmicznym Ładem, korzystając z genetycznej wiedzy o rodowodzie pobierających się, a także z wiedzy astrologicznej o determinacji charakteru człowieka przez położenie planet i gwiazd podczas jego pojawienia się na Świecie. Poprzez zharmonizowanie zakochanych z naturą i Kosmosem ludzka rodzina realizuje w sobie Wszechjedny genotyp, a ludzkie uczucia i świadomość przerastają antropocentryczne granice i sięgają Wszechjednej Miłości. Miłość — to głos genomu, który jest sumą cech genetycznych nabytych przez pokolenia rodu. Jednocześnie miłość — to odrodzenie przez duchowy wysiłek małżonków Jasnej Siły tworzenia życia. W miłości rodzą się piękne i silne dzieci, a w duchowym polu rodzinnego ładu wyrastają z nich godni ludzie. Dlatego o godnych potomkach rodu Ukraińcy mówią: “Rodzice wykochali”. Miłość przekaże się jako duchowo-biologiczny spadek, który na poziomie genetycznym przejawia się w czystości instynktów płciowych, a na duchowym — w świadomej woli tworzenia życia. Naturalny instynkt — to nieuświadomiony przejaw Wszechjednego Życia, który chroni byt ludzki przed degradacją. Ciąg dalszy nastąpi. Ołeksandr SZOKAŁO, m. Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Autor scenariusza i reżyser Jewhen Zabołotnyj pracował nad filmem ponad rok i w końcu zmienił wyobrażenie o życiu: „Trzeba radykalnie zmieniać system medycyny, system wychowania. Trzeba ludziom wyjaśnić, że Biblia to nie przypowieść. Nie przestrzegasz 10 przykazań — chorujesz. Ja już rok nie zażywam leków…”. Muzyka Wiaczesława Artiomowa po prostu idealnie, duchowo i intelektualnie otworzyła świat widzialnych obrazów. Od pierwszej chwili trafiamy w niezwykły wymiar czasowy i energetyczny — wymiar Serhija Sitki. Nasze wyobrażenia o świecie, a co najważniejsze — o życiu i śmierci, ulegają zniszczeniu. W pewnym momencie mózg szaleje od wybuchowego chaosu tworzenia nowego świata. Fizyk jądrowy nagle odkrywa — naukowo, fundamentalnie — naturę życia. Nicość materii. Podstawy życia. Bóg. Wszechświat. Człowiek. Ziemia. Pole koherentne człowieka można rozpatrywać albo jako ducha, albo jako duszę. Ten „elektromagnetyczny szkielet”, wykryty przez uczonego wokół człowieka, jest fundamentalną cechą tego, co żywe. Co więcej, założyciel nowej nauki — fizyki życia — udowodnił, że właśnie to „pole” określa stan ludzkiego organizmu jako całościowego systemu, koordynuje pracę wszystkich organów. I co najbardziej fantastyczne — wynalazca sięgnął jeszcze dalej, tworząc metodykę i środki techniczne, które za pomocą pojedynczych kwantów na poziomie milimetrowego zakresu fal wywołują rezonans w tym koherentnym polu człowieka. W rezultacie uszkodzony (pod wpływem tego, co chrześcijanie nazywają „grzechem”) szkielet odnawia się i z czasem organizm pozbywa się najcięższych chorób… To wszystko w rzeczywistości systematyzuje się później, a poprzedza to, oczywiście, estetyka i napięcie kadrów, charaktery i emocje, efekty specjalne fabularne i liryczne. Ani jednego słowa i ruchu, że tak powiem, z boku. Faktycznie ciągła mowa bezpośrednia i działania bohaterów oraz ich otoczenie, połączone z historyczno-dokumentalnymi kadrami epoki radzieckiej — elementami życia bohatera… Globalność odkrycia zadziwiająco wypływa z głęboko narodowej istoty Serhija Pantelejmonowycza, co nie przeszkadza mu swobodnie i wykwintnie komunikować się z wysokimi rangą obcokrajowcami po angielsku. Właściwie pierwsze kadry „Czwartego” tworzą wizję przerażająco genialnego nadczłowieka, który rzuca wyzwanie światu. Atakuje cię odrażający strach i szaleństwo. Od teraz ukraiński widz ma szansę docenić — co prawda na razie w formacie prezentacyjnym — rzadki pod względem kunsztu film „Czwarty” („THE FOURTH”). Gatunek dokumentalny w żaden sposób nie ogranicza widowiskowości i dynamiki filmu. Stereotypowe wyobrażenia o suchej i niewymagającej dokumentalistyce filmowej natychmiast znikają. Przez 56 minut zanurzasz się w tajemniczy, a jednocześnie otwarty świat realnych, żywych, fantastycznie unikalnych i zarazem bardzo bliskich nam ludzi.
Tłumaczenie maszynowe
Przenikliwe oczy geniusza, wypełniając cały ekran, dosłownie wpatrują się w ciebie i bezapelacyjnie nakazują: „sleep eyes!”. I kiedy twoja świadomość już snuje przerażające wątki typowych amerykańskich blockbusterów i thrillerów, w ostatniej chwili uświadamiasz sobie, że geniusz porusza się wzdłuż znajomych krajobrazów — czyżby Chreszczatyk?! Długi płaszcz powiewa niczym skrzydła, pobielałe od mądrości włosy do ramion, majestatyczny chód, bezgranicznie głębokie i pełne woli oczy. Wydawałoby się, że zwykłe dokumentalne kadry osiągają takie napięcie i artystyczny wyraz, iż centrum wszechświata widza zamyka się wyłącznie na tym człowieku. Idealnie wcielony obraz Mefistofelesa. Jego ruchy niosą w sobie ogromny rozmach i pewne niebezpieczeństwo dla napotkanych ludzi na wieczornym Chreszczatyku. Zastygasz, w każdej chwili oczekując tragicznego zderzenia… Nie znajdujesz, choćbyś nie wiem jak pragnął, jakichś czysto narodowych cech tej persony — to coś nieogarnionego i niepoznanego. Aż tu nagle z jego ust słyszysz ukraiński. Długo się wsłuchujesz: swój czy po prostu uniwersalny? Jednak nasz. Obraz geniusza w ciągu 56 minut nie raz i bardzo głęboko się zmienia. Poprzez kieliszki nieznanego „trunku”, tańce (nieprzeciętny tancerz), rock-and-roll, spotkania, dialogi, deklamowanie prawdziwie wysokiej poezji syna Hliba (syntetyzujący obraz mnicha i młodego nieформаła)… odczytujesz ludzkie cechy geniusza. Samozagłębienie i otwartość, liryczność i fundamentalność. Ponad wszystkim — duchowość. Po prostu oczarowuje jego jedność z naturą. Fizyczne możliwości profesora, mimo wieku, imponują. Codziennie mięśnie przeżywają tytaniczne obciążenie, po prostu wybuch energii i zdrowia. Każdego ranka wędrówka „chińskimi punktami meridianowymi”, stan modlitwy i samozagłębienia. Dziwisz się harmonii tej rodziny — po prostu ideał. Rodzina, która od 20 lat nie zażywa żadnych leków! Chociaż zaczynało się wszystko, jak przyznaje w filmie Iryna Dobronrawowa, od tego, że „gdzieś na drugim czy na trzecim spotkaniu zaczęliśmy się z nim spierać, z nim nikt nigdy się nie spierał”. „Myślę, że to było decydujące… W czym mi jeszcze poszczęściło? W tym, że mój mąż nie ma kompleksu niższości”, — dumnie mówi pani Iryna. Chociaż do tej harmonii, do Boga, a nawet do ukraińskości szli bardzo dramatycznie — przez śmierć własnego syna. Oczywiście, dzisiaj, po odkryciu natury życia (czwartego, kwantowego poziomu organizacji przyrody — po jądrowym, atomowym i molekularnym), profesor Serhij Sitko może pomóc wielu, ale wielkie dokonania mają wielką cenę… A co najważniejsze — Boga nie da się ominąć. Aby skorzystać z wynalazku ukraińskiego geniusza — trzeba odkupić własne grzechy. P.S. W jednym z kolejnych numerów „SP” przeczytajcie wywiad z Serhijem Pantełejmonowyczem Sitkiem. Ołeksandr SOŁONEC Kadry z filmu, udostępnione przez centrum producenckie InsightMedia.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
— Panie Olesiu, kim był dla Pana Pana ojciec? — Jeśli mówić o banalnych rzeczach, to był dla mnie wzorem we wszystkim. Bardzo krótko z nim żyliśmy razem, dlatego wychowanie, wpływy odbywały się poprzez listy. Bardzo ceniłem spotkania z ojcem. Kiedy go aresztowano, miałem siedem lat. Dziesięć lat komunikowaliśmy się głównie epistolarnie. Chociaż co roku z mamą i krewnymi jeździliśmy do niego. Pierwsze widzenie było dla mnie znaczące, wtedy stałem się wielkim patriotą. Na spotkaniu była obecna funkcjonariuszka KGB, która cały czas wrzeszczała: “Rozgawariwajte czełowieczyskim jazykom!” A ojciec mówił, że my jesteśmy Ukraińcami i komunikowanie się w innym języku jest dla nas nieakceptowalne. Przestraszyłem się, że ta kobieta może przerwać nasze spotkanie. Wtedy dorosłem, wtedy zaczęło się kształtowanie mojej świadomości. — W szkole nie było prześladowań ze strony nauczycieli? — Cały czas był nacisk. Organizowałem ucieczki klasy na Wielkanoc do lasu. Nasza dyrektorka była Rosjanką, każdą ucieczkę komentowała tak: “Eti gady połzuczije snowa ubieżali w les”. Mama mówiła mi, że nie warto tak robić, bo dyrektorka ma chore serce, ale ja kontynuowałem organizowanie ucieczek. Ciągle naciskano też na moją mamę. Kiedy ojciec zmarł, byłem studentem drugiego roku Technikum Kultury Fizycznej w Iwano-Frankiwsku. Na drugi dzień jeszcze nie wiedziałem o śmierci ojca, a wezwano mnie do komitetu partyjnego — okazało się, że ta informacja była transmitowana w radiu “Swoboda”. Kiedy studiowałem na Uniwersytecie Lwowskim, zostałem relegowany, chyba nie przez ojca, a przez to, że organizowałem pochód na pogrzeb Wołodymyra Iwasiuka. Nie mogłem znaleźć pracy, nie mogłem przez cztery lata wznowić studiów na uniwersytecie. Wtedy “posadzono” mnie na języku i literaturze, a teraz ci profesorowie przychodzą na moje wieczory autorskie, ściskają rękę i mówią, że nie mieli wyboru. Można mówić o wybaczeniu, bo te wydarzenia mnie zahartowały. — Czy czuło się jakieś wsparcie ze strony towarzyszy ojca? — Jednym z więźniów w sprawie “Ukraińskiego Frontu Narodowego” był ojciec Jarosław Łesiw, prawda, ojcem został później. Otrzymał tylko sześć lat, jako najmłodszy. Kiedy Jarosław Łesiw wyszedł na wolność, to najpierw przyjechał do mnie i mamy, przywiózł list od ojca, w którym było napisane: “Wielkiemu synowi wielkiego ojca”. Rozumiałem, że to kredyt zaufania, ale i tak byłem uskrzydlony. — W jaki sposób Pana ojciec trafił do szkoły milicji? — Jeśli przypomnicie sobie, w krajach nadbałtyckich ruch narodowy podjął taką decyzję — zajmować kierownicze stanowiska. U nas było to niemożliwe. Dla ojca ta profesja była bliska. Chciał innej milicji, ale i tutaj zachowywał się mężnie i uczciwie. Właśnie takim zapamiętali go ludzie. — Jak działalność Pana ojca przyjęli babcia i dziadek? — Wspierali go. Babcia miała 10 dzieci, ale ceniła każde. Babcia robiła na drutach skarpetki dla partyzantów. Zrobiła ich około trzystu. Oni też nas wspierali. Ja, nawiasem mówiąc, cały czas czułem wsparcie jakichś ludzi — nieafiszowane, ale poważne. — A jak ojciec odnosił się do Pana fascynacji poezją? Ciągnę na sobie wiele projektów, niektóre sam finansuję. Podczas Pomarańczowej Rewolucji dawałem koncerty przed studentami. — Fascynacja muzyką — to sposób wyrażania siebie? — Częściowo. Komunikowałem się z ludźmi poprzez poezję. W ten sposób przyjaźnię się z ludźmi, którzy w jakiś sposób zastąpili mi ojca. Taką osobą, nawiasem mówiąc, jest Łeonid Tałałaj. — Inicjatorem wydania albumu wspomnień o ojcu był Pan? — Ja. Ale bez przedsiębiorcy Ihora Melnyka, który był sponsorem projektu, byłoby to niemożliwe. Dla niego to też było jakimś duchowym oczyszczeniem. Wspominał, jak jego ojciec przyszedł kiedyś do domu i szeptem opowiadał mamie o niebiesko-żółtej fladze na przystanku w Hoszowie — ten przypadek był u niego nierozerwalnie związany z imieniem mojego ojca. — Jakie jeszcze projekty wciela Pan w życie? — To projekt edukacyjny “Szkoła”. Nigdy nie odmawiam propozycji wystąpienia przed uczniami. We Lwowie takich wystąpień było około czterdziestu. Robi się to nienachalnie — zadeklarowałem swoje pragnienie poprzez prasę. Projekt dawno wyszedł poza granice obwodu. Na Przykarpaciu występowałem już ze dwadzieścia razy. — Jest Pan autorem wielu zbiorów… — Ośmiu. Trzy ostatnie zostały wysunięte do zdobycia nagrody obwodowej im. Markijana Szaszkewycza. Miło, że docenili nie tylko czytelnicy. Chociaż, powiem szczerze, jestem daleki od Związku. Bywam tam bardzo rzadko, bo ta żywiołowość mnie irytuje. Rolą Związku jest nie tylko zbieranie ludzi, ale i wielka praca oświatowa — równolegle z “Proświtą”. — Czyli pisarz dla Pana to przede wszystkim edukator? — Właśnie tak. Kobzarska forma życia, filozoficzne rozumienie życia, wieczna wędrówka. Kiedy piszesz — potrzebujesz samotności, a kiedy utwór jest gotowy — potrzebujesz komunikacji. Starałem się publikować, dopóki sekretarz czasopisma “Żowteń” nie otworzył mi oczu: długo mnie nie drukowali, bo byłem na “czarnej liście”. A muzyka nie miała takiej izolacji. Dlatego organizowałem wiele występów — z własną orkiestrą muzyków ludowych. Grałem w orkiestrze “Czeremosz” i dużo śpiewałem, za co zostawałem laureatem wielu konkursów — ukraińskich i międzynarodowych. — Pana rodzinie nie przeszkadza zbytnio skoworodowski sposób życia? — Jestem bardzo domowy, choć rzadko bywam w domu. — Pana najskrytsze pragnienie? — Żeby było dobrze mojej rodzinie, narodowi. Jeśli żyję ich bólami i radościami, to niech tych radości będzie więcej. Chcę być dobrym ojcem dla swojego syna. — Sukcesów Panu w pracy i twórczości. — Sukcesów w tym i innym. Rozmowę prowadziła Marija KRYSTOPA. W pamięci zapadł mi i poruszył, częstując hojną garścią wiary i optymizmu, wydawałoby się, zupełnie banalny obrazek: przy wyjściu z Lwowskiego Pałacu Sztuki, gdzie odbywało się Forum Wydawców, wysokoczoły jasnooki młodzieniec, chyba student, z dwiema książkami w ręku. Na te książki zwróciłem uwagę, bo tak się złożyło, że obie przeczytałem niedługo przed Forum. Na pierwszy rzut oka są zupełnie różne pod względem gatunku, zamysłu, wreszcie pod względem wartości artystycznej — miejsca w hierarchii słowa drukowanego. Pierwsza — powieść modnego, światowej sławy prozaika Paulo Coelho “Alchemik”. Druga — książka-album “Mychajło Djak na fotografiach, we wspomnieniach, dokumentach” (Lwów: Spolom, 2004), która ukazała się w ramach serii “Trzy pokolenia Djaków”. Organem UNF był magazyn “Wola i Batkiwszczyna”… I we wszystkie te działania Mychajło Djak, wykonując najbardziej ryzykowne polecenia, wkładał młodzieńczy zapał, umiejętności, energię. Bezpłatnie, bezinteresownie. Bo o jakiej nagrodzie może być mowa, kiedy dążysz do celu. Zaczęły krzątać się służby specjalne. Wywęszyły. W marcu 1967 r. kagebiści rozbili kierownicze jądro organizacji. Przetoczyła się fala aresztowań i procesów sądowych. Mychajłowi Djakowi zasądzono dwanaście lat więzienia i pięć lat zesłania. Włodzimierski Central, łagry mordowskie i permskie nie złamały jego ducha, nie zachwiały przekonań, ale podważyły i odebrały zdrowie. W 1975 r. pod naciskiem światowej opinii publicznej, w szczególności Amnesty International, jego, nieuleczalnie chorego więźnia, zwolniono z łagru, pozwolono umrzeć na Ukrainie…
Jak słusznie zauważył we wspomnieniu jeden z jego współwięźniów, idee państwowości i niepodległości „bez najmniejszych wahań… złożył w ofierze swój los, swoje życie. I wszystko to jakoś zwyczajnie, bez wielkich słów…”. Pokonując ciernistą drogę do celu, Mychajło Diak osiągnął swoje wyżyny, odnalazł swój skarb i przekazał go przede wszystkim swojemu rodowi, a wszystkim żyjącym na Ukrainie pozostawił przykład bezinteresownej służby jej przyszłości. Ważnym potwierdzeniem tego jest także książka-album, tak starannie opracowana przez jego syna – znanego lwowskiego poetę-barda Olesia Diaka. Przyjmijmy jako symbol ciągłości rodu zamieszczoną tam fotografię, na której przy tablicy pamiątkowej z płaskorzeźbą Mychajła Diaka wyprężyli się syn Ołeś i wnuk Mychajłyk, i przepełnijmy się wiarą w wieczność i wspaniałą przyszłość naszego narodu. I umocnijmy tę wiarę, wspominając nieznajomego młodzieńca z książką o Mychajle Diaku w rękach. Wierzmy, że dla niego stanie się ona przewodnikiem przy wyborze celu swojego życia. Wierzmy, że nie tylko dla niego. Mykoła DUBAS, m. Lwów Ołeś Diak oraz Ihor Kałyneć (po prawej) na otwarciu znaku pamięci Mychajła Diaka. Iwano-Frankiwsk, 2 września 2001 roku
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
ojca. Zastąpił mi ojca w sensie duchowym. Uważałem, że jestem bardzo zobowiązany wobec tego człowieka, dlatego częściowo finansowałem stworzenie pomnika, ustawionego na jego grobie (wtedy miałem na to środki po koncertowaniu w Niemczech), potem przygotowałem i wydałem książkę więziennej liryki ojca Łesiwa, która nazywała się “W niebie pieśń się urwała” — to prawie wszystko, co napisał. Mogę powiedzieć o Zynowiju Krasiwśkym, który był dla mnie wzorem. Kiedyś podarował mi swoją fotografię z napisem “Weniu projektu “Szkoła”. To tematyczny zbiór materiałów o człowieku wywodzącym się z głębokich warstw narodu — wiejskim chłopcu, a dokładniej o jego drodze do wymarzonego celu. Właśnie to łączy dwie drukowane rzeczy — przypomnijcie sobie poszukiwanie skarbu i podróż do piramid pasterza Santiago w “Alchemiku”. Zatem wspomniana książka-album odbierana jest jako ilustracja, jako konkretny przykład do abstrakcyjnej fabuły “Alchemika”. Przynajmniej czytając ją, wpadłem na taką myśl. Gatunkowo jest to wydanie popularnonaukowe. Zamieszczone tam dokumenty, eseje, wspomnienia, listy, fotografie — to wiarygodna opowieść o życiowym wyczynie jednego z fundatorów, najaktywniejszego i nieustraszonego uczestnika podziemnej organizacji “Ukraiński Front Narodowy” (UFN), która działała w 1964—1967 latach i zajęła czołowe miejsce w historii walki o ukraińską państwowość narodową na etapie popowstaniowym. Nieakceptowanie bolszewickiego reżimu dla Mychajła Diaka było naturalne — ukształtowało się warunkami życia narodu, którego był cząstką. Na drogę walki z istniejącym wtedy reżimem wstąpił świadomie i dobrowolnie. Dorastał w karpackim kraju, w biednej wielodzietnej rodzinie. W 1952 roku ukończył szkołę średnią. Sercem rwał się tam, skąd dobiegał gwar powstańczych walk, lecz był jeszcze całkiem młody, a ruch oporu wygasał. Postanowił najpierw zdobyć wiedzę i doświadczenie, aby znaleźć inne formy oporu. Włożył obcy dla niego mundur oficera milicji. Znalazł przyjaciół-myślicieli. I załopotały, jako wyzwanie dla ówczesnych rusyfikatorów, niebiesko-żółte sztandary nad Wytwycią, Hoszewem, Morszynem… i szerzyły się od Lwowa do Doniecka po miastach, wsiach, dworcach kolejowych i pociągach, placówkach oświatowych, robotniczych akademikach nawołujące antyreżimowe ulotki… i nakreślał strategię oraz taktykę walki podziemny — Oczywiście, chciał, żebym zajmował się sportem, ale niczego nie narzucał. Ojciec był tolerancyjnym człowiekiem i uważał, że dla dzieci ponad wszystko są geny i przykład rodziców. Dlatego, chociaż chciał, żebym został prawnikiem, nie nalegał. Dlatego do dzisiaj staram się zajmować tym, czym chcę. — Udaje się? — Bardzo ciężko. W ostatniej notce biograficznej napisałem, że wciąż przebywam na pracy twórczej. Ale dla mnie twórcza jest także działalność społeczno-polityczna. Ja Hanna i Mychajło Diakowie. Maj 1959 r. Oles DIAK — poeta, bard, edukator, ojciec małego Mychajłyka Diaka i syn bojownika o niepodległość państwa — Mychajła Diaka. O ojcu, własnych poglądach na świat i swojej roli w świecie pan Oles zgodził się opowiedzieć naszym czytelnikom.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
czasem nawet w ekstremalnych warunkach. Prezydent ogłosił również przyznanie Dmytrowi Hnatiukowi tytułu Bohatera Ukrainy. Część czysto artystyczna koncertu okazała się bardzo nasycona. Prawdziwy zachwyt wywołał występ samego jubilata, który przez ponad godzinę śpiewał ulubione przez wiele pokoleń pieśni: “Czeremszyna”, “Pieśń o ręczniku”, “A ja kocham, kocham, jak w młodości”, “Dwa kolory”, “Lecą jak mewy”, “Handzia” oraz wiele innych. Taką niezwykłą energią i twórczą długowiecznością można się tylko zachwycać. A takiej ogólnonarodowej miłości — po przyjacielsku pozazdrościć. Od razu wiadomo, kto naprawdę jest artystą ludowym — właśnie ten, kto przez kilkadziesiąt lat zbiera pełne sale wdzięcznych słuchaczy, ten, czyja twórczość nie starzeje się z czasem. Dmytra Mychajłowycza witali ukraińscy artyści — wśród nich minister kultury Oksana Biłozir, zespół “Kobza”, Anatolij i Ołeksij Palamarenkowie, śpiewacy operowi Wołodymyr Hryszko, Femi Mustafajew, Wołodymyr Opeńko, Olha Nahorna, Oksana Dyka, Mykoła Mozhowyj, Taras Petrynenko i Tetiana Horobec, Swiatosław Wakarczuk, kapela “Dumka”. Niektórzy z nich śpiewali pieśni z repertuaru Dmytra Hnatiuka. Padło wiele ciepłych słów pod adresem jubilata — nazywano go i hetmanem ukraińskiej kultury, i Howerlą sztuki pieśniarskiej, podkreślano jego ogromny wkład nie tylko w sztukę operową, ale także w zachowanie i popularyzację ukraińskiej pieśni. Zatem gratulujemy Dmytrowi Mychajłowyczowi z okazji urodzin, życzymy ulubionemu śpiewakowi niezgasnącej twórczej energii — tej, która od wielu lat żywi ukraińską kulturę. Przygotowała Kateryna TARCZEWSKA Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA Jarema HOJAN Pawło MOWCZAN Anatolij POHRIBNYJ Ołeksandr PONOMARIW Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego, dział tematyki społecznej Jewhen HOLYBARD 229-49-47 (tel/faks) Zastępca redaktora naczelnego, dział polityki Ołeksandr SOŁONEC 229-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Nataliia SKRYNNYK 228-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK 228-63-69 Redaktor literacki Ołeksandra TKACZ 462-05-57 Dział kultury Kateryna TARCZEWSKA 462-05-57 Dział literatury Mariia KRYJSZTOPA 462-05-57 Dział korekty Tetiana MYCHAJŁENKO Iryna STELMACH 228-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Oksana PETRYCZENKO 228-63-69. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http:// slovo.prosvita.com.ua Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301214 Nakład ogólny — 34800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny. na 3 miesiące — 9,59 hrywny. na pół roku — 19,18 hrywny.
Tłumaczenie maszynowe
Wspinaczka na pieśniarski Olimp zaczęła się dla Dmytra Hnatiuka od chóru Czerniowieckiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego, a wcześniej śpiewał w chórze cerkiewnym w rodzinnej wsi na Bukowinie i marzył o poświęceniu się sztuce wokalnej. W 1946 roku został studentem Konserwatorium Kijowskiego i trafił do klasy wybitnego śpiewaka Iwana Patorżyńskiego. Jaskrawy talent plus nauka u wspaniałego pedagoga szybko dały pozytywne rezultaty — już od drugiego roku studiów Dmytro Hnatiuk występuje jako solista na scenie Studia Operowego przy konserwatorium. A w Kijowskim Teatrze Operowym zadebiutował w 1951 roku w operze „Natalka Połtawka”. Pracując z wybitnymi śpiewakami, Dmytro Hnatiuk już w ciągu pierwszych lat twórczości śpiewał partie w 30 operach. A ogółem w jego repertuarze znajduje się ponad czterdzieści partii w operach kompozytorów krajowych i światowych (wśród których są M. Łysenko, P. Czajkowski, G. Verdi, W. A. Mozart, R. Wagner, Ch. Gounod, M. Musorgski i inni). W twórczości artysty widzów zachwycała organiczna jedność wokalnego i aktorskiego wcielenia w postać, umiejętność różnymi środkami operowej i scenicznej wyrazistości odkrycia głębokich ludzkich charakterów, najskrytszych odczuć serca i bieżących — A. Borodina, M. Glinki, S. Rachmaninowa, M. Rimskiego-Korsakowa, P. Czajkowskiego, G. Verdiego, A. Dvořáka, G. Rossiniego, F. Schuberta… Dmytro Mychajłowycz rozsławił ukraińską kulturę muzyczną w wielu krajach świata. Gdziekolwiek śpiewał ukraińskie pieśni ludowe — wszędzie jego śpiew miał Mychajłowycz zaśpiewał kilka ukraińskich pieśni, a dziennikarze napisali w gazetach, że był to niezwykły wywiad, dzięki któremu zrozumieli duszę ukraińskiego narodu, bo pieśń powiedziała więcej niż słowa. W ogóle zaś Dmytro Hnatiuk był z występami w wielu krajach — USA, Kanadzie, Francji, Japonii, Niemczech, Polsce, Hiszpanii i innych. Twórcza energia Dmytra Mychajłowycza jaskrawo przejawiła się nie tylko w sztuce śpiewaczej. Od 1974 roku wystąpił jako reżyser przedstawień operowych. Wśród jego inscenizacji są takie znane opery jak „Aida” G. Verdiego, „Mazepa” P. Czajkowskiego — listę można kontynuować jeszcze długo. A od 1988 roku do dziś Dmytro Hnatiuk jest głównym reżyserem Teatru Opery i Baletu. Świadectwem niegasnącego twórczego ognia Dmytra Mychajłowycza i prawdziwie ogólnonarodowej miłości do śpiewaka stał się jubileuszowy koncert-benefis „A ja kocham, kocham jak w młodości” w pałacu „Ukraina”. Takiego kompletu publiczności trudno sobie przypomnieć — na żadnych koncertach rozreklamowanych rosyjskich gwiazd popu, które postulują się jako ludowe i najbardziej lubiane, nie obserwowano takiego szumu. Ponieważ wiele osób weszło na zaproszenia, zrozumiałe jest, że miejsc dla wszystkich nie wystarczyło, ale wielbiciele gotowi byli słuchać ulubionego artysty nawet na stojąco. Miło, że wśród słuchaczy byli przedstawiciele nie tylko starszego pokolenia, którzy mogli widzieć i słyszeć Dmytra Hnatiuka w jego gwiazdorskich rolach na scenie Teatru Operowego, ale także młodsza generacja, która odbierała śpiew artysty z nie Eneasz („Eneida” M. Łysenki) mniejszym zachwytem. Był na koncercie także Prezydent Wiktor Juszczenko, który ciepło powitał jubilata z okazji urodzin, wspomniał o jego postawie obywatelskiej — wszak Dmytro Mychajłowycz wiele jeździł na spotkania z wyborcami w różne regiony Ukrainy, występował
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
sukces. Bo nikogo nie mogły pozostawić obojętnym słowa i melodie tak popularnych pieśni, jak „Handzia”, „Hej, nalewajcie”, „Z serem pierogi”, „Jechał kozak za Dunaj”, „Miałem duszy. Złożone partie w wielu operach wymagały ciągłego doskonalenia, ale Dmytro Hnatiuk znajdował czas i na działalność koncertową oraz tournée. W Figaro („Cyrulik sewilski” G. Rossiniego) raz dziewczynę”, „Noc jaka księżycowa”, „Oj kum do kumy zalecał się”, „Oj w polu trzy studzienki”. Sam śpiewak w wywiadzie opowiadał o zdarzeniu, które przydarzyło mu się w Australii, kiedy na konferencji prasowej nie było tłumacza. Wtedy Dmytro w repertuarze Dmytra Mychajłowycza setki utworów ukraińskich kompozytorów — S. Worobkiewicza, S. Hułaka-Artemowskiego, M. Łeontowycza, M. Łysenki, O. Niżankowskiego, O. Biłasza, P. Majborody, D. Siczynskiego, A. Kos-Anatolskiego, zagraniczne
Tłumaczenie maszynowe