“Precz z kijowską zdradą”! Takim zawołaniem kończył swoje wystąpienie z improwizowanej trybuny przed Radą Najwyższą (czy Radą?) niemal każdy mówca. Niepewność co do wyborów władz stolicy znów podniosła falę protestu kijowian. Na wezwanie opozycji do obrony swojego ustawowego prawa do wyboru godnej i zdolnej do działania władzy, pod murami parlamentu 2 kwietnia, kiedy miała być rozpatrywana ta kwestia, zebrały się tysiące kijowian. Władza też nie próżnowała: dzień wcześniej w Internecie ogłosiła nabór “ochotników do 30 r.ż.” za 30 hrywien za godzinę, by pomachać i pokrzyczeć na poparcie regionalnych na złość kijowianom. Ale jakkolwiek głośne byłoby kłamstwo, przekrzyczeć, zagłuszyć wołający o pomstę do nieba nieład i cyniczną grabież własności kijowskiej wspólnoty nie uda się już ani opłaconym najemnikom, ani deputowanym z Partii Regionów, ani sprzedajnemu “wymiarowi sprawiedliwości”. Wybory Rady Miasta Kijowa i mera miasta należało przeprowadzić już dawno. Jeśli uczciwie przestrzegać Konstytucji Ukrainy i ustawy o wyborach. Tego, powołując się na ustawowe prawo, od dawna domagają się kijowianie i opozycja. Postawieni przed niepodważalnym faktem, zgadzają się z tym, przynajmniej w słowach, nawet niektórzy przedstawiciele władzy. Na przykład przewodniczący Rady Najwyższej Wołodymyr Rybak powiedział, że “wybory w Kijowie trzeba przeprowadzać, ponieważ z końcem maja kończy się kadencja rady miasta, od roku nie ma mera”. I zaraz potem kluczy, mówiąc, że trzeba ustalić, jakimi mają być: zwyczajnymi czy przedterminowymi? Wydawałoby się, proste pytanie, które wymaga takiej samej decyzji: trzeba je niezwłocznie przeprowadzać. W Radzie Najwyższej zarejestrowano projekt uchwały dotyczący kijowskich wyborów. O tym, że obecna władza, zarówno na Bankowej, jak i na Chreszczatyku, boi się ich (pewnych siebie deklaracji kijowskiego zarządcy z nadania prezydenta O. Popowa o jego zwycięstwie nie bierzemy pod uwagę) jak ognia, rozumieją wszyscy. Bo na stawkę stołeczną postawiono zbyt wiele — przyszłe wybory prezydenckie. Aby utrzymać się na powierzchni, dla Partii Regionów i jej satelitów — Komunistycznej Partii i niezależnych z partii Łytwyna, z reguły wszystkie środki są dobre. Więc regionalni i spółka uciekają się do taktyki ciągnięcia psa za ogon: 48 deputowanych ludowych jeszcze 19 marca złożyło wniosek do Sądu Konstytucyjnego o interpretację szeregu przepisów Konstytucji oraz ustawy o wyborach lokalnych, dotyczących wyborów lokalnych w Kijowie. Jeden z tej brygady, niesławny autor projektów ustaw o tak zwanej zniesławieniu, o odpowiedzialności karnej za przedwczesne przerwanie ciąży W. Żurawski poinformował, że proszą SK o wyjaśnienie: czy mogą zwyczajne wybory do organów samorządu lokalnego odbywać się nie jednocześnie, a w różnych odstępach czasu? Najsprawiedliwszy, najbardziej demokratyczny na świecie Sąd intensywnie myśli. Tymczasem opozycja domaga się wyznaczenia wyborów na początek czerwca, bo termin sprawowania władzy przez Radę Miasta Kijowa minął. Tej samej daty trzyma się w swojej rekomendacji również profilowa komisja RN. Witalij Kliczko, przewodniczący frakcji deputowanych partii “UDAR”, z trybuny Rady Najwyższej wypowiedział myśl milionów kijowian: “Stolica nie może istnieć bez legalnie wybranej przez ludzi władzy. Jesteśmy zobowiązani wyznaczyć wybory. Nie trzeba złudzeń, kijowian nie przekrzyczy sztuczny wiec, który teraz zebrał się pod ochroną milicji. Nie da się ich ignorować, bo władze Kijowa zrobiły wystarczająco dużo, by je zdymisjonować. Oto dlaczego władcy dzisiaj tak trzymają się władzy wszelkimi sposobami. Obecna władza dopuszcza się bezprawia w całym kraju. Obecnie w Sewastopolu na wyborach lokalnych kandydata z “UDARU” próbują nielegalnie usunąć z wyścigu wyborczego. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Nacisk i przekupstwo — wizytówka władzy w przygotowaniach do wyborów lokalnych w Kijowie i w innych wspólnotach. Ale są rzeczy ważniejsze niż jakiekolwiek kalkulacje polityczne, to — podstawowe prawa i wolności obywateli. Naruszanie ich — to bardzo poważne przestępstwo. Nielegalne przeniesienie wyborów w Kijowie będzie takim samym przestępstwem, bo wyznaczanie wyborów — to jeden z najważniejszych obowiązków parlamentu. I od tego obowiązku nie obroni ani Administracyjny, ani Konstytucyjny, ani jakikolwiek inny sąd!”. Ale sąd musi być. Sąd nad cynicznym wdeptywaniem w błoto Konstytucji i obowiązujących praw kraju, sąd nad galopującą biedą przeważającej większości ludności Ukrainy, sąd nad wyzbywaniem się duchowości i pozbawianiem nie tylko kijowian, — całego kraju przyszłości. “I będzie sprawiedliwy ten sąd!” — zdecydowanie wołali tego dnia nie tylko na zatłoczonej tysiącami ludzi ulicy Hruszewskiego, pod murami Rady Najwyższej. Mykoła CYMBALIUK “PROŚWITA” WCZORAJ I DZIŚ POETA Z NADWÓRNEJ NESTOR CHYR LUBOW PONOMARENKO O SOBIE KULTURA BEZ PROWINCJI 14–15
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
stała się ojczyzną Mykoły Michnowskiego. Kolebką ukraińskiego nacjonalizmu jest Wielka Ukraina. I choćby nie wiem co mówiła ukrainofobiczna władza, tutaj żyje ukraiński duch, tutaj pielęgnuje się ukraińską przyszłość, tutaj żyje kod narodu”. Przed społecznością wystąpił lider zespołu “Tiń Soncia” Serhij Wasyluk, który podkreślił: “Mieszkańcy Pryłuk powinni być dumni z tego, że podarowali Ukrainie Michnowskiego. Musimy kontynuować dzieło wybitnych Ukraińców, biorąc przykład z takich postaci, jak Mykoła Michnowski, Iwan Łypa, Iwan Mazepa”. W rodzinnej wsi Michnowskiego — Turiwce, obecnie w rejonie zhuriwskim obwodu kijowskiego, 5 kwietnia odbędą się uroczystości z okazji odsłonięcia pomnika wybitnego Ukraińca. W wydarzeniach wezmą udział przedstawiciele władz lokalnych, partii i organizacji narodowo-demokratycznych oraz naukowcy. Początek o 10.30. Do wsi Turiwka można dojechać z dworca autobusowego Darnycia (niedaleko stacji metra “Czernihiwśka”) marszrutką Kijów—Turiwka. Dla tych, którzy będą jechać własnym transportem: należy poruszać się trasą samochodową przez Boryspol, Berezań, Zhuriwkę. Inf. “SP” Jawornyckiego, Centralne Państwowe Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy oraz inne instytucje państwowe. Podstawą wystawy jest znaczny zbiór materiałów z archiwum rodzinnego artysty, który uprzejmie przekazała żona Olesia Terentijowycza — Wałentyna Danyliwna. Wśród materiałów projektu wystawowego znajdują się dokumenty, rękopisy, rysunki, zdjęcia, pamiątki, strony “Dzienników”, książki, nagrody. Są tu także pełne wdzięczności opinie setek czytelników, którzy rozpoznali w bohaterach utworów pisarza siebie, swoich sąsiadów, krewnych, są tu czarne notatki “cenzorów” dotyczące wybuchowej powieści “Sobór” oraz świadectwa zasłużonej sławy od narodu i państwa. W następnym numerze “Słowa Proświty” opowiemy o tym oraz o innych wydarzeniach, które miały miejsce 3 kwietnia, w dniu urodzin Olesia Terentijowycza Honczara. Na zdjęciu: W. D. Honczar, dyrektor Kompleksu Memorialnego Iwan Kowalczuk, minister kultury Łeonid Nowochaćko oraz prawnuki pisarza Danyło i Demian. Zdjęcie i tekst Ołeksandra ŁYTWYNENKA
Tłumaczenie maszynowe
We wtorek 2 kwietnia Rada Najwyższa nie zagłosowała za włączeniem do porządku obrad 2. sesji RN VII kadencji projektu uchwały „O 80. rocznicy Hołodomoru na Ukrainie i uczczeniu pamięci ofiar ludobójstwa narodu ukraińskiego”. Regionalni i komuniści storpedowali uchwałę o uczczeniu 80. rocznicy Hołodomoru: „za” zagłosowało 210 z 422 deputowanych ludowych zarejestrowanych na sali obrad. Oto wyniki głosowania: propozycję poparło 26 deputowanych z Partii Regionów, „Batkiwszczyna” — 89, „UDAR” — 39, „Swoboda” — 36 oraz 20 deputowanych niezrzeszonych. KPU nie oddała ani jednego głosu! Po tym, jak decyzja nie została przyjęta, deputowani opozycji wstali przy swoich miejscach pracy i zaczęli skandować: „Fa-szy-ści!”. Następnie ogłoszono minutę ciszy dla uczczenia ofiar Hołodomoru. Wszyscy deputowani, poza komunistami, uczcili ofiary stojąc. Po tym przewodniczący Rady Najwyższej poddał pod ponowne głosowanie propozycję wniesienia tego projektu uchwały do porządku obrad RN. Jednak decyzji ponownie nie przyjęto: „za” zagłosowało 215 deputowanych z 422 zarejestrowanych na sali obrad. Jak już informowano, odpowiedni projekt uchwały „O 80. rocznicy Hołodomoru na Ukrainie i uczczeniu pamięci ofiar ludobójstwa narodu ukraińskiego” zarejestrowali w Radzie Najwyższej liderzy frakcji opozycyjnych O. Tiahnybok, A. Jaceniuk, W. Kliczko oraz jeszcze dwóch deputowanych. W uzasadnieniu do projektu uchwały zaznaczono: „W 2013 roku mija 80 lat od czasu dokonania ludobójstwa przeciwko narodowi ukraińskiemu — Hołodomoru 1932—1933 lat. Jest to bezprecedensowa zbrodnia w historii świata, ponieważ sztuczny głód był skierowany nie tylko na fizyczne zniszczenie Ukraińców: reżim komunistyczny dążył do zniszczenia samego ukraiństwa, pozbawienia narodu ukraińskiego jego wolnościowego ducha, jego tożsamości, złamania mu kręgosłupa, rzucenia na kolana wycieńczonych głodem, strachem i rozpaczą Ukraińców, wykorzenienia nawet myśli o wolności i własnym państwie. Według wniosków Instytutu Demografii i Badań Społecznych im. M. W. Ptuchy NAN Ukrainy, na Ukrainie w wyniku Hołodomoru zginęło ponad 3 mln 940 tys. osób. Ukraina przeszła długą drogę odnowy pamięci narodowej o tragedii 1932—1933 lat. I Ustawa Ukrainy „O Hołodomorze 1932—1933 lat na Ukrainie” stała się podsumowaniem wieloletniej działalności badawczej autorytatywnych ukraińskich i zagranicznych uczonych. Oceny Hołodomoru 1932—1933 lat na Ukrainie jako ludobójstwa opierają się na wielkim zbiorze badań naukowych, setkach tysięcy dokumentów archiwalnych i wspomnień tych, którzy przeżyli podczas Hołodomoru. Z drugiej strony, warto podkreślić, że klasyfikacja ukraińskiego Hołodomoru jako zbrodni ludobójstwa, która opiera się na gruntownej bazie faktograficznej, w żadnym wypadku nie jest zaprzeczeniem zbrodniczego charakteru działań władzy komunistycznej, które spowodowały masową śmierć chłopów innych narodowości na terytorium RFSRR i innych republik ZSRR. Obecnie przed całym społeczeństwem ukraińskim stoi zadanie głębokiego przemyślenia przyczyn, charakteru, skali tragedii, godnego uczczenia pamięci o milionach naszych rodaków. Tylko taka postawa — postawa pamięci i czczenia ofiar — gwarantuje niemożliwość powtórzenia podobnych tragedii w przyszłości. Według badań socjologicznych, które m.in. przeprowadza grupa socjologiczna „Rejtynh”, około 60 % obywateli Ukrainy uważa Hołodomor 1932—1933 lat za ludobójstwo. Zatem pamięć o tej tragedii jest ważnym czynnikiem konsolidacji społeczeństwa. Jednak w ostatnich latach uwaga organów państwowych na odnowę pamięci narodowej i uczczenie pamięci ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat zmniejszyła się. Co więcej, mają miejsce próby, prowokacyjne w swojej istocie, zaprzeczenia Hołodomorowi i usprawiedliwienia jego organizatorów. Dlatego aktualne jest zapewnienie godnego uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru w 80. rocznicę tragedii, co określa konieczność przyjęcia tej uchwały. Celem projektu uchwały jest zapewnienie odpowiednich warunków organizacyjno-prawnych dla uczczenia na szczeblu państwowym pamięci ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat w 80. rocznicę tragedii. Projekt uchwały przewiduje ogłoszenie 2013 roku Rokiem pamięci ofiar Hołodomoru, przeprowadzenie w listopadzie 2013 roku przesłuchań parlamentarnych dotyczących zbrodni totalitaryzmu na Ukrainie. Projekt przewiduje również zarekomendowanie Gabinetowi Ministrów Ukrainy, centralnym organom władzy wykonawczej oraz organom samorządu terytorialnego przeprowadzenie działań mających na celu uczczenie pamięci ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat na Ukrainie. W szczególności przewidziano zarekomendowanie Gabinetowi Ministrów Ukrainy opracowanie i zatwierdzenie planu działań w związku z 80. rocznicą Hołodomoru 1932—1933 lat na Ukrainie, a także opracowanie ogólnopaństwowego programu badań nad Hołodomorem i upamiętnienia jego ofiar. Ministerstwu Oświaty i Nauki, Młodzieży i Sportu Ukrainy przewidziano zarekomendowanie przeprowadzenia w placówkach oświatowych Lekcji pamięci, innych działań tematycznych, Ministerstwu Spraw Zagranicznych — kontynuowanie pracy nad międzynarodowym uznaniem Hołodomoru za ludobójstwo narodu ukraińskiego, Państwowemu Komitetowi Telewizji i Radiofonii Ukrainy — zapewnienie relacjonowania w mediach działań poświęconych tej rocznicy, zorganizowanie tematycznych audycji radiowych i telewizyjnych. Organom samorządu terytorialnego przewidziano zarekomendowanie rozwiązania kwestii demontażu pomników i zmiany nazw topograficznych związanych z osobami mającymi udział w organizowaniu hołodomorów i masowych represji politycznych na Ukrainie”. Wł. inf.
Tłumaczenie maszynowe
31 marca minęło 140 lat od urodzin jednego z twórców ukraińskiego nacjonalizmu, Mykoły Michnowskiego.
Pamięć wybitnego Ukraińca uczciła patriotyczna społeczność stolicy, składając kwiaty na jego grobie na cmentarzu Bajkowym oraz zbierając się w sali konferencyjnej Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów. 30 marca masowe wydarzenie poświęcone Mykole Michnowskiemu zorganizował Ukraiński Uniwersytet Ludowy, utworzony ponad rok temu przez odeską „Proświtę”.
***
W Pryłukach w obwodzie czernihowskim aktywiści Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia „Swoboda” obchodzili jubileusz Mykoły Michnowskiego. W uczczeniu rodaka ziemi pryłuckiej, ideowca ukraińskiej samodzielności, wzięły udział setki Ukraińców. W wydarzeniach uczestniczyli posłowie do Rady Najwyższej Ukrainy z „Swobody”: Iryna Farion, Andrij Miszczenko, Ruslan Martsinkiv i Ihor Jankiw. Nacjonaliści przeszli marszem od Rady Rejonowej w Pryłukach ulicą Kijowską do pomnika Tarasa Szewczenki, znajdującego się w centrum miasta. Aktywiści nieśli plakaty z przykazaniami z Dekalogu ukraińskiego nacjonalisty, autorstwa Mykoły Michnowskiego. Po zakończeniu marszu na placu przy pomniku Szewczenki odbyło się uroczyste wiece. Rozpoczęło się ono modlitwą za dusze bojowników o wolność Ukrainy. Nabożeństwo odprawił proboszcz soboru Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy (UPC KP) protoprezbiter ojciec Witalij Juroczko. Przemawiając na wiecu, poseł do Rady Najwyższej Ukrainy Ruslan Martsinkiv zaznaczył: „Niezwykle ważne jest dziś pamiętanie o tym, że to właśnie Pryłuczczyna
Tłumaczenie maszynowe
Jak już informowaliśmy, 25 marca Oleg Tkaczenko i Iwan Sażniew rozpoczęli drugi marsz w ramach akcji „Szlak Siczy «Proświty»” – z Kijowa do Howerli (odległość – 692 km) przez obwody kijowski, żytomierski, chmielnicki, tarnopolski i iwano-frankiwski. Przedzierając się przez zaspy śnieżne i pokonując pierwsze kilometry, nasi zaporoscy wędrowcy dotarli do wsi Horenyczi (obwód kijowski) – pierwszego punktu odpoczynku. Potem, odwiedziwszy Korostyszów i Stryżówkę, dotarli do Żytomierza, gdzie odbyła się konferencja prasowa i spotkanie z aktywem miejscowej „Proświty”. Oleg Tkaczenko i Iwan Sażniew odwiedzili grób Mykoły Siborskiego (autora znanego filozoficzno-politycznego dzieła „Nacjokracja”), który tego dnia obchodziłby 115. urodziny.
Dalej ruszyli w stronę obwodu chmielnickiego. Po drodze, w miejscowościach, spotykali się z dziećmi, nauczycielami, członkami „Proświty”, zapraszali wszystkich do przyłączenia się do Ogólnoukraińskiej Modlitwy za Ukrainę oraz do szybszego zaprowadzenia porządku w naszym państwie (będziemy modlić się za Ukrainę w niedzielę 21 kwietnia od godz. 8.00 do 10.00 we wszystkich zakątkach naszego państwa). Po drodze wędrowcy w ramach pospolitego ruszenia od jednego do miliona zapisują ochotników do Armii Porządku, m.in. do Korpusu Żytomierz. Wszędzie ciepło i gościnnie witają ich miejscowi mieszkańcy.
Alina JEHOROWA, centrum prasowe ZOO „Proświty”
Zdjęcie: Jurij Hradowski
Tłumaczenie maszynowe
2 kwietnia 2013 roku w sali wystawowej głównej ekspozycji Memoriału „Narodowe Muzeum Historii Wielkiej Wojny Ojczyźnianej 1941—1945” odbyła się prezentacja wystawy „Postacie historyczne XX wieku: Ołeś Honczar”, poświęconej 95. rocznicy urodzin pisarza. Jest to projekt międzymuzealny, bowiem współzałożycielami wystawy oprócz Memoriału są: Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy, Dniepropetrowskie Narodowe Muzeum Historyczne im. D. I.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeh Kostiantynowycz Romanczuk — kandydat nauk filologicznych, docent katedry prasy ukraińskiej Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki, członek Narodowego Związku Pisarzy, członek Narodowego Związku Dziennikarzy, członek Międzynarodowego Instytutu Prasy. Od 1993 roku — szef-redaktor (założyciel) czasopisma politologii, futurologii, ekonomii, nauki i kultury „Universum”, laureat nagrody imienia Iwana Bahrianeho z 2008 roku „za wybitny wkład w budowę państwowej niepodległości Ukrainy i konsolidację społeczeństwa”. Laureat międzynarodowej nagrody literackiej imienia Dmytra Nytczenki z 2009 roku. Laureat konkursu ukraińskiego funduszu Wolyanykiw-Schwabinskich za podręcznik „Analiza systemowa w dziennikarstwie”. W 2012 roku Ołeh Romanczuk został laureatem obwodowej nagrody imienia Wiaczesława Czornowoła za zbiór publicystyczny „W poszukiwaniu universum”. Czego mu gratulujemy.
— Olegu Konstantynowyczu! Czy rzeczywiście istnieje kryzys we wszystkich sferach życia? — Dzisiaj na Ukrainie istnieją faktycznie dwa państwa: państwo społeczeństwa i państwo elity. Wołodymyr Wojtenko, doktor medycyny, znany uczony gerontolog, skonstatował: „Ukraina jest obecnie mieszanką wysepek totalitarnego lodu, płynnych struktur demokratycznych oraz wyziewów antynarodowej (antyukraińskiej) i antypaństwowej (antyukraińskiej) pary”. Zatem kryzys systemowy rzeczywiście panuje we wszystkich sferach życia. Najbardziej paradoksalne jest to, że budowniczowie świątyni państwa ukraińskiego — architekci, kierownicy budowy, robotnicy, personel pomocniczy z Peczerskich Wzgórz, z ulicy Hruszewskiego i Bankowej do dziś nie potrafią określić się nie tylko co do rodzaju rusztowań, ale nawet co do formy architektonicznej tak upragnionej przez wiele pokoleń Ukraińców samodzielnej, niezależnej budowli społeczno-ekonomicznej. Dlatego też nie ma politycznie ustrukturyzowanego narodu. — Jak wyraził się doktor ekonomii z USA Osyp Moroz, „nikt z liderów nie udowodnił, że jest wart prowadzenia narodu. Ukraińcy nie potrafią stworzyć przywództwa”. Zgadza się Pan? — Gdyby w kraju było rozwinięte społeczeństwo obywatelskie, można by mówić o stworzeniu efektywnej władzy. Lata mijają, a sytuacja się nie zmienia: społeczeństwo nie jest zdolne stworzyć dla siebie efektywnej władzy. — Niedawno pojawiła się wiadomość, że organizacje społeczne Chersonia i Charkowa będą domagać się rozwiązania parlamentu. Jeśli Prezydent tego nie zrobi, zamierzają zainicjować referendum. Co by to miało oznaczać? — Chodzi o możliwą manipulację, zaplanowaną z myślą o wyborach Prezydenta w 2015 roku. Coś „na górze” zamierzają zmienić, aby ułatwić sobie proces wyborczy. Czyli — nie oddać władzy w ręce opozycji. — Jak zatem mamy zbudować sytuację, stworzyć „strategię-podstawę”, do czego wzywa znany publicysta Leonid Kapieluszny? — Musimy mówić o wypracowaniu takiego projektu, który zjednoczyłby naród, sformułował wspólne widzenie przyszłości. Potrzebna jest zmiana ustroju społeczno-politycznego. — I kto miałby to wypracować? — Ktoś z propaństwowo nastawionej ukraińskiej elity. — Ale nie zapominajmy o trzech największych wrogach Ukrainy, o czym jeszcze w 1954 roku pisał Jurij Szewelow: Moskwie, ukraińskim prowincjonalizmie i kompleksie kocubejowszczyzny. Swoją drogą, czy ta konstatacja odzwierciedla również obecną sytuację na Ukrainie? — Bez wątpienia. Moskwa śpi i widzi Ukrainę jako gubernię Federacji Rosyjskiej. Ciekawe, że Władimir Putin 4 marca podczas spotkania z Wiktorem Janukowyczem w końcu przyznał, że wstąpienie Ukrainy do Unii Celnej jest wstąpieniem politycznym. A przypomnijmy, dlaczego Ukrainie nie przyznano Planu Działań na rzecz Członkostwa w NATO (MAP)! Wtedy sam zażarty wróg Ukrainy przybył na szczyt w Bukareszcie (kwiecień 2008 roku), przeprowadzając odpowiednią pracę z liderami państw europejskich. A obecnie za pomocą ukraińskiego GTS nasz „strategiczny partner” pragnie wciągnąć nas do Unii Celnej. A po pewnym czasie, biorąc w dzierżawę ukraiński GTS, Rosja wyjaśni Kijowowi, że oprócz swoich specjalistów, którzy mają kontrolować wydzierżawiony majątek, ma prawo na wszelkie sposoby go chronić. A później będzie żądać zgody na stworzenie własnych organów kontroli i zarządzania, na organizację własnych struktur ochronnych. A tam — i do wprowadzenia moskiewskich oddziałów ochronnych (wojsk) niedaleko — pod pretekstem możliwego zagrożenia terrorystycznego dla transnarodowej magistrali gazowej. I tak powolutku Ukraina, bez jednego strzału, zostanie inkorporowana przez Rosję. — Wiemy, co stało się z białoruskim GTS… — Tam też zaczynało się od przekazania białoruskiego państwowego systemu przesyłu gazu „Gazpromowi” na warunkach 50:50. Obecnie zaś cały białoruski GTS jest w rękach Moskwy. — Jakie jest wyjście? — Nie można dopuszczać strony rosyjskiej jednoosobowo do zarządzania GTS Ukrainy. Trzeba szukać alternatywnych rozwiązań. I w żadnym wypadku nie wstępować do Unii Celnej. Przecież wtedy w rękach Moskwy znajdzie się kontrola celna i 110 mld hrywien rocznie trafiałoby nie do Kijowa, a do „biełokamiennej”. — A co z dwoma innymi składnikami zagrożenia dla Ukrainy — ukraińskim prowincjonalizmem i kompleksem kocubejowszczyzny? — Te dwa składniki właśnie pracują na korzyść Moskwy. To zarówno szczere niezrozumienie miejsca Ukrainy w świecie, jak i ambicje poszczególnych ludzi. Jeśli szczerze, to mało kto dziś uwierzy, że opozycja w 2015 roku wystawi jednego, uzgodnionego kandydata na stanowisko Prezydenta Ukrainy. Moskwa rzeczywiście wzięła się za Ukrainę. Bieda w tym, że ukraińskie przywództwo nie potrafi zorganizować efektywnego oporu „pierwopriesztolnej”. Bo go nie ma. Jedna z głównych przyczyn obecnych polityczno-ekonomicznych zdobyczy Moskwy wobec Ukrainy polega na tym, że nie udało się w pełni zrealizować „duchowej ucieczki ukraiństwa z moskiewskiego więzienia” (Wałentyn Moroz). Nie zdołaliśmy wyrwać się z przestrzeni kulturowej imperium. To — brak szacunku do samych siebie. Powiedzmy, Lwowskie Zakłady Autobusowe oddano Rosjaninowi Czurkinowi. Kto je oddawał, kto był wtedy we Lwowie u władzy?!. Sprzedajność. Przystosowawstwo. Brak idei narodowej. Poczucie niższości. Już nie mówię o tym, jakie miejsca Ukraina zajmuje w różnorodnych rankingach — 148 miejsce, 167. Słowem, jest ogromny problem: nie ma lidera. A najgorsze — na Ukrainie pozostała system, zrodzony przez bolszewików. Przekształcił się on w naszym kraju w swoiste klanowe towarzystwo z ograniczoną odpowiedzialnością z pięknym szyldem — „Ukraina”. Naukowcy wiedzą: jeśli do systemu (czy społecznego, czy politycznego) wprowadzić nowy element, to możliwe są dwa końcowe warianty: albo zmienia się cały system, albo system adaptuje ten element. W życiu politycznym kraju od momentu ogłoszenia niepodległości stało się to drugie: dawna administracja kolonialna faktycznie narzuciła demokratycznym elementom swoje reguły gry. I coraz wyraźniej na Ukrainie wyłania się „model polityczny”, który jest antyukraiński. System nie tylko panicznie boi się odcięcia Ukrainy od Rosji, ale dosłownie wścieka się na świadomość realności perspektywy całkowitej suwerenności Ukrainy. — Jak Pan uważa, czy w tym roku zostanie zawarta Umowa stowarzyszeniowa z UE? — To nie jest cel sam w sobie. Najważniejsze — żyć, opierając się na wartościach UE, budować Europę w sobie. Jeszcze jedno: my z jakiegoś powodu zapomnieliśmy o NATO, a to również wymaga podciągania standardów. — Czy władze posłuchają opinii Hanny Severinsen, współsprawozdawczyni Komisji Monitorującej Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy ds. Ukrainy, która, niestety, skonstatowała: „Jeśli w innych krajach Konstytucja — to, że tak powiem, arena, na której gra się w piłkę, to na Ukrainie Konstytucja — to jak piłka futbolowa, którą się gra”? Dlaczego na Ukrainie tak traktują Konstytucję — przede wszystkim administratorzy różnych szczebli? — Elementarny brak szacunku do Prawa. Dzisiaj „Ukraina” — to anomalia. Chaotyczna mieszanka świadomości narodowej i nihilizmu. Kraj, w którym wybiórczo stosuje się prawa, gdzie jej narodowa treść wywietrzała pod wpływem korporacyjnej kultury polowania na zysk” (Roman Kupczynski). Tutaj stosownie będzie wrócić do problemu „referendum”, o czym już mówiliśmy. Te organizacje społeczne — Chersonia i Charkowa — pragną w przypadku przeprowadzenia referendum wprowadzić takie nowacje: zmniejszenie liczby deputowanych do 300; zniesienie immunitetu; wprowadzenie parlamentu dwuizbowego; wyznaczenie przedterminowych wyborów wyłącznie według systemu większościowego. Całkowicie zrozumiałe, komu to służy — władzy. „Referendum z inicjatywy ludowej” już od niejednego miesiąca zawzięcie narzuca obywatelom Ukrainy Wiktor Medwedczuk. Swoją drogą, deputowani Rady Najwyższej 6 listopada 2012 roku przyjęli projekt ustawy „O referendum ogólnoukraińskim”, w którym zawarto podejścia sprzeczne ze statutowymi zasadami Rady Europy, widzeniem Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy oraz szeregiem stanowisk Komisji Weneckiej. Można sobie tylko wyobrazić, jak będzie przebiegać na Ukrainie to czy inne referendum, pamiętając w szczególności perypetie z wyborami w zeszłym roku do Rady Najwyższej. Dlatego powinniśmy dobrze popracować nad stworzeniem nacjocentrycznego społeczeństwa obywatelskiego. W przeciwnym razie kum Putina wprowadzi nas do „Ruskiego miru”. — Często powtarzamy: „Ukraina i świat”. Czy świat zna Ukrainę? — Nie zna. A po to, żeby znał, trzeba wytrwale pracować. Demokratycznie nastawiona część społeczeństwa jednak nie zdołała, niestety, wysunąć ze swoich szeregów lidera ogólnonarodowego. Widzi Pan, mówimy o tym i mówimy. Tych zaś, którzy mogli pretendować do tej roli, System (postsowiecki) różnymi sposobami i w różnym czasie eliminował (Wadym Hetman, Wiaczesław Czornowił, Ołeksandr Jemeć, Jurij Orobeć, Anatolij Jermak, Mychajło Syrota). Ten dramat trafnie odtworzył Jurij Rybczynski w poemacie „Pociąg”: W głowie, jak gwóźdź pytanie: Kto założyciel polowania? Kto zabija pojedynczo Wszystkich najlepszych Ukraińców? Słowem, tak: my, Ukraińcy, jeszcze nie przegraliśmy ostatecznie, ale nieustannie przegrywamy z powodu braku silnego potencjału woli. Wyprowadzić społeczeństwo z kryzysu bez powszechnie uznanego lidera, którymi w różnym czasie w różnych krajach byli, na przykład, Mannerheim, Adenauer, de Gaulle, jest niemożliwe. Władza musi być z narodem. I iść drogą prawdy, a nie kłamstwa.
Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK
Tłumaczenie maszynowe
29 marca 2013 roku w siedzibie Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy koledzy, przyjaciele, krewni i bliscy pożegnali znanego poetę-szesdziesiątnika, poetę-autora piosenek, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Mykołę Danyłowycza Soma, miłośnika życia, który przeżył na ziemi 78 lat. Poetę pochowano zgodnie z jego testamentem we wsi Trebuchiw w rejonie browarskim na Kijowszczyźnie, gdzie urodził się 5 stycznia 1935 roku w rodzinie kowala. W 1958 roku Mykoła Som — już znany młody poeta — ukończył wydział dziennikarstwa Kijowskiego Państwowego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki. Przez długi czas nauczał we własnej wsi i w szkołach stolicy. Pracował w gazetach „Naftowik Borysława”, „Druh czytacza”, „Wieczirnij Kyjiw”, „Słowo Proświty”, w czasopiśmie „Ranok”, w wydawnictwie „Muzyczna Ukraina”. Kierował częścią literacką „Ukrkoncertu” oraz sektorem propagandy książki w Kijowskiej Bibliotece Publicznej im. Łesi Ukrainki. Przez całe swoje twórcze życie niestrudzony mistrz pióra napisał dziesiątki zbiorów poetyckich: „Idę na randkę”, „Oknami do słońca”, „Dума nad ogniem”, „Ścieżka do oceanu”, „Biję czołem!”, „Towarzystwo”, „Dedykacje i przesłania”, „Łza mojej radości”, „Kronika wojennego dzieciństwa”, „Sto epitafiów” i in. Jest autorem książek prozatorskich: „Jak chowałem Stalina” oraz „Z matką w samotności” o swoim niezapomnianym druhu Wasylu Symonence, książki wspomnień „Platon Majboroda”, książki humoru „Prydybenciji”. Liryczna dusza Mykoły Soma pozostawiła Ukrainie w spadku wiele popularnych piosenek, które chętnie śpiewa się do dziś: „Bez wiatru nie urodzi się żyto”, „Wyszywanka”, „Płynie Dniepr do morza sinego”, „Wierna żono moja”, „Oda do matek”. Przez ćwierć wieku w audycji telewizyjnej „Dobranoc, dzieci” na Pierwszym Narodowym Kanale Telewizji codziennie rozbrzmiewała jego piękna kołysanka „Zorza-zorzanica”… Twórcza i oświatowa działalność Mykoły Danyłowycza została uhonorowana wysokimi tytułami Zasłużonego Działacza Sztuki Ukrainy i Wzorowego Pracownika Oświaty Ukrainy. Otrzymał nagrody literackie im. W. Sosiury, im. Ostapa Wyszni, im. D. Nytczenka, im. O. Hirnyka oraz Fundacji T. H. Szewczenki. Odznaczony Honorowym Dyplomem Rady Najwyższej Ukrainy oraz kościelnym orderem św. Archistratega Michała. Jasna pamięć o Mykole Danyłowyczu Somie — utalentowanym pisarzu, pomysłowym, ostrym i dowcipnym twórcy słowa, wielkim miłośniku życia, życzliwym i porządnym człowieku — pozostanie w sercach wielu ludzi, którzy go znali.
Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Kijowska Organizacja NSPU, Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Redakcja «Słowa Proświty»
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tracąc wszelkie życiowe i polityczne punkty odniesienia. Wyśmiana i wzgardzona młodzież zmuszona jest przyjmować wczorajsze pseudowartości kolonizatorów i wstydzić się samej siebie. Ona tak samo zaczyna myśleć, że wszystko, co rodzime, jest wąskonarodowe: idee narodowe, postawy obywatelskie, poglądy. Zaślepiona iluzjami różowo-wymarzonej zagranicy, część młodzieży (jeśli nie większość) próbuje od własnego państwa i rodzonych rodziców wziąć maksimum i wyjechać tam, gdzie nikt na nich z reguły nie czeka. A jeśli oni, wpadłszy w sidła politycznych bukanierów, przyjmą cudze tradycje, zmieniając religię czy narodowość, to już nie usłyszą narodowych zewów czy sygnału SOS, nie odpowiedzą na nie, nie wrócą do rodzinnych pieleszy, nawet jeśli rodzima niegdyś ziemia będzie potrzebować pomocy. Jesteśmy narodem ulicznych buntowników, odruchowego biegu za tłumem i czasem bezmyślnych krzykaczy słowa „Hańba!”, jak echa rzuconej w nasze dusze na majdanie przez prowokatora wątpliwości. Możemy wynieść swojego wodza do niebios, nazywając go Mesjaszem i, na uciechę wrogom naszym, nadgryziwszy jabłko niezgody, ukrzyżować go własnoręcznie, i własnoręcznie wyciosać dla niego jeszcze ciężki dożywotni krzyż. Mało nam napiętnować: „polityczny trup”. My jeszcze chcemy go pomacać własnymi rękami, żeby powiedzieć: — A jednak go otruli, on jednak umarł! I dopiero po tym uronić błękitną łzę współczucia i, wskrzesiwszy w swojej wyobraźni prawdziwe jego czyny, pośmiertnie kanonizować, ogłaszając świętym i bezgrzesznym. Moje życiowe credo w twórczości: być zawsze sprawiedliwym. Ale to nie oznacza, że nie uświadamiam sobie tego, iż mogę się mylić, że nie wszystkie moje hipotetyczne prognozy się sprawdzają. Widocznie właśnie dlatego czasem piszą do mnie przyjaciele-znajomi (bez cudzysłowu), że nie mogą wydrukować tego czy innego materiału. Albo jest zbyt ostry, albo redaktor naczelny nie myśli tak, jak ja. Panie Boże, niech on myśli i pisze, jak chce. Ale niech da możliwość wydrukowania się także mnie. Tak, jak ja myślę. Być może rzeczywiście się mylę. Ale mi takiej możliwości nie dają i odpowiadają listownie, że nie podzielają moich myśli czy poglądów. Swoją drogą, pośród tych „niepodzielników” jest niemało moich współmyślicieli, ale niektórzy spośród nich chodzą z ostrożnie nabytą zaćmą na oczach czy polityczną krótkowzrocznością i subiektywizmem, i przed sobą widzą jedynie „temniki” imienia Wiktora Medwedczuka. Nie drukując mnie, pozbawiają mojego czytelnika — moich zwolenników czy nieprzyjaciół — prawa do komentarzy czy dyskusji. Jeden z tych dobrodziejów, wstydliwie podpisawszy się pod listem swoimi inicjałami, powiadomił mnie, że oni mają na oku inne punkty odniesienia i innych, najwyraźniej, wodzów na danym historycznym etapie życia kolejny raz oszukanego narodu. Być może ten dobrodziej jest bardziej przenikliwy ode mnie. Być może on jest ukraińskim Nostradamusem (nie odrzucam takiej myśli) i czas, który jeszcze przyjdzie do nas wszystkich, postawi wreszcie wszystkie kropki nad „i”… W takim przypadku, panowie dobrodzieje, dajcie mi możliwość… pomylić się. Niech o moich dzisiejszych błędach powie przyszłość, a nie wy, szanowny panie dobrodzieju. Ale jeśli w tej przyszłości okaże się, że jednak miałem słuszność, to niech choć dusza moja zazna spokoju, jeśli nagle trafię przedwcześnie w lepsze i sprawiedliwsze światy. Nie zastępujcie takimi listami wczorajszych „temników” Medwedczuka, które zresztą zlikwidował właśnie Mesjasz, którego właśnie wy wynosiliście do niebios, żeby najpierw zapisać się w jego towarzysze podróży, a potem, jak Judasze, porzucić go, nie doczekawszy się nawet pierwszych kurów, popędzić, zadarłszy zwycięsko ogon do innych tymczasowych mesjaszy. Właśnie dlatego na zakończenie chce się nie powiedzieć, a zakrzyczeć na całą Ukrainę i milionowy raz słowami wielkiego Kobziarza: opamiętajcie się, bracia moi! Rzućcie, jak czapką, o ziemię swoją pychą, poskromcie wreszcie swoje ambicje i teraz, w przededniu, kiedy Ukraina jest już prawie całkowicie w kleszczach naszego „wiecznego brata” (przynajmniej językowo i ekonomicznie) i sąsiada, zjednoczmy się w jedną całość! Właśnie nam i tylko nam należy ta ziemia od Rusi Kijowskiej do dnia dzisiejszego. Jesteśmy Ukraińcami, jakkolwiek by nas gdzieś tam nie nazywali, chochołami czy małorosjanami. Uświadomcie sobie siebie i stańcie się pełnoprawnymi i pełnowartościowymi gospodarzami na swojej ziemi, i dajcie zrozumieć wszystkim przybyszom, którzy nie chcą podzielać naszych poglądów i naszych narodowych wartości, że oni są tu tylko tymczasowymi gośćmi. A czy pożądanymi?! Wszystko zależy od ich czynu na naszej ziemi i nam wyznaczać, czy oni są gośćmi, czy dzikusami, czy cywilizowanymi i podstępnymi okupantami, w piórach gołębi czy w skórze biblijnych owieczek. To nasza narodowa idea i to nasze żądanie na danym historycznym etapie: albo podniesiemy się znowu w górę, jak w 1991 roku, albo opuścimy się w dół, jak opuszczaliśmy się w czasach, kiedy „sami siebie zwalczyliśmy” moskiewską bronią… Nie chcę być czarnym prorokiem. Modlę się do Boga, żeby się pomylił we wszystkich swoich rozmyślaniach o perspektywach. Ale doskonale znam moskiewską mentalność — mentalność hordy. Hordzie stale potrzebne są cudze ziemie, cudze narody i niszczenie cudzych tradycji, narzucanie swojej kultury, którą ona międzynarodowo zebrała — od wszystkich po trochu, zaczynając od języka i kończąc na twórcach jej wielkiej literatury. Nie chcę nawet w myślach hiperbolizować „braci” — Moskali. Każdy naród ma swoich quislingów, swoich janczarów i mankurtów. Pozazdrośćmy Moskwie — nie ma u nich aż takich amoralnych szumowin, jak u nas kolesniczenki, tołoczki, czałeńki, witrenki, buzyny… jestem pewien — nie ma, nie było i nie może być. Chyba żaden naród nie będzie mógł takimi „pochwalić się”, w żadnym państwie świata nie hańbią tak narodowych bohaterów, jak to robią w niby niepodległej Ukrainie. To u nas szkalują prawdziwych synów i córki narodu — tych, co walczyli o wolność i niepodległość swojego państwa, polegli na polu bitwy jako bohaterowie, kładąc na ołtarzu miłości do Ojczyzny swoje młode lata. Daj Boże, żeby w dalszej naszej jasnej perspektywie ten pomiot zdradziectwa na zawsze zniknął z naszej polityki i z naszego życia. A obecnej władzy i politykom chce się życzyć zdrowego rozsądku: nie idźcie w historię hańby i pogardy narodu, który jednak sam wybrał was na swoją głowę.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeh CZORNOHUZ
Dziś, jak nigdy dotąd, stoimy przed wyborem: być niepodległej Ukrainie czy nie?! My, Ukraińcy, w końcu musimy uświadomić sobie, czy nie jesteśmy stadem potulnych owiec, trzodą, której pozostało tylko dobrowolnie wsunąć nierozumną głowę w kolejne moskiewsko-imperialne dzieło — Unię Celną. Za szyldem której na niedalekim horyzoncie już widać Sołowki i Kołymę. Z jedynym językiem państwowym — ukraińskim, gdzie tylko nadzorcy i strażnicy będą rozmawiać po „regionalnemu”. I będą szczekać psy po tamtej stronie drutu kolczastego na zimne, deskowe baraki. Niepokornych i nieugiętych czeka etapowe eszelonowanie na Syberię, a ukraińską młodzież w wieku poborowym „marsz-rzut” w „gorące punkty” imperium. Czy to do kaukaskich wolnych narodów, czy to nad Ocean Indyjski. W przededniu siłowego wciągania nas wszystkich na moskiewskiej smyczy w kolejny twór imperialny musimy się określić: czego my, Ukraińcy, chcemy? Wczoraj naszym głównym problemem byli wrogowie zewnętrzni, obecnie dołączyli do nich wewnętrzni: moskiewscy kolaboranci, zwerbowani agenci, polityczni konformiści, amoralny postkolonialny motłoch, a także — steckomyśliciele. Wśród nich niemało wczorajszych. Wczorajsi do tej pory nie mogą się zorientować, patriotami jakiego państwa są. A oto pretendent do „zbierania odwiecznie ruskich ziem” — eReF ma jasny punkt odniesienia: Ukraina. Za wszelką cenę! W przeciwnym razie imperium, jak pisze kancelaria, nie powstanie. Rozpadnie się i przepadnie, jak swego czasu ZSRR. Dlatego eReF obecnie tak aktywnie, bezczelnie, bezwstydnie, stanowczo i pewnie kroczy ze Wschodu na Zachód przez terytorium naszego państwa pod kryptonimem „ruski mir”. Atakując ukraińskość — od języka po cerkiew — na dwóch ekspansywnych frontach: przez patriarchat moskiewski i drugi państwowy, a ściślej — jedyny „regionalny” język od „Mołdawianina do Fina”. Po tamtej stronie naszej granicy (z północy i południa) dziś nie ma żelaznej kurtyny, jak to było na granicy zachodniej w czasach ZSRR. Nasza granica jest raczej symboliczna, a zaraz za nią — Kaukaz oraz abchasko-osetyjsko-dagestańskie góry i „gorące punkty”, które starszemu pokoleniu Ukraińców nieustannie przypominają żarzący się wulkan, z którego w każdej chwili może wybuchnąć magma koloru ludzkiej krwi. W imię czego? Tego samego „ojczyzny”. Oczywiście, dla Ukraińca — obcej. Ale jemu, Ukraińcowi, na Ukrainie codziennie wbija się do głowy myśl, że ta „ojczyzna” jest bratnia, i naród bratni. Tylko że nie „po bratersku” z Ukraińcami się obchodzi. Ale to inna, rzekomo, strona medalu. I my mimo wszystko jesteśmy „jednym narodem”. I język mamy jednakowy. Tylko nie wiadomo, dlaczego w takim razie narzuca nam się jakiś drugi, państwowo-regionalny, skoro języki mamy jednakowe? Ale to tak na marginesie. My — o dzisiejszej sytuacji w państwie Ukraina, kiedy Ukraińców już w domu nazywa się nie mazepińcami, nie banderowcami, a „świadomistami”. „Świadomiści” Zachodu, rzekomo, uparcie bronią swojej tożsamości, ojczystej historii, języka ukraińskiego i 5. punktu oraz bardzo chcą do Europy. Ukraińcy Wschodu chcą czy nie chcą, a jakby zahipnotyzowani, oglądają się na braterskie uściski, jak króliki na paszczę pytona. Niektórzy rosyjscy gubernatorzy już dziś proponują swojemu prezydentowi Putinowi wykorzenienie „świadomistów” z gór karpackich i przesiedlenie 7 mln Ukraińców na Daleki Wschód, żeby tam rozpuścili się wśród Chińczyków. Federacja Rosyjska wreszcie miałaby spokój. Język ukraiński, kijowsko-ruskie tradycje, historia, bohaterowie narodowi już nigdy nie wisieliby na barkach zrusyfikowanej do cna Ukrainy, którą Moskwa będzie mogła pochłonąć „ruskim mirem” i Unią Celną. Taką niecodzienną sytuację na Ukrainie doskonale rozumieją także Rosjanie, którzy związali swój los z naszym państwem lub się w nim urodzili. Szczególnie niepokojący jest nasz czas, kiedy na Południu Ukrainy i na Krymie jak grzyby po deszczu pojawiają się „rosyjskie towarzystwa” — legalna agenturalno-prowokacyjna szowinistyczna bracia. Przecież tylko u nas można wypuścić na wolność moskiewskich zwiadowców (szpiegów), którzy nieustannie zajmowali się działalnością wywrotową przeciwko Ukrainie. Udawać krótkowzrocznych i nie widzieć antyukraińskich rosyjskich organizacji, które również legalnie działają w naszym państwie i są utrzymywane za kremlowskie pieniądze. Bo Moskwa na agenturę pieniądze ma, a na rosyjskie szkoły na Ukrainie — nie. Rosyjskie szkoły na Ukrainie utrzymują Ukraińcy. Chociaż diaspory całego świata zachowują swój język, kulturę przy organizacjach społecznych, cerkwiach, wspierają funduszami charytatywnymi. Ale… Przypomnijmy sabaty szowinistycznych organizacji, które bezkarnie i bezczelnie działają po drugiej stronie ulicy od SBU. Zabijają ukraińskiego studenta Czajkę, biją w Odessie demonstrantów, którzy bronią swojego prawa do mówienia po ukraińsku, cynicznie drą paszport rdzennego odesity, który rozmawiał w języku państwowym w centrum Odessy i wszystko to — bezkarnie. A czemuż się dziwić, skoro na czele struktur siłowych, a i w ochronie samego prezydenta — wczorajsi obywatele Federacji Rosyjskiej, którzy w państwie prawa nie tylko nie mogliby otrzymać wysokich stanowisk, ale nawet obywatelstwa, bo nie nauczyli się języka państwowego. Na Ukrainie zaś to norma. Jawnie antyukraińskie organizacje legalnie podważają fundamenty naszej państwowości, działając pod hasłami i wezwaniami „Za jedyną Rosję!”. O mentalności dwóch narodów, oczywiście, w ich programach ani słowa i, samo przez się rozumie, że nigdzie nie podkreśla się, że z charakteru jesteśmy dwoma różnymi narodami. Z tym nijak nie mogą zgodzić się ci, którzy w słowach nazywają siebie „braćmi”, a w cudzym domu zachowują się jak najeźdźcy podczas okupacji, spychając na dalszy plan, na margines, albo w ogóle na historyczny spoczynek i stopniowe wymieranie wszystko to, co należy do rdzennego narodu. Ukraińcy w swojej większości stają się wzgardzoną mniejszością na własnej ziemi. To niemal tragedia. Szowiniści domowi i przyjezdni (Korniłow, Zatulin, Goworuchin) dziś, jak nigdy dotąd, moralnie rozstrzeliwują naszą ukraińską młodzież w informacyjnych niewypowiedzianych wojnach. Po takich psychiczno-informacyjnych atakach, szydzeniu ze wszystkiego, co ukraińskie, młodzież sięga po słowniki języków obcych, by uciec gdzie pieprz rośnie. Wzgardzeni w rodzinnym państwie, gdzie rząd i prezydent faktycznie nic nie robią dla ochrony państwowości, a tylko nieustannie podpinają się na smyczy do moskiewskich agentów w rodzaju D. Tabacznyka, W. Kolesniczenki i im podobnych kolów lewczenków, bezmyślnie plączą się nie wiadomo dokąd.
Ostatnie miesiące 2012 roku i początek 2013 roku osobiście przypominają mi dwa punkty wyjścia. Pierwszy — to góra, na której siedzą tymczasowi możnowładcy na czele z prezydentem i domowym spikerem Rady Najwyższej. Drugi — podnóże tej góry, pod którym zebrała się ukraińska warstwa przewodnia, rozbita na kilka klanów, i masowo zdezorientowany przez nią oraz ciągłą moskiewską propagandę naród — i na Zachodzie, i na Wschodzie. Jeśli na Zachodzie dla większości punkt odniesienia jest dawno określony — tylko Europa i demokracja, prawa człowieka i rządy prawa — i trzeciego nie ma, to Wschód i Południe Ukrainy są w rozterce, wspominają Związek Radziecki z tanią kiełbasą, usługami komunalnymi, bezpłatną edukacją i opieką medyczną, niemal darmowymi mieszkaniami… Jednak obecnie surowcowa Federacja Rosyjska — to już nie Związek Radziecki „narodów-braci”, powiedzmy, z ostatnich dziesięciu „breżniewowskich”, a nie „stalinowsko-berijowskich” lat.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Maria Dmytriw, która zrozumiała, że stalinowscy poplecznicy planowo, świadomie wyciskają z więźniów wszystkie soki życiowe, doprowadzają do śmierci, a na ich miejsce przywiozą nowe ofiary. Czy warto więc żałować takiego życia? Ale co wtedy stanie się z jej drogim, jedynym synem? Sierota zupełny, bezradny, bezbronny, jak będzie żył?
Sama jedna przez tajgę I Maria szuka wyjścia z sytuacji bez wyjścia. Jeszcze ze wsi otrzymała list, w którym powiadomiono, że jej Zenio zachorował na zapalenie płuc. Pisze do Stalina list, błagalnie prosi o zdjęcie z niej wyroku. Ale odpowiedzi nie ma. Strach o zdrowie syna dodaje jej śmiałości — i w maju 1948 r. odważa się na pełną cierpień drogę uciekinierki. Tylko gałąź zaszeleści — mróz przebiega po plecach, serce mało nie wyskoczy z piersi. Wszędzie przywidywali jej się znienawidzeni konwojenci. A jak było jej, samej, w nieprzeniknioną noc pośród ponurej tajgi! Modliła się do Matki Boskiej — i przybywało sił. A gdy usłyszała gwizd parowozu — zapłakała z radości: jakoś i ona uczepi się pociągu. I najeździła się, nastała w towarowych wagonach. A gdy postawiła stopę na wymarzonej, wyśnionej ojczyźnie — pocałowała rodzimą ziemię. Oto ulica, gdzie wszystko jest do bólu znajome. Naprzeciw Marii szedł chłopiec. Jaki ładny. Gdzieś go widziała. Czyj on? A zrównał się i przywitał — usta i głos, jak u Hryhorija… Olśniło ją: „Zenio! Synku!” — łzy matki i syna zmieszały się.
Nie składając rąk Maria bała się zapeszyć swoje szczęście, lecz bez nowego nieszczęścia się nie obyło: w „nieprzebytej Syberii” za uciekinierką ruszyli po trzech dniach. Organy śledcze wysłały zapytanie do wsi Kociubińce — i kobieta znów znalazła się za kratami tarnopolskiego więzienia. Trzy miesiące męczyła się w niewoli. Niespodziewanie przyszło wybawienie. Na list Marii do Stalina Moskwa przysłała odpowiedź: „Jako wdowę po poległym na froncie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej M. Dmytriw zwolnić z aresztu, zdjąć wyrok…” Na wolności tej nieprzeciętnej, heroicznej kobiecie nie brakowało trudności. Chatę jej zabrał sobie przewodniczący rady wiejskiej. Ale Maria i słowa nikomu nie powiedziała, tylko poprosiła o działkę ziemi, żeby budować chatę. Zaradna i zawzięta wzięła się do pracy: zarobiła glinę, robiła cegły, z nich ściany stawiała sama. Pomocnikiem był syn Zinowij. Dach i pokrycie zrobili mężczyźni-współmieszkańcy wsi. Maria rozliczyła się z nimi swoją pracą: odrabiała w ich gospodarstwie, w ogrodzie. Pracowała nie składając rąk — tynkowała, bieliła, wycierała. Cieszyła się i śpiewała. Bo przecież była na wolności: nikt nie bił, nie łajał, nie karał. Sama sobie rozkazywała, co robić. W 1958 roku ożeniła syna, doczekała się wnuków i prawnuków. W wieku 80 lat z powodzeniem prowadziła gospodarstwo domowe, żeby pomóc wnukom i dzieciom. W 1991 r. ta heroiczna kobieta powitała naszą Niepodległość jak wielkanocne zwiastowanie. Ze łzami poszła na mogiłę braci, pokłoniła się im za wolność Ukrainy. Mam nadzieję, że tragiczny los rodziny Dmytriwów u mieszkańców wschodu, zaćmionych komunistycznym omamieniem, wywoła współczucie i szacunek do miłujących wolność mieszkańców zachodu — z ich oczu spadnie czerwona łuska. I wtedy w jednolitym porywie przez Dniepr jedni drugim wyciągną ręce dla duchowego odrodzenia ukraińskiego narodu.
Tłumaczenie maszynowe
Marija MELNYK, Murowane Kuryłowce obw. winnicki. Za kogoż głosować? Dotykając wybitnych wydarzeń historycznych, nawet niedalekiej przeszłości, natrafiamy na białe plamy, obecnie zaczerwienione od przelanej krwi. Mija czas — i przysłonięta kłamstwem rzeczywistość wyłania się, jak na kliszy fotograficznej. Wtedy ci, którym prawda kole w oczy, śpieszą oczernić prawdę nienawiścią i złością. Zachodnia Ukraina w latach 40.—50. przebywała pod klauzulą „Ściśle tajne”, a władza ciemności jeszcze dzisiaj boi się światła prawdy: wojowników Ukraińskiej Powstańczej Armii nazywa burżuazyjnymi nacjonalistami, faszystami, troszczy się, aby członków partii „Swoboda” nie wybrano do Rady Najwyższej. Kierownictwo nie kocha Ukrainy i stawia zaporę patriotom. Kiedy przed wyborami do parlamentu do naszych Murowanych Kuryłowiec przyjechali kandydaci na deputowanych z partii „Swoboda”, naczelnicy rejonu rozporządzili zakazać tej akcji, nawet zamknęli Dom Kultury, a sami bez śladu zniknęli. Goście na ulicy porozmawiali z poszczególnymi ludźmi. Potem słychać było rozmowy: — Za kogoż głosować? — Za partię „Swoboda”. — Tak toż to banderowcy, nacjonaliści, oniż naszym w plecy strzelali! — A nasi czego tam byli? Na ostatnie pytanie odpowiedzi nie było, bo to wyrwa, biała plama w historii dla wschodnich Ukraińców — u nich z oczu nie spada bielmo. Lecz spójrzmy prawdzie w oczy — onaż nie za siedmioma pieczęciami. Jest wielu naocznych świadków tamtych wydarzeń, którym można włożyć palce w rany i wtedy uwierzyć, jak Tomasz niewierny. 17 września 1939 r. Marija Dmytriw, jej mąż Hryhorij urodzili się i wyrośli we wsi Kociubińce w rejonie kopyczynieckim obwodu tarnopolskiego. Nieprzewidzianym węzłem ich los zawiązał się z losem Ojczyzny. A zaczęło się wszystko tak: 17 września 1939 roku Armia Czerwona weszła na terytorium Zachodniej Ukrainy, witali ją chlebem-solą, kwiatami, cieszyli się z wyzwolenia. Następnego dnia w Kopyczyńcach oraz innych miastach i wsiach zwołano zebrania, wybrano rady wiejskie, mówiono po rosyjsku o nowym szczęśliwym życiu. I ono nie kazało na siebie czekać — zaczęła się kolektywizacja. Zabierali ziemię, sprzęt, siłę pociągową. Kiedy wyprowadzali krowy, kobiety zawodziły, jak za nieboszczykami. Lecz co tam krowy! — porządnych gospodarzy, uczciwych pracusiów zapisano do niepewnych i pospiesznie wywozili na Sybir całymi rodzinami. Ludzie dziwili się martwemu uściskowi Moskali: nie przywykli do takiego rozpasania samowoli. Małżeństwo Dmytriwów było oszołomione, przerażone biedą, która zwaliła się na ludzi. Oto tobie i „wyzwoliciele”. Cierpieli za siebie, lecz tliła się nadzieja: może nie zaczepią. Jeszcze jak zaczepili! Nacierając na zachód w 1944 r., polowe radzieckie komisariaty wojskowe siłą zabierały ze sobą chłopców dla uzupełnienia przerzedzonych oddziałów. Tak wzięli i Marijinego Hryhorija. Pola bitew ścieliły ukraińskim kwieciem Nowożeńców nie uczyli sztuki wojennej, nie dali ani umundurowania, ani broni, a posyłali na pewną śmierć: „Zdrajcy, naprzód! Broń zdobyć w boju!..”. Po wyszywanych koszulach poznawali poległych, a po kainowym piętnie — zbrodnicze rozkazy. I niemieckimi rękami Moskale zabijali braci-Ukraińców. Tak pola bitew ścieliły ukraińskim kwieciem. Mało nie do każdego domu poleciały zawiadomienia o śmierci. Kiedy na podwórze Dmytriwów, bojaźliwie oglądając się, weszła listonoszka, podała Marii fatalny papierek — ziemia zachwiała się pod jej nogami. Lecz przybiegł mały Zeńo: „Mamo!..” I ona swój żal zacisnęła w pięść: musi żyć dla syna. W krwawym wirze Niebywale okrutna, zacięta wojna zaciągała życie wdowy w krwawy wir. Powstańcza armia walczyła z diabelsko podstępnym wrogiem, w setki razy potężniejszym. W jego rękach było wszystko: regularne oddziały wojskowe, broń, żywność, wreszcie, wszystkie bogactwa okupowanej ziemi. Powstańcy nie mieli gdzie głowy skłonić, na ojczyźnie stali się wygnańcami. Latem i zimą w okopach, broń zdobywali w bojach. Okupanci działali wszystkimi środkami: z jednej strony terrorem i represjami, z drugiej — kiełznali przekupstwem: miejscowym ludziom powierzali niewysokie stanowiska, tworzyli partyjne i komsomolskie organizacje, nęcili młodzież rozrywkami, obietnicami. Za uległość płacili po 30 srebrników. Szukali zdrajców i wśród banderowców. Jeśli powstańca udawało się wziąć żywym, proponowali współpracę. Najczęściej odmawiał — wtedy torturowali, jak średniowieczni inkwizytorzy, po czym — tylko rozstrzelanie lub zesłanie na Sybir. Banderowcy wiedzieli, że dostać się do niewoli do Moskali gorzej, straszniej niż śmierć, dlatego ostatnią kulę zachowywali dla siebie. Bielmo na oku Enkawudziści szeroko wykorzystywali wschodnich Ukraińców, którzy zgadzali się śledzić powstańców i donosić na nich organom władzy radzieckiej. Znam w naszych Murowanych Kuryłowcach człowieka, który mi się wygadał: „Ja sześć miesięcy chodziłem w wyszywanej koszuli, uczyłem się mówić po huculsku, żeby wiedzieć, czym oddycha każdy zachodniak… A jakże można było przełamać tych zaciętych banderowców!..” Tak wygadał się, przyznał seksoit z obwodu winnickiego, ale nie okazał skruchy, nie uświadomił sobie najstraszniejszego grzechu — zdrady. Nie przemówiło jego sumienie — tak zaślepiła, otumaniła, przyćmiła jego rozum komunistyczna propaganda, że wolnomyślący zachodniacy dla takich jak on — bielmo na oku. O honorze rycerzy i hańbie janczarów wiem ze szczerej opowieści Marii Dmytriw. W niedzielę 1944 r. z lasu w rodzinne Kociubińce szło pięciu powstańców: powiatowi przewodnicy Myrosław Kuzyk, Hryhorij Hrabec, Dmytro Mostowyj i dwaj bracia Marii — rodzeni i kuzyn — Iwan i Hryćko Dmytriwowie. Najstarszy miał 24 lata. Padał mokry śnieg — z odzieży kapała woda. Głodni, zmęczeni młodzieńcy chcieli we wsi wysuszyć się, ogrzać, posilić gorącą potrawą. Za nimi, jak charty, polowali czerwoni janczarzy (wyżej wspomniani seksoici), donieśli czekistom — i wataha z trzystu obławników otoczyła chatę, do której weszli bojownicy. Bój trwał pół dnia. Amunicja u powstańców wyczerpywała się. To zauważyli zniewoliciele — i ich zwierzchnik rozkazał: „Nie strzelać!” Pragnęli wziąć śmiałków żywymi, żeby złamać ich ducha wolności, postawić na kolana, zamęczyć „na przesłuchaniach”. W ich oczach nie było strachu Zagrażająca, niepokojąca cisza zastygła. Zmęczeni bojem, chłopcy wychodzili powoli, ale pewnie. W ich oczach nie było strachu, tylko w głębi duszy czytała się nieodbyta smutek i zatroskanie, jak z honorem pożegnać się z życiem… Przez jakąś chwilę stali zamyśleni. Każdy spojrzał w dal: za grudniową mgłą widział wiosenną swoją
Ukrainę… bez siebie. Kainowie drapieżnie śledzili ich, jak głodne wilki. Nienawiść do katów popchnęła rękę z pistoletem do skroni: „Sława Ukra…!”. Grzmiało pięć strzałów. Martwych bohaterów z otwartymi twarzami położyli na ulicy pod płotem, aby krewni poznali swoich — wtedy okupanci aresztowaliby ich i torturami wybijaliby z nich informacje. Matki, siostry patrzyły na zakrwawionych swoich, najdroższych… Niegojący się ból, obłędny krzyk biły w piersiach, lecz znajdowały w sobie siłę, by się powstrzymać i cicho powiedzieć wrogom: „Nie wiem, to nie nasi”. Marija Dmytriw spojrzała na braci Iwana i Hrycia — pobladła jak śmierć, nogi się uginały. Ustała. Gryząc wargi, wzięła się w garść, w gardle zdusiła krzyk, pragnienie objęcia, pogłaskania drogich, bliskich rysów. Odstąpiła, nie uroniwszy ani łzy. Kiedy enkawudziści odeszli, z rady wiejskiej przysłali podwodę — wywieźć poległych za wieś. Za podwodą szły nieszczęsne matki, tutaj dały upust łzom. Jak jagody kaliny, na drogę spadały czerwone krople — to krew ich synów. „Wyzwoleńcy” nie pozwalali chować bojowników o wolność na cmentarzu, obok przodków na ojczystej ziemi — ich ciała zrzucono pod lasem na pożarcie dzikim zwierzętom. Pod mieczem Damoklesa Marija Dmytriw bardzo rozpaczała po braciach — o sobie nie myślała i nie domyślała się, że nowe nieszczęście mieczem Damoklesa wisiało nad jej głową: stalinowscy satrapowie wpisali jej imię na listy do aresztowania. W nocy bezczelnie załomotali do drzwi. Przeszyło ją jak prądem: Zeńko! Co będzie z dzieckiem?! Nie straciła rezonu: otworzyła tylne okno i nakazała uciekać do wujka. Ośmioletni chłopiec zrozumiał, o co chodzi. Milicjanci nakazali szybko się ubierać i iść za nimi. Wyrzucała im znęcanie się, samowolę: wciąż miała nadzieję zawstydzić ich, skłonić do sumienia — i że pożałują wdowy i jej sieroty. Lecz w ich oczach nie było ani współczucia, ani żalu; nawet ciekawości nie było w tych rybich wyłupiastych oczach. Stało się jej strasznie: jakby sama w lesie pośród głodnych wilków. Pomodliła się ze łzami. I stało się lżej: takie czasy, bieda nie tylko u niej. Zamknęli ją w zimnej celi: ani łóżka, ani krzesła. Długo stała, przytulona do ściany, nogi bolały, huczały. Przyniesiono jej paczkę w worku, ten worek rozścieliła na cementowej podłodze i położyła się. Obudziła się, brzegi worka — w szronie. Wkrótce odczytali wyrok — 10 lat syberyjskich łagrów. W pętli drutów kolczastych W dalekiej, gęstej tajdze zatrzymał się eszelon z tysiącami więźniów. Nikt by teraz nie poznał niegdyś urodziwej, schludnej piękności Marii Dmytriw: z wagonu wyszła zekini, zmęczona, blada, w brudnym ubraniu; przeraziła się czarnymi barakami z podślepymi oknami, które jak drapieżne potwory pożerały uwięzionych. Jak złapany ptaszek, bezbronna kobieta znalazła się w pętli drutów kolczastych, oplątana żelazną, zabójczą pajęczyną, z której nie można się wyrwać. Na Syberii duszę nieszczęsnych więźniów gnębiło wszystko: ponure, złowieszcze niebo, skąpe słońce, tajemniczo groźna tajga, niemiłosierny, okrutny chłód, który wymrażał każdą komórkę. A głód wysysał siły i zdrowie. Lecz mimo wszystko codziennie rozkaz: do pracy! I oto kolumna: zgarbione postacie w grubych chustach, zatłuszczonych kufajkach, kirzowych butach czy chodakach z onucami. Wśród nich i Ma-
Tłumaczenie maszynowe
Antonina MOWCZUN, kand. nauk ped., kierownik Laboratorium Naukowo-Badawczego Borysologii, docent Uniwersytetu Kijowskiego imienia Borysa Hrinczenki
Wybitne postacie historyczne stają się bliższe badaczom dzięki wspomnieniom ich współczesnych. Dlatego w roku jubileuszowym B. Hrinczenki zwrócimy się do tych, którzy znali go jako człowieka, artystę i wybitnego działacza — i tym samym przybliżymy wybitnego Ukraińca naszym współczesnym. O B. Hrinczence wspominano przez pierwsze trzydzieści lat corocznie, reagując na rocznicę jego śmierci — aż do owianego złą sławą procesu Związku Wyzwolenia Ukrainy (SWU). Od początku lat 30. pisarza z etykietą burżuazyjnego nacjonalisty wyrzucono z ukraińskiej przestrzeni kulturowej aż do lat 60. W tym czasie zginęli w łagrach lub zmarli ci, którzy go znali. Dlatego najwięcej wspomnień znajdujemy w prasie lat 1910—1930. Mamy też niemało portretów literackich B. Hrinczenki. Tak oto już rok po jego śmierci w Charkowie wyszła książka M. Plewaka „Życie i praca Borysa Hrinczenki” (Charków, 1911) — pierwszy portret literacki artysty. Niestety, wspomnienia o B. Hrinczence do dziś nie zostały zebrane w jedną książkę, niektóre z nich (a takich jest większość) przez stuletni okres od ich opublikowania nigdy nie były przedrukowywane. Naszym celem jest dokonanie ogólnego przeglądu najważniejszych, a raczej najsłynniejszych z nich. Ze wspomnień o Borysie Hrinczence wyodrębnimy dwie grupy: opowieści jego krewnych, bliskich, przyjaciół (pierwsza grupa) oraz tych jego współczesnych, którzy z nim rozmawiali, współpracowali (druga grupa). W tym artykule zatrzymamy się przy wspomnieniach jego krewnych — ojca Dmytra Jakowycza Hrinczenki oraz żony Borysa, Marii Mykołajiwny Hrinczenko (pseudonim literacki Maria Zahirnia). W kijowskim archiwum rodziny Hrinczenków znajdujemy wspomnienia jego ojca Dmytra Jakowycza, który miał znaczący wpływ na kształtowanie się wytrwałego charakteru Borysa. Dmytro Jakowycz w swoim czasie uczył się w czeskim gimnazjum w Charkowie. Ale nie ukończył go, poszedł do służby wojskowej. W stopniu sztabsrotmistrza przeszedł na emeryturę. Był człowiekiem wysoce wykształconym, pracowitym, posiadał przebogatą bibliotekę klasyki światowej. Jego wspomnienia o synu wiążą się z pierwszą biografią Borysa, napisaną przez M. Plewaka. W liście do Marii Zahirniej pragnie on uzupełnić opowieść M. Plewaka. Swoje wspomnienia ojciec koncentruje na dziecięcych latach Borysa. Podkreśla takie cechy charakteru swojego syna, jak odpowiedzialność i miłość do książek. Borys wcześnie nauczył się czytać i nie był obojętny na książki: „Czytać Borys nauczył się łatwo i szybko, zauważywszy dobrze litery, w jedną godzinę zrozumiał, jak składać słowa, i zaczął stopniowo coraz lepiej czytać, a w wieku sześciu lat czytał biegle. Nie mógł obojętnie patrzeć na książki, gdziekolwiek by nie były, zawsze rzucał się i pogrążał w czytaniu. Interesował się gazetami, czyniąc na nich swoje uwagi, czasem bardzo kuriozalne, a czasem bardzo trafne. W siódmym roku życia podarował mi wiersze w czterech zwrotkach po rosyjsku, a jakoś dałem mu Szewczenkę, jeszcze przed wstąpieniem do szkoły, zaczął pisać po małorusku. Bardzo żałuję, że nie udało się zachować jego dziecięcych pism. Do dziesięciu lat sam go przygotowywałem do gimnazjum, uczyć się z nim było łatwo, miał niezwykłą pamięć i dobre zdolności, i szybko wszystko przyswajał. Widząc go w wieku 8—9 lat, dziwiono się, że mieszka w lesie, bez rówieśników, a jest tak rozwiniętym i rozsądnym chłopcem”. Dmytro Jakowycz Hrinczenko przygotował swojego starszego syna do wstąpienia do gimnazjum, od razu do drugiej klasy. Były wojskowy, wystąpił przeciwko temu, aby Borys zdobył ten zawód, choć miejsce w połtawskim korpusie kadetów zostało wyproszone przez wpływowych krewnych żony, a dokumenty znajdowały się już w ministerstwie wojny, więc do gimnazjum złożono je nieterminowo. Ponieważ miejsca w gimnazjum już nie było, trzeba było oddać Borysa do szkoły realnej. I nie na drugi kurs, jak przygotowywano Borysa, a na pierwszy. Straciwszy syna, ojciec wyraża żal, uważając za błąd tamtą swoją dawną decyzję: „Do korpusu na egzamin nie zawiozłem, jako że byłem przeciwko służbie wojskowej. A gdybym umieścił w korpusie, to być może byłby do tej pory żywy i zdrowy, a uczciwym człowiekiem i pracować na pożytek innym wszędzie można”. Ze wspomnień ojca ważnymi dla badaczy są informacje o wpływie na młodego Borysa narodników i zakazanej literatury, jego pierwszym aresztowaniu i odwadze, okazanej przez niego podczas pobytu w charkowskim więzieniu. Zauważywszy zmiany w poglądach syna, Dmytro Jakowycz próbował zerwać przyjaźń Borysa ze studentem Uniwersytetu Charkowskiego Kostiantynem Filipjewem: „Nie patrząc na wszystkie moje namowy, że podobni ludzie w wielu sprawach się mylą i nie zawsze pozorna prawda jest zgodna z prawdą i że wtedy tylko można osiągnąć to, czego się szuka, gdy sami ludzie moralnie zmieniają się na lepsze i będą uczciwi, i namawiałem go, żeby przynajmniej nie brał żadnego aktywnego udziału i że, zderzywszy się z życiem, życie powie ci co innego. Nic nie pomagało, był całkowicie pod hipnozą wyzwolicieli. Filipjew dawał mu książki do rozpowszechniania między uczniami. Jedną książkę Borys dał koledze Kudriawcewowi, i ta książka wpadła w oczy jego ojca, a ten powiadomił inspektora i poszła historia. Od Borysa tylko żądano, żeby powiedział, od kogo otrzymał książkę, jego zatajanie pociągnęło za sobą areszt i nie patrząc na wszystkie moje starania i wpływowych krewnych, wtedy go tylko uwolnili, kiedy powiedział, od kogo otrzymał. A powiedział dlatego, że dowiedział się, iż Filipjew ukrył się z Charkowa”. Te wspomnienia nigdy nie były drukowane, a przechowują się w wariancie rękopiśmiennym w archiwum pisarza w Instytucie Rękopisów Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wernadskiego. Ogólna tonacja wspomnień ojca to duma z syna. Dmytro Jakowycz szczyci się Borysem, jego talentem, rozumem i uczciwością. Chociaż przez całe życie stosunki ojca i syna, jak poświadcza ich korespondencja, nie zawsze były równe i spokojne. Maria Zahirnia pozostawiła na wspomnieniach ojca swój komentarz. Zaznacza ona, że ojciec próbował podkreślić swoje pańskie pochodzenie. W rzeczywistości rodzina żyła biednie: „Ojciec w tych swoich dodatkach i poprawkach do życiorysu Borysowego nie zawsze przypomina sobie tak, jak się działo, stary bardzo on, to pamięć się przyćmiła. Ja wiem wszystko daleko dokładniej od Borysa i od mamy. Ale to wszystko drobnostki. A jeszcze ojcu zawsze chciało się pokazać siebie bogatszym, niż w rzeczywistości był, i bardziej pańskim. A w rzeczywistości było tak, że rodzina biedowała, i kawałeczek cukru czy obwarzanek były dla dzieci wielkimi luksusami. Tak samo i całe buty. Może kiedyś napiszę o dzieciństwie Borysowym, a może i nie — po co poruszać to, co dawno przeżyło się, po co robić te „wykopaliska” w przeszłości. Filipjew wyjechał za granicę, inni zaangażowani też powyjeżdżali, a Borysowi Mykoła Zimborski (brat cioteczny Borysa), który też razem z nim brał książki u Filipjewa, przekazał mu notatkę Fil. o tym, że wszyscy wyjechali, i on może nazwać mieszkanie. Borys nazwał mieszkanie — przyjechali — w nim już nie było nikogo, zdaje się, nawet Filipjewowie wyjechali szybko”. Nie mniej ciekawe są wspomnienia żony B. Hrinczenki o jego uwięzieniu oraz jej opowieści o pracy nauczycielskiej, którą nazwała „Szkoły, gdzie nauczył Borys Hrinczenko” (1922). Wiarygodność swoich wspomnień Maria Mykołajiwna potwierdza wyznaniem: „O tym opowiadał mi sam Borys”. Maria Zahirnia w swojej opowieści o pobycie B. Hrinczenki w więzieniu wyodrębnia jego uczciwość i ludzką godność, podkreśla, że po uwięzieniu szesnastoletnim Borysem zachwycali się ówcześni młodzi inteligenci. „Może nawet ówczesne siedzenie w więzieniu zaczęło niszczyć zdrowie Borysowi, bo siedział on zimą w podziemnej zimnej i mokrej celi, w ubraniu aresztanckim: płócienne spodnie i koszula oraz podbity wiatrem chałat. Marzł bardzo, a karmiono go źle: zwykłe jedzenie aresztanckie, a jeszcze dadzą bardzo słonej potrawy, a potem nie dają wody. Zaczyna walić w drzwi, żądać wody, wtedy przychodzi „naczelnik” i mówi: „Dostaniecie wodę tylko wtedy, kiedy się przyznacie”. I tak było nie raz i nie dwa, że trzeba było albo nie jeść, kiedy potrawa była bardzo słona i głodować, albo, zjadłszy, ginąć bez wody. Charkowskie więzienie od dawna, jeszcze od czasów gubernatora Kropotkina, słynęło z tego, że w nim trudniej było siedzieć niż w innych więzieniach. Kropotkin kazał nawet okienka w „izolatkach” zamalować czarną farbą. Może go nawet zabito głównie przez ten reżim więzienny, który on wprowadzał. Ale i stan moralny był ciężki, bo nie tylko „przełożeni” wszelcy żądali, żeby on się przyznał, ale i ojciec. Pewnego razu ojciec powiedział, że wzywał go generał-gubernator Loris-Melikow i kazał „dobić się” od syna, żeby ten się przyznał. „Jesteście ojcem i powinniście pokazać swoją ojcowską władzę nad synem, a jeśli się nie przyzna, to za 24 godziny wy z całą rodziną będziecie już w drodze na Wschodnią Syberię”. I oto ojciec przyszedł i opowiedział to Borysowi: Borys nie powiedział. Wtedy ojciec uderzył go. I to nie pomogło. Borys tylko przestał mu odpowiadać. Wtedy ojciec powiedział obecnemu tutaj „urzędnikowi”, że on może zaświadczyć Loris-Melikowowi, że użył wszystkich sposobów i że nic nie wyszło. I trzeba powiedzieć, że ojciec nigdy nie wybaczyłby Borysowi, gdyby on się przyznał, bo to byłby nieuczciwy postępek, a ojciec był absolutnie uczciwym człowiekiem. Ale Borys tego nie wiedział, on myślał, że ojciec jest doprowadzony do rozpaczy i on naprawdę żąda od niego zdrady, i to go męczyło strasznie. Powiem więcej: ojciec przecież wiedział, że Borys brał książki u Filipjewa, mógł myśleć, że i tym razem on wziął w tym samym miejscu, ale przecież on tej nitki żandarmom nie dał, on wiedział, że i siostrzeniec jego, Mykoła Zimborski, „czyta zakazane”
książki” i że prawdopodobnie bierze je stamtąd również Borys, ale nie wypytywał go, skąd bierze książki. Sytuacja była bardzo ciężka i dla Borysa mogła skończyć się albo chorobą, albo zesłaniem, gdyby w końcu nie dostał do rąk pozwolenia na wynajęcie mieszkania. W rezultacie wszystkiego wyszło na to, że wśród młodzieży stał się bohaterem (do mnie sława o jego bohaterstwie dotarła jeszcze wtedy, gdy nie byłam z nim znajoma, na jakieś trzy lata przed poznaniem go), a wśród ludzi „prawomyślnych” zyskał sobie bardzo złą sławę i gdy po odbyciu roku na poręczeniu ojca na chutorze przyjechał do Charkowa, nie mógł znaleźć sobie mieszkania; usłyszawszy jego nazwisko, gospodynie nie chciały wynająć mu izby. Było nawet tak: „My socjalistom nie wynajmujemy mieszkań”. Opowieść Marii Zahirnej o uwięzieniu B. Hrinczenki nie była jeszcze publikowana. Bardzo szczegółowo Maria Zahirna opowiada o pracy nauczycielskiej B. Hrinczenki. Ona Dmytro Jakowycz Hrinczenko koncentruje uwagę na warunkach, w jakich przebywał młody nauczyciel, na jego stosunkach z uczniami, ich rodzicami, chłopami oraz wiejską starszyzną. Uczciwy, prawdomówny, pełen ludzkiej godności nauczyciel nie podobał się tylko wiejskiej starszyźnie, ponieważ domagał się praw dla uciemiężonych chłopów. Dlatego trzeba było zmieniać szkoły — dłużej niż rok nauczyciel-prawdomówny nie zatrzymywał się w żadnej z nich. Pierwsza szkoła we wsi Wwedenśke w obwodzie charkowskim odzwierciedlała ówczesny stan edukacji ludowej, poziom nauczania wiejskich dzieci. Opowiadając o pobycie B. Hrinczenki w pierwszej szkole, Maria Mykołajiwna podkreśla: „Spojrzał Hrinczenko i przeraził się: ściany odrapane, wszędzie czernieją pajęczyny; na suficie widać, że przez niego ciekła woda, w podłodze dziury, kilka szyb wybitych, drzwi nie domykają się. Piec był cały odrapany, jeszcze i róg odpadł… Klasa była wielkości 42 kwadratowych arszynów, a uczniów około siedemdziesięciu. Do tego nie było sieni, a przez to dzieci rozbierały się w klasie i tuż obok stała kadź z wodą. Trzeba było podzielić uczniów i uczyć jedną połowę przed obiadem, a drugą po obiedzie. Dzieci przychodziły w „łapciach” i przynosiły na nich błoto lub śnieg, a że w klasie nie było podłogi z desek, a klepisko, to rozmiękało ono od przyniesionego błota lub śniegu i w klasie robiło się tak grząsko, jak na dworze”. Borys Hrinczenko jako nauczyciel rozumiał rolę języka ojczystego w nauczaniu dziecka. Chciał pracować w ukraińskiej szkole. Ale wsie Trojczate i Ołeksijiwka (na Charkowszczyźnie) były rosyjskie. Aby mieć możliwość uczyć się języka ukraińskiego, zbierać folklor ludowy, Borys Dmytrowycz, pracując w Trojczatym, wynajmował mieszkanie kilka wiorst od szkoły w sąsiedniej ukraińskiej wsi Czunyszne: „Choć warunki życia nie były łatwe, ale dla tego, by rozmawiać z prostymi ludźmi, Borys Hrinczenko cierpiał. …Chciało się żyć wśród Ukraińców i nie chciało się jeść moskiewskich „szczy”, albo samemu gotować sobie kulesz. W Czunyszynie przyjęli go do siebie mąż i żona, ludzie już starsi, bezdzietni. Izba była jedna i mieszkali w niej wszyscy troje. A czasami lokatorów przybywało, gdy trzeba było wziąć do izby cielę lub jagnię. A tam kury zaczęły się nieść, to trzeba było je zabierać do izby, a tam kwoki i gęsi trzeba było podkładać i sadzać pod podłogą oraz pod piecem”. W pedagogicznej działalności Hrinczenki była jeszcze jedna szkoła ołeksijiwska — na Ługańszczyźnie (wtedy gubernia jekaterynosławska). Ze wspomnień „Szkoły, w których nauczał B. Hrinczenko” dokumentalnie wyłania się ołeksijiwski okres życia B. Hrinczenki od 1887 do 1893 roku. Maria Zahirna gruntownie analizuje życie i pracę swojej rodziny w Ołeksijiwce w guberni jekaterynosławskiej, pracę nauczycielską B. Hrinczenki w szkole Chrystyny Ałczewskiej. Ten czas to jeden z najbardziej płodnych okresów w działalności literackiej pisarza. W tej wsi B. Hrinczenko stworzył szereg opowiadań, powieści „Słoneczny promień” i „Na rozstaju”. Korespondencja z licznymi adresatami, udział w tworzeniu Bractwa Tarasowców, pisanie ukraińskich podręczników — ta działalność B. Hrinczenki uczyniła prowincjonalną Ołeksijiwkę centrum ukraińskiej duchowości. Ujawniono w tych wspomnieniach także konflikt B. Hrinczenki z Ch. Ałczewską, w którym B. Hrinczenko wykazał pryncypialność człowieka-obywatela, który i słowem, i czynem potwierdzał wierność swojemu narodowi.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr PIPASZ, przewodniczący Zakarpackiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, kandydat nauk historycznych. Zakończenie. Początek w nr 12, 13 z 2013 roku. Od maja 1989 r. Towarzystwo Języka Ojczystego zapoczątkowało rubrykę-stronę w «Zakarpatskiej prawdzie» na tematy językowe. Głos w obronie języka ukraińskiego, podniesienia go do statusu państwowego rozbrzmiewa także na łamach gazet rejonowych. Ponieważ Zakarpacka organizacja Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki na początku 1990 r. była bodaj jedyną zalegalizowaną narodowo-demokratyczną organizacją ukraińską, właśnie przez nią odbyło się wysunięcie kandydatów narodowo-demokratycznych w wyborach do Rady Najwyższej, obwodowej i innych rad lokalnych wiosną tego samego roku. Wraz z utworzeniem w obwodzie krajowej organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy we wrześniu 1989 r. można już było nie tylko wymawiać słowo «Proświta» w pozytywnym znaczeniu, ale i spróbować nazwać nim komórkę. Pod koniec września 1989 r. w Użhorodzie założono miejską młodzieżową kulturalno-sportową komórkę Ludowego Ruchu Ukrainy «Proświta», której członkowie już 1 października wyszli na ulice miasta z niebiesko-żółtą flagą, by zbierać podpisy obywateli przeciwko budowie Pistrialowskiej stacji radiolokacyjnej, która niosła zagrożenie dla zdrowia ludzi i środowiska. Oni też w przeddzień 200. rocznicy urodzin Mychajła Łuczaja w październiku 1989 r. zainicjowali przeprowadzenie czynu społecznego w celu oczyszczenia, uporządkowania i remontu «kaplicy Łuczaja». 19 listopada odbył się tam liczny wiec kulturalny, poświęcony jubileuszowi. Po utworzeniu Ludowego Ruchu Ukrainy, przeprowadzeniu wiosną 1990 r. pierwszych demokratycznych wyborów, założeniu narodowo-demokratycznej frakcji «Rada Narodowa» w Radzie Najwyższej Ukrainy, demokratyczne zmiany nabrały nieodwracalnego charakteru. Stało się więc możliwe przemianowanie Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki na Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, ogłaszając je spadkobiercą towarzystwa «Proświta», które działało w czasach przedradzieckich na wszystkich ukraińskich, włącznie z Zakarpaciem, ziemiach. Inicjatywę dotyczącą przemianowania zapoczątkowano jesienią 1990 r., a zrealizowano 12 października 1991 roku na III nadzwyczajnej ogólnoukraińskiej konferencji Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. Odpowiednio Zakarpacką organizację obwodową Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki przemianowano (i przerejestrowano) na Zakarpackie obwodowe zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Niestety, Zakarpacie jest jedynym regionem Ukrainy, gdzie obok Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki działa jeszcze jedna czysto lokalna organizacja — «Zakarpackie Towarzystwo Krajowe „Proświta”», którą utworzono 23 grudnia 1990 r. A to bardzo szkodzi pracy proświatowej. W kolejnych latach Zakarpacki Oddział Obwodowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki prowadził znaczącą pracę naukową, oświatową, kulturoznawczą, propagandową, odradzał prawdziwą historię regionu, utwierdzał i rozwijał język ukraiński, tradycje ludowe, demaskował działalność tzw. «politycznego rusinizmu», obchodził daty pamiętne itp. Członkami towarzystwa byli wybitni naukowcy z Zakarpacia i innych regionów Ukrainy, przedstawiciele diaspory. Wśród nich akademicy O. Myszanycz (Kijów), W. Markus (Chicago, USA), M. Muszynka (Preszów, Słowacja), doktorzy nauk, profesorowie P. Czuczka (Użhorod), M. Tywodar (Użhorod), I. Chłanta (Użhorod), I. Seńko (Użhorod), M. Susko (Użhorod), I. Fizer (USA), O. Danko (New Haven, USA), W. Chudanycz (Użhorod) i inni. Pod egidą Zakarpackiego Oddziału Obwodowego «Proświta» przeprowadzano konferencje naukowo-praktyczne. Na przykład 26 sierpnia—1 września 1991 r. odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa «Ukraińskie Karpaty: etnos, historia, kultura», 5—6 maja 1992 r. — konferencja naukowo-praktyczna «Język ukraiński na Zakarpaciu w przeszłości i dziś», 1—4 września 1994 r. — międzynarodowa konferencja naukowa «Kultura ukraińskich Karpat: tradycje i współczesność», 11—12 marca 1994 r. — międzynarodowa konferencja naukowa. Iryna MOŁCZANOWA, członkini «Proświty» w Mariupolu. Czy można uważać jednego Ukraińca, który w domu rozmawia w języku ojczystym, już za naród? Bez wątpienia nie. Potrzebna jest pewna «masa krytyczna» patriotów-myślących podobnie, aby uświadomić sobie bycie choćby ukraińską diasporą w tak zrusyfikowanym mieście, jak Mariupol. Burzliwy okres pieriestrojki lat 80. XX wieku rozbujał uśpione społeczeństwo ostatnich lat istnienia ZSRR i pojedynczy Ukraińcy, zwłaszcza nauczyciele języka ukraińskiego, postanowili zjednoczyć się wokół idei odrodzenia narodu. Temu sprzyjał «Apel ukraińskich pisarzy do narodu ukraińskiego», opublikowany na początku 1989 roku w «Literaturnej Ukrainie». Po «Apelu» patriotyczni ludzie zaczęli gromadzić się w Towarzystwo Języka Ukraińskiego (TJU). W Mariupolu początkowo powstały komórki rejonowe, które 10 grudnia 1989 roku przeprowadziły wspólne zebranie założycielskie w pomieszczeniu domu kultury «Azowstal». Na zebraniu ogłoszono utworzenie Mariupolskiej organizacji miejskiej TJU. Na jej czele stanęło 4 przewodniczących komórek rejonowych: Lubomyr Hudz — były żołnierz UPA (rejon Illicziwski), Anatolij Moroz — lekarz dziecięcy z patriotycznej rodziny (rejon Ordżonikidzewski), nauczyciel Iwan Bondar (rejon Żowtnewy), inżynier lotniska Wiktor
„Karpacka Ukraina — prolog odrodzenia państwa ukraińskiego”. Materiały z konferencji ujrzały światło dzienne w formie osobnych wydań, były popularyzowane przez media. Odegrało to ważną rolę w demaskowaniu politycznego rusinizmu w najbardziej niebezpiecznym dla jedności kraju okresie. Wielkoskalowe konferencje oraz szeroka działalność wydawnicza stały się możliwe dzięki darowiznom, które napływały od przedstawicieli i organizacji zakarpackiej ukraińskiej diaspory w USA, Kanadzie, Australii, Wielkiej Brytanii i innych krajach. Organizacja konferencji i wydawanie książek trwają do dziś. Z inicjatywy Obwodowego Oddziału „Proświty”, 13 grudnia 2009 r. w auli wydziału ekonomicznego Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego przeprowadzono wieczór pamięci oraz konferencję naukowo-praktyczną z okazji 60. rocznicy brutalnej likwidacji Greckokatolickiej Eparchii w Mukaczewie, represji wobec jej duchowieństwa i wiernych oraz 20. rocznicy legalizacji Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, a 4 lutego 2011 r. — wieczór pamięci i konferencję z okazji rocznicy urodzin biskupa ludowego Iwana Marhitycza. Tylko w latach 2007—2012 ukazało się ponad 20 książek i broszur o ważnej tematyce naukowej i kulturoznawczej (a także dzieł literackich), których autorami są członkowie „Proświty” lub które zostały wydane pod jej egidą. Przy oddziale obwodowym funkcjonuje biblioteka, licząca kilka tysięcy książek. Biblioteki, a miejscami czytelnie „Proświty” (na przykład w Domu Kultury osiedla typu miejskiego Jasinja), działają również przy oddziałach rejonowych i ogniskach. Właśnie dzięki aktywnej działalności zakarpackich członków „Proświty” Użhorod ma obecnie pomnik T. Szewczenki. Na jego budowę zebrano znaczne środki zarówno wśród obywateli Ukrainy i przedsiębiorstw, jak i wśród diaspory. „Proświta” przez długi czas poruszała tę kwestię przed władzami, które nie były zbyt chętne, by mieć w Użhorodzie pomnik Kobziarza, domagając się wydania pozwolenia i wyznaczenia miejsca na jego budowę. Na końcowym etapie zbiórki funduszy i bezpośredniego wykonania monumentu szczególnie dużą pracę organizacyjną wykonał członek zarządu „Proświty”, dyrektor Użhorodzkiego Zakładu Okuć Oleg Hałyk. Nie tylko szukał mecenasów, ale także negocjował w sprawie brązu i odlewu rzeźby w zakładzie odlewniczym we Lwowie. Wreszcie 9 marca 1999 r. (w dniu 185. rocznicy urodzin T. Szewczenki) pomnik uroczyście odsłonięto na placu Narodowym, głównym placu Użhorodu. Jednak członkowie „Proświty” wraz z innymi przedstawicielami społeczeństwa nadal walczyli przeciwko próbom jednego z użhorodzkich merów (S. Ratuszniaka) „przeniesienia” pomnika w inne miejsce. Ponad siedem lat domagali się zwrotu skonfiskowanego najpierw przez władze węgierskie, a potem radzieckie, wzniesionego za środki społeczne w latach 20. XX w. Domu Ludowego „Proświty”, aż we wrześniu 1997 r. sesja Rady Miejskiej Użhorodu podjęła odpowiednią decyzję. Wiele wysiłku włożył w to weteran walk narodowowyzwoleńczych, członek „Proświty”, adwokat Mykoła Bandusiak. Jednak na polecenie ówczesnego mera Użhorodu S. Ratuszniaka budynek przekazano nie Zakarpackiemu OO „Proświta” im. T. Szewczenki, lecz krajowej „Proświcie”, której kierownicy wspierali i wspierają Ratuszniaka. Otrzymaliśmy tylko jeden pokój z małym pomieszczeniem gospodarczym. Członkowie „Proświty” zdecydowanie występowali przeciwko budowie na Przełęczy Wereckiej znaku z okazji „zdobycia przez Węgrów nowej ojczyzny”, który uważany jest za rewizjonistyczny i obraźliwy dla Ukraińców, za każdym razem reagują oświadczeniami w sprawie ważnych społecznie wydarzeń politycznych. W grudniu 2008 r. Zakarpackie OO „Proświta” im. T. Szewczenki przeprowadziło uroczystą akademię z okazji 140-lecia „Proświty”. Na akademii Wołodymyr Pipasz wystąpił ukraiński chór pod kierownictwem Lewka Dowhowycza z Koszyc (Słowacja). Corocznie organizujemy obchody Dnia Jedności Ukrainy, rocznic urodzin T. Szewczenki i jego powtórnego pochówku na ukraińskiej ziemi (9 marca i 22 maja), Święta Matki, proklamacji niepodległości Karpackiej Ukrainy, Dnia Niepodległości Ukrainy, rocznic utworzenia UPA, Dnia Pamięci Ofiar Hołodomoru itp. Członkowie „Proświty” opiekują się grobami karpackich Siczołwików i innych uczestników walk narodowowyzwoleńczych. Podczas przeprowadzania uroczystości z okazji dat pamiętnych lub innych wydarzeń kulturoznawczych Zakarpackie OO „Proświta” im. T. Szewczenki jest centrum jednoczącym dla partii i organizacji narodowo-demokratycznych. Oprócz nich współpracuje także z placówkami oświaty, nauki i kultury, instytucjami oraz organami władzy państwowej. Obecnie Zakarpackie Obwodowe Zjednoczenie WUT „Proświta” im. T. Szewczenki obejmuje cały obwód, składa się z oddziałów rejonowych, miejsko-rejonowych i ognisk lokalnych. Od czasu utworzenia (jeszcze jako TUMSz) do 2003 r. kierował nim doktor nauk filologicznych, profesor Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego P. Czuczka, w latach 2003—2008 — B. Kyszтуłyneć, od 2008 r. kieruje nim autor tych słów. prezentował patriotyczne książki, znani politycy za pierwszą sprawę w Mariupolu uważają spotkanie z miejskimi członkami „Proświty”. Przy okazji jesteśmy szczerze wdzięczni mecenasowi-patriocie Olegowi Tołstenkowi, który już od wielu lat udostępnia Mariupolskiej „Proświcie” pomieszczenie na zebrania. Wokół Mariupolskiej „Proświty” uformowała się silna grupa utalentowanych patriotów, którzy szerzą ojczyste słowo. Są to poeci Wiaczesław Udowyczenko, Wasyl Łytwynenko, Mykoła Rudyk, Ludmyła Mechetna, Ilja Manczenko, Wołodymyr i Łarysa Kozlikini, prozaik Iryna Mołczanowa, poeta i kompozytor Hryhorij Kabancew, historycy, krajoznawcy Pawło Mazur, Wadym Dżuwaha, badacz językoznawstwa Wołodymyr Nestorenko. Dzięki wysiłkom tych ludzi i przy wsparciu kandydata nauk filologicznych, docenta katedry filologii ukraińskiej Mariupolskiego Uniwersytetu Państwowego Oksany Moroz w 2012 roku ujrzał światło dzienne wspaniały podręcznik dla uczniów miasta „Literatura ojczystego kraju” (w języku ukraińskim), zawierający utwory poetyckie dla uczniów klas 5—11. Szerzy się wpływ mariupolskich Ukraińców na społeczność miasta, zwłaszcza młodzież, która urodziła się i dorastała już w niepodległym państwie. Dzieje się to dzięki wytrwałej codziennej pracy każdego naszego członka „Proświty” — bojownika o ukraińską Ukrainę w szeregach ogólnego ruchu świadomych patriotów Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”.
Tłumaczenie maszynowe
Kuszyn (rejon prymorski). Z czasem TUM przekształciło się w Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”, kontynuując tradycję proświtiańską, która zrodziła się w Galicji w odległym 1868 roku. W ostatnim okresie niezmiennym liderem Mariupolskiej „Proświty” jest Anatolij Moroz, który zjednoczył wielu utalentowanych, ambitnych ludzi w jeden silny zespół. Obecnie działalność mariupolskiej „Proświty” rozwija się w wielu kierunkach. Najbardziej wymowne są wiece przy pomniku Tarasa Szewczenki, które organizujemy z okazji każdego ukraińskiego święta. Początkowo mieszkańcy tylko się dziwili: kim są ci ludzie, którzy coś mówią przy pomniku? Ale teraz społeczność wie, że w mieście są Ukraińcy, którzy niosą swoje myśli, radość i smutek do Kobzarza. Nie bojąc się nadzoru milicji i SBU, występują przeciwko ukrainofobom, wspólnie z przedstawicielami różnych sił politycznych szukają sposobów poprawy życia w Mariupolu. W latach 2011–2012 z inicjatywy „Proświty” odbyły się dwa głośne wysłuchania publiczne, które przyciągnęły uwagę mediów. Pierwsze dotyczyło ustawienia tablicy pamiątkowej ku czci krajoznawcy, pisarza i członka OUN w czasie II wojny światowej Mykoły Fenenki. I choć tablicy z portretem M. Fenenki, wykonanej za pieniądze proświtian, nie zainstalowano, to nawet przeciętni mieszkańcy Priazowia dowiedzieli się o postaci ukraińskiego nacjonalisty. Drugie dotyczyło wzniesienia na placu dworcowym pomnika ku czci 100. rocznicy rozpoczęcia I wojny światowej z dwugłowym orłem na szczycie, jak proponowali prorządowi działacze. Mimo prowokacji ze strony władz proświtianie godnie dowodzili absurdalności budowy pomnika ku czci krwawej wojny, i jego budowę wstrzymano. W 2010 roku nie mniejsze poruszenie wywołała wystawa dokumentów historycznych OUN-UPA, zorganizowana z inicjatywy Anatolija Morozа i pod bezpośrednią ochroną proświtian. Na cotygodniowych zebraniach „Proświty” stale działa lektorium, które zapoznaje obecnych z wiodącymi działaczami ukraińskimi, zaprasza miejskich poetów i kompozytorów do wykonywania swoich utworów w języku ukraińskim. W pomieszczeniach „Ukraińskiego Domu” odbywają się spotkania z pisarzami z Kijowa i innych miast Ukrainy. W różnych latach odwiedzili nas obecny przewodniczący NSPU Wiktor Baranow, młody poeta z Lwowa Oleh Korotasz dwukrotnie prezentował mariupolanom swoje zbiory poezji, przyjeżdżali ukraińscy wydawcy. Wiktor Prokopczuk — przewodniczący Donieckiego oddziału Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia Weteran-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
sięga do twórczości Gogola, tworzy serię czarno-białych linorytów „Marusia Czuraj”. A w 2001 roku zostaje uhonorowany tytułem ludowego artysty Ukrainy. Jego dzieła przechowywane są w muzeach Ukrainy i za granicą. Dane biograficzne na jego temat można znaleźć w wielu encyklopediach i informatorach. Wasyl Łopata jest autorem 700 dzieł sztuk plastycznych. Wszystkie one są głęboko narodowe, wyraziście poetyckie. Ma na swoim koncie 30 wystaw indywidualnych. Od 1994 roku, z powodu zaostrzenia się choroby, Wasyl Iwanowycz wraz z rodziną mieszka w USA. Nie można tego nazwać emigracją. Był i pozostaje obywatelem swojego kraju. Jest Ukraińcem, wiernym synem swojego narodu. I właśnie dlatego fizyczna poprawa zdrowia na brzegu Oceanu Spokojnego ani na chwilę nie pozbawia go tęsknoty za Ukrainą. Zapomina się w pracy. Maluje wiele pejzaży, nie kalifornijskich, lecz rodzinnych — Czernihowszczyzny, Połtawszczyzny, Kijowszczyzny, tworzy portrety rodaków-myślicieli. W Ameryce poczuł pociąg do pisarstwa, powstała wspaniała autobiograficzna trylogia: „Gdzieś na dnie mojego serca” (2001), „Drogę swoją pokaż mi, Panie” (2005) oraz „Mówię jak na spowiedzi” (2011). Wszystkie książki zilustrował autor. W 2006 roku W. I. Łopatę przyjęto do Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. A niedawno Wasyl Iwanowycz przekazał list swoim przyjaciołom-ziomkom: „Jak mi przykro, jak boli, że zwracam się do was pisemnie, że nie mogę uścisnąć waszych dłoni, spojrzeć w oczy, wymienić się nowinami, omówić nasze wspólne problemy. Zła, bezlitosna choroba dopadła mnie daleko i nie puszcza. Rwę się duszą, lecę myślą do Kijowa, do Dniepru, do Czernihowszczyzny, do Nowej Basani, do was wszystkich… W mojej złowieszczej chorobie nie tyle martwi mnie ból i niemoc, co niemożność chodzenia po mojej ziemi, bycia wśród moich ludzi, słyszenia mojego języka, dzielenia losu mojego narodu…” Tam, daleko za oceanem, żyje Wasyl Łopata myślami o rodzinnych stronach, drogich sercu ludziach. Zatem nie bez powodu Ukraina nie zapomina o swoim wiernym synu, patriocie, wybitnej twórczej osobowości, wysyłając do niego swoje myśli-żurawie. Lecą one w dalekie kraje, niosąc na skrzydłach dla ukraińskiego artysty i pisarza pozdrowienia od przyjaciół, krewnych, mieszkańców wsi. Te niezwykłe ptaki na obczyźnie już od wielu lat mają swój wyraj — to jego szczere wspomnienia, ciepłe sny.
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana Czerep-Perohanycz. Kiedy pytasz mieszkańców Nowej Basani (rejon bobrowicki, na Czernihowszczyźnie) o sławnych rodaków, wśród pierwszych zawsze wymieniają Wasyla Łopatę. — On jest nasz — mówią z dumą. — Utalentowany człowiek. Z tym nie da się dyskutować. Bóg obdarzył zwykłego wiejskiego chłopca niezwykłym darem — tworzenia obrazów, a on nie zlekceważył daru i poświęcił sztuce plastycznej całe swoje życie. To dzisiaj Wasyl Iwanowycz Łopata jest ludowym artystą Ukrainy, laureatem Nagrody Szewczenkowskiej, a zaczynało się wszystko we wczesnym dzieciństwie od udanego, w jego mniemaniu, rysunku, stworzonego na ścianie pieca. — Matka nie doceniła wtedy moich starań, ukarała za samowolę. Ale później zrozumiała, że żadna siła nie zatrzyma potrzeby tworzenia, dlatego więcej nie przeszkadzała — wspomina artysta. Urodził się twórca w kwietniu 1941 roku — na dwa miesiące przed początkiem Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. W pierwszych dniach wojny ojciec Wasyla zostaje zmobilizowany na front. Wtedy, żegnając się z rodziną, po raz ostatni trzymał syna na rękach, bo rok później zginie pod Stalingradem. W czasie pokoju Iwan Mykołajowycz był dyrektorem domu kultury. Utalentowany samorodek, nie miał specjalnego wykształcenia, ale aktorski, wokalny, malarski talent, entuzjazm i miłość do swojej pracy pozwalały wystawiać spektakle, grać w nich główne role, śpiewać, tworzyć dekoracje. O tym wszystkim małemu Wasylkowi opowiadały mama, babcia, mieszkańcy wsi. Będzie żył tym nieznanym, ale tak drogim obrazem. „Ojciec… Jego nieobecność wpłynęła na kształtowanie mojego charakteru, osobowości chyba bardziej niż realne okoliczności — napisze później W. I. Łopata w swojej książce „Gdzieś na dnie mojego serca”. — Tato… Do nikogo w swoim życiu nie zwracałem się tym prostym i tak niezbędnym słowem. A mnie tak chciało się, tak tego brakowało! Stamtąd, z mojego poranionego dzieciństwa, poszło pęknięcie przez całe moje życie”. Niełatwo było młodej wdowie, Hannie Antoniwnie, podnosić samodzielnie na nogi dwoje dzieci. Ale czyż ona jedna była wtedy taka?! Prawie do każdej wiejskiej chaty listonosze przynosili czarne wieści. Pocieszała się dziecięcym śmiechem, odwracała uwagę od surowej codzienności jasnymi marzeniami o szczęśliwym jutrze swoich synków. Ale i na to prawie nie starczało czasu. Jakiś głęboki związek istniał między surową, skąpą na Portret matki czułość matką a Wasylem. Za jej życia on wstydliwie ukrywał swoją miłość do najdroższej sercu osoby. Przyznał się do tego dopiero później na papierze: „Mamo, mamo! Ja niczym nie odwdzięczyłem się Pani za Pani wyczyn życia… Pani okaleczony los męczy mnie jak wyrzut za wszystkie radości, które przypadły mi w udziale”. A jeszcze Wasyl Łopata zrobił dziesiątki portretów matki, które w 2009 roku w Kijowie zebrał w wystawę indywidualną pod tytułem „Mamine święte imię”. Poznając dziecięce lata artysty, nie można pominąć jego wspomnień o babci Natalce, matce ojca. Bez żadnych pouczeń, tendencyjnych środków wychowania ta mądra kobieta własnym przykładem uczyła wnuków dobroci, moralności, poświęcenia. — Ona była idealnym wzorem chrześcijanki — opowiada Wasyl Iwanowycz, — kiedy miłość do bliźniego nie jest wyuczona lub podyktowana strachem przed Bożą karą, a naturalnie, nieodłącznie przynależna jej, jak twarz, kolor oczu itp. Wasylko, na radość bliskim, wyrastał na starannego, zdolnego chłopca. W szkole — prymus, w domu — pomocnik. I duszę miał jasną, szczerą. Wśród mnóstwa pragnień najważniejszym było wyuczyć się na artystę, aby profesjonalnie opanować pędzel, a już potem tworzyć na papierze prawdziwe cuda. Lecz w 1955 roku, wbrew swojemu pragnieniu, z woli własnego wuja (brata matki) został przyjęty nie do szkoły plastycznej, a do Majniwskiego technikum zootechnicznego niedaleko domu. To były lata nauki, pełne rozpaczy i bólu. Lecz po czterech Rodzina artysty latach zdolny młodzieniec otrzymuje „czerwony dyplom” i tak niepotrzebną mu specjalność młodszego zootechnika. Jedyne, co wtedy ratowało — zajęcia rysunkiem. Każdą wolną chwilę w technikum poświęcał na przygotowanie do egzaminów do Kijowskiej szkoły sztuki dekoracyjnej i użytkowej. Mniejsza o to, że zbiegały się one w czasie z egzaminami końcowymi. Skromny i wstydliwy chłopak nagle wykazał nie lada odwagę i wytrwałość w osiąganiu celu. Lecz, niestety, nauka w szkole plastycznej trwa niedługo. Wasyla powołują do służby w wojsku. Po demobilizacji w 1964 roku Wasyl Łopata wstępuje do Kijowskiego Państwowego Instytutu Artystycznego. Jest mu bardzo ciężko, bo odczuwa się brak systematycznej wcześniejszej edukacji. Ale fanatyczna pracowitość i niemal religijne oddanie sztuce pomagają pokonywać trudności. Wkrótce młodego artystę przyjmują do pracowni książkowej profesora W. I. Kasijana. „Dla mnie to jak dar losu” — mówi artysta. Sześć lat wytrwałych, pełnych poświęcenia zajęć zakończyło się dla Wasyla wysoko ocenioną przez specjalistów pracą dyplomową — błyskotliwie stworzonym cyklem dziesięciu drzeworytów na temat ukraińskich dum narodowych, a także przyjęciem do pracowni twórczych Akademii Sztuk ZSRR pod kierunkiem ludowego artysty M. H. Derehusa oraz pierwszą wystawą zbiorową. Tak zaczynała się samodzielna praca twórcza Wasyla Łopaty. Wystawy republikańskie, ogólnozwiązkowe, ilustrowanie książek. Młody artysta dowodził swojej profesjonalnej sprawności, zdobywając sobie prawo do trudniejszych i bardziej odpowiedzialnych zamówień. Dlatego wkrótce w wydawnictwie „Weselka” z własnej inicjatywy, nie licząc na honorarium, zamiast dwóch wykonuje szesnaście ksylografii do powieści W. Szewczuka „Pobratymcy” (1971 r.). Za tę pracę twórca otrzymuje kilka znaczących wyróżnień, w tym samym roku Wasyl Łopata zostaje członkiem Związku Artystów Ukrainy. Artysta z powodzeniem pracuje nad jedyną w ukraińskiej grafice serią (w 8—9 deskach!) linorytów „Ukraińskie dumy narodowe”, ilustracjami do „Kamieniarzy” Iwana Franki, poetycką serią kolorowych linorytów do Wasyl Łopata ukraińskich ballad, ilustracjami do „Sztandaronośców” i „Tawrii” Olesia Honczara itp. Pięć lat (1987—1992) poświęcił artysta ilustrowaniu „Kobziarza” Tarasa Szewczenki, za co w 1993 roku otrzymał Narodową Nagrodę Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Inny laureat tej nagrody, ludowy artysta ZSRR
M. H. Derehus powiedział wtedy tak o swoim uczniu: „…on (Łopata) — głęboki psycholog i znawca ludowej duszy, ludowego charakteru, bo sam jest częścią tego narodu. Jego miłość do Ukrainy, do tego, co narodowe — to nie poza, nie idea, nie spekulatywny wniosek, a pasja, zew duszy, natchnienie”. Kamieniem milowym w dorobku artysty stała się seria rycin do utworu „Słowo o wyprawie Igora”. Zajmował się także projektowaniem paszportu dyplomatycznego i ukraińskiego, pracował nad oprawą artystyczną ukraińskiej hrywny. Dużo podróżuje: Polska, Jugosławia, Indie, Kanada, Francja, USA. Najbardziej artystę zachwyciły Włochy, gdzie odbyły się trzy niezapomniane spotkania z papieżem Janem Pawłem II, którego portret wykonał i osobiście wręczył. — Właśnie wtedy rodziło się we mnie nowe, religijne uczucie, z podziwem wsłuchiwałem się w nie, bojąc się je utracić — zauważy później. W tamtym okresie kształtuje się nowy światopogląd artysty, w twórczości pojawiają się nowe tematy: portrety metropolitów kijowskich i halickich (33), serie „Ukraińscy święci”, „Droga krzyżowa do Ukrainy”, płótna malarskie „Zwiastowanie”, „Modlitwa w Ogrójcu” oraz inne. On w swojej pracy zwra- Rodzinny dom
Tłumaczenie maszynowe
*** Do matki zawsze drogą ziemską niosły mnie lata między różnymi dziwami. …Nigdy nie byłem ani Rzymem, ani Moskwą, moimi nie były ani Londyn, ani Paryż. Jestem po prostu ze wsi, z białego Podola, gdzie błękit niebios podparły jesiony, gdzie ranki promieniste, jak ręczniki weselne, a wiśnie, jak dziewczęta, kwitną każdej wiosny. Tam słoneczniki, niczym dziecięce karuzele, pieśni łanów lecą w jasną wyżynę, koronki gwiazd — rubinowe morele — natchnienie wlewają w senną ciszę. I choć dawno kocham Karpaty, sercem widoczne, nad Bystrzycą miasto, a jednak, wiodą mnie ścieżki nie do cudzego Rzymu, a przez życie w moje Podole złote. Pieśń Mnie ktoś nagle zaszedł drogę. Była to pieśń, jak szeroki łan. Przyłożyłem do ust ten srebrny dzban, tłumiąc żal i trwogę. Stał wieczór cichy i pokorny, Niebieskie dzwony otwierały raj. A pieśń w duszę, niczym wodospad, Wlewała się przez progi i wiry. I tak mi się robiło wzniośle, Że rozkwitały gwiazdy dokoła. Objmowałem przeszłość wieków I całowałem przyszłych lat lico. *** Ten biały świat, jak białe szaleństwo, Jak białych snów nieproszony chód. Ja w nim deszcz. Ja w nim śnieg. Jestem wolny I taka szalona Bystrzycy woda. Ja z nim pobyłem już trochę w ciszy dojrzałej, Bywałem nijaki, czasem — taki. Życie nie raz zostawiało miedziane blizny Na ciele losu kołowrotem zwrotnym. Lecz ja kocham ten świat, taki dziwaczny, Taki smutny, ale wesoły też. Grzywiaste konie karych lat mistrzowsko Niosą mnie w błękitną bezkres. *** Czego ci, moja trwogo?.. Rozejrzyj się na moje lata — tam świat, jak nurt rzeki, jak nieprzebyte drogi; i białe stado łabędzie, i głos losu za drzwiami, i gwiazdą miga z mroku łza mamusi, niczym perła. Dlatego w porze jesienno-surowej, gdzie światła więcej, niż czerni, tobie mnie już nie znaleźć, moja rozpieszczona trwogo. *** Zatem jesteś. Jesteś na tym świecie, Jak nieba błękit, jak słoneczne ciepło. Twoje usta gorące, na wpół otwarte Mnie niepokoją czasowi na złość. Drogi nasze srogim gradem bite Nam ich zwalczyć wystarczyło sił. Wiatry siekły nas złe, niesamowite, Lecz my szeptaliśmy: Panie, jesteś… Przy każdej nieproszonej przygodzie Ty zawsze świecisz, jak gwiazda na wschodzie, I grzejesz duszę błyskiem jasnym. Mnie w twojej świątyni dobrze i dziwnie — Tam głos twój niepokojąco-przelewny, I ja w nim, jak wieczny pielgrzym. *** Jeszcze dzień przeżyty… jeszcze — i tak dalej liczbą niewidzialną spadają do nóg, niczym liście, nasze dni ospałe, i żadnego nikt jeszcze nie zachował. Budujemy świątynie (i nie tylko w wyobrażeniach), szukamy Prawdy w dawnych pismach, i często osładzamy w zabawach gorycz życia, gdzie krzywda potajemna. Idziemy, bywało, w zgromadzenia obłudne, a po świętach odwiedzamy cerkwie. To zmartwychwstajemy z martwych nieosądzeni, to znów nurkujemy w błąd bez głowy. A dni lecą w problemach i dylematach, w marności nijakiej — szare tło. … Oto Słowo ukradli — to ciężki problem, to, co przy Bogu było. *** Jeszcze przedwiośnie wczesne, a w piersi uderza ozonem, na Bystrzycy niemrawo ruszają nabrzmiałe lody, a długie sople wybornymi kroplami dzwonią i wiatr karpacki goni chmur trzody. Jestem wierszopisarzem-samotnikiem… Jestem słowa żywego niewolnikiem… Wiosną upijam się w ciszy ospałych obrzeży lasów. Rozpostarło skrzydła niebios dziwne przywileje, a ja obracam planety sennej oś. Gdzieś tam, w niekresie, nikt nie czeka na mnie, sam jestem w przestrzeniach między gwiazdami i zimnymi światami. Tylko obok mnie twoje promieniste imię, kochana moja, i lot zdziwionych brwi. Rzeczywistość Dzień na zamku. Jeszcze wcześnie. Jeszcze nie czas. Dniu królować wśród tłumu. Coś znów stanie się dzisiaj, jak nie raz, Jak wszystkie wieki. I my to przetrwamy. Przeżyjemy tsunami, huragan, Wulkany, osuwiska… I nerwowe stresy… Po co światu ten smutny ekran? Kto odpowie: w czyich to interesach?.. Jemu by odrobinę miłości i ciepła, Perłę słońca i radosne dziecko… A czas leci, niczym szybka strzała, I dzień już odmierza minuty. Ktoś skrzywdzi mamę, ktoś uderzy psa, A ktoś zajrzy do cudzej sypialni… Świat wszystko nakreślił. Świat wszystko napisał Przez gony lat i odległości smutku. I znów będzie harmider i bazar, Gdzieś wściekłość zdepcze pęd miłości… …Mnie siebie w tym świecie żal, Niczym złamanej gałązki wierzbowej. *** Dotknę się ciebie rymem widzialnym i niewidzialnym, złotymi we snach świtami, delikatnym wiatrem czy oparami księżyca w pełni. Dotknę się tajemnym widziadłem, niebieskich mgieł przędzą, nimi los swój pocieszę, aby było tobie też radośnie. Gwiazdami, niczym ozdobami, dotknę się, żebyś świeciła, wśród marzeń nie zgubiła. Nieukrywaną łezką dotknę się, a jeszcze winą, klekotem dni w niepokoju, niekresami jasnookimi, nocy upojnej jękiem… …Dotknę się ustami surowymi, kiedy sercem gorącym cichnę ja, Kobieto moja kochana. Do przyjaciół Już los mój bez drzwi i bram, Więc i nieszczęście, jak do domu swego, przychodzi do mnie. Narwijcie mi, przyjaciele, świtów narwijcie, którymi ukwiecone lato zielone. Nad przepaścią stanę, gdzie jaskółki cień, W modlitwach trwożnych dotykać będę skrzydełek. Narwijcie mi, przyjaciele, owych zmartwychwstań, którymi dusza bez słów się uświęci. Zmęczyłem się dosyć i sercem przyległem Odpocząć, gdzie pachną świerkami noce. Narwijcie mi, przyjaciele, weselnych dróg, którymi pójdę do miłości ochoczo. Jeśli ja zapłaczę łzą pszczoły, To, może, zagoję niezagojone rany. Zerwijcie mi, przyjaciele, gwiazdy przelewne, którymi ogrzeję zimne mgły. Zadzwonią niebawem na ciszę lata, Otworzy się brama niebieskiej dali. Zerwijcie mi, przyjaciele, pogody rzeki, które by zabrały przejmujące smutki. *** Twoje włosy pachną tymiankiem, Twój głos miły, jak balsam na rany. A za oknem przytłumionym płaczem Zaniosła się noc i spokój mój mąci. Sto tysięcy lat z tobą przeżyję, Ze stu studni napiję się dziwów Miłości, Aby tylko we snach i na jawie Twoje usta uśmiechały się miodowe. Kiedy łzą skapnie świeca I zgaśnie dzień w ostatnim krzyku bólu, Ja pocałuję skraj twojego ramienia I odlecę do Wiecznego Edenu. *** Nie wspominaj — więcej powtórzenia nie będzie, na tej ziemi powtórny tylko grzech, choć cieniem niewzruszonym przybłędy dusza legła na płótno dróg. Owych dróg, które wiodły do marzenia, gdzie nas z tobą jakby i nie było. Dokoła święta i dni powszednie jesienieją, zajesieniało i moje czoło. Tylko dobry Anioł, niczym pradawny cud, ślizgnie po sercu złotym skrzydłem, i chwila jedna, jasna i prawdziwa, gwiazdą błyśnie za zimnym szkłem. Ukoi się wtedy ogień w piersiach, na sen błękitny legnie czysty śnieg. …Ty nie wracaj — powtórzenia nie będzie, na tej ziemi powtórny tylko grzech.
Tłumaczenie maszynowe
Lewko RIZNYK, m. Lwów
W mieście naftowców na Prykarpaciu, w Nadwirnej, od ponad 50 lat pracuje słynny naftowiec i poeta Nestor Iwanowycz Czyr. Z przemysłem naftowym pożegnał się w 2003 roku, odchodząc na emeryturę, ale wydobywanie „ton słownej rudy” z powodzeniem kontynuuje, czego dowodem są jego nowe zbiory poetyckie z okresu po przejściu na emeryturę: „Szron dziwnej poświaty”, „Kalinowy błysk”, „Akordy srebrnego smutku”, „Białe łzy śniegu”. O tym, że jest to sukces, świadczą także słowa akademika Wołodymyra Kaczkana z jego posłowia do zbioru „Akordy srebrnego smutku”: „Poeta jest zbyt indywidualny, ale to nie jest tożsame z egocentryczną zamkniętością… Tu każda strofa jest wyrafinowana, jakby wysiana z jej stu wariantów-ekwiwalentów”. „On bezsprzecznie należy do planety klasycznych tradycjonalistów. Z jednej strony doskonale zna tradycje… Z drugiej zaś tworzy własny filozoficzno-estetyczny dyskurs rzeczywistego i iluzorycznego… W słownej orkiestrze każde słowo jest na swoim miejscu, nie ma nanizywania aforystyczności, metaforyzmu”. „I jeszcze nie mniej ważne: z jego poezji nie wieje moralizatorstwo…” Tak, ani „moralizatorstwa”, ani skarg czy tragicznych motywów… Choć ma na to prawo — ze względu na chorobę, która towarzyszy poecie w życiu od niemal trzydziestu lat, co nadaje tej postaci także cech podwижnictwa. Oczywiście choroba to nie idea, w imię której człowiek dokonuje wyczynu. Kiedy choroba dopada, robi się wszystko, by się jej pozbyć. Ale zdarza się, że walka z chorobą ciągnie się latami, wtedy pojawia się wyraźna alternatywa: albo człowiek zapada się w otchłań cierpienia, skarg i przepada, albo zdecydowanie staje „przeciw ościeniowi kopać” i chorobę „milczeniem pomija” jak złego sąsiada — nie patrzy w tamtą stronę, gdy sąsiad wychodzi z domu… Nestor Czyr, na szczęście, wybrał drugie. Nie wiadomo, czy zastanawiał się, że powtarza wyczyn wielkich Galicjan: Iwana Franki, który przez dziesiątki lat znosił ciężką postać artretyzmu; metropolity Andrzeja Szeptyckiego, który piętnaście lat spędził na wózku inwalidzkim — którzy, mimo chorób, nie tracili siły ducha i godnie wypełniali swoje wielkie misje. Okazuje się jednak, że powtórzył… trzydzieści lat ledwo władając nogami, z okresowymi bólami kręgosłupa. Co więcej, nie tylko sam „wyrafinował” wiersze poetyckie, maksymalnie doskonaląc ich tonację i stylistykę, aby nie dawać nikomu ze znajomych „współczujących” prawa do „jąkania się” o jego twórczości z pobłażliwością, ale też energicznie organizuje wokół siebie w studiu literackim „Bystrinʹ” młodych twórców słowa artystycznego nie tylko z Nadwirniańszczyzny… Obecnie dzięki wysiłkom Nestora Czyra w dorobku twórczym studia literackiego znajduje się ponad 40 książek poetyckich i prozatorskich, pięciu członków studia zostało członkami NSPU. Jest on redaktorem i współautorem literackich almanachów studia — „Żniwo na ściernisku”, „Kupała-ulewa”, „Literopław nad Bystrzycą”, „Słoneczne horyzonty słowa”. Co więcej, zapalna do walki dusza pragnęła również zaznaczyć się na polu społeczno-politycznym — tym bardziej, że poeta miał z czym iść do ludzi na zaufaną rozmowę — „wyrafinowane” słowo poetyckie. Cztery razy mieszkańcy Prykarpacia wybierali poetę deputowanym Iwano-Frankiwskiej Rady Obwodowej w czasach formowania się Państwa Ukraińskiego. Poeta, mimo dolegliwości choroby, przez wszystkie lata był niemal najbardziej aktywnym, najruchliwszym deputowanym, który nigdy nie zamilkł i nie schował się za swoje nieszczęścia, gdy trzeba było bronić interesów wyborców lub położyć znaczącą cegłę w budowę „Ukraińskiej chaty”. Obecnie swoją działalność społeczną i polityczną koncentruje poprzez aktywny udział w Ogólnoukraińskim Towarzystwie „Proświta” im. T. Szewczenki. Szkoda więc miejsca na łamach gazety na wyliczanie wszystkich orderów, medali i dyplomów, którymi został wyróżniony ten działacz za swoje zasługi; lepiej, by czytelnik miał możliwość bliżej zapoznać się z niektórymi jego wierszami i przekonać się, że poeta Nestor Czyr jest prawdziwie godny szacunku i najlepszych życzeń w jego jubileuszowym roku — nie tylko od bliskich przyjaciół, ale i od całej kulturalnej społeczności Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
mi. Drodzy poeci Ukrainy! Do was należy teraz ostatnie słowo. Przynieście wasze twórcze klejnoty dla ozdoby książęcego diademu naszej Matce Ukrainie. Niech was uskrzydli prawda, piękno i siła, a boska muza niech „szepnie wam do uszka” złote słowa nowego hymnu narodowego Ukrainy. Już czas! Jestem przekonany, że Prezydent i Rada Najwyższa Ukrainy wybiorą najlepszy wariant i dadzą swoje błogosławieństwo”. Nie mógł przyjechać do Ojczyzny zarówno z powodu podeszłego wieku, jak i ciężkiej choroby żony. Wasyl Hryhorowycz Tomaszewski — człowiek wielkiego ładunku, twórczej energii, zawsze był gotów czynić dobro ludziom. „Wszystkie drogocenne ziarna, które dała mi nasza ukochana alma mater — UAM, — zasiałem na dalekiej zamorskiej ziemi. Wszystko zasiałem — nic nie przepadło. Prawie wszystko wzeszło i wyrosło. Cichutko w duszy opłakuję, że nie było mi dane zasiać choć niewielkiego łanu na naszej, na swojej ziemi. Latem 1994 roku w murach alma mater W. Tomaszewskiego było tłoczno i gwarno. Zespół profesorsko-wykładowczy Ukraińskiej Akademii Sztuki zebrał się, aby zatwierdzić decyzję rady naukowej o wybraniu swojego sławnego wychowanka, absolwenta końca lat 30., honorowym profesorem Ukraińskiej Akademii Sztuki, pogratulować jubileuszu oraz życzyć siły, natchnienia i ukończenia wszystkiego, co zaplanowane. Zmarł Wasyl Tomaszewski 25 lutego 2002 roku. A jednak powrócił na Ukrainę swoim przebogatym dziedzictwem, aby jeszcze bardziej wzbogacić nasze duchowe osiągnięcia. Powrócił, aby pozostać w pamięci rodaków wielką postacią, tytanem światowej kultury.
Tłumaczenie maszynowe
Oleksandr PYROHOW, m. Radomyśl. 14 marca 1913 roku w chłopskiej rodzinie we wsi Czajkiwka w powiecie radomyskim urodził się Wasyl Hryhorowycz Tomaszewski. Na jego los przypadły niełatwe lata prób. W 1935 roku wstąpił do Kijowskiego Instytutu Artystycznego. Ukończył go w 1940 roku. W 1941 poszedł na front, ale walczyć przyszło mu niedługo. Wraz z setkami tysięcy żołnierzy dostał się do niewoli w „kotle kijowskim”. Przeniósł wszystkie okropności nieludzkiej egzystencji w faszystowskich obozach koncentracyjnych. W 1945 roku w Niemczech obóz wyzwolili alianci. Historia jego emigracji rozpoczynała się w Niemczech, gdzie ponad dwa miliony dwieście tysięcy Ukraińców — uciekinierów i osób przemieszczonych trafiło do strefy, która znajdowała się pod kontrolą aliantów. Za plecami zwycięska Armia Czerwona i NKWD. Przymusowy powrót do ZSRR, który szalał latem i jesienią 1945 roku, oznaczał bezlitosną śmierć w syberyjskiej tajdze lub niewolnicze życie z wiecznym piętnem „wroga ludu”. W wieku 32 lat twardo postanowił pozostać na Zachodzie. W tym samym roku zakochał się w ukraińskiej dziewczynie, wywiezionej z Polski na roboty przymusowe do Niemiec. Ożenił się i całe życie przeżył z żoną w zgodzie i miłości. Od 1945 roku do początku lat 50. uczył się w Brukseli w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych oraz hiszpańskiej akademii sztuk pięknych, która mieściła się w miasteczku Escuela de San Fernando pod Madrytem. Warunki życiowe nie były łatwe nawet dla tych, którzy doświadczyli na sobie hitlerowskiej okupacji i radzieckiego ustroju. Wszystko było skomplikowane: i język, i zwyczaje, i okoliczności, a nawet życzliwość miejscowych mieszkańców. Uchodźca zdawał sobie sprawę, że sytuacja jest ciężka, jednak był przekonany, że jest ona tymczasowa i zaraz zobaczy Amerykę, ostatecznie pozbędzie się podświadomego strachu przed „powrotem do Ojczyzny”. Cały ten czas intensywnie pracował. Od początku lat 1950. przeprowadza się na stałe do Kanady. Dzieła Wasyla Hryhorowycza Tomaszewskiego zachwycają harmonią linii, monumentalną wielkością form, wyczuciem tektonicznej plastyki i symfonią barw. W 1958 roku w Montrealu otwarto budynek Rzymskokatolickiego Seminarium według projektu Tomaszewskiego. Do dziś zachwyca on profesjonalnym kunsztem i bez wątpienia potwierdził pojawienie się nowej osobowości w architekturze. Ukraińcy wiążą ten budynek z głębokimi korzeniami twórczości ludowej. Chrystyna BEREHOWSKA, historyk sztuki. S. Hordynśkyj — poeta, tłumacz, literaturoznawca, malarz i historyk sztuki. Znaczny postęp w badaniu spuścizny artysty nastąpił po ścisłej współpracy z rodziną malarza. Zgodnie z testamentem, archiwum twórcze S. Hordynśkiego i częściowo twórczość malarska miały zostać przekazane Ukrainie. Podczas pobytu na Ukrainie w 1991 roku artysta przekazał niektóre swoje dzieła malarskie Muzeum Narodowemu, a fragmenty spuścizny rękopiśmiennej B.-I. Antonycza Lwowskiej Bibliotece Naukowej im. W. Stefanyka NAN Ukrainy. Maestro marzył, aby jego archiwum i biblioteka stały się dorobkiem narodu ukraińskiego i koncentrowały się we Lwowie. Ten zamysł, zgodnie z poszukiwaniami ukraińskiego stylu. Wasyl Tomaszewski dobrze wiedział, że „język artystyczny i język duchowy to dwa skrzydła, na których od wieków trzyma się sztuka”. I tworzył. Tworzył bezinteresownie, nie dążąc do wzbogacenia się materialnie. W pięciu wielkich miastach federalnych Kanady licznych pasażerów witają najnowsze, technologicznie wygodne i komfortowe lotniska, stworzone pracą niestrudzonego rodaka. Według projektów Tomaszewskiego wzniesiono wiele innych budowli użyteczności publicznej — urzędy pocztowe, akademiki studenckie, domy leśnictw w parkach narodowych, urzędy celne, budowle memorialne i sakralne, wśród nich tak znaczące, jak rzymskokatolicki kościół św. Jana Chrzciciela w Ottawie, projekt ukraińskiej greckokatolickiej kaplicy św. Wincentego, wystrój artystyczny rezydencji gubernatora generalnego Kanady i inne. Latami pielęgnował Wasyl Hryhorowycz swoje skryte marzenie o budowie w stolicy Kanady wspaniałej świątyni dla spotkań i duchowego zjednoczenia ukraińskiej diaspory. Dobrze rozumiejąc złożoność tego problemu, głębiej studiuje kulturę przeszłości, dużo pracuje poza służbą państwową, bezpłatnie. Opracował projekt centrum parafialnego Ukraińskiej wspólnoty prawosławnej Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy i wraz ze wszystkimi rysunkami roboczymi oraz szkicami podarował wspólnocie. I wzniosła się do nieba wysoka dusza świątyni. I jest w niej wszystko, co przyszło zobaczyć syryjskiemu podróżnikowi archidiakonowi Pawłowi z Aleppo w kozackich cerkwiach połowy XVII w.: „...wzniesiono sobory, stworzono pełne łaski ikony, czcigodne i boskie ikonostasy oraz chorągwie...”. Widzimy w ottawskiej świątyni nie lada twórcze natchnienie autora, intensywne poszukiwanie nowych wyrazistych środków artystycznych. Centrum ukraińskiej wspólnoty prawosławnej zawiera salę posiedzeń, teatr, bibliotekę, klasy dla ukraińskiej szkoły niedzielnej, pomieszczenia na obiady i bankiety itd. Świątynia Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy znajduje się na drugim piętrze. Przekroczywszy próg, trafiamy do królestwa „porządku i światła” (według słów Arystotelesa, dwóch zasad wewnętrznego piękna). Podczas budowy kompleksu dla rozwiązania niektórych problemów dotyczących realizacji projektu do pracy twórczej dołączył architekt — artysta Jurij Kodak. Niepokoiła W. H. Tomaszewskiego kwestia artystycznego wzbogacenia aktów i procesów kościelno-religijnych. Oraz tematy architektury ludowej, snycerstwo, tkactwo dywanowe, które doniosły do nas piękno i siłę talentu bezimiennych artystów. Wasyl Hryhorowycz opracowuje własne wzory dekoracyjno-fabularnych metalowych i innych chorągwi, nasyconych poetyckimi skojarzeniami kozackich wypraw czasów wojny narodowowyzwoleńczej narodu ukraińskiego. Wykonane według rysunków z cennych materiałów cztery chorągwie daruje cerkwi. Skarby tworzą żywi ludzie. Nie mogą nie pozostawić po sobie wielu różnobarwnych śladów aktywnej działalności kulturalnej i duchowej. Dla Wasyla Tomaszewskiego rozłąka z ojczystą ziemią jedynie zaostrzała jego miłość do Ojczyzny. Dlatego, być może, tak czule odbierał wszystkie nasze bóle. Jak cała ukraińska diaspora Kanady, radośnie przyjął wiadomość o ogłoszeniu niepodległej Ukrainy. Napisał, zwracając się do twórczej inteligencji Ukrainy: „Mam głęboki szacunek do naszego poety i działacza politycznego D. Pawłyczki, ale nie do końca zgadzam się z jego słowami: »Już zmartwychwstała Ukraina...« Ukraina nigdy nie była martwa! Długie lata, napoiwszy się cudzą trucizną, była tylko uśpiona. Słowa etnografa Czubynskiego — »zginą nasi wrogowie, jak rosa na słońcu...« — nie mają w sobie praktycznego sensu, bo takiego na świecie nie bywa. Nasi »wrogowie« czują się całkiem nieźle, znakomicie i nie myślą ginąć. Żeby to się stało — trzeba jakoś im pomóc. Ale nie ma komu tego zrobić i... nie trzeba. Dręczą nas i duszą złożone problemy. Katolickie seminarium duchowne. Montreal, 1958. Lotnisko w Montrealu, wzniesione według projektu W. Tomaszewskiego
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...wem wybitnego mistrza kultury, odbywało się w kilku etapach. W 2005 r. rysunki graficzne za pośrednictwem Romana Łubkiwskiego przekazała do Lwowa Larysa Hordynska (młodsza córka). W 2011 roku w Muzeum Ukraińskim w Nowym Jorku, z okazji 105. rocznicy urodzin Swiatosława Hordynskiego, odbyła się retrospektywna wystawa jego wszechstronnej twórczości. Córki Lada i Larysa przekazały pozostałą część spuścizny ojca za pośrednictwem Romana Łubkiwskiego i Chrystyny Bereherskiej. Część dzieł lwowianie przewieźli do Narodowego Muzeum im. A. Szeptyckiego we Lwowie już w 2011 roku. Dzięki dobrej woli córek Hordynskiego, rodziny brata Wołodymyra, Generalnego Konsulatu Ukrainy w Nowym Jorku oraz Departamentu Łączności z Ukraińcami Zagranicą i Współpracy Kulturalno-Humanitarnej MSZ Ukrainy — archiwum Swiatosława Hordynskiego odtąd stanie się dostępne do badań naukowych. A 7 marca tego roku Roman Łubkiwski i Chrystyna Bereherska przekazali archiwum Narodowemu Muzeum im. A. Szeptyckiego — są to szkice do monumentalnych malowideł ściennych i mozaik, rysunki, listy, brudnopisy artykułów, pojedyncze wydania z osobistej biblioteki, prześwitki i fotografie, a także kolekcja medali rzeźbiarza W. Masiutina. Ozdobą zbioru jest monumentalny portret graficzny Metropolity Andrzeja Szeptyckiego, wykonany przez O. Nowakiwskiego. Tym samym Ukraina otrzymała podstawowy materiał do wydania pełnej twórczej spuścizny artysty. Dziś aktualne i ważne jest ukazanie znaczącej roli S. Hordynskiego jako interpretatora idei i praktyk sztuki ukraińskiej i światowej.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
na Połtawszczyźnie. Rodzice Państwa to nauczyciele. Czym jest dla Pani szkoła? — Moja rodzinna wiejska szkoła na Czernihowszczyźnie mieściła się w dawnym budynku urzędu gminnego, który ma ponad 100 lat. Tam rodzice uczyli, a nasze z bratem szkolne przewinienia były rozpatrywane pod mikroskopem. Równocześnie rodzina prowadziła gospodarstwo, doglądała dużego ogrodu i żyła w atmosferze narad, posiedzeń rady pedagogicznej, otwartych lekcji, inspekcyjnych kontroli. Potem także my z bratem ukończyliśmy studia nauczycielskie. Mój staż pracy jako filolożki zaczynał się tam, gdzie niedawno sama byłam uczennicą. W różnych latach dużo pisałam o szkole. Obecnie w ramach programu z literatury ukraińskiej dla 7 klasy ogólnokształcących zakładów edukacyjnych studiowane jest moje opowiadanie „Ger pokonany”. Dlatego dość często rozmawiam z uczniami szkół i profesjonalnych liceów. Zdarza się, że dzieci zadają pytania, na które od razu nie znajdziesz odpowiedzi… Dawna przyjaźń łączy mnie z Gymnazjum w Hrebinkach na Połtawszczyźnie. W trudnych latach dziewięćdziesiątych, gdy nie miałam możliwości wydania książki, przeżywałam wymuszoną pauzę twórczą, zaprosiła mnie na spotkanie nauczycielka-metodyk Tetiana Ustiłowska. Uczniowie z kółka literackiego po naszym spotkaniu samodzielnie „wydali książkę” Lubow Ponomarenko, to znaczy stworzyli album z ilustracjami do moich opowiadań. I stał się cud! Wkrótce w wydawnictwie „Ukraiński Pisarz” ukazało się „Drzewo twarzy”. — A czym dla Pani jest natura? — Urodziłam się i wychowywałam na chutorze pod odwiecznymi drzewami. Od dzieciństwa czułam jedność z ptakiem, drzewem, źdźbłem trawy, burczakiem. Z jakąś inną rzeczywistością, w której wszystko mówiło i myślało. Niemal fizycznie odczuwałam ból starej czeremchy, którą złamał wiatr; obwiązywałam jej ranę; czułam chłód owada, który wbiegł w kroplę rosy. I to pozostało na całe życie. Dziś na dawnym chutorze zostały tylko mogiły przodków i jabłoń, na której kiedyś wisiała moja kołyska. Współczesny człowiek oddalił się od natury, to jedna z najcięższych strat.
Rozmawiała Ludmiła TARAN
Tłumaczenie maszynowe
Najnowsza książka Lubow Ponomarenko „Niebieskie jabłko dla Ilonki” została w tym roku wysunięta do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Lubow Ponomarenko jest autorką książek „Tylko świata” (1984), „Drzewo twarzy” (1999), „Noc w kawiarni samotnych dusz” (2004), „Portret kobiety w profilu ze strzelbą” (2005), „Umrzyj ze mną” (2006). Jej utwory weszły do wydań: „Dziesięciu ukraińskich prozaików. Dziesięciu ukraińskich poetów” (1995), „Kwiaty w ciemnym pokoju” (1997), „Prywatna kolekcja” (2002), „Nieznajoma. Antologia ukraińskiej „kobiecej” prozy i eseistyki drugiej połowy XX – początku XXI wieku” (2005), zostały zamieszczone w zbiorze „Opowiadania’83”, w almanachu „Biała altana” (1996) i innych. Utwory drukowano w języku niemieckim: w antologiach „Ein Rosenbrunnen” (1998) oraz „Die Kürbisfürstin” (2000), a także w językach japońskim i serbskim. Dawno chciałam poznać Lubow Ponomarenko. Od czasu do czasu wpadały mi w ręce jej teksty. Niejednokrotnie myślałam o tym, że w większych miastach czy w stolicy jesteśmy przeciążeni prezentacjami, spotkaniami biznesowymi, wreszcie pracą na chleb powszedni – i nie zastanawiamy się, jak żyje się i tworzy naszym kolegom na tak zwanej peryferii. I oto nadarzyła się okazja, by odnaleźć i choćby korespondencyjnie porozmawiać z autorką, której pisarstwo porusza mnie naturalną intonacją, dramatyzmem, wrażliwością. – Pani twórczość literacka rozpoczęła się od poezji. Ale żadnego zbioru tak i nie wydano? – Wierszowanie to dzieciństwo i młodość. Jako uczennica wysyłałam swoje próby do gazet rejonowych i obwodowych. W 1972 roku zostałam uczestniczką republikańskiej narady uzdolnionych uczniów, którą prowadził Związek Pisarzy. Na tej naradzie było niemało przyszłych członków Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Wtedy pochwaliła mnie poetka Tamara Kołomijec. Nasze utwory wydrukowano w książce „Barwna planeta”. A w Niżyńskim Instytucie Pedagogicznym im. M. Gogola, do którego wstąpiłam po szkole, były silne tradycje literackie. Co miesiąc obradowało studio, które wydawało gazetkę ścienną. Jak myśmy się tam spierali! Słowem, nie pisać wierszy wtedy było po prostu niemożliwe! Z Niżyńskiej uczelni w latach 70. wyszli znani literaci i dziennikarze, w szczególności Wołodymyr Sapon, Wałentyna Prymostko, Anatolij Szkulipa, Taïsija Szapowałenko, Ołeksij Nesterenko. – Czy rzeczywiście krajan Wołodymyr Drozd poradził Pani pisać prozę i posłuchała Pani jego słów? – Na początku lat 80. na seminarium młodych pisarzy w Irpieniu (przyjechałam tam z wierszami i szkicami) napisałam pierwsze opowiadania. Pisać prozę poradził Wołodymyr Drozd. Te opowiadania drukowały „Literaturna Ukrajina”, „Dnipro”, „Witchyzna”. Miałam szczęście, bo wtedy moimi nauczycielami stali się i pozostali nimi na całe życie Jurij Muszketyk, Anatolij Dimarow i Petro Kononenko, później – Ołeksandr Syzonenko. I chociaż niektórzy prorokowali, że po jasnym wybuchu krótkich opowiadań dalej poważnego pisania może już nie być, pisanie stało się sensem mojego życia. Przypominam sobie 2005 rok, rozpoczął się mój wieczór autorski w Związku Pisarzy i nagle słyszę – z korytarza ktoś woła: „Lubko, a nu chodź tutaj!”. Wychodzę i widzę Anatolija Dimarowa, który stoi z długą witką i pyta: „Dlaczego tyle lat się nie odzywałaś?”. – Oj, witka – to już zbyt poważnie… Jedna z Pani bohaterek mówi: „Nie pisz o tym, co się z tobą dzieje”. To samopostanowienie, które Pani w rzeczywistości lekceważy? – Kiedy twórca zagłębia się w pracę, „zapada się” w swoje dzieło i razem z bohaterami przeżywa jakiś czas, to mogą dziać się zdumiewające rzeczy. Jesteś w innym świecie, tam rozmawiasz, popełniasz błędy i odkrycia, tam zauważasz to, co w codzienności jest niezauważalne. Zdarzało się, że pierwowzory postaci, które pozostały w rzeczywistości, zaczynały nagle działać według scenariusza powieści czy opowiadania. Tak było z mistrzem Lutnią („Na srebrnej łodzi”), Hanną Szołkową („Drzewo twarzy”), Mężczyzną („Gniazdo remiza”). Fantastyka, przypadek, zbieg okoliczności? Możliwe, że tak.
Myślę, że w stanie twórczego wrzenia dla wielu uchyla się zasłona przyszłości. Jedna z moich dobrych znajomych powiedziała kiedyś: „O mnie nie pisz. Nie programuj!”. Tak pojawiły się wersy opowiadania „Nic się nie stało”: „Nigdy nie pisz o tym, co się z tobą dzieje”. Bywało, że kiedy fabuła z wymyślonej zaczynała stawać się rzeczywistością, wtedy trzeba było przerabiać zakończenie utworu i wymyślać inne imiona postaciom. A w życiu wszystko szło według poprzedniego scenariusza. — Kiedy zdarza się takie nałożenie fikcji i rzeczywistości — myślę, że nie zawsze łatwo to przyjąć. Czego boisz się w twórczości? — Kiedy rodzi się nowy utwór — porywa sam proces. Kiedy jednak rzecz jest gotowa, czasem przychodzi strach. W młodości bałam się dezaprobaty, niskiej oceny moich literackich prób, a z czasem pojawił się znany każdemu artyście lęk, że cię nie zrozumieją. — Twoje pisarstwo łączy subtelną liryczność i epicką przypowieściowość. Jak sama określiłabyś swój styl (w najszerszym rozumieniu)? — Piszę różnie, w zależności od nastroju, od zamysłu, od stanu duszy. Ale wszyscy moi bohaterowie szukają swojego miejsca na Ziemi. To nie tylko skrawek gruntu, ziemianka, pałac. Myślę, że nowa powieść „Nechworoszcz” jest swoistym podsumowaniem: „Każdy musi zbudować swój dom — mówi ojciec — i nigdy nie pytaj siebie, po co żyjesz na tej ziemi”. Czyli miejsce dla człowieka jest określone jeszcze przed jego narodzeniem. Literaturoznawcy różnie określają przynależność stylową moich utworów (na przykład neoimpresjonizm, ekspresjonizm, barok ornamentalny…), w argumentach każdego z nich jest coś racjonalnego i to, z czym można się spierać. Dość rzadko pisarz jest jednocześnie literaturoznawcą, zresztą w tym przypadku scharakteryzować własną specyfikę stylową jest bardzo trudno. Do uświadomienia sobie dominanty mojej twórczości podsunął mnie Jurij Muszketyk, który po ukazaniu się książki „Drzewo twarzy” zauważył jej wskroś tragizm. I rzeczywiście, nie mam optymistycznych utworów. Ból nigdy nie był dla mnie środkiem literackim, cierpienie każdej postaci przeszło przez komórki mojego jestestwa. Zauważyłam, że czytelnicy młodszego pokolenia tragizm odbierają z pewną lekkością — jako środek wpływu, metodę zdobycia pewnej publiczności czytelniczej, jako schemat… — Tak, uderzająco na naszych oczach zmieniło się postrzeganie wielu rzeczy… Krytycy zauważają, że piszesz głównie o kolizjach miłosnych, życiowych stratach i samotności. Jak określiłabyś swoje „nadzadanie”? — Wydaje mi się, że ta uwaga krytyków powstała dzięki naszemu drukarstwu książek. Kreować swój wizerunek książki mogą albo bardzo znani pisarze, albo ci, którzy drukują na własny koszt. Ja natomiast polegałam głównie na propozycjach wydawców, ale jestem im wdzięczna za koncepcyjne zrozumienie i wyrazistą reprezentację mojej twórczości. Kolizji miłosnych nie uważam za główną problematykę większości moich utworów, w szczególności powieści „Na srebrnej łodzi”, „Tylko świata”, „Oszalałe bagienne wiatry”, „Nieba dostać”, „Nechworoszcz”. Nadzadań sobie nie stawiam, na zapas niczego nie planuję. Życie człowieka to nieustanne straty. Staram się prześledzić, jak opanowuje się sztukę strat. Od początku i do ostatniego tchu. Człowiek musi wielokrotnie wewnętrznie „spłonąć” i powstać z popiołów, ale nie wszyscy są do tego zdolni. — Mówiąc Twoimi słowami, Twoja bohaterka to „kobieta z przedmieścia”. Wszakże i wiejska kobieta również. Jak wiadomo, do dziś trzymają one na sobie „trzy kąty domu”. Czy nie wydaje Ci się, że jedną z bied naszego kobiectwa (i całego społeczeństwa) jest to, że kobiety (znowu — Twoje słowa) „zapomniały, że każda musi znajdować dla siebie czas”? — Jeśli dla kogoś życie w prowincji odbierane jest jako kara czy jako symbol tego, jakby coś się nie ułożyło, to dla mnie jest to świadomy wybór. Całe życie twórcze jest związane z wsią czy miasteczkiem. Za czasów pracy dziennikarskiej niemało gazet obiegły moje „historie” — niewymyślone, prowincjonalne, o miłości. To tylko niewielka część twórczości, ale u niektórych literaturoznawców powstało wrażenie, że główną bohaterką Lubow Ponomarenko jest kobieta w średnim wieku z przedmieścia, u której z różnych przyczyn życie pękło. Wspomniane opowiastki-historie często zapisywałam w dziennikarskich delegacjach. Opowiadano mi je w dalekich wsiach między dojeniem krów, w chatach brygadzistów pod zawodzenie wiatru, w drodze, kiedy w pociągu znikało światło… Zdarzały się unikalne przypadki, które coś przewróciły w mojej świadomości. Na przykład historia 105-letniej baby Juhy czy małżeństwa, które przeżyło razem 73 lata… Kiedyś matka siedmiorga dzieci porzuciła męża-pijaka i udała się za trzy góry, żeby zacząć wszystko od nowa. Przyjechali do nieznanej wsi, dano im chatę z wybitymi oknami, jedno łóżko na wszystkich, na nim i na piecu spali pokotem. Poszła do pracy, ogród zasadzili, zaczęli stawać na nogi. I tu przybył ojciec, zaczął prosić i przysięgać, że „zerwał”. Ona — przeciw, ale przecież dzieciaki obsiadły go, płaczą. Kobieta mówi: „Wtedy wykopuj ziemniaki ze wszystkich dziesięciu arów”. Wstał i wykopał świeżo zasadzone. Wrócili do rodzinnej wsi, trzy miesiące żyli jak w raju. Właśnie wtedy opowiedziała mi o swoim pękniętym szczęściu. Potem na farmę przynosiła gazetę, czytała na głos. A po kilku dniach wieczorem szła z pracy, upadła i umarła. Czy trzymała ona trzy kąty domu, czy może wszystkie cztery? Czy myślała ona, że trzeba zostawiać czas dla siebie? — Oto wspomniałaś swoje „Niewymyślone historie”, które drukowano na stronach gazety rejonowej. Jak ogólnie odbierali je Twoi czytelnicy? — Te historie dla czytelników gazety rejonowej czasem były detektywistyczną zagadką, wszak nazwiska bohaterów zmieniały się i opowieść prowadzona była w pierwszej osobie. Ludzie próbowali zgadnąć, o kogo chodzi, i nawet dzwonili do redakcji i dopytywali się. Niektórzy przypisywali sobie rolę postaci opowiastki i chwalili się tym, że to o nich napisano. — Wyznawałaś: pisanie dla Ciebie to ratunek i luksus dni wolnych. Czy masz obecnie wystarczająco czasu na twórczość? — Prawie trzy dekady oddałam dziennikarstwu. Z jednej strony było to wyczerpujące, gdyż w tygiel gazetowego pieca trzeba było ciągle wrzucać jakieś materiały. A z drugiej — zdobywało się unikalne doświadczenie dla twórczości literackiej. Wtedy zrozumiałam wielkość przepaści między życiem dziennikarzy wielkich miast i małych centrów rejonowych. W latach 90. pracownicy mojej redakcji zmuszeni byli wartość prenumeraty u mieszkańców rejonu przyjmować ziemniakami, dlatego że pensji i emerytur ludzie nie otrzymywali. A w sąsiednim centrum rejonowym na podwórzu redakcji zbudowali chlew, dziennikarze hodowali świnie, za te środki wydawali gazetę (nawiasem mówiąc, organ władzy lokalnej) i przeżywali. Moja literatura narodziła się na wsi. Z woli losu obecnie tworzę tam, gdzie kiedyś zaczynałam. Żyję jak wszyscy. Jedna sprawa — daczowe gościny, kiedy trochę pobyłeś i pojechałeś, tam rzeczywiście nie do pisania. A inna — kiedy ze wszystkimi chodzisz do cerkwi, spotykasz stado, sprzątasz cmentarz, sadzisz ogród, bywasz na świętach parafialnych, na zebraniach, na sianokosach. Obecnie wieś jest zupełnie nie taka, jaka była w czasach mojej młodości. Mieszkają głównie emeryci. I miesiącami nic się nie dzieje… Teraz mam tak wymarzoną ciszę i spokój, pożądaną przez artystę samotność. — Wychowałaś się na Czernihowszczyźnie i tamże wróciłaś po życiu
Tłumaczenie maszynowe
„Rodzie nasz, przepiękny” — ten wiersz z ludowej pieśni odtąd jest także tytułem wspaniałej książki Nadiji Danyłewskiej. Rodzina, ród, Ukraina — to właśnie, co łączy nas wszystkich w dążeniu ku jasnej przyszłości. Zrozumienie siebie i otaczającego świata zdobywamy, poznając informacje o własnych korzeniach. Po bezdusznym XX wieku, który zerwał więź pokoleń, dziś, w XXI stuleciu, coraz więcej rodzin dąży do źródeł, pragnie poznać swoje miejsce na tym świecie. Nie przypadkiem więc liczba badaczy własnych rodowodów, pracujących w krajowych archiwach, z roku na rok bije rekordy. Efektem takich poszukiwań stają się wydawane z własnych funduszy rodzin genealogiczne książki-albumy fotograficzne — pomniki rodu, będące drogowskazami dla przyszłych pokoleń.
Jewhen BUKET
Książka Nadiji Danyłewskiej opowiada o rodzie Danyłewskich i Żowtyków z wsi Chybaliwka w rejonie kulikiwskim obwodu czernihowskiego oraz o Żukowskich i Jewtuszenkach z Umania. W tabelach zebrano do siedmiu kolan rodów, a książkę ilustruje ponad 160 fotografii krewnych i znaczących miejsc związanych z rodziną. Podstawą wydawnictwa są dokumentalno-artystyczne opowieści-wspomnienia o żyjących i zmarłych krewnych kilku pokoleń.
Dniepropetrowskie Towarzystwo Genealogiczne pod koniec ubiegłego roku zaprezentowało pierwszy numer almanachu „Witoky”. Członkowie towarzystwa niemal pięć lat badają zarówno własne rodowody, jak i rodowody wybitnych działaczy Naddnieprzańskiego regionu. Do pierwszego historyczno-genealogicznego almanachu weszły wieloletnie prace członków DTG: historie poszczególnych szlacheckich, kapłańskich i chłopskich rodzin, miejscowości i okolic, w których mieszkali przodkowie autorów, recenzje literatury genealogicznej oraz informacje o towarzystwie. Zbiór zainteresuje wszystkich, którzy zamierzają samodzielnie podjąć podobne poszukiwania.
Interesującym przykładem połączenia genealogii i historii rodzinnej wsi jest książka Olesi Hrynyk „Wspomnienia o Bykiwie”, wydana przez lwowskie wydawnictwo „Prostir-M”. Byków to wieś w rejonie drohobyckim na Lwowszczyźnie.
„Wzruszająco, z miłością opisano samą wieś, przyrodę, jej piękno. Dowiadujemy się, jak przy zmianie granic państwowych wieś znajdowała się w składzie różnych państw. Z godnością i dumą czytamy o wielkości Księstwa Halickiego. Potem – utrata państwowości i panowanie różnych ciemiężycieli. I zawsze – walka o wolność Ukrainy” – pisze we wstępie przewodnicząca sekcji „Ukraiński rodowód” Lwowskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Adrianna Ohorczak.
Po ogólnych informacjach z historii wsi przedstawiono historię życia cerkiewnego i szkolnictwa, jednak dwie trzecie książki to rodowód Kachniwców-Hłuchiwskich i wspomnienia rodzinne. Książka obfituje w zdjęcia rodzinne, tablice genealogiczne i fotografie ilustrujące przeszłość i teraźniejszość wsi Byków. Wśród bliskich i dalekich krewnych autorki nie brakuje wielu wyjątkowych osobowości, w tym harcerskiej wychowawczyni Zeni Kachnowiec, o której przedstawiono osobne szkice.
Czytając podobne książki, przekonujemy się, że nie ma rodów wielkich i małych – są zbadane i niezbadane. O synach, wnukach, prawnukach i praprawnukach sławnego hetmana zaporoskiego Iwana Michajłowicza Sulimy opowiada w monografii „Sulimiwski panteon” regionalista z Boryspola Andrij
Zyl. W ostatniej trzeciej części książki autor powoli przechodzi od dokonań przedstawicieli dawnego hetmańskiego rodu do historycznych kamieni milowych rodzinnej wsi Sulimiwka, rozciągającej się na granicy rejonów barysziwskiego i boryspilskiego, nie pomija też innych toponimów związanych z Sulimami. Interesujące informacje o upamiętnieniu pamięci hetmana Iwana Sulimy, w tym pełna lista laureatów Boryspilskiej Rejonowej Nagrody Oświatowej, która nosi imię sławnego wodza. Bez wątpienia jednym z najbardziej oryginalnych badań, które ujrzały światło dzienne w ubiegłym roku, jest książka Jewhena Czerneckiego „Historia Białej Cerkwi: wydarzenia, postacie, życie”. Jej redaktorem jest przewodniczący Białocerkiewskiego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Wołodymyr Iwanciw. Książka składa się z odrębnych popularnonaukowych, polemicznych i publicystycznych szkiców, które obejmują okres od założenia miasta przez Jarosława Mądrego do 1917 roku. Fakty historyczne są często przeplatane porównaniami z współczesnością. Nie dziwi to, gdyż wiele z tych szkiców Jewhena Czerneckiego wcześniej drukowano w prasie. Spis publikacji autora na końcu książki nasuwa myśl, że „Historia Białej Cerkwi…” jest swoistym podsumowującym wydaniem Jewhena Czerneckiego z tej problematyki. Warunkowo książkę można podzielić na trzy części: właściwą historię miasta, gdzie najwięcej uwagi poświęcono historii magnatów i stanu szlacheckiego (które wchodzą w krąg naukowych zainteresowań autora); rozdział „Poza miastem”, gdzie zebrano szkice regionalne o okolicznych osadach oraz inne publikacje autora, nieposiadające bezpośredniego związku z Białą Cerkwią, a także rozdział „Spuścizna”, do którego weszły podania o Białej Cerkwi różnych autorów oraz „Podróż do Białej Cerkwi” Mykoły Kostomarowa z czasopisma „Kijowska Starowyna”. Właśnie te materiały, wraz z obszernymi komentarzami Jewhena Czerneckiego, według nas stanowią smaczek książki. Ogólnie rzecz biorąc, wydanie w żaden sposób nie pretenduje do wyczerpczości, gdyż wiele tematów (archeologia, epoka Rusi Kijowskiej, kozactwo, ruchy hajdamackie) przedstawiono powierzchownie, dlatego przy pobieżnym zapoznaniu się czytelnik może odnieść wrażenie „jednostronności” badania. Radzę jednak nie spieszyć się z wnioskami. Książka „Historia Białej Cerkwi: wydarzenia, postacie, życie” pozwala w pełni zrozumieć, czym żyła białocerkiewska społeczność przez stulecia, jaka była misja białocerkiewskiego zamku i jak czasem trudna historia odbiła się na Białej Cerkwi na początku XXI wieku. Jewhen Czernecki dokonał rzeczy niemożliwej — zmieścił na czterystu stronicach przeszłość miasta, którego historia może z powodzeniem pretendować do wielotomowego wydania. A dziś położono dopiero pierwszą cegłę. Szkice regionalne Ołeksandra Rohowego pod tytułem „Sob”, poświęcone największemu w granicach obwodu winnickiego dopływowi Południowego Bugu, nad którym leżą aż trzy centra rejonowe — Lipowiec, Illinci i Hajsyn. Mimo niewielkiej objętości (76 stron) książka jest prawdziwą encyklopedią Prisobia, gdyż zawiera nie tylko szczegółowy opis hydrograficzny rzeki i jej dorzecza, lecz także nazwy 45 jej dopływów, odnalezionych przez autora w archiwach (15 pozostaje bezimiennych, ale nie pozbawionych szczegółowego opisu). Miejscowe legendy na kartach książki przeplatają się z opisami wydarzeń historycznych, które w różnym czasie miały tu miejsce; autor proponuje także oryginalną „Podróż od źródeł do ujścia” przez wsie i miasteczka obwodu winnickiego, leżące nad rzeką Sob, zapoznaje z wybitnymi mieszkańcami Soby i lokalną heraldyką. Ołeksandr Roowy nie pominął także ciekawych faktów, m.in. „Perły obwodu winnickiego” z 2007 roku — „astroblemy lipowiecko-illinieckiej” — kraterów po upadku sprzed 400 milionów lat dziesięciokilometrowego meteorytu. „Prisobie bez przesady można nazwać muzeum pod otwartym niebem”, — przekonuje autor, przewodniczący międzyrejonowego regionalnego zrzeszenia „Sob” Ołeksandr Rowy. Książka Ołeksandra Babycza i Ołeksija Szekery „Fortyfikacyjne budowle Wasylkowa z końca X–XVIII wieku” pozwala dotknąć historii obronnych umocnień ukraińskich miast na przykładzie Wasylewa — jednej z najstarszych twierdz Rusi Kijowskiej. Do dziś pozostałości tych obronnych budowli w postaci ziemnych wałów zdumiewają odwiedzających miasto. W wydaniu, między innymi, można prześledzić ciągłość kijowsko-ruskich tradycji urbanistycznych w średniowiecznej Ukrainie oraz dowiedzieć się wielu faktów z przeszłości tego niezwykłego miasta. Poza czysto poznawczym aspektem książka ma szlachetny cel: zwrócić uwagę wszystkich zainteresowanych na potrzebę dalszych badań naukowych nad dziedzińcem kronikarskiego miasta-twierdzy Wasylkowa, które,
Książki nadesłane do redakcji „Słowa Proświty”
bez wątpienia kryje w sobie wiele tajemnic. Kolejną zamalowaną białą plamą na mapie krajoznawczej Ukrainy stała się wieś Pidlisne w rejonie litynskim obwodu winnickiego, która do 5 marca 1960 roku nosiła nazwę Majdan Supruniwski. Nauczyciel historii i prawoznawstwa Piénkiwskiej średniej szkoły ogólnokształcącej I–III stopnia, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Iwan Kołomijec w ubiegłym roku przedstawił opinii publicznej historię rodzinnej wsi. Książka «Majdan Supruniwski (Pidlisne). Od najdawniejszych czasów do współczesności» ujrzała światło dzienne w winnickim wydawnictwie «Winnicka Gazeta». Na trzystu stronach zmieściła się ciekawa i dramatyczna historia tej miejscowości. Prawda, autor przyznaje, że w jego badaniu brakowało źródeł z okresu założenia wsi (koniec XVII w.) do początku XX wieku, dlatego perspektywa dalszych poszukiwań pozostaje otwarta. Jeśli chodzi o historię ubiegłego stulecia i teraźniejszość, naszym zdaniem autor poradził sobie z tym zadaniem «na piątkę». Bo w książce dociekliwy czytelnik znajdzie informację o każdej epoce historycznej w przeszłości Majdanu Supruniwskiego, jego bohaterach i ofiarach. Szczególnie pamiętne są listy ofiar Hołodomoru 1932–1933 oraz poległych i poszkodowanych podczas II wojny światowej. Książka zawiera wiele ilustracji, powołuje się na blisko 400 źródeł, w tym także archiwalne. Jako wzór ogólnej monografii krajoznawczej o historii jednej ukraińskiej wsi jestem przekonany, że może ona zainteresować wielu specjalistów i miłośników tego rodzaju literatury.
«W latach wielkich prób. Wieś Stajki». Taki tytuł nosi książka, która ujrzała światło dzienne dzięki twórczej współpracy Tetiany Hryhorjewej — archiwistki, kandydatki nauk historycznych, krajoznawczyni, oraz Inny Ławrynenko — nauczycielki Stajkiwskiej średniej szkoły, autorki szeregu prac z historii Stajek, dyrektor miejscowego historyczno-krajoznawczego muzeum «Berehynia». Ponad pięćset stron tej niezwykłej monografii poświęcono ludzkim i materialnym stratom jednej tylko wsi, obecnie położonej w rejonie kahareckim na Kijowszczyźnie, w latach Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Setki nazwisk, wiele unikatowych dokumentów archiwalnych i dziesiątki świadectw naocznych uczestników wydarzeń zebrano pod jedną okładką. W książce opisano udział mieszkańców Stajek w działaniach bojowych na frontach wojny, w walce podziemnej i partyzanckiej, pokazano życie pod okupacją, opór młodzieży przed wywózką na przymusowe roboty, skutki wojny i straty. Bez wątpienia książka «W latach wielkich prób. Wieś Stajki» jest jednym z najlepszych przykładów wyczerpującego badania tej epoki historycznej w ujęciu jednej wsi.
Pod koniec roku podpisano do druku książkę «Perehudowie: przeszłość i teraźniejszość», napisaną we współpracy twórczej przez trzech krewnych — Wołodymyra, Wadyma i Włada Perehudów. Jest ona początkiem wielkiego badania dużego ukraińsko-polskiego rodu szlacheckiego herbu Sas, znanego od 1562 roku. Książka zawiera przede wszystkim wspomnienia o pięciu gałęziach rodu, pochodzących z Uszomira w rejonie korostenskim, Łuhyna w rejonie iwańkowskim obwodu żytomierskiego oraz z miasta Uman na Czerkaszczyźnie, a także liczne rodzinne fotografie i fotokopie dokumentów. Powodem jej napisania były ubiegłoroczne pierwsze międzynarodowe zjazdy rodzinne Perehudów, które odbyły się w miasteczku Zatyszsze na Białorusi. Przybyło tam ponad 250 nosicieli tego nazwiska z Ukrainy, Rosji, Wielkiej Brytanii i Białorusi. Krewni uzgodnili wspólną pracę — stworzenie serii książek o różnych gałęziach drzewa genealogicznego, które w ciągu 450 lat od daty otrzymania szlachectwa od księcia Jurija Jurijowicza Olelkowicza liczy według przybliżonych szacunków nie mniej niż 5000 osób. I oto «pierwsza jaskółka». Przykład rodu Perehudów nie jest jedyny. Podobne zjazdy rodzinne już wielokrotnie organizowali na przykład współcześni Wyhowscy i Mazepowie, a ilości literatury poświęconej badaniom genealogicznym tych lub innych rodzin nie wiem, czy kiedykolwiek ktoś policzy. Badania jednak trwają. I nie tylko u tych rodów, które jeszcze nie mają wydawnictw-pamiątek o minionych pokoleniach dla przyszłych, ale także u tych, którzy już postawili pierwsze kroki na drodze poznawania własnej roli we współczesnej przestrzeni cywilizacyjnej.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Do takiego tematu skłoniła mnie publikacja w gazecie „Literaturna Ukrajina” z kwietnia tamtego roku „Współcześnicy Kamieniara opowiadają”. Wypisałam nazwiska tych, którzy opowiadali o France, i napisałam do nich listy z prośbą o rozszerzenie i przesłanie mi swoich wspomnień. Listy tych dobrych ludzi przechowuję do dziś. Docent J. Dawydiak opowiedział, jak będąc jeszcze uczniem gimnazjum, był obecny na sądzie, gdzie oskarżano Frankę jako redaktora czasopisma, i jak mężnie trzymał się pisarz podczas tego procesu. Przesłał dwa listy wspomnień będący już w bardzo podeszłym wieku Denys Łukijanowycz, który zaprosił mnie nawet, „towarzyszkę Ninę”, do wystąpienia w programie kijowskiej telewizji. Niestety, „towarzyszka Nina”, biedna studentka z rodziny kołchoźników, nie mogła z braku środków pojechać do Kijowa. A oto pocztówka od M. Jackiwa, który podpowiada mi, gdzie można znaleźć jego opublikowane wspomnienia. List od docenta ze Lwowa Jakyma Jaremy, który pisze: „Jestem o 30 lat młodszy od pisarza. Poznałem Frankę dopiero w 1912 roku, spędziłem w jego towarzystwie kilka godzin… Mówiłem o tym, jaki ideowo-wychowawczy wpływ miał Franko na nas, uczniów gimnazjum w Przemyślu, w latach 1896—1903, w szczególności jego „Kamieniarze”, „Wieczny rewolucjonista”. Za tę swoją pracę roczną otrzymałam ocenę celującą i rekomendację rozszerzenia jej do pracy dyplomowej. Ale do tego trzeba było pojeździć po miejscach związanych z Franką. Lecz moja praca roczna na tym się nie zakończyła. W 2006 roku obchodzono 150. rocznicę urodzin Iwana Franki. Materiał o jego wnuku Rolandzie dodałam do tych wspomnianych listów i wysłałam do Charkowa, gdzie został opublikowany w gazecie „Słobidśkyj kraj”. A obecnie, dzięki publikacji Jewhena Buketa, nawiązuję bezpośredni kontakt z Rolandem Tarasowyczem Franką. Umówiliśmy się, że moja praca roczna trwająca 50 lat zakończy się, gdy tej wiosny przywiozę cenne materiały dla przyszłego muzeum Franki. Chcę podziękować Jewhenowi Buketowi i całej redakcji za taką bibliotekę i artykuły. Coś o krajoznawstwie. W 1951 roku u nas w Stachanowie (wtedy Kadijewce) przez cały miesiąc leczył się u swojego przyjaciela-chirurga Ostap Wysznia. Zbierał materiały do „Szachtarskich usmiszek”, chodził na polowania, występował przed ludźmi, otrzymywał prezenty od górników, fotografował się. Ale z jakiegoś powodu nigdzie nie wspomina się o tej stronie życia pisarza. A ja mam zdjęcia z tamtych czasów, przyjaźniłam się z żoną i córką pisarza. Razem planowałyśmy tablicę pamiątkową na cześć pisarza, została już ona ustanowiona. Chciałabym podzielić się również tymi materiałami.
Tłumaczenie maszynowe
Szanowna Redakcjo! Chcę wesprzeć Waszego korespondenta Dmytra Łysenka ze wsi Spaske w rejonie sosnyckim obwodu czernihowskiego za jego list „Książki z biblioteki „SP” (gazeta z 28 lutego br.). Za każdym razem, przyjeżdżając do dzieci do Kijowa, odwiedzam redakcję swojej gazety „Słowo Proświty”, sekretariat Towarzystwa „Proświta”. Chcę podziękować za otrzymane od Was bezcenne prezenty, które wiozę do Stachanowa. Oto i tym razem przywiozłam 20 książek wydanych przez „Proświtę”, za co szczerze dziękują wszyscy nasi proświcianie. Przeglądam „Duchowe ostoje rodzinnego kraju”, na okładce portret Petra Tronki. A on przecież mój ziomek, z obwodu charkowskiego, z rejonu bohoduchowskiego, między jego wsią Zabrody a moim Sinne jest tylko 3 km. Sławny krajoznawca i moja rodzina mają wiele wspólnego — wszyscy oni cierpieli podczas głodu. W moim rodzie zmarło wtedy 20 osób, pracowitych Szewczenków i Kaliniczenków, wywodzących się z obwodu czerkaskiego. Czytam publikację Jewhena Buketa „Na stokach Dniepru powstanie Kamieniar”, znajduję tu imię wnuka Kamieniarza Rolanda Franki. I przypomniałam sobie rok 1956, kiedy studiując na Uniwersytecie Charkowskim, wybrałam na pracę kursową temat „Współcześni o Iwanie France”. Wtedy jeszcze nie było książek na ten temat, babcia Darunia mówiła, żeby na wierzchołki nie wchodzić i jagód tam nie zrywać, a zostawiać dla bożego ptactwa”. Kilka zdań, a jakże ważną informację przekazuje nam autor. Przypomnienie o jednej z ważnych zasad ogólnoludzkiej moralności: kochać otaczający świat i wszystko, co w nim żyje. I nawet żywy dotyk żywych pszenicznych ziaren w dzieciństwie dał impuls do zrozumienia i uświadomienia sobie w przyszłości „świętości owego symbolu”. Tradycje rodzicielskie sprzyjały temu szczególnie: Boże Narodzenie, kolęda (a było to przecież w tamtym czasie zakazane). „Daleko nie od razu zrozumiałam, że ojciec i matka mieli silne rodowe poczucie wobec wiecznych pojęć: Boga, Ziemi, Ojczyzny”. Włożone do książki rozkładane mapy z drzewami genealogicznymi zachwycają różnorodną liczbą nazwisk, które niosą w sobie wielką informację nie tylko o ludziach, ale i o ziemi, gdzie żyli, żyją i żyć będą. Wpatrujesz się w rodzinne zdjęcia na stronach książki i mimowolnie przypominają się przysłowia „Nasz ród dobry na plon”, „Szanuj ojca i matkę — będzie ci wszędzie gładko”. Książka Nadiji Danylewskiej to dobry impuls do tego, aby samemu zabrać się za badania swojego rodowodu. Bo jeśli każdy z nas zagłębi się w historię swoich rodowych korzeni, to zrobi bardzo wielką sprawę, wszak z historii naszych rodów tworzy się historia wielkiego narodu. A jeśli tak jest, to sprawdzą się słowa Pantełejmona Kulisza: „Rodzime słowo, rodzimy rozum, rodzima i prawda będzie”. Twórzmy naszą rodzimą historię razem. A książka „Ród nasz piękny” to dobry przykład do naśladowania. Tetiana BIDZILA, m. Brzeżany obw. tarnopolskiego. Brzeżańczyk-krajoznawca Bohdan Tychyj przedstawia nam zbiór własnych wierszy, tłumaczeń, pieśni i zapisów folklorystycznych pod obrazową nazwą „Srebrne struny duszy”. Na 160 stronach książki są też ilustracje, prace graficzne Andrija Kisia, Anny Sosowskiej, Anny Chudickiej, Hałyny Tremby, Osypa Wełyczki, Jewhena Udina oraz z książki pieśni Romana Kupczynskiego „Idziemy w bój”. W „Przypisach” można dowiedzieć się, gdzie, przez kogo, kiedy i u kogo zostały dokonane zapisy folklorystyczne. Folklor jest tu ciekawy, unikalny. Na przykład „Kapitan na Podgórzu (ballada o Dowbuszu)” zapisano w 1991 roku we wsi Hłyboke na Iwano-Frankowszczyźnie od Dmytra Kostyszyna, ur. w 1924 r. Wiele zapisów dokonano także w innych miejscowościach Podkarpacia, Tarnopolszczyzny, a także Słowacji (okolice Humennego) od Mykoły Syczaka („Oj Dowbuszu, Dowbuszyku”, „Biegiem, chłopcy, biegiem”, „Stoi wojak nad wodą” i in.), Jana Lehdana („Chodziła Marusia”, „Woła mama córkę na wieczerzę”, „Tam siedź” itd.). Zapisy folklorystyczne B. Tychyj podzielił na obrzędowe (kalendarzowo-obrzędowe i weselne), o miłości i rozłące, pieśni obyczajowe i ballady (rodzinno-obyczajowe, społeczno-obyczajowe: historyczne, żołnierskie, strzeleckie, powstańcze, więzienne, emigracyjne, żartobliwe i dziecięce). Ogółem dorobek twórczy autora jest płodny: „Brzeg mojej miłości. Antologia utworów o Brzeżanach (podania, legendy, wspomnienia, poezja, proza, pieśni)”, „Łysonia. 1916—1996 (dokumenty, wspomnienia, dzienniki, listy, zdjęcia, poezja, pieśni)”, „Złoty listek jesienny. Wiersze, tłumaczenia, pieśni”, „Złota ziemia Opola (legendy i podania Brzeżańszczyzny”, „Legendy Zamku Brzeżańskiego”, szereg przewodników, broszur, serie kalendarzy o Brzeżanach, rejonie bohorodczańskim obwodu iwanofrankowskiego, gdzie B. Tychyj kiedyś mieszkał, itd.). Zastępca dyrektora Państwowego Rezerwatu Historyczno-Architektonicznego w m. Brzeżany, krajoznawca Bohdan Tychyj — z kohorty tych zapalonych nieprzeciętnych ludzi, którzy potrafią troszczyć się nie tylko o własny dobrobyt i pomyślność, ale i całą duszą przejmują się prestiżem rodzinnego miasta. Liryczny poeta-pieśniarz i artysta, redaktor i wydawca, aktywny działacz społeczny i publicysta, autor herbów i flag, inicjator odsłonięcia pomników, utworzenia Państwowego Rezerwatu Historyczno-Architektonicznego, były radny rady miejskiej B. Tychyj otrzymał wiele zasłużonych nagród, w tym tytuł „Honorowy obywatel miasta Brzeżany”, dyplomy i dyplomy uznania za wieloletnią sumienną pracę, osobisty wkład w rozwój dziedzictwa historyczno-architektonicznego Ukrainy. Ale największą nagrodą, bez wątpienia, stanie się wdzięczna pamięć potomnych za jego niestrudzoną pracę, hojny dar miłości do rodzinnej ziemi. — służba w armii, kursy oficerskie, szkoła partyjna. Od 1953 do 1963 pracował w Mychajliwskiej ośmioletniej szkole najpierw jako dyrektor, a potem zastępca dyrektora, od 1963 roku — w Nowokachowskiej szkole z internatem nr 1. Ostatnie lata mieszkał w Nowej Kachowce, gdzie z ludźmi o podobnych poglądach założył w latach 90. komórkę „Proświty”, walczył o odrodzenie Ukrainy w tym zrusyfikowanym kraju (w mieście do 1990 roku nie było ani jednej ukraińskiej szkoły). Pod jego kierownictwem proświcianie osiągnęli zauważalne sukcesy. Wieczna pamięć temu wspaniałemu człowiekowowi, wybitnemu patriocie! Proświcianie
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna SEMENIAK, członkini NSPU
Otrzymawszy w prezencie książkę ukraińskiej pisarki Nadiji Danylewskiej „Rodzie nasz, przepiękny”, bardzo się ucieszyłam. Oto bowiem dokonano dobrego i wyważonego postępu w badaniu kilku wielkich rodów autorki, zarówno po linii ojcowskiej, jak i matczynej. Szkoda tylko, że nakład jest znikomy. W książce na 188 stronach, wydanej za własne pieniądze rodziny, starannie zebrano informacje o rodzie Danylewskich i Żowtików ze wsi Chybaliwka w rejonie kulikiwskim obwodu czernihowskiego oraz Żukowskich i Jewtuszenków z Umania w obwodzie czerkaskim. Podstawą wydania są dokumentalno-artystyczne opowieści-wspomnienia o żyjących i zmarłych krewnych kilku pokoleń. W książce zamieszczono zdjęcia krewnych oraz znaczących miejsc związanych z rodzinnym domem, grobami itp. Trafne i wymowne tytuły rozdziałów: „Babcina skrzynia” i „Dziadkowe krzyże”. Wyniesione w motto wersy z ludowej pieśni „Nie wstydźmy się, przyznawajmy się, bo nas jest wielu…” — symboliczny klucz każdego Ukraińca do zbiornika pamięci, który znajduje się w polu informacyjnym Ziemi. Jest on dostępny dla każdego z nas tylko wtedy, gdy od dzieciństwa nauczono nas szanować ojca i matkę. A kiedy tak się stanie, wtedy w pewnym momencie uruchamia się gen pamięci dziedzicznej i w nas pojawia się naturalne pragnienie uzyskania odpowiedzi na pytania: „Kim jestem? Skąd pochodzą moje korzenie?”. Że tak jest, już z pierwszych wierszy potwierdza autorka: „Przecież i zwyczaj mówi nam o potrzebie znajomości rodowodu do siódmego pokolenia. Człowieka, przepełnionego taką wiedzą, nazywano kulturalnym, niezależnie od tego, czy jest miejski, czy wiejski”. Czy naprawdę zastanawiał się kiedyś ktoś z nas, dlaczego Ukraińcy mają takie powiedzenie: „Pamiętać do siódmego kolana”? Ta fraza przez wieki krystalizowała się w naszym narodzie nieprzypadkowo. Kryje ona w sobie głęboką wiedzę wedyjską, która istniała już przed powstaniem głównych religii świata. Nie bez powodu mówi się, że „Wedy — to szept Boga, zapisany przez mędrców”. Tymczasem wielką wskazówkę daje sakralna cyfra siedem. Siedem głównych centrów energetycznych, które ma człowiek, naturalnie powinno otrzymywać „zasilanie” nie tylko od energii Ziemi (Jin) i energii Kosmosu (Jang), ale też od energii Rodu. Potok rodowy jest potężny właśnie wtedy, gdy łączą się w jeden Wielki Potok siedem odrębnych potoków rodowych. A jeśli nasi współcześni nie wszyscy pamiętają, co było po dziadku i pradziadku, to z tego można wyciągnąć jeszcze ciekawsze wnioski. Wszystkie struktury naturalne, stworzone tak samo jak człowiek, mają siedem podstawowych centrów energetycznych. Logicznie rzecz biorąc, powinny one otrzymywać „zasilanie” z wyżej wspomnianego zbiornika ludzkiej pamięci. A jeśli jest ona krótka i uboga, to wtedy staje się zrozumiałe, skąd biorą się autorzy haniebnych „językowych” ustaw. Można jedynie się domyślać, że w tych ostatnich brakuje jakiegokolwiek zasilania rodowego. „Pamiętam babciny ogród. Był cały w kwiatach: gwiazdkach i daliach, które były wyższe ode mnie. W ogrodzie rosły stare gruszki, jabłonie i młode wiśnie. Wiśnie zrywaliśmy na kisiel albo pierogi. Przy to-
Tłumaczenie maszynowe
W 87. roku życia przestało bić sprawiedliwe serce wielkiego patrioty Ukrainy, publicysty, autora książek „Kochaj Ukrainę”, „Urodziłeś się na Ukrainie, na Ukrainie i służ” i innych, inspiratora, organizatora, pierwszego przewodniczącego Nowokachowskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Hnata Jurijowycza Bizyka. Ukraina straciła wiernego syna, gorliwego budowniczego ukraińskiej Ukrainy, a przyjaciele – nieugiętego i wiernego towarzysza-proświtiana.
Hnat Bizyk urodził się 26 grudnia 1926 roku we wsi Żurawin w ówczesnym powiecie leskim (dziś Polska) województwa lwowskiego. Tutaj do 1939 roku aktywnie działała «Proświta», a patriotyczną pracę wśród chłopów prowadzili członkowie OUN. Dlatego ta wieś dała całą plejadę bojowników o lepszy los Ukrainy, wśród nich także Hnata Jurijowycza.
Rodziców i krewnych Hnata Bizyka, którzy doznali prześladowań ze strony niemieckiego gestapo i radzieckiego NKWD, podobnie jak innych mieszkańców wsi Żurawin, przesiedlono w 1951 roku do Michajliwki na Chersońszczyźnie w związku z radziecko-polską wymianą terytoriów. Od 1946 roku pracował w siedmioklasowej szkole w Śmilnicy w obwodzie drohobyckim, najpierw jako nauczyciel, a potem jako dyrektor. Od 1950 do 1953 roku
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dzwonu i będą dzwonić aż trzy dni, zmieniając się nawzajem na kościelnej drabinie. …Przynajmniej trzy razy w roku na lenkowieckich podwórkach będą schły wykrochmalone kompotem z kukurydzy lub cukrem, bardzo szerokie i długie ręczniki, kilkakrotnie w poprzek wyszyte makiem, chabrami i rumiankiem z wyłożonym między nimi kłosem, — przed Bożym Narodzeniem, Wielkanocą i świętem Piotra. A w wigilię na ulicach będzie gęsto od ludzi i furtki nie będą nadążały się zamykać… W każdą sobotę będzie smarowana, tak jak w moich Nahorianach i wszystkich naszych naddniestrzańskich wsiach, podłoga w obu pokojach, przypiecek i podmurówka, będą prane w czystym ługu koszule, a ługiem z miętą będą myte włosy najpierw dzieciom, a potem całej rodzinie. I póki przebierane są czyste koszule i rozczesywane włosy, w stajniach przeżuwają krowy o szerokich bokach, pobrzękują na pobliskich wzgórzach długonogie owce, pochrapują wyprzęgnięte konie… Wszystko idzie swoją nieskończoną mądrą koleją. …Nieskończoną? Dawno już nie ma takich (tych!) Lenkowiec, w których po raz pierwszy odetchnął na tym świecie Pawło Dworski. Ze stu traktorzystów zostało kilku. Z dwóch baz traktorowych — żadna. Nie ma ferm, mleczarni, składów z winem i bryndzą, nie ma już i tych krawców, którzy najnowszymi modnymi projektami obшивали pół rejonu. Odeszli w wieczność tata i mama Pawła — Wiktoria i Ananij Dworscy. Sierocą stoją dobra setka zniszczonych przez deszcz i czas, wysmarowanych pod sznurek i wysypanych złotym piaskiem lenkowieckich chat. Tego, co było, nie zwrócimy nigdy, ani w Lenkowcach, ani w Nahorianach, nigdzie. Bo, najwyraźniej, takie jest prawo czasu. Jedyne, z czym się nie zgadzam — z czasem, to zniknięcie wielkiego Naddniestrzańskiego rodu, który poszczerbionymi pędami wyrósł po głodzie i urodził potem obficie, a dzisiaj rodzi swoje nasiona na obcych ziemiach. Pawło Dworski jeździ do nich w gości śpiewać nasze pieśni, przytupując po lenkowiecku (skrzydłem). Z niewypieczonym czasem męskim honorem, odziedziczonym po swoich niezwykłych przodkach. Ale kto otworzy drzwi na naszej ziemi dla naszych pieśni, na naszych okazjach — wielkich i małych, rodzinnych i państwowych? Czy jest taka ręka? pierwszych podnieśli żółto-błękitną flagę, za którą oddał swoje pełne cierpień życie ich ojciec. Ciekawe humorystyczne szkice redakcyjnej codzienności, opisy jasnych uczuć do dziewczyny Walentyny, która stała się ukochaną żoną. Ponad 600 imion rodaków i postaci historycznych wspomniano w książce. Zamieszczono zdjęcia poleskich powstańców, przywódców narodowo-wyzwoleńczych zrywów i bitew o wolność Ukrainy, bereźniańskich prośwician, towarzyszy broni, przyjaciół, znajomych. Inne zdjęcia demonstrują rozbudowę Bereznego, “miasteczka o zapachu bzu”. Ta książka — to jaskrawy przykład tego, jak kochać swój kraj, jego historię i teraźniejszość, ludzi, którzy żyją obok. Żyć i upiększać swoją ziemię, pracować dla jej dobra — to wielkie szczęście.
Tłumaczenie maszynowe
WSIE ZNAKOMITOŚCI
Vira KYTAJHORODSKA Lenkowce — to wieś, która przez Surszę znajduje się od moich Nahorian, do której trzeba najpierw zejść ze stromego wzgórza, po kamieniach-otoczakach zrobić kilka kroków przez wodę i dalej znowu wspinać się na ostre wzgórze, które podpiera rozległe pola o długości kilku kilometrów. Najczęściej lenkowieccy i nahoriańscy ludzie spotykali się przy ścianie, umieszczonej na lewym brzegu kamieniołomów, gdzie wypasały się owce z obydwu wsi; w lasach, na orzechach laskowych, grzybach, dereniu oraz najczęściej na lenkowieckim jarmarku, największym w rejonie, oraz świętach odpustowych: w Lenkowcach — na świętego Piotra i Pawła, w Nahorianach — na pierwszą Bogurodzicę. Przez takie “bliskie” kontakty, wspólne interesy i znajomości lenkowieccy i nahoriańscy często się spowinowacali — swatali się, kumali, i przeprowadzali z młodymi rodzinami albo do bogatych i honornych Lenkowiec, albo do biednych, ale nie mniej zadufanych w sobie Nahorian. W latach 50.—60. ubiegłego wieku między społecznościami zawiązały się jeszcze międzykołchozowe stosunki, początkowo gospodarcze, a z czasem i ideowe. Lecz stawać w szranki z lenkowcami było niełatwo, bo było tam wielu gospodarnych ludzi, którzy wkrótce wyprowadzili swój kołchoz pod nazwą “Ukraina” na przodowników, a wkrótce na milionerów. A na traktorzystów i dojarki posypały się medale, ordery i tytuły bohaterów. Właśnie w taką rozbudzoną zbiorową pracą i dążeniem do zachowania autentyczności okolicę sześćdziesiąt lat temu w typowej dla tamtego czasu chatynie, o wymiarach 11x6 metrów, urodził się w chłodną lutową porę Pawło Dworski (nazwisko we wsi bardzo rozpowszechnione). Nasz słynny Pawło przyszedł na świat w czasach, kiedy rozległymi wiejskimi ścieżkami tysiące ludzi szło do swojej pracy — kto na fermę, kto do brygady traktorowej, kto na fermę drobiu, kto do ogniwa warzywnego, kto do mleczarni czy kantoru. Na szerokich lenkowieckich polach uprawiano najwięcej buraków cukrowych, pszenicy, żyta, jęczmienia, kukurydzy, grochu, soi, słonecznika, lnu, warzywnicy-ogrodnicy dzień i noc ładowali na wozy jabłka, gruszki, śliwki, morele, maliny, agrest, porzeczki, wiśnie-czereśnie, arbuzy, ziemniaki, marchew, pietruszkę, pasternak, cebulę, czosnek, wszystko, co sieje się i rodzi w tych szerokościach geograficznych. W piwnicach, obłożone lodem, stały beczki ze śmietaną i serem, i pie-
Zoja DIDYCZ, m. Kostopol, obwód rówieński
“Z brzegów rozmarzonego Słucza” — nowa książka Światosława Wasylczuka, dziennikarza, historyka-badacza, potomka patriotycznej, pracowitej z dziada-pradziada rodziny. Ojczyzna autora — wieś Antonówka, która znajduje się na Rówieńszczyźnie (byłego powiatu kostopolskiego). Ojciec Światosława Karpo Ołeksijowycz, urodzony w 1901 roku, aktywny działacz OUN-UPA, nadrejonowy przywódca OUN, został aresztowany w lutym 1945 roku i skazany przez trójkę NKWD w Równem na “15 lat katorżniczych robót i 5 lat zsyłki” — razem 20 lat. Karę odbywał na Syberii, w Workucie. Tam, w OLP-23 (osobny łagier więźniów politycznych), w sierpniu 1953 roku zginął podczas powstania więźniów politycznych.
zasypane lodem tony wieprzowiny i wołowiny, ryb oraz drobiu. Po strasznej wojnie i okropnym głodzie, które zabrały setki mieszkańców Lenkiwiec, dzięki tym, którzy pozostali przy życiu, i tym, którzy do tego czasu dorośli i stanęli do pracy, wieś rozkwitła i stała się gospodarna. Pieczono własny chleb, w punkcie usługowym szyto płaszcze i bluzki, spódnice i sukienki, naprawiano zegarki i obuwie. W tym czasie podczas długich zimowych wieczorów w szkole zbierała się na próbę dobra setka wiejskich mechanizatorów — słynny lenkowiecki chór męski, których członkowie wraz z żonami śpiewali jeszcze w chórze cerkiewnym. Nawet za gęstego reżimu sowieckiego otwarcie świętowano tu największe święta chrześcijańskie, zwłaszcza Wielkanoc, w przeddzień której w każdym domu napieczono po kilka niecek różnych bab wielkanocnych i malowano po wiadrze jajek. Najwięcej pracy mieli rzeźnicy, którzy biegali od gospodarstwa do gospodarstwa, aby zdążyć nie tylko zapewnić domownikom świeże mięso, ale i podzielić oraz przygotować wszystko jak należy — bo to właśnie rzeźnik musiał nadziewać kiełbasę, przygotować pieczeń i salceson… Nie gasły okna także w nocy u miejscowych szewców, do których zapisywano się w kolejkę jeszcze od święta Przemienienia Pańskiego. „Ręczne” i „nożne” „Singery” terkotały nad skomplikowanymi modelami kieszeni i klinów, pasów i fałd, „wybijanych” ręcznie kołnierzyków i żabotów. Choć była bieda z nędzą, bo dniówka w kołchozie (nawet za czasów jego milionerstwa) warta była 2-4 kopiejki. Jesienią na poczet tych pieniędzy można było otrzymać trochę jakiegoś ziarna, cukru oraz oleju. Ale nie patrząc na ciężką (nieograniczoną czasem) pracę, przeważnie ręczną, bo w jesiennych błotach ani gazony, ani charkowskie traktory nie przejeżdżały (a jedynie młódki z szuflami i wierzbowymi koszami w rękach), żarty, pieśni, wesołość nie cichły ani na polach zwilżonych obfitymi, gęstymi siwymi mgłami, ani na wieczornych ulicach i zaułkach, ani w domach podczas pracy domowej. Nie milkły pieśni — wesołe, a częściej smutne lamenty za dziewczętami, które Turcy pędzili przez ciernie, a krew zmywała ślady, o Cygance, która wywróżyła nieszczęsny los, o Szewczenkowej topoli, o kozaku, który zamienił żonę na szablę, oraz o czumaku, który zmarł w obcej stronie… Lecz najbardziej swoją jedność okazywała wspólnota podczas wiejskich tłok (wspólnych prac) — komuś trzeba było nałożyć gliną sufit w chacie, wygładzić zarobioną gliną ściany, wypiaskować i pobielić tak, aby przez pół wieku komar nosa nie wsadził, szukając nierównego miejsca czy jeszcze jakiejś skazy. Jak tylko słońce pokazywało nad horyzontem złotą brew (około czwartej nad ranem), lenkowieccy mężczyźni z grabiami, motykami i widłami na ramionach spieszyli do otwartych na swoim, a czy i cudzym podwórku bram, bo tam dzisiaj po lenkowiecku tłoka. W ogrodzie już krzątały się młódki, wokół pachniało barszczem, gołąbkami, kaszą i nadzieniem. Pod chatą na podmurówce w zielonych karafkach czekały w gotowości kieliszki samogonu. Do ósmej godziny podłogi stały nałożone i wygładzone, ławy wystrugane jak płótno, stoły zastawione potrawami, grabie umyte i oparte o płot. Trzeba się śpieszyć, bo czeka jeszcze praca w kołchozie. Tak samo wspólnie kopano studnie, oczyszczano stawy i zbiorniki wodne do pojenia bydła, wspólnie przygotowywano się do wesel, chrzcin i styp, nosząc od chaty do chaty garnki, miski, miednice, beczułki, ławy, ceraty, szklanki, dywany, a nawet deski i łupki na budowę… Lecz najbardziej w Lenkiwcach świętowano swój odpust Piotra i Pawła, 12 lipca, uroczystą mszą w cerkwi św. Piotra do południa, a po południu — gościną przy stole oraz niewiarygodnie wielkim zgromadzeniem ludzi na tłoce, dokąd z każdej ulicy zlewały się potoki gospodarzy i ich gości z Moszańca, Hrusziwiec, Babina, Konówki, Makariwki, Woronowicy, Nahorian, Perkiwciw, a nawet sąsiedniego przez Dniestr Kamieńca Podolskiego. Muzyków trzeba było najmować wytrwałych, takich, aby mogli dąć w miedziane trąby i walić w bębny przez kilka godzin bez przerwy, bo szaleni do tańca lenkowieccy kawalerowie do ciemności w oczach nie wypuszczali dziewcząt z rąk. Białe sukienki z krepdeszynu stawały się najpierw szare, a potem na ramionach i czarne od kurzu, wznieconego od zawziętych tańców aż do nieba, a płócienne i rzemienne trzewiki rozpadały się już po godzinie czy dwóch, dlatego boczną trawę dopełniano już setkami bosych pięt, przyzwyczajonych nie tylko do muzyki i upału, ale i do zimnej w przymrozkach kołchoźnianej roli. Wokół tańca (tańców) z wozami stali sprzedawcy wina, kwasu, kiszonych jabłek, kogucików z topionego cukru, oranżady i kolejki do nich nie cichły, dopóki nie zagrają dla gości marsza. Oznaczało to, że kalfy (chłopcy, którzy wynajmowali muzykę) powinni przygotować pieniądze na rozliczenie, goście, którzy śpieszą do domu, z lekkim sercem mogą iść sobie w swoim kierunku, a reszty nikt w plecy nie popycha. Większość jeszcze zostaje świętować z niedzieli na poniedziałek. Gospodynie dogotowują „na jutro” nowe potrawy — niespodzianki, dziewczęta mierzą poniedziałkowe sukienki, a chłopcy smukli, w barach szerocy, rwą na sobie koszule, spierając się o najładniejszą dziewczynę. Pogodzą się oni może dopiero na Wielkanoc, kiedy po pierwszym „Chrystus Zmartwychwstał!” staną w kolejce do wielkanocnego srebrnego uniwersytetu „Akademia Ostrogska” S. I. Żyliuka, swoisty „rozległy esej”, w którym głównym jest człowiek w wymiarze czasu — tragicznej przeszłości, która dała nieśmiertelność bohaterom; niejednoznacznej współczesności, która naświetla istotę osobowości. Kilka rozdziałów zawiera dokumenty o walce formacji zbrojnych UPA, podziemia OUN o państwo ukraińskie na Wołyńskim Polesiu. Siła książki tkwi w jej realistyczności: nazwano z imienia i nazwiska zarówno ukraińskich bohaterów, jak i sługusów przed szatańską władzą, bezbożników, zdrajców. Jedną z nich jest donosicielka Czarna, której czarnych czynów nie zapomnieć. Z ciepłem opisuje autor swoich bliskich — mamę Teklę Talymoniwnę, brata Tarasa, siostry Hannę i Nadiję, którzy w 1989 roku obok patriotów z okolic Kostopola jednymi z
Tłumaczenie maszynowe
W dniu aresztowania ojca Swiatosławowi było zaledwie dwa lata. Ból straty na zawsze zagościł w kiedyś wesołym i szczęśliwym domu. Smutne melodie otuliły niezapomniany czas dzieciństwa. Czarne barwy otoczyły też jego los — z piętnem syna nacjonalisty życie nie było łatwe. Mimo to trudności zahartowały wolę i ukształtowały charakter wojownika. Studiował na wydziale dziennikarstwa Państwowego Uniwersytetu Kijowskiego im. Tarasa Szewczenki. Został relegowany jako niepewny politycznie. Później przywrócono go w szeregach studentów. Mimo trudności chłopak dumnie nosił swoje kozackie nazwisko Wasylczuk. Wytrzymał i stał się pisarzem-wojownikiem. Swiatosław Wasylczuk — zasłużony dziennikarz Ukrainy, odznaczony Ogólnoukraińską Nagrodą im. Iwana Ohijenka. Przez długie lata pracował w gazetach rejonowych i obwodowych Ukrainy i Uzbekistanu, w tym na małej ojczyźnie — w redakcji rejonowej gazety Berezniwskiej. Swiatosław Karpowycz brał aktywny udział w procesach budowy państwowości na terenie obwodu żytomierskiego: w latach 1989–1999 był przewodniczącym obwodowej organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy, obecnie kieruje obwodowym zjednoczeniem „Proświty”. Autor wielu książek poezji i prozy. Nowa książka — „Z brzegów zamyślonego Słuczy”, która ukazała się nakładem wydawnictwa „Wołyń”, według określenia recenzenta — doktora nauk historycznych, profesora Naci-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Wandalizm dotknął również tego majątku. Szczególnie smutne jest to, że zniszczono budowle kultowe. W szczególności cerkiew w parku, która była także rodzinnym grobowcem Hałahanów. Chowano ich tu przez niejedno stulecie, ponieważ zgodnie z rodzinną tradycją, gdziekolwiek mieszkali członkowie rodziny, na wieczny spoczynek wieziono ich właśnie tutaj. Tak więc, ogłupiali wojujący bezbożnicy zniszczyli także pochówki rodziny, ciała ostatnich pochowanych tu Hałahanów były zabalsamowane, więc wandale wyrzucili te szczątki z grobowców i znieważyli je. Prawda, mówią, że znaleźli się też bogobojni ludzie, którzy potajemnie pochowali ponownie znieważone szczątki. Z czasem i te mogiły w ogromnym parku zaginęły. Czy nie warto byłoby odnowić pochówku znanej rodziny? Jeszcze nie tak dawno niektórzy starzy mieszkańcy Sokyryneć mogliby wskazać, przynajmniej w przybliżeniu, miejsca tego ponownego pochówku. Ale i tych ludzi już też nie ma. Oto tak tracimy czas, a nieznanych pochówków pozostaje wiele. Zresztą ogólnie Sokyrynci uzupełniają bardzo długą listę na wpół zaniedbanych ojczystych świętości, do których nam, niewdzięcznym potomkom, nie dochodzą ręce, świętości, wobec których mamy ogromny dług. Od jednego roku mówi się o przeznaczeniu środków, opracowaniu dokumentacji kosztorysowej, poszukiwaniu efektywnych inwestorów dla „Pokorszczyny”. Ale to wszystko tylko słowa. Czasami wydaje się, że nazwa „Pokorszczyna” oznacza korzenie się przed ignorancją, niepamięcią… Kiedyż przestaniemy tak obojętnie odnosić się do swoich skarbów?
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO Zdjęcia Ołeksandra ŁYTWYNENKI Sokirynce to głęboka prowincja, biorąc pod uwagę nie tylko skalę ogólnoukraińską, ale nawet obwodową. Jeden z odległych południowych rejonów Czernihowszczyzny — Sribne, znajduje się niemal 200 kilometrów od centrum obwodowego. Jednak dwa wieki temu historia z geografią wyglądały nieco inaczej. Niedaleko znajduje się sławne pułkowe miasto kozackie Pryłuki. Dlatego nie ma nic dziwnego w tym, że właśnie w starodawnej, malowniczej wsi Sokirynce pułkownik pryłucki Pawło Hałahan założył słynny dziś na całą Ukrainę (dzięki temu, że się zachował) zespół pałacowo-parkowy. W latach 1823—1829 wzniósł tu według projektu architekta Pawła Dubrowskiego majestatyczny murowany pałac z 60 pokojami. Jednocześnie znany specjalista sztuki ogrodowo-parkowej z Austrii Biesterfeld założył wokół pałacu wielki park krajobrazowy z altanami, cerkwią i kaplicą, groblą oraz mostami. W pałacu znajdowała się wielka galeria sztuki (z czasem stała się ona podstawą do założenia Czernihowskiego Muzeum Sztuki), unikatowa kolekcja naczyń i broni. Działały tu teatr pańszczyźniany i chór. Z tego powodu Sokirynce nazywano kiedyś „ukraińskim Parnasem”. Tym bardziej, że bywało tu wielu wybitnych ludzi Ukrainy, w tym Taras Szewczenko. Podróżując po Ukrainie i opisując jej zabytki historyczne, Taras Hryhorowycz odwiedził to miejsce w 1845 roku. Do głównej fasady pałacu prowadzi paradny wjazd — szeroka aleja o długości 400 m. Z przeciwnej strony pałac płynnie łączy się z parkiem. Dumą tego kompleksu jest nie tylko sam pałac, ale właśnie ten park w Sokiryncach — zabytek sztuki ogrodowo-parkowej o znaczeniu państwowym. Podstawą parku stał się niegdyś las ze stuletnimi drzewami. Obecnie rośnie tu około 40 gatunków drzew. Park składa się z części przypałacowej, krajobrazowej (60 ha), która otwiera się za pałacem i schodzi po zboczu do stawu (10 ha). Zachowały się dwustuletni platan, dęby liczące po kilkaset lat oraz jawor Szewczenki. Kiedyś krajobraz uzupełniały budowle parkowe: dwie altany (jedna z nich — rotunda z 1829 roku — zachowała się), cerkiew z dzwonnicą, kaplica, studnia, grobla, mostki (gotycki cieszy oko do dziś), rzeźby. Składowymi parku są staw, wykopany wzdłuż biegu rzeki, oraz „Święta dolina” — wydłużona polana o stromych zboczach. Sokirynce to także ojczyzna wybitnego kobziarza Ukrainy Ostapa Weresaja. Urodził się w pobliskich Kalużyńcach, z Sokiryncami związane było całe jego życie, tutaj został pochowany. W 1959 roku w pałacu otwarto izbę historyczno-etnograficzną kobziarza. Z czasem przekształcono ją w muzeum historyczno-etnograficzne przy Sokirynieckim Liceum Rolniczym, mieszczącym się obecnie w pałacu. A obok pałacu, w parku, ustawiono piękny pomnik Ostapa Weresaja. Sokirynce naturalnie stały się jednym z popularnych obiektów turystycznych Ukrainy. Ale i problemów jest tu niemało. Pierwszym z nich jest status prawny. Obecnie zespół pałacowo-parkowy jest obiektem własności komunalnej rady obwodowej. Społeczeństwo od dawna domaga się, aby temu kompleksowi nadano status ogólnoukraiński, aby utworzono tu muzeum państwowe. W tym celu trzeba przede wszystkim przenieść liceum rolnicze. Kwestia jest niejednoznaczna. Przecież liceum kształci niezbędne kadry dla wsi i nie tak łatwo zbudować nową placówkę na tym terenie wiejskim. Ponadto, dopóki w pałacu znajduje się placówka oświatowa, majestatyczna budowla nie stoi pusta, nie wieje tu pustką, liceum jak może dba o pałac. I kontynuuje dobre tradycje edukacyjne Hałahanów. Jeszcze przed rewolucją w Sokiryncach działała stworzona przez nich szkoła rolnicza. Zresztą w ogóle ten kozacki, szlachecki ukraiński ród wiele zrobił dla rozwoju swojego kraju. Gdyby jakiś czarodziej powiedział, że dzisiaj wyprowadzi liceum, a jutro otworzy tu muzeum, byłoby wspaniale. Bardziej realny jest inny scenariusz: prywatyzacja pałacu przez jakichś oligarchów, którzy już ostrzą sobie zęby na nasze historyczne perły. Oczywiście pałac jest pod ochroną państwa jako zabytek historyczny, ale jak u nas przestrzega się prawa, wszyscy wiedzą. Jeszcze bardziej skomplikowana jest sytuacja z ziemią, terenem zespołu pałacowo-parkowego. Sam park w Sokiryncach, w odróżnieniu od pałacu, posiada status ogólnoukraiński jako wybitny zabytek sztuki ogrodowo-parkowej. Ale do kompleksu przypisano tylko kilkadziesiąt hektarów terenu. On również znajduje się w dyspozycji rady obwodowej. Jednak terytorium parku jest ogromne, to kilkaset hektarów. Zarządzają nimi różni gospodarze, w tym leśnicy. A jak wiadomo, gdzie kucharek sześć, tam nie ma co jeść. I podział ziemi, zwłaszcza tak malowniczych miejsc, może dotrzeć i tutaj. Ponadto park, podobnie jak pałac, również wymaga renowacji i pielęgnacji. Być może warto byłoby odtworzyć niektóre utracone z czasem budowle. Przede wszystkim chce się wspomnieć o cerkwi i kaplicy, które kiedyś znajdowały się w parku. Wstrząsy rewolucji i wojny domowej ominęły Sokirynce: chłopi, z szacunku dla rodziny Hałahanów, nie rzucili się niszczyć i palić ich posiadłości, jak to zdarzało się w innych miejscach. Ale w złowrogich latach 30. wandale...
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
ry Iwana Pokorskiego, któremu ziemia pod majątkiem należała do 1744 roku, kiedy tę siedzibę nabyła Natalia Rozumowska dla swojego syna Aleksego i carewny Elżbiety. Przyjechawszy do Kozelca, zamieszkali w tym dworze wraz z dworskim pocztem. Otóż, według legendy, właśnie tutaj Aleksy Razumowski zdobył serce córki Piotra I. A po ich tajnym ślubie na ganku pańskiego domu Elżbieta, zgodnie z tradycją, skłoniła się, „upokorzyła się” przed zwykłą karczmarką Natalką Rozumysią, matką Aleksego. Pod względem wartości historycznej i architektonicznej „Pokorszczyna” nie ustępuje słynnym zabytkom Kozelca — kancelarii pułkowej, soborowi Narodzenia Bogurodzicy, męskiemu klasztorowi św. Jerzego, które również są związane z rodziną ostatniego hetmana Ukrainy Kiryła Razumowskiego. Siedziba zbudowana jest w stylu późnego klasycyzmu, na niskim tarasie przy brzegu malowniczej rzeczki Ostra. Kiedyś wokół był piękny park, obok wykwintne schody, które ciągnęły się aż do wody. Nieopodal — dziedziniec powozów i przydworny kościół. Ale nie przetrwały do naszych czasów. Choć główne cechy pierwotnego wyglądu wciąż są zachowane. W 1975 roku studio filmowe „Lenfilm” kręciło tu sceny do fabularnego filmu o losach dekabrystów i ich żon „Gwiazda urzekającego szczęścia” w reżyserii Wołodymyra Motyla. Po zdjęciach chyba nikt nie troszczył się o tę siedzibę.
Obecnie stan tego zabytku o znaczeniu narodowym jest straszliwy. Mógłby tu być wspaniały muzeum. Ale nie było mu dane. Przez dziurawy dach cieknie woda, rozpadają się resztki sufitu i podłogi. Nadgniłe, pokryte pleśnią ściany, ogromne dziury pod fundamentem budynku, który stoi bez okien i drzwi… Władcy różnych szczebli nie
Dwór pański
Tłumaczenie maszynowe
Nadia KYRIAN Zdjęcia autora
Klasyk humoru Ostap Wysznia pisał: „Ześlij mi, losie, siły, umiejętności, talentu, czego tylko chcesz, bym choć cokolwiek zrobił takiego, żeby naród mój w swoim tytanicznym trudzie, w swoich smutkach, żalach, rozmyślaniach, wahaniach, uśmiechnął się”. Właśnie o tym, że humor to sprawa poważna, mówiono na święcie. Rozpoczęła wydarzenie pracownik naukowy muzeum Oksana Chłopiacza: „Nasza literatura jak lustro odzwierciedla etapy niełatwej historii państwa. Choć jak ciężko było Ukraińcom, zawsze się śmiali. Na stoiskach przed wami wystawione są „Eneida” Kotlarewskiego, „Konotopska wiedźma” Kwitki-Osnowjanenki, łobuzersko uśmiecha się z portretu Gogol, którego urodziny świętuje dziś cała postępowa ludzkość. W ekspozycji jego „Wieczory na хуtorze w pobliżu Dykanki”, utwory Stepana Rudanśkiego, Ostapa Wyszni, Ołeksandra Kowinśki, Stepana Olijnyka i innych humorystów. I oczywiście naszego niezapomnianego Pawła Hłazowego, którego pamięci poświęciliśmy dzisiejsze wydarzenie. Urodził się w 1922 roku, przeszedł wojnę. Do literatury wszedł dzięki swojemu unikalnemu talentowi. Jego humorystyczne utwory są stale w repertuarze zarówno znanych artystów, jak i amatorów, kocha je cała Ukraina”. O współpracy z wybitnym mistrzem opowiedział ludowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki Anatolij Palamarenko: „W pięknej sali wśród pięknych ludzi czcimy naszych wybitnych humorystów, przede wszystkim Mykołę Wasylowycza Gogola, który na cały świat rozsławił nasze narodowe bogactwo: heroiczną przeszłość, ukraińskie tradycje. W moim repertuarze są dwie wielkie programy: „Wieczory na хуtorze…” i „Taras Bulba”, z którymi jeździłem w najdalsze zakątki Ukrainy i Rosji. Nawiasem mówiąc, w Rosji często proszono o czytanie Gogola w języku ukraińskim i czytałem zarówno po ukraińsku, jak i w języku oryginału”. Przeczytawszy fragment z powieści „Taras Bulba”, Anatolij Palamarenko opowiedział, że Paweł Hłazowy jest jednym z jego najbardziej ulubionych autorów, że jego humoreski zaczął czytać jeszcze w dzieciństwie, od 1946 roku. Po wojnie humor pomagał przetrwać, uczniów wożono po wsiach z koncertami. „Tola Palamarenko był głównym śmiechotwórcą. Czytałem wtedy i Czechowa, i Szołochowa, Ostapa Wysznię i in. Kiedy ludzie się śmieją, mają dobry nastrój, dla mnie to wielka przyjemność. Spotkałem się z Hłazowym już kiedy studiowałem w instytucie teatralnym, w telewizji. Był bardzo miłym człowiekiem, zaprzyjaźniliśmy się. Wtedy królował na humorystycznym tronie nasz niezapomniany Andrij Sowa. Miał swój sposób czytania, ja inny. Ale najważniejszy jest rezultat, żeby ludzie się śmiali. Niektóre rzeczy Pawło Prokopowycz napisał z mojej sugestii, opowiadałem mu prawdziwe historie, a on robił z nich utwory literackie („Genialny kum” i in.)”. Temat języka ukraińskiego, „nowych Ukraińców” u Hłazowego jest jednym z wiodących, obecnie brzmi niezwykle aktualnie, jak ten fragment: „Działacze wszelakich partii, członkowie i aktywiści,// Urządzajcie kongresy i zwołujcie zjazdy,// Obradujcie, wyrzucajcie pieniądze na narady,// Żeby przebić się, przepchnąć łokciami do władzy. // W walce o przywileje wspinajcie się choć na ściany,// Ale przy tym nie wspominajcie nadaremnie Ukrainy.// Was nie będzie i nas nie stanie w tym nieładnym świecie,// A Ziemia ją będzie nieść po swojej orbicie.// Bo ona nie znak na mapie, a stworzenie Boże// I nową czy starą zwać jej nie godzi się.// Co dla niej kłótnia wasza polityczna,// Wy tu goście tymczasowi, Ukraina — wieczna!”. Redaktor naczelny czasopisma „Pereć” Mychajło Prudnyk poinformował, że 1 kwietnia to dzień urodzin tego czasopisma ze sławnymi tradycjami, które obecnie skończyło 91 lat. Pracowali w nim i Ostap Wysznia, i Paweł Hłazowy oraz inni znani humoryści. Paweł Hłazowy założył w czasopiśmie bardzo ładną rubrykę „Straszne pióro nie u gęsi”, która stała się niezwykle popularna. Rubryka była pomyślana nie po to, żeby po prostu się pośmiać, a żeby pokazać, jak śmiesznym może być człowiek, który słabo zna i nie kocha ojczystego języka. Rubryka z powodzeniem funkcjonuje do dziś. O różnych kuriozalnych przypadkach piszą nam czytelnierzy. Na przykład, kiedy niedawno podczas niepogody zerwało przewody elektryczne, przez lokalne radio przekazano: „W poniedziałek będzie podłączenie światła, wszystkim elektrykom siedzieć na drucie”. Albo ogłoszenie na bazarze: „Jabłka krajowe. Produkcja Polska”. Uczniowie kijowskich szkół chętnie recytowali humoreski Pawła Hłazowego, a pisarze Anatolij Kaczan, Wasyl Wasyłaszko, Petro Osadczuk, Wadym Skomarowśkyj, Wałentyna Kozak, Wasyl Dowżyk, Hryć Hajowyj przedstawili własne utwory. Wesołymi ludowymi pieśniami powitali uczestników święta uczniowie Szpytkiwśkiej szkoły muzycznej rejonu kijowsko-swiatoszyńskiego. Sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Mykoła Nesterczuk podarował artystom od towarzystwa słowniki ukraińskie, Anatolij Kaczan od Ziemiaństwa Mikołajowskiego — książki zwycięzców tegorocznego konkursu, poświęconego humorynie.
1 kwietnia w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy obchodzono Dzień Humoru. Święto przygotowały Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki.
Zastępca dyrektora muzeum Raisa Sennykowa wita Mychajłę Prudnyka
PRZEDPŁATA—2013 PRZEDPŁATA—2 0 1 3 Koszt przedpłaty Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Korespondentka Ulana WOLIŁOWSKA Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurna Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w kwietniu — 26 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe