ORĘDZIE WIELKANOCNE PATRIARCHY KIJOWSKIEGO I CAŁEJ RUSI-UKRAINY FILARETA Do Przewielebnych arcypasterzy, bogobojnych pasterzy, czcigodnego duchowieństwa oraz wszystkich wiernych Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Drodzy bracia i siostry! CHRYSTUS ZMARTWYCHWSTAŁ! W tym roku chrześcijanie świętują Zmartwychwstanie Chrystusowe w warunkach światowego kryzysu finansowego. Gniew Boży odczuły na sobie wszystkie kraje, w tym także Ukraina. Jak mamy radować się radością paschalną, kiedy smutek przetoczył się przez cały świat i dotknął serc mnóstwa ludzi? Czy powinniśmy radować się w takich warunkach? Nie tylko powinniśmy, ale jest to konieczne! Uczniowie Jezusa Chrystusa płakali i łkali, kiedy ich Nauczyciel został ukrzyżowany i umarł na krzyżu. Ich smutek był o wiele głębszy i cięższy niż nasze obecne nieszczęścia. Ale apostołowie uradowali się, ujrzawszy zmartwychwstałego Pana (Zob.: J 20, 20). I sprawdziło się to, co obiecał im Zbawiciel przed Swoimi cierpieniami: “Znowu was zobaczę, i rozraduje się serce wasze, a radości waszej nikt wam nie zdoła odebrać” (J 16, 22). Jakże mamy się nie radować? Z jednej strony, w Zmartwychwstaniu Pana naszego Jezusa Chrystusa objawiła się Jego Boska chwała. Jego Zmartwychwstanie zaświadczyło, że jest On Władcą śmierci i życia. Pokonawszy śmierć mocą Swojej wszechmocy, pokazał światu, że jest Synem Bożym, Stwórcą wszechświata, że w Jego rękach znajduje się wszystko, co widzialne i niewidzialne. Wiele cudów zdziałał w ciągu Swojego ziemskiego życia, ale cud Zmartwychwstania jest wieńcem wszystkich cudów, jest podstawą naszej religii, główną podporą naszej wiary w Boską godność Jezusa Chrystusa i Jego nauki. Jak mówi apostoł Paweł, jeśli Chrystus nie zmartwychwstał, to daremna jest i nasza wiara (Zob.: 1 Kor 15, 17). Z drugiej strony, triumf Zmartwychwstania Chrystusowego jest także naszym własnym triumfem. Bo, według słów apostoła Pawła, jak w Adamie wszyscy umieramy, tak w Chrystusie wszyscy ożyjemy (Zob.: 1 Kor 15, 22) w powszechnym zmartwychwstaniu. Na skutek tak nadzwyczajnej ważności Zmartwychwstania Chrystusowego Święto to ze względu na swoją godność przewyższa wszystkie inne święta chrześcijańskie. Jeśli Zmartwychwstanie Chrystusowe ma dla nas tak ważne znaczenie, jeśli jest triumfem nad triumfami, to jak mamy się nie radować nawet w naszych obecnych smutkach i nieszczęściach! Jeśli Jezus Chrystus jest Synem Bożym i Władcą wszechświata, to po co mamy się smucić? Nie bez Jego woli wydarzył się światowy kryzys finansowy, bo On powiedział, że nawet włos nie spada z głowy człowieka bez woli Ojca Niebieskiego. Czyż myślicie, że wszystko, co stało się na świecie, stało się bez woli Boga? Bez wątpienia, z woli Boga! A jeśli tak jest, to w Jego rękach leży także zakończenie światowego kryzysu finansowego. Ale dlaczego on powstał?! Czyż przypadkiem? Nie, nie przypadkiem! Znaczna część chrześcijan odstąpiła od Boga i zamiast oddawać pokłon swojemu Stwórcy i Zbawicielowi, ludzie ci zaczęli kłaniać się złotemu cielcowi, zaczęli służyć mamonie. Chrześcijanie zapominają o wiecznych wartościach duchowych i podmieniają je konsumpcjonizmem, czyli tym, co materialne, tymczasowe. Dlatego ze względu na Swoje człowieczeństwo, aby odwrócić chrześcijan od wiecznej zguby, Bóg dopuścił zniszczenie ich idola — światowego systemu finansowego, aby pokazać, że to On jest Władcą wszechświata, a nie pieniądze. Zmartwychwstanie Chrystusowe daje nam nadzieję, że Pan nasz Jezus Chrystus, Który pokonał śmierć, ma władzę także nad wszystkimi naszymi problemami. On dopuścił kryzys, On go także zniszczy. Ale my, chrześcijanie, musimy nawrócić się do Boga całym swoim sercem, całą duszą i całą istotą. Apostoł Paweł mówi: “Wierny jest Bóg i nie dozwoli was kusić ponad to, co potraficie znieść, lecz zsyłając pokusę, równocześnie wskaże sposób jej pokonania, abyście mogli przetrwać” (1 Kor 10, 13). Bóg czyni dobro i troszczy się nie tylko o wszystkich ogółem, ale i o każdego z osobna. Chrystus Zbawiciel mówi: “Nie jest wolą Ojca waszego, który jest w niebie, żeby zginęło choćby jedno z tych małych” (Mt 18, 14), mając na myśli tych, którzy wierzą w Niego. Ale On chce, aby także wszyscy ci, którzy nie wierzą w Niego, nawrócili się i, uwierzywszy w Niego, zostali zbawieni. Apostoł Paweł świadczy, że Bóg “pragnie, by wszyscy ludzie zostali zbawieni i doszli do poznania prawdy” (1 Tm 2, 4). Za pomocą kryzysu finansowego Zdjęcie Olesia Dmytrenki Pan wzywa nas do poznania prawdy, do wiecznych dóbr, do Królestwa Niebieskiego. Choćby nie wiem jak słaba była nasza wiara, Kościół nie przestaje przypominać nam o tym, że Zmartwychwstanie Chrystusowe jest źródłem życia i pokoju, zniszczeniem śmierci i piekła. Daje nam ono łaskawą siłę do zwyciężania wszelkich trudności i smutków. Skon człowieka dla chrześcijan nie jest już śmiercią, lecz spoczynkiem i snem. Bo Bóg nasz nie jest Bogiem umarłych, lecz żywych, i wszyscy my jesteśmy żywymi dziećmi Ojca Niebieskiego. Drodzy bracia i siostry! Serdecznie pozdrawiam was z wielkim Świętem Paschy Chrystusowej. Modlitewnie życzę od Zmartwychwstałego Chrystusa wielkich i bogatych łask przewielebnym arcypasterzom, którzy gorliwie niosą swoją biskupią posługę na chwałę Bożą i dla utworzenia na Ukrainie jednego Kościoła Lokalnego Prawosławnego; pasterzom — pokornym pracownikom na niwie kościelnej, którzy starannie wypełniają swój pasterski obowiązek; mnichom, którzy dobrym wyczynem się trudzą, i wszystkim pobożnym chrześcijanom, którzy z miłością biorą udział w życiu Kościoła. Pozdrawiam ze świętem Paschy Chrystusowej Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenkę, Ukraiński rząd, Radę Najwyższą, Siły Zbrojne Ukrainy, wszystkich chrześcijan i cały naród ukraiński. Pozdrawiam ze Świętem Zmartwychwstania Chrystusowego Ukraińców, którzy żyją poza granicami Ukrainy, ale duszą i sercem zawsze są z nami i nie zapominają ani o rodzinnych stronach, ani o wierze swoich ojców, ani o dobrych zwyczajach przodków. Niech Zmartwychwstały Pan Swoją łaską wzmocni nasze wysiłki — by żyć i pracować na rzecz Kościoła i naszego Państwa Ukraińskiego, strzec wiary prawosławnej, być cierpliwymi w próbach, dążyć do pokoju i zgody oraz, zgodnie z nauką apostoła Pawła, nosić brzemiona jedni drugich. Niech światło Zmartwychwstania Chrystusowego dodaje nam łaskawej siły do przezwyciężenia wszystkich trudności, które spadły na nasz los, abyśmy wszyscy stali się uczestnikami życia wiecznego i zawsze wysławiali Zbawiciela naszego Jezusa Chrystusa! Amen. Prawdziwie Chrystus Zmartwychwstał! FILARET, Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Pascha Chrystusowa 2009 rok, m. Kijów PIELĘGNUJCIE MIŁOŚĆ NOWE POEZJE IRYNY ŻYŁENKO ZAPALCIE SWOJĄ ŚWIECĘ FILOZOFIA SERCA
Tłumaczenie maszynowe
«KAŻDY MOŻE BYĆ OSOBOWOŚCIĄ» Kontynuujemy dyskusję o jedności sił narodowo-demokratycznych. W latach 1989—1991 mieliśmy przed sobą główną twierdzę, którą trzeba było zburzyć. Niby zburzyliśmy, lecz jej główna siła — rosyjska potęga — jedynie się przeformatowała, dokonała innej dyslokacji awangardy i ariergardy, zamiast KPZR zarzuciła nam na szyję Rosyjską Cerkiew Prawosławną, która u nas zwie się ukraińską, rozpanoszył się rosyjski biznes, rosyjskie media panują, a rosyjska pseudoelita ma w objęciach ukraiński elektorat. Niedawno dyrektor generalny Pałacu „Ukraina” Mozhowyj, gdzie całkowicie panują goście z Moskwy, w swoim rosyjskojęzycznym wywiadzie cieszył się z tego, że i chór Weriowki będzie przedstawiony w naszej najbardziej prestiżowej sali. Brzmiało to dokładnie tak, słowo w słowo: „Cieszę się za nasze ukraiństwo, że ono jeszcze tli się…”. Oto w tym tkwi nasza zabójcza prawda: my z wami jeszcze tlimy się!.. W państwie ukraińskim, z ukraińskim Prezydentem, ukraińskim ministrem kultury, z Pałacem „Ukraina”… Ostatnie wydarzenia na Tarnopolszczyźnie też nie świadczą o jednoczeniu się sił o orientacji narodowo-demokratycznej. Podniosła się „Swoboda” Tiahnyboka, za to nie wiedzieć skąd wyparły „regiony” (zamiast komunistów i socjalistów). Chyli się ku upadkowi partia Juszczenki, ledwo żyje UNP Kostenki — elektorat pragnie nowych imion, nie chce wierzyć tym, którzy go nieustannie oszukują. Ludzie wolą pomylić się przy nowym imieniu, aniżeli poślizgnąć na starym. Zapolitykowane społeczeństwo sprawia wrażenie społeczeństwa chorego, ale nikt go nie będzie leczył, jeśli ono samo siebie nie wyleczy. Trzeźwe spojrzenie na rzeczy, na przebieg wydarzeń — oto czego brakuje nam wszystkim. To już okrutna konieczność, a nie dobre życzenie. Orientacja na konkretne sprawy, niech i nie bardzo wielkoskalowe, ale wyraźne i istotne. Czyż nie na tym powinna zatrzymać się nasza zgryziona dusza?! Świat śpieszy się i nas wyprzedza. A ponieważ planeta jest okrągła, to i my często okazujemy się z przodu, kiedy nas doganiają na jakimś „entym” nieznanym nam zakręcie — byli przed nami, a tu już, patrz, z tyłu człapią. Kto nie zna przeżyć stayerów na wielkim stadionie — czyż nie biegaliście?! Nie przeżywajmy nadmiernie, nabierajmy sił, jeszcze nam biec i biec, normę przecież wykonać trzeba! Stadion historii patrzy, złośliwy wiek inny wiek wypytuje — a co to za nowa drużyna, jaka ładna forma, jakie flagi mienią się to złotem, to błękitem. Oto dlaczego ci chorążowie wyrywają sztandar — niechby już się dogadali i biegli po kolei jeden za drugim, a to nie tylko biegną, ale i kłócą się oraz biją po drodze — skąd w nich tyle tej siły się bierze?! Żarty żartami, ale już wiosna idzie do naszego ogrodowego narodu. Wołodymyr PROCENKO, m. Sewastopol. Jeśli Leonid Krawczuk nie ukrywa sympatii do Arsenija Jaceniuka, to „Blok Rosyjski” na razie przygląda się temu politykowi. Kto jak kto, ale Arsenij będzie bardziej ustępliwy w prorosyjskiej polityce, wszak on były członek rządu Janukowycza i były zastępca odeskiego mera Cuszka. Do pomarańczowych trafił dzięki politycznej intuicji. Ale poglądy Jaceniuka zawsze pozostawały w złotej środce między niebiesko-białymi a pomarańczowymi. Każdy z bloków uważa go za „swojego”, ale w rzeczywistości jest on sługą intelektualistów, którzy z SDPU(o) przeszli do „Centrum Jedności”, aby nie tracić władczych stołków. Możliwe, że to tajny projekt chytrego Krawczuka, który próbuje odzyskać dla siebie cieniową władzę. Arsenij do tej roli pasuje. Jest mądry, bezmiernie ustępliwy i przy takim mentorze jak Leonid Krawczuk oraz takim doradcy z twardą ręką jak Leonid Kuczma, byłby „kieszonkowym” prezydentem. Nie wyobrażam sobie młodego Arsenija w roli Prezydenta Ukrainy i Hetmana ukraińskiego Kozactwa. Czy nie za wcześnie? W każdym razie nikt mnie nie przekonał, że on jest do tego gotowy. Arsenij wiele razy w karierze politycznej szedł na ustępstwa wobec zębatych politycznych „kardynałów”. Jeszcze raz zapoznałem się z życiową drogą tego polityka i doszedłem do wniosku, że on jest politycznym „szczęściarzem”, który mając odpowiednie cechy, wpisywał się w taką czy inną rolę. Lecz niestety, gdziekolwiek pracował, nie zdobywał bohaterskich osiągnięć i sprawy nie doprowadzał do końca. Obecnie Arsenij zamachnął się na „pierwszy stołek” w państwie. Wygląda na to, że może to być drugi Leonid Kuczma. Moje wątpliwości potwierdzają się działaniami jego zwolenników w Sewastopolu, kiedy agitował za swoją kandydaturą na stanowisko Prezydenta Ukrainy 9 kwietnia 2009 roku w sali miejskiego Centrum Kultury i Sztuki. Sala była wypełniona przeważnie przedstawicielami „Bloku Rosyjskiego” oraz SDPU(o). Politycy lokalnych partii, obecni tutaj, przerazili się, zwłaszcza przedstawiciele „Naszej Ukrainy”, którzy w ogóle nie byli zaangażowani w organizację spotkania. Spotkanie i konferencję prasową organizował były esbek, zagorzały esdek, specjalny korespondent „Hołosu Ukrajiny” Mahdycz. Dla wielu społecznych środków masowego przekazu Mahdycz uczynił konferencję prasową z Arsenijem Jaceniukiem zamkniętą, niby po to, żeby nie było prowokacji. Do „prowokatorów” zaliczył też przewodniczącego Sewastopolskiego Miejskiego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, redaktora naczelnego gazety „Dzwin Sewastopolia”. To ten działacz społeczny, który wcześniej opiekował się spotkaniem Jaceniuka w sali Sewastopolskiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego z wyborcami „Naszej Ukrainy” podczas minionych wyborów do Rady Najwyższej. Mahdycz postawił dwóch ochroniarzy i tuzin dziennikarzy oburzenie spierało się, zgadując, do jakiego projektu należy Jaceniuk. I oto zakończyła się konferencja prasowa. Wyszedł Jaceniuk, ciasno zaciśnięty falangą ochrony, i przeszedł obok obrażonych dziennikarzy…
Tłumaczenie maszynowe
Iwan DRACZ
Pośród naszych sąsiadów i braci weźmy Rosję, Białoruś, Kazachstan. W Rosji linia Jelcyn—Putin—Miedwiediew jednoczy rosyjski etnos, a jednocześnie życie rosyjskiej demokracji sprowadzone jest do śmiesznych wysiłków — Ukraina jawi się przed Rosją jako niespotykany rozkwit wolnego człowieka. Każdy „plecie”, co chce — i jest to przedmiotem zazdrości Moskali: czytajcie Szmielowa, Kisielowa, Kasparowa i innych w „Bulwarze Gordona”. Z Białorusi właśnie wrócili Pawłyczko i Łubkiwski — nie mogą się nacieszyć wspaniałą Biblioteką Białoruską. Pisarze, nasi drodzy przyjaciele, skarżą się, lecz wchodzi to do ich obowiązkowych postulatów. A czyż nie skarżą się pisarze w Gruzji u wskroś demokratycznego i wskroś antyrosyjskiego Saakaszwilego? Zabrali im nowo wybudowane pomieszczenia, przytrzasnęli ogon „pisarzom”, żeby znali swoje miejsce. Jaka jest różnica między „baćką” Łukaszenką a proamerykańskim gruzińskim kumem naszego Prezydenta?! Nursułtan Abiszewicz Nazarbajew, najchytrzejszy z chytrych, wszystkich znanych opozycjonistów (Olżas Sulejmenow, Muchtar Szychanow i inni) uczynił ambasadorami w różnych krajach (od Europy po Chiny), żaden z nich nie odmówił wysokiego zaszczytu. Kazachowie odradzają się, Astana rośnie, Ukraińcom (których liczebnie jest nie mniej niż milion!) brakuje uczniów, żeby stworzyć ukraińską szkołę w stolicy Kazachstanu!.. Kazachowie są za! A u Ukraińców w samej Ukrainie jest demokracja. Kilka klanów wirtuozersko i bezperspektywicznie walczy o to, by górować nad wszystkimi. Chwała Bogu, że pozbawia ich rozumu, głównego bogactwa człowieka. Nie daj Boże świni rogów!.. Lecz to już zbaczamy w bok, bo nie wiemy, co będzie jutro, gdzie podzieje się główny dorobek pomarańczowych dni — wolność słowa… Dlaczego więc zamiast jednoczenia sił narodowo-demokratycznych mamy rozłączenie, rozłamy, rozdrobnienie?
Witalij MATIASZ, dziennikarz
W 2008 roku w jednym z charkowskich wydawnictw ujrzała światło dzienne ciekawa książka politologiczna profesora Iwana Bełebechy „Wrogie gniazda na Ukrainie”. Każdy, kto uważnie ją przeczyta, otrzyma wyczerpującą odpowiedź, jakie siły polityczne na Ukrainie dążą do podważenia procesów ukraińskiego państwowotwórstwa. Nie jest tajemnicą, że wybrany przez autora temat wymaga nie tylko głębokiej wiedzy, ale także osobistej odwagi i miłości do Ojczyzny. Jak widzimy, Iwan Bełebecha z otwartą przyłbicą broni Ukrainy. „Choćby jak wielkie były moskiewskie gwałty, nie dają one Moskalom żadnego prawnego prawa do Ukrainy”. Pyłyp Orłyk
Fala za falą „przetaczają się” przez Ukrainę polityczne i niepolityczne „protesty” istniejących i wymyślonych mniejszości narodowych, grup etnicznych, organizacji religijnych, partii politycznych — podkreśla Iwan Bełebecha we „Wstępie”. Długotrwały szantaż federalizmem, oderwaniem wschodnich ziem Ukrainy od zachodnich, oświadczenia o tym, że Ukraina to żadne państwo, ciągłe prowokacje metodą wznoszenia pomników komunistycznym i carskim rządcom, szkalowanie wszystkich komponentów ukraińskiej państwowości, złośliwa przestrzeń informacyjna, rozpasanie obcych ideologii, zniewagi narodowe rdzennego, tytularnego narodu — wszystko to elementy jednego łańcucha, który autor nazywa „wrogimi gniazdami na Ukrainie”. I. Bełebecha określa szereg społeczno-politycznych i ekonomicznych czynników, które niszczą ukraińskie społeczeństwo i państwo: przejęcie władzy przez handlarsko-lichwiarską „elitę”, zniszczenie potencjału ekonomicznego naszego państwa, co doprowadziło do masowego zubożenia ludności, zniszczenie intelektualnego potencjału kraju. I z takimi wnioskami uczonego trudno się nie zgodzić. Zdaniem profesora Iwana Bełebechy, zagraża nam zamaskowana i częściowo otwarta okupacja Ukrainy w sferze ideologicznej, w przestrzeni informacyjnej, w gospodarce z powodu braku uzgodnionych granic, obecności antyukraińskich partii politycznych, organizacji społecznych, formacji wojskowych, a także w polu kulturowym, a najbardziej — w kwestii językowej. „Główną przyczyną nieszczęść naszego narodu jest brak nacjonalizmu wśród szerokiego ogółu jego”. Mykoła Michnowski
Rosyjski komunizm wyniszczył ukraińską elitę przede wszystkim w Charkowie i Kijowie jako stolicach poradzieckiej Ukrainy. W zamian wypełnił te miasta zdradzieckim lub obojętnym elementem. I taka prowokacyjna operacja, podkreśla Iwan Bełebecha, przynosi satanistyczne owoce także teraz, wiele lat po jej przeprowadzeniu. Długotrwała okupacja zatruła nie tylko stolice, ale i prowincję. Utworzyła się rosyjsko-małoruska warstwa społeczno-polityczna społeczeństwa, która zewnętrznie ma faryzejskie oblicze, ale wiernie służy imperium. „Narody, gdzie przeważają „neutralni”,.. nieuchronnie skazane są na śmierć i niewolę”. Wiaczesław Łypynski
Podczas każdej kampanii wyborczej antyukraińskie siły z furią „wychodzą z okopów” i atakują wszystko, co ukraińskie: Samodzielne Soborowe Państwo Ukraińskie, symbole państwowe, ukraiński naród i nacjonalizm, narodowowyzwoleńczą walkę OUN i UPA, współczesnych ukraińskich patriotów. Dostaje się też dawnym światłom: I. Mazepie, T. Szewczence, S. Petlurze, J. Konowalcowi. Te siły za wszelką cenę starają się wykonać zamówienie Moskwy, której nie podoba się niepodległa Ukraina. Autor dochodzi do wniosku, że na Ukrainie działa potężna ukrainofobiczna siła, która reprezentuje siły okupacyjne Rosji w ich dążeniu do przywrócenia Ukrainy pod jurysdykcję imperium. Te wrogie siły absolutnie nie ukrywają swoich zamiarów. Coraz bardziej bezczelnie i otwarcie działają na Ukrainie, tworzą rosyjskie bloki, partie, krzyczą o prześladowaniach Rosjan na Ukrainie. Ale ani słowem nie wspomną o prześladowaniach Ukraińców w Rosji. Taka sytuacja, podkreśla Iwan Bełebecha, jest obraźliwa dla ukraińskiego narodu. Ukraiństwo nie może dalej godzić się z takim nienormalnym zjawiskiem.
Oglądając się na światowe doświadczenie, widzisz, że stworzyć coś wartościowego i pozytywnego jest niezwykle ciężko, a zniszczyć można bardzo szybko i nie wymaga to wielkiego rozumu. Na swoim skromnym życiowym doświadczeniu zrozumiałem, że warto dziękować za każde złote ziarno, które ktoś zasiał przed tobą, a ty już możesz pochylić się nad kłosem. Im więcej lat, tym bardziej wsłuchujesz się w mądrość wieków. Niech nie będzie dla was dziwne moje chylenie czoła przed dawnymi, niechby ze sfery jakoby niebliskiej, ale prawda — nasza… …Osobiste doświadczenie Tukidydesa (454—396 lub 399 przed Chr.), najwybitniejszego historyka starożytnej Grecji, przekonuje go o tym, że działania wojenne określane są nie talentem strategów i heroizmem wojowników, a małostkowością polityków i ślepymi kaprysami tłumu. Od czasu wojny peloponeskiej minęło dwa i pół tysiąca lat, czy jednak bardzo zmieniły się ludzkie postacie, kiedy przygotowujemy się do Eurofutbolu—2012?! Z “Historii” Tukidydesa może być dla nas interesująca mowa Peryklesa (490—429 r. przed Chr.), ateńskiego stratega, nad poległymi ateńskimi wojownikami: “Rozwijamy nasze zamiłowanie do piękna bez nadmiaru i oddajemy się naukom, nie uszczerbiwszy siły ducha. Bogactwo cenimy tylko dlatego, że używamy go z pożytkiem, a nie dla próżnej brawury. Przyznanie się do ubóstwa u nas dla nikogo nie jest hańbą, ale wielką hańbę widzimy w tym, że człowiek sam nie stara się pozbyć ubóstwa pracą. Krótko mówiąc, twierdzę, że miasto nasze — to szkoła całej Hellady, i uważam, że każdy z nas sam z siebie może z łatwością i doskonałością wykazać swoją osobowość w najróżniejszych warunkach życiowych… Wszystkie morza i ziemie otworzyła przed nami nasza odwaga i wszędzie wzniosła wieczne pomniki naszych nieszczęść i zwycięstw” (Encyklopedia, Starożytny świat, s. 494). A czyż nie jesteśmy stepową Helladą, według Herdera?! Kwiecień 2009 r. “Nie można inaczej patrzeć na świat, jak z wnętrza własnego narodu”. Jurij Łypa Poszczególne rozdziały książki poświęcono charakterystyce atmosfery państwowo-politycznej we współczesnej Ukrainie, wadom prezydenckiej, ustawodawczej i rządowej gałęzi ukraińskiej władzy. Charakteryzując system władzy, autor poświęca znaczną uwagę polityczno-kryminalnej samowoli oligarchicznych klanów, ukrainofobii, zdradzie, niemoralności i bydlokracji jako zjawiskom współczesnego ukraińskiego politykierstwa. Niemało uwagi autor poświęcił treści i formom działalności antyukraińskich “wrogich gniazd” w Kijowie, Charkowie, na Krymie, na Doniecczyźnie i Słobożanszczyźnie, a także przedstawia charakterystykę cech moralnych oraz ideowo-światopoglądowych przekonań niektórych naukowców, dziennikarzy, działaczy społecznych, polityków, którzy wykazują ukrainofobiczne idee.
Tłumaczenie maszynowe
Z powodu kryzysu ukraiński rząd nie będzie w stanie sfinansować zwiększenia liczby osób uprawnionych do ulg, które otrzymują świadczenia czarnobylskie. Jurij ILLIENKO, pisarz, reżyser filmowy, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki. Nie, nie pomyliłem się w tytule, chociaż u Jana Teologa trąbili aniołowie. To, o czym trąbili aniołowie w „Objawieniu Jana”, spełniło się. Apokalipsa spełniła się w Czarnobylu, ale… nie do końca. Właśnie o tym, jak uniknąć końca świata, trąbi Kinderewycz. Warto, aby wszyscy posłuchali i zaczęli działać razem z nim. Mam wystarczająco dużo podstaw, by uważać, że dezinformacja, jeśli po ludzku — kłamstwo, towarzyszy apokaliptycznej katastrofie w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej od samego pomysłu umieszczenia stacji atomowej w głowach Kijowa aż po dziś dzień. Los sprawił, że w kwietniu 1986 r., w trzecim dniu po katastrofie czarnobylskiej, w poniedziałek rano znalazłem się w gabinecie drugiego sekretarza KC KPU Iwaszki. Tam stałem się mimowolnym świadkiem kładzenia fundamentu tego kłamstwa. O 11:00 zadzwonił Szczerbycki do Iwaszki i zapytał: „Co będziemy podawać w „Wiadomościach” o wydarzeniach w Czarnobylskiej EJ?”. I sam odpowiedział: „Powtórzymy to, co przekaże z Moskwy program „Wriemia” o 21:00, słowo w słowo”. „Drugi” (Iwaszko) zgodził się z wytyczną „Pierwszego” (Szczerbyckiego) i powiedział mi poufale: „Wczoraj, czyli w niedzielę o 15:30, ja (czyli Iwaszko) własnymi nóżkami stałem na pokrywie reaktora czwartego bloku Czarnobylskiej EJ. Nic strasznego tam się nie wydarzyło…”. Ci, którzy nie mówią nam prawdy o stanie zniszczonego wybuchem czwartego reaktora dzisiaj, też przysięgają, że stali lub stoją własnymi nóżkami na pokrywie reaktora albo własnym palcem mierzą codziennie temperaturę w tym piekle, i nic, palec nawet nie czerwienieje od kłamstwa. Po 23 latach od katastrofy w Czarnobylskiej EJ, w kwietniu 2009 roku los przywiódł mnie do Kinderewycza. Uczony, który opracował aparaturę, która uniemożliwi zaprogramowany przez prawa fizyki i atomową nomenklaturę Kremla wybuch o sile 20 megaton w Czarnobylskiej EJ, mieszka w starym ojcowskim domku na przedmieściach Kijowa koło Bojarki. Droga do niego zbudowana jeszcze, bez wątpienia, przez Pawkę Korczagina, i zniszczona nie gorzej niż czwarty reaktor. Ledwo dotarłem do Kinderewycza japońskim samochodem terenowym. Nie znają japońscy konstruktorzy ukraińskiego rynku, a to dostarczaliby nam coś mocniejszego — na kształt łazików księżycowych. Przy okazji, aparat, który może dezaktywować promieniowanie „słoniowej nogi” czwartego bloku, odpoczywa u Kinderewycza w szopce na podwórku, bo uczony nie ma własnego laboratorium. To nie ten aparat, który będzie pracował w Czarnobylskiej EJ, a jego prototyp, na którym przeszły wszystkie próby. Patenty (amerykańskie i ukraińskie) na ten wynalazek naukowiec pokazał, częstując nas smaczną herbatą. Podczas herbacianej ceremonii zaprezentowano nam również wniosek o odkrycie uczonego z siedmioma mokrymi pieczęciami i siedmioma podpisami kierowników najbardziej szanowanych akademickich instytutów branżowych. Herbatą, właściwie, częstowała czarująca żona Anatolija Wołodymyrowycza, pani Ludmyła. Ona też pokazała nam w komputerze rysunki prawdziwych dużych aparatów w kształcie litery U, które zatrzymają ostatni akt zaplanowanej przez apokalipsę katastrofy. Nie będę wdawał się w nau- O tym mowa była podczas przesłuchań parlamentarnych na temat skutków katastrofy czarnobylskiej. Jeśli Rada Najwyższa poprze zwiększenie liczby czarnobylskich beneficjentów, Gabinet Ministrów będzie zmuszony dodatkowo szukać 2 mld hrywien. W warunkach kryzysu gospodarczego znaleźć je jest niemożliwe. Rząd, przeciwnie, opowiada się za skróceniem listy miejscowości z określeniem „skażone terytorium”. Potwierdził to minister ds. sytuacji nadzwyczajnych Wołodymyr Szandra: „Wyniki paszportyzacji potwierdziły, że w tym czasie 332 miejscowości, które należą do strefy skażenia radioaktywnego, według wskaźników radiologicznych można wywieść z tego statusu”. Popierają to także władze lokalne, gdyż obwody, gdzie są radioaktywnie skażone miasta i wsie, tracą atrakcyjny dla inwestycji wizerunek. W Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej dodają, że pieniędzy na wypłatę ulg dla czarnobylców w budżecie założono dziesięciokrotnie mniej, aniżeli potrzeba. Problem pogłębia jeszcze to, że na Ukrainie pojawiło się bardzo wielu „pseudo-czarnobylców”, konstatują urzędnicy. Przeciwko zamiarom rządu kategorycznie występują tylko sami poszkodowani w wyniku awarii w Czarnobylskiej EJ. 25 kwietnia chcą przeprowadzić ogólnoukraińską akcję protestu, aby obronić swoje prawa. W grudniu 2008 r. Komisja Europejska ogłosiła zamiar wydzielenia 1,5 miliona euro na realizację projektów skierowanych na rozwój terytoriów Ukrainy, skażonych w wyniku katastrofy czarnobylskiej. Latem 2009 roku zakończą prace projektowe i rozpoczną budowę sarkofagu nad czwartym reaktorem Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Minister ds. sytuacji nadzwyczajnych Wołodymyr Szandra poinformował, że już zakończono stabilizację konstrukcji Czarnobylskiej EJ, co zapewnia ich niezawodność. „Na obiekcie wykonują bardzo duży zakres prac, ich finansowanie będzie w pełni zapewnione. A budowa prowadzona jest pod kontrolą organizacji międzynarodowych”. Na podstawie materiałów z Internetu przygotował Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe
Anatol Kinderewicz i Jurij Illenko mimo wszystko pozostają optymistami. Wyjaśnienia, bo i tak nie potrafię zrobić tego w sposób wykwalifikowany — zbyt skomplikowana materia. Zacytuję tylko samego uczonego: „Dokonano już opatentowania sposobu obniżania aktywności jąder w komorach obniżania intensyfikacji procesów fizycznych oraz sposobu przyspieszonej dezaktywacji odpadów radioaktywnych w komorze podwyższonej intensyfikacji procesów fizycznych”. Mam nadzieję, że sam Anatol Wołodymyrowycz Kinderewicz na konferencjach prasowych ujawni całą problematykę i odpowie na pytania dziennikarzy w najbliższym czasie. Dlaczego w najbliższym czasie? Dlatego, że „noga słonia” kryje w sobie 20-megatonowy wybuch, a także dlatego, że zbliża się 26 kwietnia — dzień, w którym raz w roku wszyscy politycy mówią tylko o katastrofie czarnobylskiej, ale w planie autopromocji: jacy są mądrzy, ludzcy i niezastąpieni, jak gwałtownie rosną ich rankingi na tle spadku rankingów radiacyjnych obiektu „Ukrycie” (OU). Jednak spróbuję nakreślić problem i środki jego rozwiązania na podstawie tego, co usłyszałem i zobaczyłem podczas trzygodzinnej wizyty u uczonego oraz przeczytania jednej z jego książek „Jeszcze raz o »Sarkofagu«”. — K.: WD „Ekmo”, 2008. Ta książka została napisana tak, aby każdy mógł ją zrozumieć. Jednak nakład jest znikomy — 500 egzemplarzy. W sumie Kinderewicz ma siedem „pełnowymiarowych” monografii. Ale to czysto naukowe teksty, które mogą zrozumieć tylko uczeni. Większość akademickich uczonych Ukrainy nie zagłębia się w teorię Kinderewicza lub nie chce jej uznać z powodów bardzo odległych od nauki akademickiej i bardzo bliskich interesom korporacyjnym. Setki milionów w walucie, które krążą nad obiektem „Ukrycie”, dyktują swoje prawa, silniejsze niż prawa fizyki. Projekt Kinderewicza zaczął się od odkrycia profesora Obserwatorium Pułkowskiego M. Kozyriewa. Profesor M. Kozyriew skierował teleskop na punkt rzeczywistego przebywania gwiazdy, a nie na ten, skąd docierał sygnał świetlny, który leciał do nas 217 lat. Detektor astronoma zarejestrował natychmiastowy skok napięcia, choć sygnał z tego punktu miał dotrzeć do Ziemi dopiero po 217 latach. To dowiodło, że istnieją przepływy czasoprzestrzeni, które emitują wielkie masy materii. Tworzą one poziom entropijnego (rozproszonego) czasu, który określa stan materii we Wszechświecie. Wszystko stopniowo zmienia swoje rozmiary — od elektronu do „czarnej dziury”. Tym udowodniono, że prędkość światła nie jest stałą, a zależy od poziomu entropijnej czasoprzestrzeni, który mierzy się specjalną wielkością — liczbą Hubble’a. Tym uzasadniano, że głównym czynnikiem spontanicznego podziału jąder jest stały i nieuchronny wzrost liczby Hubble’a. Dalej wszystko było, jak to mówią, kwestią techniki, jeśli technika jest w rękach geniusza. — Zrobiliśmy — bez zbędnego patosu opowiada Anatol Kinderewicz — soczewki ogniskowania przepływów czasoprzestrzeni oraz komory podwyższania i obniżania intensywności procesów fizycznych. Za pomocą komputera zademonstrowaliśmy wszystkie urządzenia w procesie ich działania, niemało poruszając wyobraźnię tymi procesami, które zachodzą w obiekcie „Ukrycie”. Obecnie w „Sarkofagu” znajduje się około 2000 kg uranu-235 i 480 kg plutonu-239, co w sumie równa się 90 masom krytycznym, a do tego około 40 ton innych pierwiastków radioaktywnych. Cała ta paliwozdolna masa (PZM) zamienia się w pył. Pył dyspersyjny submikronowy. Urządzenie do przyspieszonej dezaktywacji odpadów radioaktywnych. U góry — wolframowy pojemnik z odpadami radioaktywnymi rozmiaru zachowuje się jak ciecz, przez co tworzy się efekt etażerki „nogi słonia”, gdzie na niższych poziomach w poszczególnych schowkach będzie odkładał się pluton-239, uran-238, uran-235, a na wyższych piętrach skoncentruje się lekka submikronowa substancja radioaktywna. 2009 rok — rok ostatecznego przekształcenia całej PZM w pył dyspersyjny. Grozi to incydentami jądrowymi. Zdaniem Anatola Kinderewicza, jeśli nie zapobiegnie się tym procesom, to 2013 rok może stać się rokiem katastrofy jądrowej, która zetrze z powierzchni ziemi wszystko, co znajduje się w promieniu 200 kilometrów od obiektu „Ukrycie”. Po rozmowie z A. Kinderewiczem, członkiem korespondentem Międzynarodowej Akademii Informatyzacji, akademikiem Ukraińskiej Akademii Oryginalnych Idei, wyciągnąłem wniosek, że istnieją cztery hipotetyczne scenariusze filmu grozy w obiekcie „Ukrycie” i tylko jeden scenariusz — od Kinderewicza — z happy endem, czyli szczęśliwym rozwiązaniem problemu. TRZEBA ZROBIĆ WSZYSTKO CO MOŻLIWE I NIEMOŻLIWE, ABY ZOSTAŁ ZREALIZOWANY SCENARIUSZ RATUNKU WEDŁUG KINDEREWICZA. Zatem obiekt „Ukrycie”. Scenariusze A, B i W. To scenariusze „najbardziej humanitarne”: jeśli zawali się strop; w szczególności przez czynniki degradacyjne konstrukcji (A), albo przez trzęsienie ziemi o sile 3—3,5 stopnia (B), albo przez ingerencję z zewnątrz (W), to wielotonowa pokrywa, która osunie się z wysokości 59 metrów na wyższy poziom zniszczonego reaktora — „nogi słonia” na wysokości 48 metrów zadziała jak gigantyczny tłok i wyrzuci z prędkością 75 metrów na sekundę na wysokość 500 metrów masę drobno-dyspersyjnego pyłu radioaktywnego, którego wystarczy na całą Europę i połowę Azji. Jeśli sprzyjać będzie wiatr, to Ameryka Północna i Południowa oraz Australia też zostaną skażone. Wyrzut do atmosfery takiej aktywności — to już światowa katastrofa. Scenariusz G. Najniebezpieczniejszą w skutkach może stać się samowolna reakcja łańcuchowa wewnątrz obiektu „Ukrycie”, która może zakończyć się wybuchem jądrowym o sile równej wybuchowi bomby 20 megaton. Zniszczone zostaną wszystkie budynki w promieniu 200 kilometrów... Działający model aparatu dezaktywacji radiacyjnej stoi u Kinderewicza w szopie. Sam widziałem. Rysunki instalacji przemysłowej w kształcie litery U widziałem w jego komputerze. Maszyna (gigantyczny wojskowy „Ural”) z generatorami i wszelkiego rodzaju oprzyrządowaniem do tej instalacji w kształcie litery U, wykonanej przez Kinderewicza i jego genialnych współpracowników własnoręcznie, stoi na terenie „Lenkuzni” — widziałem zdjęcie. Mówią, że chcą ją sprzedać… Trzeba zrobić wszystko, żeby projekt Kinderewicza zaczął działać. Tutaj, na Ukrainie.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan JUSZCZUK, profesor. Kontynuacja. Początek w nr 1, 2, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 14 za 2009 r. lice: rzeczowniki, przymiotniki, liczebniki itd. Trzysta, uciszać, na czas, okno, znalezisko, cichy, widzisz, ponieważ, zatem, hej!, umiejętny, każdy, szanowanie, spokojny, woła wio, nad. Klucz. Z drugich liter ma ułożyć się pierwsza część powiedzenia starorzymskiego poety Publiliusza Syrusa: „… sobie — nigdy”. rom, nie mają pewnych granic, nazwy zbiorowe, nazwy terytoriów, wielkich budowli, substancji, zjawisk, uczuć, działań, stanów, cech, gier, pojęć abstrakcyjnych itp.: szlak, las, kosmos, ziarno, liście, Krym, Pamir, zamek, zakład, piasek, glina, grzmot, burza, radość, gniew, bieg, futbol, sen, świeżość, postęp. Nazwy bywają pospolite i własne. Nazwy pospolite nadawane są wielu jednakowym przedmiotom oraz pojęciom: traktorzysta, koń, zając, ogródek, książka, gazeta, góra, rzeka, trawa, konwalia, łodyga, czułość, myśl, zamiar. Nazwy własne nadawane są poszczególnym przedmiotom, aby odróżnić je od innych podobnych: Stepan, Petro, Wenus, Mars, Dniepr, Dunaj, Wołyń, Donbas, Czernihów, Złotonosza, „Mołod´ Ukrajiny” (gazeta), „Weselka” (wydawnictwo). Nazwy własne pisze się wielką literą. Rzeczowniki (prawda, nie wszystkie) mają rodzaj, zmieniają się przez liczby i przypadki, dzielą się na deklinacje i grupy odmiany. Sprawdźcie siebie. Zapiszcie rzeczowniki w dwóch kolumnach: 1) nazwy wyraźnie określonych przedmiotów i pojęć; 2) nazwy niewyraźnie określonych przedmiotów i pojęć. Wiatr, len, paznokieć, interes, pomarańcza, stront, zamiar, egzamin, wszędołaz, odblask, eter, kłębek, deszcz, arszyn, efekt. Klucz. Z pierwszych liter ma ułożyć się początek przysłowia: „… a z lasu wyprowadza”. 2. Rodzaj rzeczowników Rzeczowniki bywają rodzaju męskiego, żeńskiego lub nijakiego. Rodzaj rzeczownika określamy, odnosząc go do on, ona, ono lub łącząc z ten, ta, to: ten sędzia (on), ta artykuł (ona), to życie (ono); ten step (on), ta droga (ona), to liście (ono), ten ból (on), ten Dniepr (on). Niektóre rzeczowniki mogą być podwójnego rodzaju (termin „rzeczowniki wspólnego rodzaju” jest niedokładny) — męskiego lub żeńskiego: ubogi sierota i uboga sierota, ten samochwała i ta samochwała, ten płaksa i ta płaksa; męskiego lub nijakiego: ten niezdara i to niezdara, ten gaduła i to gaduła; żeńskiego lub nijakiego: taka wielka głowa i takie wielkie głowisko, czarna wielka chmura i czarne wielkie chmurzysko. Rodzaj takich rzeczowników określamy z kontekstu. Jeśli chodzi o rodzaj rzeczowników nieodmiennych, to trzeba mieć na uwadze co następuje: 1) nazwy osób mają rodzaj zgodnie z płcią: ten attaché, ten caballero, ta lady, ta madam; 2) nazwy zwierząt mają rodzaj męski: ten szympans, ten kuc, ten gnu, ten kakadu, ten boa; wyjątek: ta tse-tse (mucha); ale jeśli trzeba wskazać na samicę, nazwie nadaje się znaczenie rodzaju żeńskiego: ta kangurzyca, ta szympansica; 3) nazwy nieistot mają z reguły rodzaj nijaki: to kasznet, to ragu, to menu, to kino, to jury; ale: ta kalarepa (kapusta); 4) nazwy własne mają rodzaj zgodnie z rodzajem nazwy pospolitej: stan Missisipi (on), rzeka Missisipi (ona), miasto Soczi (ono), rzeczka Soczi (ona); 5) nieodmienne słowa skrócone mają rodzaj zgodnie z rodzajem rzeczownika, który wchodzi w skład skrótowca w mianowniku: NBU (Narodowy Bank Ukrainy — rodzaju męskiego), SBU (Służba Bezpieczeństwa Ukrainy — rodzaju żeńskiego), WAT (Otwarte Towarzystwo Akcyjne — rodzaju nijakiego). Rzeczowniki, które używane są tylko w liczbie mnogiej, pod względem rodzaju nie są rozróżniane: te drzwi, te wrota, te sztuczki, te Sumy, te Karpaty. Sprawdźcie siebie. Zapiszcie rzeczowniki w trzech kolumnach według rodzajów: 1) nijaki; 2) żeński; 3) męski. Rzeczowników, których rodzaju nie da się określić, nie wypisujcie. Wzór, caballero, ATS, milady, pobocze, WAT, Jałta, płaskowyż, nożyce, menu, lodownia, źródło, skaut, pies, ragu, okazja, drzwi, Chile (kraj), Dniepr, atelier, liście, świeżość, sanie, Missisipi (rzeka), ból, wdzięczność, Quasimodo. Klucz. Z drugich liter ma ułożyć się zakończenie powiedzenia Woltera: „Wolność polega na tym, żeby…” 3. Liczba rzeczowników. Rzeczowniki zbiorowe Rzeczowniki mają dwie liczby: pojedynczą i mnogą. Rzeczownik w liczbie pojedynczej można odnieść do on, ona, ono lub połączyć z ten, ta, to: ten korzeń (on), ta sosna (ona), to korzenie (ono). Rzeczownik w liczbie mnogiej można odnieść do oni lub połączyć z te: te korzenie (one), te sosny (one). Część rzeczowników używana jest z reguły tylko w liczbie pojedynczej. Oznaczają one: 1) nazwy substancji: mleko, żelazo, wosk, krew; 2) nazwy zbiorowe: studenci, młodzież, dzieciarnia, łęty ziemniaczane, marchew, liście, promienie, kamienie; 3) nazwy działań, cech, uczuć: chód, myślenie, bieganina, dal, błękit, dzielność, gniew; 4) nazwy własne: Oksana, Stepan, Sosiura, Iwanenko, Winnica, Dobrotwir. Nieznaczna liczba rzeczowników ma tylko liczbę mnogą. Oznaczają one przeważnie: 1) nazwy przedmiotów parzystych pod względem budowy: nożyce, sanie, wrota, spodnie, szczęki, piersi; 2) nazwy zbiorowe: ludzie, dzieci, kury, gęsi, drewno; 3) nazwy działań, stanów, uczuć itp. (przeważnie rzeczowniki z przyrostkiem „-ość”): lenistwo, wesołość, mądrość, zazdrość, zapach, żniwa; 4) własne nazwy geograficzne: Karpaty, Czerkasy, Apeniny. Określając liczbę rzeczowników, trzeba szczególną uwagę zwracać na rzeczowniki zbiorowe — one z reguły stoją w liczbie pojedynczej, chociaż nazywają zbiór wielu przedmiotów: nasza młodzież, jesienne liście, korzenie wyrosły. Sprawdźcie siebie. Zapiszcie rzeczowniki w dwóch kolumnach: 1) te, które używane są tylko w liczbie mnogiej; 2) te, które używane są tylko w liczbie pojedynczej. Innych nie wypisujcie. Obuwie, spodnie, dyniowisko, śmieci, wosk, grabie, wesołość, góry, studenci, żelazo, zebranie, gruszki, starość, Karpaty, liście. Klucz. Z drugich liter ma ułożyć się zakończenie powiedzenia rosyjskiego pisarza I. Ilfa: „Nie trzeba walczyć o czystość, …”
4. Przypadki rzeczowników Rzeczownik, łącząc się w zdaniu z innymi wyrazami, odmienia się przez przypadki. W języku ukraińskim istnieje siedem przypadków, z których każdy odpowiada na określone pytanie: 1) mianownik — kto? co? (syn, jabłko; synowie, jabłka); 2) dopełniacz — kogo? czego? (syna, jabłka; synów, jabłek); 3) celownik — komu? czemu? (synowi, jabłku; synom, jabłkom); 4) biernik — kogo? co? (syna, jabłko; synów, jabłka); 5) narzędnik — kim? czym? (synem, jabłkiem; synami, jabłkami); 6) miejscownik — na (w, przy) kim? na czym? (na synu, jabłku; synach, jabłkach); 7) wołacz — kto? co? (synu, jabłko; synowie, jabłka). Mianownik nazywany jest przypadkiem prostym, wszystkie pozostałe — przypadkami zależnymi. Mianownik i wołacz używane są zawsze bez przyimka, miejscownik — zawsze z przyimkiem, celownik, w odróżnieniu od miejscownika, występuje prawie zawsze bez przyimka (z celownikiem łączą się tylko przyimki nazustricz, naperekir, nawzdohin, na protywahu): I znowu pragnienie (na czym?) na świecie żyć, czynić dobro, ludzi kochać i oddać duszy nadbity talent (czemu?) ojczyźnie drogiej na pożytek (M. Starycki). Wszystkie pozostałe przypadki mogą być używane zarówno z przyimkami, jak i bez nich. Aby podczas analizy rzeczowników nie pomylić biernika z mianownikiem lub dopełniaczem, należy stawiać rzeczownikowi od razu oba pytania kto? co?, kogo? czego? lub kogo? co?: Za słońcem (kto? co?) chmurka płynie, (kogo? co?) czerwone poły rozściela i (kogo? co?) słońce spać woła w (kogo? co?) sine morze (T. Szewczenko). W języku ukraińskim istnieją rzeczowniki, które się nie odmieniają. Są to przeważnie wyrazy obcego pochodzenia (kaszene, metro, pari, Peru, Chile, Heine, Dumas), żeńskie nazwiska zakończone na spółgłoskę oraz „o (o Zoi Hajdaj, od Oksany Petrusenko), a także niektóre skrótowce (MSZ, ONZ, rajwno, ale: w CUM-ie). Przypadki takich rzeczowników określamy na podstawie pytania, na które odpowiadają one w zdaniu lub związku wyrazowym. Sprawdź siebie. Wypisz rzeczowniki bez przyimków po kolei w tym porządku, w jakim przypadku stoją: 1) w mianowniku; 2) w dopełniaczu; 3) w celowniku itd. Świeca, (na) koniec, (z) przymusu, (dzięki) wytrwałości, sprawa, (z) sukcesem, (przy) zdrowiu, (wokół) Kijowa, (o) książętach, (w) ONZ, (przed) warstwą, (przy) udziale, (w ślad za) wnukami, (w) dal, (z) wiatrem, (na przekór) burzom, (po) szkle. Klucz. Z drugich liter rzeczowników powinno ułożyć się zakończenie wypowiedzi amerykańskiego pisarza R. Emersona: “Słabi ludzie wierzą w szczęście, silni — …” Ciąg dalszy nastąpi. Części mowy Pytanie Według znaczenia Odmienność I. Rzeczownik kto? co? samodzielna, nazywa przedmioty odmienna II. Przymiotnik jaki? czyj? samodzielna, nazywa cechy odmienna III. Liczebnik ile? który? samodzielna, nazywa ilość lub kolejność przy liczeniu odmienna IV. Zaimek kto? co? jaki? czyj? ile? który? samodzielna, wskazuje na przedmioty, cechę, ilość odmienna V. Czasownik co robić? co zrobić? i in. samodzielna, nazywa czynność lub stan odmienna VI. Przysłówek jak? gdzie? kiedy? dlaczego? po co? samodzielna, nazywa okoliczności nieodmienna VII. Przyimek — służebna nieodmienna VIII. Spójnik — służebna nieodmienna IX. Partykuła — służebna nieodmienna X. Wykrzyknik — szczególna nieodmienna
Tłumaczenie maszynowe
OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA RZECZOWNIKA 1. Cechy gramatyczne rzeczowników. 2. Rodzaj rzeczowników. 3. Liczba rzeczowników. Rzeczowniki zbiorowe. 4. Przypadki rzeczowników. 1. Cechy gramatyczne rzeczowników Rzeczownikiem nazywamy samodzielną część mowy, która nazywa przedmiot i odpowiada na pytania kto? lub co? W gramatyce przedmiotem uważa się wszystko to, o co można zapytać kto to? lub co to? Zatem przedmiotami są: chłopak, uczennica, koń, gołąb, stół, drzewo, światło, upał, odwaga, kwitnienie, pochód, fantazja, myśl. Rzeczowniki charakteryzują się określonymi cechami gramatycznymi. Pod względem znaczenia wszystkie rzeczowniki dzielą się na nazwy istot i nazwy nieistot. Wśród nazw istot rozróżniamy nazwy osób i nazwy zwierząt. Do nazw osób należą nazwy ludzi, a także nazwy różnych postaci w utworach literackich: mężczyzna, dziecko, córka, tokarz, dyrektor, deputowany, marzyciel, rowerzysta, Mykoła, Petrenko, Jagnię, Malowany Słup, Wiatr. Do nazw zwierząt należą nazwy wszystkich przedstawicieli świata zwierzęcego, włączając najprostsze: wieloryb, słoń, krowa, świnia, prosię, jaskółka, karaś, rak, motyl, żuk, robak, hydra, mikrob. Wśród nazw nieistot rozróżniamy: 1) nazwy wyraźnie określonych przedmiotów i pojęć, czyli nazwy rzeczy obejmowanych wzrokiem, detali, części ciała, różnych miar, miesięcy, dni tygodnia, terminy, a także nazwy miejscowości: krzesło, próg, traktor, kran, klucz, dąb, ręka, nos, metr, kilogram, sierpień, wtorek, kwadrat, przyprostokątna, Kijów, Konotop; 2) nazwy niewyraźnie określonych przedmiotów i pojęć, czyli nazwy przedmiotów, które nie są obejmowane wzro-
Tłumaczenie maszynowe
CZĘŚCI MOWY. ICH OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA 1. Podział słów na części mowy. 2. Ogólna charakterystyka części mowy. 1. Podział słów na części mowy Wszystkie słowa, w zależności od ich znaczenia leksykalnego, cech gramatycznych, sposobów odmiany i roli w zdaniu, dzielą się na dziesięć części mowy. Części mowy dzielą się na samodzielne (pełnoznaczne), które w zdaniu mogą pełnić funkcję części zdania, oraz służebne (niepełnoznaczne), które pełnią rolę pomocniczą w budowie zdań. Do samodzielnych należy sześć części mowy: rzeczownik, przymiotnik, liczebnik, zaimek, czasownik, przysłówek. Imiesłów przymiotnikowy i imiesłów przysłówkowy nie są odrębnymi częściami mowy, są to formy czasownika. Do służebnych należą trzy części mowy: przyimek, spójnik i partykuła. Wykrzyknik stanowi odrębną część mowy, która nie należy ani do samodzielnych, ani do służebnych. Wszystkie samodzielne części mowy, oprócz przysłówka, odmieniają się. Przysłówek, służebne części mowy i wykrzyknik nie odmieniają się. 2. Ogólna charakterystyka części mowy Sprawdź siebie. Zapisz kolejno słowa według części mowy w takiej kolejności, w jakiej zostały wymienione w tab-
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk. W ukraińskiej przestrzeni informacyjnej panuje wielki zamęt. Wśród zamawianych tekstów politycznych trafiają się rzeczy, które mogą wyjść tylko spod pióra chronionego immunitetem i poważnym tytułem deputowanego. W tym sensie artykuł Dmytra Tabacznyka „Ukraina przed świtem” w wydaniu internetowym „Wersiji” to swoiste odkrycie gatunku. To polityczno-programowy thriller w kryzysowym zmierzchu. Styl dość ciężki, jednak jaka ekspresja! Jeśli pominąć uszami bezkulturową retorykę pod adresem urzędującego Prezydenta, można dotrzeć do skrytych marzeń deputowanego o szczególnym „ukraińskim świcie”, w którym nie będzie ukraińskich nacjonalistów razem z znienawidzonym Juszczenką. Autor z całych sił stara się wcielić w genialnego Gogola od polityki, aż strach bierze: „Zbliża się krzyk koguta, który rozbrzmi nad Ukrainą po wyborach prezydenckich, a wraz z nim zbliża się przedświtowa pospieszna ucieczka watahy wampirów, od 2005 roku pijących krew z narodu!”. Czyż nie jest to utalentowane jak na polityczny thriller? Można jeszcze bawić się humorem deputowanego-akademika, ale jest on zbyt ponury. Dość przerażający literacki wstęp do poważnego programu politycznego Tabacznyka: „Co robić… po Juszczence?”. Oto taka sześciopunktowa polityczna strategia z romantycznym tytułem „Ukraina przed świtem”: 1. Przejście Ukrainy na ustrój federalno-ziemski, ponieważ zachowanie unitarności zagraża „galicyzacją” (czyli ukrainizacją) Wielkiej Ukrainy. 2. Wprowadzenie państwowego statusu języka rosyjskiego jako prawa „narodu rosyjskiego — jednego z państwowotwórczych na Ukrainie”. 3. Rezygnacja z państwowej polityki etnicznej unifikacji i z hasła „naród tytularny”. 4. Rezygnacja z państwowej ingerencji w kwestie wyznaniowe i z hasła „Jedyna narodowa cerkiew”. 5. Państwowe gwarancje przeciwko propagandzie faszyzmu i kultywowaniu nacjonalizmu. 6. Państwowe gwarancje neutralności Ukrainy. Dalej czysto w leninowskim stylu: „Bez realizacji wymienionych punktów zwycięstwo nad agresywnym nacjonalizmem będzie niepełne i w rezultacie rozejdzie się po kościach”. Ciekawe, że pierwszym sojusznikiem w walce przeciwko Juszczence i ukraińskim nacjonalistom Dmytro Tabacznyk widzi Julię Tymoszenko i daje cenne rady dla gwarantowanego zwycięstwa: „nie można walczyć, nie poruszając głównej, nienawidzącej ludzi ideologii Juszczenki i jego kliki, tolerować w składzie rządu czy nazywać kolegami odrażających postaci takich jak Wasiunyk, Wakarczuk, Wowkun, Sahan”. Trudno nazwać tych ludzi nacjonalistami — to zwykli Ukraińcy i do żadnych organizacji nacjonalistycznych nie należą. Tutaj panuje szczególna logika. Ukraińcy — znaczy nacjonaliści, jak pisali klasycy marksizmu-leninizmu. Zatem cały program walki z juszczenkowskim dziedzictwem po wyborach prezydenckich sprowadza się do etnicznych czystek Ukraińców u władzy, których i tak jest tam niewielu. Dlatego rozległe rozważania akademika Tabacznyka o faszyzmie na Ukrainie można rozumieć na różne sposoby.
Tłumaczenie maszynowe
Nikt nie wie, czym lepszy jest faszyzm w postaci walki z wyimaginowanym faszyzmem pod postacią ukraińskiego nacjonalizmu. Program bezlitosnego wykorzeniania ukraińskiego nacjonalizmu wystartował na długo przed wyborami prezydenckimi. Sygnał został podany: “Ukraina przed świtem!” Ukraińcy, trzymajcie się, bo nie ma gwarancji, że ktoś nie zobaczy was w roli “faszysty” za niezgodę z którymkolwiek z sześciu punktów programu czy za elementarne pragnienie słyszenia w odpowiedzi języka ukraińskiego. Ukraiński dramat “Dopóki słońce wzejdzie, rosa oczy wypali” może mieć współczesną kontynuację, jeśli program Tabacznyka uda się zrealizować, oczywiście rękami samych Ukraińców i ich głosami w wyborach. Oleksa PEKUR, m. Czernihów. Nagrodowymi reweransami władzy obecnie już mało kogo zdziwisz. Czego tylko warta plejada mężów stanu — Kolesnikow, Kiwałow, Firtasz — i zasłużonych artystów — Kujek (Ani Lorak), Liberman (Tina Karol), Danyłko (Wierka Serdiuczka), Kozłowski o imieniu Witalij. Informacja zaś o laureatach nagrody im. Oleksy Hirnyka (zapewne jedyny na świecie przypadek, kiedy człowiek samospala się w obronie języka) po prostu oszołomiła. Wśród wyróżnionych nie znajdujemy tego ługańskiego studenta, który przez sąd, ale wywalczył prawo do nauki w ukraińskiej uczelni w języku ukraińskim. Nie zasłużył też ten dziwak-automobilista, który znowuż na drodze sądowej, ale zmusił ukraińskiego giganta motoryzacyjnego do wydrukowania dokumentacji technicznej w języku ukraińskim. Wydawałoby się, że nowa Ukraina miała szanse zacząć jeśli nie z czystą kartą, to przynajmniej znacząco rewidując system nagród państwowych i odznaczeń. Dlaczego by, na przykład, nie honorować wszystkich wybitnych działaczy zawodów twórczych jednym odznaczeniem — “Artysta Ludowy Ukrainy”. A tak wychodzi, że u nas nawet architekci są “ludowi”, a poeci i pisarze — nie podołali. Trwają dyskusje wokół Narodowej nagrody im. Tarasa Szewczenki. Zmieniają się przewodniczący komitetu, a niezadowolenie pozostaje. Jestem przekonany: nie wszyscy obecni laureaci czują się komfortowo w jednym rzędzie z Mykołą Szamotą (szczucie Wasyla Stusa i nie tylko), tak samo, jak niektórzy byli laureaci chętnie zrzekliby się tytułu, aby zasłużyć na niego już w nowej Ukrainie. Niestety, potomni będą znali laureata Anatolija Hajdamakę za wystrój muzeum Lenina, a nie, powiedzmy, Memoriału Bohaterów Krut. Wymowne (i póki co jedyne) były odmowy przyjęcia nagrody i tytułu przez dwoje znanych działaczy kultury, których wewnętrzne nastawienie na szczerość i prawdę nie budzi wątpliwości — Linę Kostenko i Ołeha Skrypkę. Ale obok inny przykład — szanowany poeta i bojownik z totalitaryzmem na kilka dni przed zwycięstwem Majdanu staje się “ostatnim Bohaterem” z rąk Prezydenta Kuczmy. Każdy z nich dokonał swojego wyboru i takimi ich zapamięta naród. Najwyższe odznaczenie państwowe — tytuł “Bohater Ukrainy”. Nie tak dawno odczuwalnie heroizowała się sfera humanitarna. Z reguły heroizacja narasta wraz ze zbliżaniem się dat jubileuszowych. Ostatnie “baturyńskie” nagrodzenia w niemałym stopniu dotyczą Czernihowszczyzny. I gdyby doradcy Prezydenta nie posiadali powierzchownej wiedzy na temat odrodzenia pamięci historycznej, to ich uwagę przyciągnęłyby wydarzenia końca lat 80. i początku 90. Wtedy wysiłkami czernihowskich organizacji patriotycznych zapoczątkowywał się, jak teraz okazuje się, ruch o randze państwowotwórczej. Można po ludzku zrozumieć obecnych szefów państwa, którzy w tamtych przełomowych latach robili karierę, kto w Oszczadbanku, a kto w wideobiznesie. To już później obudzą się w nich uczucia obywatelskie i popłyną do spraw państwowych. Ale z logiki obecnych nagrodzeń, czyż nie zasłużyła choćby na “List Pochwalny” Prezydenta (rządu, Rady Najwyższej) działalność czernihowskiej “Proświty” — ustanowienie pierwszego znaku pamiątkowego ku czci hetmana Mazepy i obrońców Baturyna, zapoczątkowanie “Baturyńskich czytań”. I to w tych niełatwych warunkach — nadzór KGB, szykany w pracy. Czyż nie zasługuje na odznaczenie działalność badawcza czernihowskiego proświcianina Serhija Pawłenki — autora kilku gruntownych prac o Iwanie Mazepie i jego epoce, heroicznym i zarazem tragicznym losie Baturyna? W równej mierze to pytanie dotyczy też historii honorowania Bohaterów Krut. Ogólnie tendencja w systemie nagradzania staje się zrozumiała — biurokracja i ten obszar skutecznie podporządkowała własnym interesom. W takich warunkach entuzjaści odrodzenia narodowego, nieprzystosowani do wymogów rynkowego pragmatyzmu, w większości przypadków znajdują się poza kontekstem. Epoka amatorskiego romantyzmu dobiega końca. Po raz kolejny przekonujesz się, że wszystko ma swoją cenę i motywację.
Tłumaczenie maszynowe
L. ROMANIUK, lekarka ze 48-letnim stażem, obecnie emerytka, Lwów
Szanowna Redakcjo! My, lwowianie, bardzo kochamy i szanujemy Waszą ciekawą i prawdziwą gazetę, dzięki której duchowo się wzbogacamy. Ojczyste słowo żyje i rozchodzi się dzięki Waszej gazecie. Niestety, w miejscowych gazetach, oprócz paszkwilów na naszego wysoce szanowanego, powszechnie wybranego Prezydenta Wiktora Andrijowycza Juszczenkę, nie ma nic mądrego, dobrego, patriotycznego i jednoczącego. Bezdarna działalność rządów w ciągu ostatnich pięciu lat doprowadziła Ukrainę do niebywałej inflacji, szalonego wzrostu cen, bezrobocia, dewaluacji ukraińskiej hrywny, duchowego zubożenia. Julia Wołodymyriwna, którą wszyscy podziwialiśmy i której ufaliśmy, już od pierwszych dni na stanowisku premiera wydała polecenie swoim oligarchom, aby szkalowali zespół Prezydenta, a potem także jego samego, i robili wszystko wbrew planom Prezydenta. Winę za kryzys zaś przerzuca na gwaranta Konstytucji, którego już nie po raz pierwszy pozbawiono pewnych uprawnień nie bez jej udziału. Dyskredytacja Prezydenta Ukrainy to dobrze przemyślany i ukierunkowany, stale działający system, który objął cały kraj — od stolicy po miasteczka i wsie. Z wystąpień Prezydenta widzimy, że Wiktor Andrijowycz wielokrotnie czyni rządowi konstruktywne uwagi, proponuje własną wizję wyjścia z kryzysu i wyraża zastrzeżenia. Premier oświadcza, że chce iść własną drogą (to i kwestia gruzińska, zaopatrzenie w gaz, deficytowy budżet, rosyjski kredyt, kwestia sprzedaży ziemi itd.). Zatem zgody nie ma! To wszystko widzimy. Komunistyczno-oligarchiczny klan Miedwedczuka, Symonenki, Moroza zmienił Konstytucję Ukrainy bez woli narodu ukraińskiego. Oto i nieład w kraju! Z jaką wściekłością i nienawiścią wobec wszystkiego, co ukraińskie, piąta kolumna, ukrainofobi, sojusznicy z koalicji obrzucają błotem Wiktora Andrijowycza tylko za to, że wspomniał o dziesięciu milionach Ukraińców zamordowanych przez imperium, nazywają faszystą tego, kto odznaczył męstwo i nieugiętość ukraińskich patriotów — Romana Szuchewycza i Stepana Bandery. Kto jeszcze w Ukrainie spośród politycznych przywódców poruszył i zaostrzył kwestię narodową ukraińską, kwestię Jedynego Pomiestnego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, kwestię Hołodomoru, upamiętnienia bohaterów Krut, OUN-UPA, hetmana Mazepy, naszych narodowych bohaterów, odbudowy kozackiej chwały Chortycy, Czyhyryna? Ogromna zasługa Wiktora Andrijowycza w odbudowie mistecznego Arsenału, kozackiej stolicy Baturyna oraz w otwarciu muzeum radzieckiej okupacji w stolicy, a także w wielu innych dobrych sprawach państwowych. A ile zrobiono w sferze socjalnej! Są to otwarcie domów rodzinnych dla sierot, zapłata za narodziny dziecka, podwyższenie emerytur matkom wielodzietnym, inwalidom z dzieciństwa, sierotom itd. A najważniejsze osiągnięcie naszego Prezydenta to wolność. Czyż nie jest to największe ukraińskie osiągnięcie narodowe? Za nią polegli miliony Ukraińców w gułagach, kryjówkach. To właśnie jest idea narodowa, którą Prezydent Ukrainy niesie społeczeństwu. Obrzydliwie słuchać i patrzeć na oszczerców wszelkiej maści, których stale zaprasza Szuster na swoją „Swobodę słowa”. Może nadszedł czas, by powstrzymać szusteryzm w Ukrainie? Zły wpływ na ludzi ma telewizja, kino. Przestrzeń telewizyjna ogłupia młode pokolenie. Społeczeństwo dusi się od tego plugastwa. A narodowe pieniądze trafiają do złodziei, którzy ograbili i sprywatyzowali cały przestrzeń informacyjną. Naszym pozytywem jest Pierwszy Narodowy Kanał Telewizyjny z jego treściwymi programami oraz 5 kanał. To oni na własnych barkach wynieśli pomarańczową rewolucję. Dziś tylko tutaj można obejrzeć i wysłuchać prawdziwych informacji. Dobre i ciepłe słowa chcemy powiedzieć o Radiu Lwowskim, o Pierwszym Kanale Narodowego Radiofonii, a zwłaszcza o Radiu „Kultura”, którego słuchania, my, jego miłośnicy, jesteśmy przez miesiąc pozbawieni. Czy to tylko mieszkańców obwodu lwowskiego odcięto od tego kanału? Niczego nie da się dowiedzieć. Bardzo prosimy redakcję gazety „Słowo Proświty” o pomoc w przywróceniu naszego ulubionego kanału „Kultura” na Lwowszczyznę i zapobieżenie „prywatyzacji” tych kanałów radiowych. Czyż nie jest jasne, że bez zgody między różnymi gałęziami władzy, bez poparcia jedna osoba nie może przynieść upragnionego szczęścia całemu narodowi, a do tego po trzystuletniej bezpaństwowości, rusyfikacji i denacjonalizacji społeczeństwa, przy szalonym oporze komunistyczno-oligarchicznych przeciwko wszystkiemu, co ukraińskie? Prezydent potrzebuje poparcia!
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl Pipasz-Kosiwski, przewodniczący Rachowskiego Rejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, obwód zakarpacki
Rachiwski Rejonowy Oddział Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zwrócił się do Wierchownej Rady z prośbą o wprowadzenie do porządku obrad sesji kwestii rozwiązania Zakarpackiej Rady Obwodowej, ponieważ działa ona na szkodę Ukrainy. 7 marca 2007 roku sesja obwodowej rady (przewodniczący Michajło Kiczkowski) podjęła antyukraińską uchwałę o tym, by na Zakarpaciu zamiast narodu ukraińskiego uznać naród „rusiński”. Wówczas spośród 75 deputowanych obecnych na sali obrad za nazwą „rusin” zagłosowało 70. 14 stycznia 2009 roku kolejna sesja obwodowej rady ponownie podjęła antyukraińską uchwałę: za przydzieleniem 60 tysięcy hrywien na finansowanie antyukraińskiej gazety „Podkarpatskij rusin”. W obwodzie działają niektóre państwowe służby o prorusińskim nastawieniu. Tak więc 27 lutego 2007 roku szef wydziału oświaty i nauki obwodowej administracji państwowej Ju. Herzog wysłał do wszystkich rejonowych i miejskich wydziałów oświaty pismo, w którym „prosi o wspieranie” tworzenia przy placówkach ogólnokształcących „rusińskich niedzielnych szkół”. Do pana Herzoga zwrócił się jeden z „rusińskich” ideologów, Walerij Padiak, który za czasów władzy radzieckiej na Użhorodzkim Uniwersytecie Państwowym obronił rozprawę i uzyskał stopień kandydata nauk filologicznych z języka ukraińskiego. Teraz ten kandydat nauk nazywa główny cel „rusińskiego oszkolenia” — „powstrzymanie procesu ukrainizacji narodu”. Oznacza to, że w Państwie Ukraińskim, w ukraińskich szkołach, takie „uczone” osoby chcą wychowywać ukraińskie dzieci w duchu antyukraińskim, twierdząc, że Ukraińcy zakarpaccy nie są Ukraińcami, a ich historia nie ma nic wspólnego z Ukrainą. Tak oto w ciągu ostatnich kilku lat w „rusińskich” niedzielnych szkołach, których jest już 40, liczba uczniów wzrosła do 20 w każdej. Walerij Padiak występuje w studiu telewizyjno-radiowym „Tysa-1” Zakarpackiej Telewizyjno-Radiowej Kompanii, która chętnie udziela mu czasu antenowego na propagowanie swojego językowego „oszkolenia”. „Uczony” Padiak kieruje własnym przedsiębiorstwem wydawniczym, drukuje książki w dużych nakładach. A pan Padiak mówi jeszcze, że za wydawaniem „rusińskiej literatury” i tworzeniem „niedzielnych szkół” stoją zagraniczni sponsorzy. Niedawno okazało się, że „sponsorem” jest również moskiewski fundusz „Ruskij mir”. Wszystko to dzieje się za przyzwoleniem Zakarpackiej Rady Obwodowej i jej przywódców. Czas położyć kres działaniom separatystów.
Tłumaczenie maszynowe
Taras CHUCHLIB, doktor nauk historycznych. Zakończenie. Początek w nr 13 z 2009 r. W latach 1715—1716 daleki krewny Gogola pełnił obowiązki nakaznego pułkownika starodubowskiego. Po uwięzieniu w Twierdzy Pietropawłowskiej w Petersburgu nakaznego hetmana Pawła Połubotka w 1723 roku wraz z grupą starszyzny zabiegał o wybór nowego hetmana i zachowanie autonomicznych praw Ukrainy-Hetmanatu. Aresztowano go razem z generałem-esaulem W. Żurakowskim jako współmyślników hetmana P. Połubotka. Do śmierci cara Piotra I przebywał w więzieniu. Po wyborze na hetmana Daniła Apostoła Jakow Łyzohub został generałem-obozowym. W latach 1733—1734 był nakaznym hetmanem i dowodził wojskiem kozackim w wyprawie na Polskę, podczas której zdobywał Warszawę, Gdańsk i inne polskie miasta. Później brał udział w wojnie rosyjsko-tureckiej 1734—1739 lat, gdzie w szczególności wyróżnił się w wyprawie na Oczaków. Jakow Łyzohub był wśród generałów-starszyzny, którzy jesienią 1745 roku zabiegali o przywrócenie rządu hetmańskiego i spotykali się z imperatorową Elżbietą Pietrowną. Po trzyletnim pobycie w Petersburgu zachorował na paraliż. Zmarł 24 stycznia 1749 roku i został pochowany w Ławrze Aleksandra Newskiego. Z inicjatywy i przy częściowym autorstwie dalekiego przodka Mikołaja Gogola sporządzono tzw. Latopis Łyzohubowski, który obejmował wydarzenia od 1506 do 1737 roku, w którym wiodącą stała się myśl zachowania państwowej autonomii Ukrainy-Hetmanatu. Jednym z najsłynniejszych przodków Mikołaja Gogola w trzecim pokoleniu był generał-bunczuczny i pułkownik Pułku Czernihowskiego Juchym Łyzohub. Wyróżnił się jako wybitny ukraiński dowódca podczas Wielkiej Wojny Północnej 1700—1721 lat. Początkowo dowodził ukraińskimi kozakami, którzy przeprowadzili wyprawę do krajów nadbałtyckich i pomagali moskiewskim strzelcom walczyć tam ze Szwedami. W 1702 roku właśnie pułkownik Juchym Łyzohub na czele swoich oddziałów pomógł rosyjskiemu carowi Piotrowi I odzyskać od Karola XII ziemie u ujścia Newy, gdzie później założono Petersburg. Ojciec Juchyma i inny gogolowski pradziad w czwartym pokoleniu, nakazny hetman i czernihowski pułkownik Jakow Kindratowycz Łyzohub (1620—1698), znany jest z tego, że pomógł Piotrowi I odnieść jedno z największych zwycięstw wojskowych w XVII wieku — wygnać Turków z Twierdzy Azow (1696). Podczas wielu szturmów Azowa właśnie 14 tysięcy ukraińskich kozaków pod kierownictwem nakaznego hetmana Jakowa Łyzohuba zdołało pomóc sojuszniczej armii moskiewskiej pokonać liczny garnizon Imperium Osmańskiego. TAŃSCY, PALIJE I ZABIEŁŁOWIE — PRZODKOWIE MIKOŁAJA GOGOLA Obok przedstawicieli zasłużonego kozacko-starszyńskiego rodu Łyzohubów wielki wkład w kod genetyczny Mikołaja Gogola wniósł również ród Tańskich. Prababką pisarza była Hanna Wasyliwna Tańska, żona Semena Semenowycza Łyzohuba. Z małżeństwa Hanny Tańskiej i Semena Łyzohuba urodziła się Tetiana Semeniwna Łyzohub, która później została żoną Opanasa Demianowycza Gogola-Janowskiego, a zatem — rodzoną babką Mikołaja Gogola. Prapradziadem Gogola był dziadek Tetiany Semeniwny w linii matczynej Wasyl Mychajłowycz Tański. Jego rodowód bierze początek z “ziemi wołoskiej”, czyli terytoriów współczesnej Rumunii i Mołdawii. Wasyl Tański na czele oddziału kozaków-“Wołochów” brał aktywny udział w Wielkiej Wojnie Północnej 1700—1721 lat. Za zasługi bojowe w tej wojnie 3 grudnia 1715 roku otrzymał uniwersał od lewobrzeżnego hetmana Iwana Skoropadskiego na posiadanie wsi Ozeriany w sotni basańskiej Pułku Perejasławskiego. Oprócz tego w 1722 roku nadano mu carską “gramotę nadawczą” na posiadanie miasteczka Murafa ze wszystkimi okolicznymi wsiami i gruntami. W latach 1726—1728 był pułkownikiem Pułku Perejasławskiego. Za odmowę udziału w wyprawach wojennych 1734 roku i ciągłe skargi miejscowych sotników został aresztowany na rozkaz imperatorowej Anny Iwanowny i zesłany na Syberię. Wtedy na rzecz rodziny Zabiełłów odebrano mu również nadaną wcześniej wieś Ozeriany. Maria i Wasyl Gogolowie — rodzice pisarza. Portrety nieznanego autora. Znane są poszczególne dane biograficzne o 17 przedstawicielach kozacko-starszyńskiej rodziny Zabiełłów. Wśród nich Stepan Petrowycz Zabieła, który w latach 1674—1678 był sotnikiem borzniańskim Pułku Niżyńskiego Ukrainy-Hetmanatu, a potem generałem-chorążym (1678—1683) i pułkownikiem niżyńskim (1687—1694). W 1678 roku Stepan Zabieła na czele sotni wyróżnił się w bitwach z Turkami o kozacką stolicę Czehryń. W 1687 roku Stepan Zabieła był nie tylko uczestnikiem spisku przeciwko Iwanowi Samojłowyczowi, ale i jednym z pretendentów do hetmaństwa razem z Iwanem Mazepą. Bratem Stepana Petrowycza był Iwan Zabieła (1665—1703). W 1693 roku występował jako znakomity towarzysz wojskowy. Posiadał wielkie majątki, które przeszły mu w spadku po ojcu. Jego córka była żoną pułkownika hadziackiego, kozackiego latopisarza Hryhorija Hrabianki. Iwan Zabieła miał syna Iwana. Iwan Iwanowycz przebywał na stanowiskach towarzysza bunczukowego i chorążego Generalnej Artylerii Ukrainy-Hetmanatu. Wśród starszyzny kozackiej wyróżniał się tym, że posiadał dużą jak na tamte czasy bibliotekę, a w połowie XVIII wieku sporządził notatki genealogiczne i pozostawił niewielkie zapisy historyczne. Najbarwniejsza figura w tym szeregu genealogicznym — jeden z założycieli rodu Petro Mychajłowycz Zabieła, który przeżył 109 lat. Urodził się w 1580 roku. Do połowy XVII wieku był królewskim administratorem w Borznie, rejestrowym kozakiem sotni borzniańskiej Pułku Niżyńskiego. Aktywny uczestnik wojny wyzwoleńczej pod wodzą hetmana Bohdana Chmielnickiego. Wykonywał ważne polecenia Chmielnickiego i był uczestnikiem ukraińskiego poselstwa do Moskwy w 1654 roku. Przebywał na stanowisku sotnika sotni borzniańskiej Pułku Niżyńskiego w latach 1654—1661, później — generał-sędzia (1663—1669) i generał-obozowy (1669—1687). W 1665 roku wchodził w skład ukraińskiego poselstwa do Moskwy na czele z lewobrzeżnym hetmanem Iwanem Brzuchowieckim. Petro Zabieła był jednym z organizatorów i uczestników spisku starszyzny przeciwko hetmanowi Demianowi Ihnatowyczowi (Mnohohrisznemu) w 1672 roku. Współpracownik hetmana Bohdana Chmielnickiego zmarł w 1689 roku. Pochowano go w Monasterze Ryhliwskim Pustynno-Mikołajskim. Mikołaj Gogol był również potomkiem hetmana Iwana Mazepy, gdyż Stepan Truszczynski, prapradziad Dmytra Truszczynskiego, rodzony wuj matki Gogola, był bratankiem hetmana Iwana Mazepy. Po raz pierwszy wspomniano go w źródłach w 1687 roku, kiedy na polecenie hetmana odwoził podarki księciu Golicynowi do Moskwy. W latach 1690—1697 Stepan Truszczynski zajmował stanowisko komendanta Zamku Hadziackiego, w latach 1697—1704 — obozowy pułkowy Pułku Hadziackiego, a w latach 1704—1708 — pułkow-
W wygnaniu Wasyl Tański przebywał na osiedleniu Ilimsk w pobliżu Tobolska od 1734 do 1742 roku. Po powrocie z Syberii na mocy carskiego ukazu przodkowi Gogola nadano miasteczko Jahotyn, wsie Keleberda i Reszitky wraz z gruntami. 20 stycznia 1763 roku Wasyl Tański zmarł w wieku około 85 lat. Zgodnie z testamentem przekazał swojej córce Annie i jej mężowi Semenowi Łyzohubowi miasteczko Murafa oraz kilka gruntów i chutorów, w tym chutor Kupczyn, lub Kupczyński, który stał się później na długi czas włością Janowskich-Gogolów, a po pewnym czasie otrzymał nazwę Janowszczyzna. Wasyl Tański był synem Mychajła Antonowycza Tańskiego, o którym w źródłach historycznych zachowało się niewiele świadectw. Wiemy jednak, że w linii matki był wnukiem słynnego kozackiego wodza — pułkownika białocerkiewskiego (fastowskiego) Semena Palija. Wiadomo, że córka Semena Palija i jego żony Teodozji, Kateryna Semeniwna Palij, poślubiła założyciela kozacko-starszyńskiego rodu Tańskich — pułkownika pułku kijowskiego Antona Tańskiego. Zatem poprzez Tańskich Mykoła Gogol miał wśród przodków również rodzinę Palijów (Hurków). Rodzonym bratem Mychajła był Josyp (Osyp) Antonowycz Tański, który urodził się około 1706 roku w rodzinie kijowskiego pułkownika Antona Mychajłowycza Tańskiego. Od 1737 roku był porucznikiem Mołdawskiego pułku huzarów, od 1742 roku — kapitanem w stanie spoczynku. W 1754 roku kupił duże posiadłości ziemskie od swojego 92-letniego stryja, byłego pułkownika perejasławskiego Wasyla Tańskiego. Josyp był żonaty z córką towarzysza buńczucznego Andrija Andrijowycza Dunina-Borkowskiego, Anną. Mieli pięciu synów — dwóch Wasylów, Iwana, Antona i Semena. Rodzina Josypa Tańskiego mieszkała w Kijowie. Dokumenty poświadczają, że ich dom odziedziczył Iwan, który w latach 1788—1791 był asesorem 1. departamentu Kijowskiego wyższego sądu ziemskiego. Zmarł Josyp Tański około 1768 roku. Mychajło i Josyp mieli jeszcze jednego brata Iwana (ok. 1706 — do 1762 r.). Uczył się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, potem pełnił obowiązki towarzysza buńczucznego. Mieszkał w Kijowie na Podolu w parafii cerkwi św. Mikołaja Prytyska. W domu Iwana Tańskiego przez długi czas przechowywano portret jego babki Teodozji Palij, na którym jest ona przedstawiona razem z wnukami. Oprócz Łyzohubów i Tańskich ród Gogolów-Janowskich był spokrewniony z kozacką dynastią Zabiłów. Praprababką Mykoły Gogola była Anna Stepaniwna Zabiła — córka chorążego generalnego i pułkownika nieżyńskiego Stepana Zabiły, a także wnuczka oboźnego generalnego Petra Zabiły. W pierwszym małżeństwie Anna Zabiła była żoną Fedora Bykowycza, a po jego śmierci została drugą żoną Wasyla Mychajłowycza Tańskiego.nik tego samego pułku. Niejednokrotnie wykonywał polecenia swojego stryja i przebywał z misjami dyplomatycznymi w państwie moskiewskim, Rzeczypospolitej i Chanacie Krymskim. Został represjonowany i odsunięty od urzędów za poparcie powstania Mazepy w latach 1708—1709. Stepan Troszczynski był żonaty z córką pułkownika ochotniczego Illi Nowyckiego, Marią. Zmarł na wygnaniu przed 1716 rokiem. DZIADEK PISARZA — KOZACKI KANCELISTA Rodzony dziadek Mykoły Wasylowycza Gogola, Opanas Demjanowycz, urodził się w 1738 roku we wsi Kononiwka drugiej sotni łubieńskiej pułku łubieńskiego (obecnie rejon łubieński obwodu połtawskiego) na Połtawszczyźnie. Pochodził z rodziny miejscowego księdza, ojca Demjana Janowskiego. Ojcem Demjana był również ksiądz o imieniu Iwan. Nie był on jednak rdzennym mieszkańcem ziemi łubieńskiej, lecz trafił na Lewobrzeżną Ukrainę z Prawobrzeża podczas tzw. wielkich zgonów, które przeprowadzał w latach 1679—1681 hetman lewobrzeżny Iwan Samojłowycz, aby nie dać Turkom swobodnie czuć się na ukraińskich ziemiach „z Prawego brzegu” Dniepru. Prawobrzeżna Ukraina przez długi czas znajdowała się pod władzą Polski, dlatego wśród miejscowej ludności rozpowszechniały się także polskie odpowiedniki ukraińskich imion. Tak Iwan stał się Janem, a jego syn nazwał się Janowskim. Ojcem Iwana był kozak jednego z pułków prawobrzeżnych, Jakiw. Póki co nie udało się ustalić, jakie relacje rodzinne łączyły kozaka Jakowa i pułkownika podolskiego oraz hetmana nakaznego Eustafija Gogola. Możliwe, że byli rodzeństwem lub kuzynami. Zatem pradziadek Mykoły Wasylowycza Gogola, Demjan Iwanowycz Janowski, urodził się w łubieńskiej Kononiwce pod koniec XVII wieku w rodzinie Iwana Jakowycza Janowskiego — wikariusza cerkwi Świętej Trójcy w Łubniach (od 1695), a potem księdza cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej. Niestety, szczegóły życia i działalności Jakowa, tak samo jak Iwana i Demjana Janowskich, pozostały poza uwagą kronikarzy. Po powstaniu przeciwko władzy rosyjskiej hetmana Iwana Mazepy trwała stopniowa likwidacja wczesnonowożytnego państwa ukraińskiego — Hetmanatu oraz jego integracja z Imperium Rosyjskim. Proces ten odbywał się w dwóch przeciwstawnych kierunkach: przejścia Ukraińców do służby w instytucjach imperialnych Kijowa, Moskwy i Petersburga oraz przesiedlenia na ukraińskie ziemie etniczne rosyjskich urzędników, oficerów, ziemian, kupców, rzemieślników i chłopów, księży, a także rozszerzenia na jej terytorium ogólnoimperialnych instytucji władzy. Zmiany te objęły niemal wszystkie sfery życia społecznego, a Ukraina nieuchronnie stawała się jedną z największych prowincji Imperium Rosyjskiego. Zgodnie z „Manifestem o wolnościach szlacheckich” z 1762 roku oraz „Przywilejem szlacheckim” z 1785 roku, większa część ukraińskich rodów kozacko-starszyńskich choć uzyskiwała status szlachty rosyjskiej, to jedynie potwierdzała te prawa, z których od dawna już korzystała. Do takich „praw i wolności” należały: dostęp do urzędów państwowych, samorząd stanowy, wybieralność, immunitet sądowy, prawo do posiadania ziemi i chłopów, a także inne przywileje stanowe. I choć począwszy od powstania Mazepy, kozacka wierzchuszka opierała się narzucaniu imperialnego ustroju państwowego i społeczno-prawnego (poselstwo hetmana Pawła Połubotka do Petersburga w 1721 r., „nakazy” starszyzny kozackiej podczas działania Komisji Ułożeniowej w połowie XVIII wieku, wystąpienia ukraińskich przedstawicieli na Komisji Ustawodawczej w 1768 roku w Petersburgu, powstanie „pikinierów” lat 70. XVIII wieku, misja Kapnista do Berlina w 1791 roku i in.), liczne akcje polityczne ówczesnej ukraińskiej elity zakończyły się wraz z końcem procesu nadawania wielu starszynom kozackim praw szlacheckich w granicach Imperium Rosyjskiego. Polityka rządu carskiego rozbiła ówczesną ukraińską elitę na tzw. autonomis-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tych, którzy marzyli o przywróceniu dawnych porządków i występowali pod hasłami historycznego legitymizmu, oraz integracjonistów, którzy nie widzieli dla Ukrainy innej perspektywy niż całkowite zlanie się z imperium. Nawet najwięksi ukraińscy patrioci dążyli nie do przeciwstawienia Ukrainy Rosji, a wręcz przeciwnie, starali się dowieść przynależności ojczyzny do niej. „Wiem, że ty Rosja, i ja tak się zowię” — pisał w poemacie o ukraińsko-rosyjskich stosunkach połowy XVII wieku poeta Semen Diwowycz. Tak samo z dumą nazywali ukraińską ziemię „Rosją” Hryhorij Poletyka, Petro Symonowski i inni ukraińscy intelektualiści drugiej połowy XVIII wieku. W tak niełatwym dla Ukrainy czasie rozpoczynał swoje życie dziadek Mykoły Gogola, Opanas Demianowycz. Edukację początkową zdobył w jednej ze szkół na Łubieńszczyźnie, a następnie uczył się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, którą ukończył w 1756 roku. Podczas nauki wykazał nieprzeciętne zdolności do języków obcych, dlatego już w 1757 roku został tłumaczem w Generalnej Kancelarii Wojskowej Hetmanatu Ukraińskiego. Stanowisko kancelisty jeszcze od czasów hetmana Bohdana Chmielnickiego było dość wysokie w hierarchii państwa kozackiego. Oczywiście, jak wszędzie, urzędnicy kancelaryjni zajmowali się czysto biurokratyczną pracą — sporządzali uniwersały i listy, prowadzili kancelarię, dbali o archiwum, prowadzili zapisy i obliczenia itp. W tamtym czasie rodzimi „biurokraci” mieli jeszcze duże „obciążenie” — obowiązek przebywania w składzie poselstw dyplomatycznych i pełnienie określonych funkcji podczas oficjalnych wydarzeń. A do tego trzeba było nie tylko umieć czytać i pisać, ale także biegle władać kilkoma językami, znać etykietę dyplomatyczną i zwyczaje wielu krajów świata. Jak świadczył dokument, Opanas Hohol-Janowski „pisać i czytać po rosyjsku, po łacinie, po niemiecku i po grecku umie”. Stanowisko i ranga kancelisty wojskowego były jednym z pierwszych szczebli kariery służbowej wywodzących się z kozackiej starszyzny, w tym także Opanasa Hohola-Janowskiego. Z reguły na takie stanowiska przyjmowano wykształconych młodzieńców po ukończeniu Akademii Kijowskiej, którzy znali kilka języków, logikę, matematykę itp. W kancelarii doskonalili swój poziom zawodowy, zdobywali praktyczną wiedzę z zakresu jurysprudencji, „nauk kameralnych”, teorii wojskowej, ponieważ musieli nie tylko prowadzić kancelarię, ale także brać udział w rozwiązywaniu spraw gospodarczych, administracyjnych i dyplomatycznych. W 1768 roku rozpoczęła się kolejna wojna między Imperium Rosyjskim a Osmańskim, w której brał udział także tłumacz wojskowy Opanas Hohol-Janowski. Dziadek Mykoły Gogola szczególnie wyróżnił się podczas wyprawy krymskiej w 1770 roku, kiedy do rąk brał nie tylko pióro, ale i szablę oraz strzelbę. Od 7 sierpnia 1781 roku Opanas Hohol-Janowski otrzymał rangę towarzysza buńczucznego Wojska Zaporoskiego, co statusem było zrównane z generalną starszyzną i pułkownikiem Ukrainy-Hetmanatu. Towarzysze buńczuczni tworzyli swego rodzaju wybraną gwardię hetmana. Początkowo podczas wypraw wojennych przebywali pod kierownictwem generalnego buńczucznego, a ich obowiązkiem było zachowanie i ochrona hetmańskiego buńczuka. Później, od czasów hetmanowania Iwana Samojłowicza i Iwana Mazepy, właśnie z towarzystwa buńczucznego wybierano i mianowano pułkowników oraz generalną starszyznę Hetmanatu Ukraińskiego. Towarzyszy buńczucznych rekrutowano głównie spośród przedstawicieli zasłużonych rodów kozacko-starszyńskich, mieszkali oni na terytorium swoich pułków, czyli na całej Ukrainie. W czasie pokoju występowali jako doradcy hetmana w różnych sprawach życia państwowego i byli angażowani do prac komisji. Po zniesieniu hetmanatu w 1764 roku urząd towarzysza buńczucznego przestał istnieć w formie stanowiska i przekształcił się w honorowy tytuł, który nadawano za określone zasługi. Od 7 czerwca 1782 roku dziadek Mykoły Gogola, Opanas Demianowycz, objął stanowisko pisarza pułkowego i stanął na czele kancelarii pułku mirhorodzkiego. O tym, jak znaczące w tamtych czasach było stanowisko pisarza pułkowego, świadczyła na przykład błyskawiczna kariera przyszłego krewnego Hoholów-Janowskich, Dmytra Troszczynskiego. W 1773 roku był on pisarzem pułkowym sąsiedniego pułku hadziackiego, a po kilku latach zajmował stanowisko sekretarza stanu cesarzowej Katarzyny II.
Tłumaczenie maszynowe
Jesienią 1792 roku były pisarz pułkowy i towarzysz buńczuczny Opanas Hohol-Janowski otrzymał dyplom szlachecki o następującej treści: „Guberni kijowskiej od gubernialnego marszałka szlachty i powiatowych deputatów szlacheckich, zebranych w celu sporządzenia szlacheckiej księgi rodowodowej, dany sekund-majorowi, Afanasijowi Demianowiczowi Hoholowi-Janowskiemu. Rozpatrzywszy na podstawie najłaskawiej nadanego przez jej cesarską mość w 1785 roku dnia 21 kwietnia przywileju dla szlachty, przedstawione przez niego, Hohola-Janowskiego, dowody o jego godności szlacheckiej, uznaliśmy owe za zgodne z przepisami w tym celu wydanymi, w następstwie których, mocą siedemdziesiątego siódmego artykułu ogłoszonego przywileju, on i ród wpisani zostali do szlacheckiej księgi rodowodowej guberni kijowskiej, do pierwszej jej części. Na świadectwo czego my, gubernialny marszałek szlachty i deputaci, w wykonaniu zezwolenia Jej Cesarskiej Mości, wydaliśmy mu niniejszy dyplom z podpisem naszym, zatwierdziwszy go pieczęcią zgromadzenia szlacheckiego guberni kijowskiej. Października 15 dnia, 1792 roku”. Od 1792 do 1798 roku ukraiński szlachcic Opanas Hohol-Janowski występuje już jako sekund-major w hierarchii wojskowej armii rosyjskiej. Jednocześnie z państwową służbą wojskową pracował jako nauczyciel domowy w rodzinach starszyzny kozackiej i szlachty. Jeszcze w 1776 roku Opanas Demianowicz poślubił Tetianę Łyzohub, córkę towarzysza buńczucznego Semena Łyzohuba, która była wnuczką pułkownika perejasławskiego Wasyla Tańskiego. Początkowo dziadek i babka Mykoły Hohola nie byli zamożni i mieli zaledwie pięciu chłopów, którzy mieszkali w Kononiwce na Łubieńszczyźnie. Jednakże, na mocy testamentów z 1776 i 1781 roku, Tetiana Hohol-Janowska (Łyzohub) otrzymała część majątków, nadanych jeszcze w 1757 roku Wasylowi Tańskiemu. Znajdowały się one w miasteczkach sotniczych Bubnowe i Liplawe, a także we wsiach Kełeberda i Reszitky sotni liplawskiej pułku perejasławskiego. W 1784 roku ojciec Tetiany, Semen Łyzohub, podarował jej oraz wnukowi Wasylowi chutor Kupczyn (Kupczynśkyj) na ziemiach sotni szyszaćkiej pułku mirhorodzkiego oraz inne miejscowości ze znacznymi gruntami rolnymi. Później niewielki chutor Kupczyn zaczął nazywać się Janowszczyzną, od nazwiska Opanasa Demianowicza, a po pewnym czasie Wasylkiwką — od imienia jego syna i ojca Mykoły Hohola, Wasyla Opanasowycza. Tutaj też minęły dziecięce lata przyszłego pisarza. Podczas pracy w Generalnej Kancelarii Wojskowej Opanas Demianowicz odnalazł ważny dokument, który poświadczał związki rodzinne Janowskich ze współpracownikiem Bohdana Chmielnickiego, pułkownikiem podolskim Jewstafijem Hoholem. Od tego czasu wojskowy kancelista Opanas Janowski zaczął pisać się Hohol-Janowskim. To nazwisko zaczął nosić także jego syn Wasyl Opanasowycz, a ich słynny potomek zaczął pisać się już tylko Hohol. Badacze twórczości Mykoły Hohola przekonująco twierdzą, że imię narratora w „Wieczorach na chutorze w pobliżu Dykanki” przypomina o dziadku Opanasie Demianowiczu Hoholu-Janowskim. Tak samo bohater innej powieści „Staroświeccy ziemianie” nazywał się Afanasij, czyli Opanas. Dzieciom bohatera literackiego Tarasa Bulby Mykoła Wasylowycz nadał imiona wzięte z zachowanego przez dziadka przywileju królewskiego Jana III Sobieskiego z 1674 roku — Ostap i Andrij. Odwołania do dziadka, który stał na straży wolności kozackich pod koniec istnienia Ukrainy-Hetmanatu, a także opowiedziane przez niego prawdziwe historie z kozackiej przeszłości spotykamy również w hoholowskich „Wieczorze wigilijnym”, „Zaginionym piśmie”, a także w „Zaczarowanym miejscu”. * * * Zatem wśród przodków światowej sławy pisarza odnajdujemy nie tylko wojowniczego współpracownika Bohdana Chmielnickiego, długoletniego pułkownika podolskiego, a potem hetmana Prawobrzeżnej Ukrainy, Jewstafija Hohola, ale także tak znanych posiadaczy buławy hetmańskiej jak Petro Doroszenko, Iwan Mazepa oraz Iwan Skoropadski. Przedstawiciele zasłużonego rodu kozackiego Hoholów-Janowskich również w swoim czasie spowinowacili się z potomkami znanych ukraińskich „familii” kozacko-starszyńskich Ukrainy-Hetmanatu: Łyzohubów, Paliów, Zabiłów, Troszczyńskich, Kosiarowskich i Tańskich. Wiktor CHOMENKO, Krym
W Jewpatoryjskim Muzeum Krajoznawczym będą kontynuowane ustne czasopisma dla młodzieży „Śladami Gogola”: uczniom opowiada się o licznych podróżach, które w ciągu życia odbywał wielki mistrz słowa, ale szczególne miejsce poświęcono jego jedynemu przyjazdowi na Krym w 1835 roku. Wówczas klasyk przechodził kurację w Sakach. Pamięć o geniuszu, który rozsławił kulturę ukraińską i rosyjską, żyje na ziemi, którą odwiedził: w Jewpatorii 100 lat temu jedną z ulic nazwano imieniem pisarza, a w 2003 roku w skwerze im. M. Gogola ustawiono jego popiersie dłuta rzeźbiarza Witalija Zajkowa. Szczególnie z szacunkiem odnoszą się do wielkiego mistrza słowa w Sakach, gdzie leczył się Gogol. Tutaj ustawiono mu pomnik i otwarto muzeum. Obecnie postawiono jeszcze jedno popiersie jubilatowi, które wykonał kijowski rzeźbiarz Pawło Mowczun. Popiersie ustawiono przed biblioteką miejską, której 1 kwietnia nadano imię M. Gogola. W szkołach odbywają się quizy, konkursy rysunków na podstawie utworów nieśmiertelnych „Wieczorów na chutorze w pobliżu Dikańki”, „Tarasa Bulby”, „Martwych dusz” i innych, festiwal spektakli uczniowskich na podstawie sztuk Gogola „Szkolny pomost”. W historyczno-krajoznawczym muzeum kurortu Saki otwarto stałą ekspozycję poświęconą Mikołajowi Gogolowi, którego utwory do dziś nie straciły aktualności. We wszystkich placówkach oświatowych półwyspu odbywają się czytania „Gogol oczami krymoznawców” na podstawie materiałów znanego ośrodka naukowego, który istniał w latach 1887–1923 — Taurydzkiej Uczonej Komisji Archiwalnej, której członkowie z pietyzmem odnosili się do geniusza. Na podstawie ich książek licealiści i studenci odczytali własne referaty, przeanalizowali strony utworów ze świadectwami pobytu Mikołaja Gogola na półwyspie. W szczególności wspomniano pracę krymoznawcy Arsenija Markewycza „M. W. Gogol na Krymie”, gdzie zaznaczono: „…pod koniec maja 1835 roku Gogol jeszcze wahał się, czy jechać na Krym, czy na Kaukaz; ale otrzymawszy dwumiesięczny urlop od uniwersytetu (w latach 1834–1835 Gogol zajmował stanowisko adiunkta-profesora katedry historii powszechnej Uniwersytetu Petersburskiego), wyruszył na Krym i spędził tu miesiąc czerwiec, a być może i pierwsze dni lipca. 11 lipca pisał już z Wasyliwki (wsi w guberni połtawskiej, gdzie znajdował się majątek rodziców Gogola) do wybitnego uczonego-slawisty Izmaiła Sreznewskiego w Charkowie: „Trzy tygodnie, które mi zostają (do zakończenia urlopu), zamierzam odpocząć po mojej podróży na Krym, gdzie podróżowałem dla zdrowia i po to, by go zobaczyć”. A w liście do Wasyla Żukowskiego z Połtawy z 15 lipca tego samego roku Gogol pisze: „Wszystko prawie przeze mnie zbadane i poznane, tylko na Kaukazie nie byłem, dokąd właśnie chciałem skierować drogę. Przeklętych pieniędzy nie starczyło nawet na połowę wojażu. Byłem tylko na Krymie, gdzie brudziłem się w błotach mineralnych. Zresztą zdrowie, zdaje się, już od samych przejazdów się poprawiło. Tematów i planów nagromadziło się za czas jazdy straszna ilość, tak że gdyby nie gorące lato, to dużo by poszło teraz u mnie papieru i piór; ale żar wdmuchuje straszną leniwość i tylko dziesiąta część została położona na papier i pragnie być przeczytaną wam”. Zarządca spraw (sekretarz) Taurydzkiej Uczonej Komisji Archiwalnej Iwan Jerofiejew w pracy „M. W. Gogol jako historyk”, opierając się, podobnie jak Markewycz, na listach Gogola, zaznaczył jego zamiar napisania fundamentalnej („w 80 rozdziałach”) historii Małorosji i obszernej („tomów w 8, jeśli nie 8, to 9”) historii średniowiecza, a także zauważył znaczenie utworów artystycznych pisarza dla studiowania historii ojczystej pierwszej połowy XIX wieku. W referacie „Prace historyczne M. W. Gogola i jego notatki o Taurydzie” badacz poinformował, że studiowanie notatki o charakterze przygotowawczym „O Taurydzie”, opublikowanej w wydanym przez Cesarską Akademię Nauk w 1909 roku zbiorze materiałów „Teksty gogolowskie”, pozwala wykryć gruntowną znajomość przez Gogola najważniejszych źródeł i literatury z historii Krymu, w szczególności prac krymoznawczych Pallasa, Sestrencewicza-Bogusza, Gablica i innych. Z zainteresowaniem zapoznają się wielbiciele Mikołaja Wasiljewicza Gogola także ze świadectwami zastępcy kierownika Taurydzkiej Uczonej Komisji Archiwalnej Aleksandra Iwanowa o spotkaniu z genialnym pisarzem w Odessie. Dodajmy, że Ministerstwo Kultury Autonomicznej Republiki Krymu różnorodne wydarzenia poświęcone 200-leciu Mikołaja Gogola będzie prowadzić przez cały rok, a entuzjaści już zorganizowali jubileuszowe edukacyjne trasy wycieczkowe „Krymskimi ścieżkami Gogola”.
Tłumaczenie maszynowe
Sergij KLIMKO
Z okazji 200. rocznicy urodzin Mykoły Wasylowicza Gogola połtawianie otrzymali nowy zespół rzeźbiarski w centrum miasta. Są to postacie ulubionych bohaterów literackich, które odtąd będą mieszkać obok swojego twórcy: Solocha-czarownica, Nos, Taras Bulba, Panienka, Wakuła oraz kompozycje „Porwanie księżyca” i „Jarmark sorockiński”. Z okazji jubileuszu pisarza odnowiono także sam pomnik, który w 1915 roku ofiarował urodzony w powiecie chorolskim rzeźbiarz-peredwiżnik Leonid Pozen. Renowacja pomnika i odnowienie alei kosztowały milion hrywien. Dzień urodzin Gogola — 1 kwietnia — w Połtawie ogłoszono świątecznym. Wydarzenia zostały przygotowane z okazji Międzynarodowej Wystawy Karykatur, Ogólnoukraińskiego Festiwalu Sztuki Teatralnej, jarmarku, studenckiego karnawału, przebierańców oraz występów zespołów folklorystycznych.
Tłumaczenie maszynowe
— Władyko, w przededniu największego święta świata prawosławnego chciałbym zapytać, jak odczuwa Ksiądz Wielkanoc. — Postrzegam Wielkanoc jako Święto nad świętami, ale żeby w pełni je odczuć, trzeba się przygotować. Od 2 marca rozpoczął się u nas Wielki Post, a człowiek, który pości, zupełnie inaczej przygotowuje się i czeka na to święto. Przede wszystkim w samym oczekiwaniu na święto jest wielkie uniesienie. Wielkanoc daje każdemu człowiekowi możliwość pokuty i przystąpienia do komunii. Począwszy od piątej niedzieli Wielkiego Postu, liczba przystępujących do komunii w świątyniach wzrasta. Dzieje się tak, ponieważ uświadamiamy sobie zbliżanie się święta, które niesie niezwyciężoną radość. Wszystkie dusze pokutujących, którzy przychodzą do świątyni, zostają naznaczone wieńcami zwycięstwa, wszak zdołali oni pokonać w sobie grzechy i przekonali się, że trzeba się z tych grzechów wyspowiadać. Od samego dzieciństwa Święto kojarzy się z paschą, z pisankami i dzięki czczeniu Wielkanocy na Ukrainie, w dniach, kiedy nie było świątyń, rodziny mimo wszystko zachowywały te tradycje. My, przedstawiciele Cerkwi, jesteśmy świadomi, co oznacza Wielkanoc dla każdego chrześcijanina. Jak u apostoła Pawła, powiem: „Jeśli Chrystus nie zmartwychwstał, to i wiara nasza daremna”. My głosimy Chrystusa Zmartwychwstałego. — Co przede wszystkim powinna odnaleźć osoba w dniach Wielkiego Postu — oczyszczenie emocjonalne, cielesne czy zbliżenie do Pana w myślach? — Post to duchowa wiosna. Nie bez powodu Paschę świętujemy w porze wiosennej. I tak samo symbolicznie wyobrażamy sobie duchową wiosnę, oczyszczenie dla każdej duszy. Kiedy dbamy o swoje ciało, to je przyodziewamy, chcemy, żeby było piękne. Tak samo trzeba dbać o duszę, której nie widzimy, ale odczuwamy. Post to nie tylko rezygnacja z mięsnych potraw itp., trzeba jeszcze pościć duchowo: mniej się rozrywać, oglądać telewizję, słuchać wesołej muzyki — wszystko to oddala nas od zrozumienia istoty właściwego postu. I co najważniejsze — nie czynić zła i krzywdy ludziom. To bardzo ważne i nie bez powodu święci ojcowie wymyślili, a my ciągle powtarzamy: „Główne to nie zjadać człowieka”. Bardzo ważne jest pielęgnowanie w sobie pokory, łagodności i miłości do bliźniego. Miłość to główne prawo. Kiedy będziecie pielęgnować to główne przykazanie Chrystusa, wtedy i zostaniecie zbawieni. — Władyko, czy pożytecznie będzie oddać hołd własnym historycznym zwycięstwom, wszak jeszcze w 2001 roku Ukraińską Cerkiew nazywano „rozłamową”? — Przede wszystkim Prawosławna Cerkiew Kijowskiego Patriarchatu to cerkiew lokalna narodu ukraińskiego. Niestety, dzisiaj ukraińskie prawosławie jest podzielone. Jest Cerkiew, która podlega Patriarchatowi Moskiewskiemu, jest Cerkiew, która wyznaje zasadę autokefalii, czyli niezależności, samodzielności. Na świecie jest wiele cerkwi prawosławnych: Rumuńska, Gruzińska, Rosyjska, zresztą Grecka, inne cerkwie autokefaliczne. My również. Rozłamu jako takiego na Ukrainie nie ma. Ci, którzy o nim mówią, wprowadzają ludzi w błąd. Rozłam to wtedy, gdy Cerkiew, wspólnota wiernych, głosi coś odmiennego od ogółu prawosławnego. Czyż Kijowski Patriarchat głosi coś nieprawosławnego, niszcząc kanon, żeby go oskarżać o rozłam? Może zmieniliśmy jakiś obrzęd albo wygłaszamy nie te rzeczy, o których mówi powszechne prawosławie? Po prostu znajdujemy się w stanie nieuznania przez inne cerkwie lokalne. Ale wybaczcie, w stanie nieuznania przez 141 lat znajdowała się Cerkiew Rosyjska, inne cerkwie autokefaliczne, Bułgarska prawie 72 lata była w tak zwanej schizmie wobec Patriarchatu Konstantynopolitańskiego. Te cerkwie, które to przeżyły, wypracowały określone stanowisko. Dzisiaj Cerkiew Rosyjska zetknęła się z tym, że od tak zwanego terytorium kanonicznego oddzielają się cerkwie — Ukraińska, Estońska, Mołdawska. Cerkiew Rosyjska przeżywa teraz coś podobnego do tego, co Patriarchat Konstantynopolitański w czasach rozpadu Imperium Osmańskiego w XIX wieku, kiedy cerkwie bałkańskie oddzielały się od Konstantynopola. Jednak wtedy Święty Synod Cerkwi Rosyjskiej pomagał cerkwiom bałkańskim się oddzielić, wszak Imperium Rosyjskie było zainteresowane rozpadem Imperium Osmańskiego, a Patriarchat Konstantynopolitański był zwolennikiem ładu, który ustanowił się w 1453 roku, czyli sułtanatu tureckiego. Te momenty historyczne, które często mylimy z politycznymi, świadczą, że jesteśmy na właściwej drodze. Ukraińska Cerkiew niechybnie zaistnieje jako taka, uznają ją za Jedyną Lokalną Cerkiew Prawosławną. Tego trzeba się doczekać. Niezależnie od tego, czy jesteśmy w pełni ucerkiewnionymi prawosławnymi ludźmi, czy pościmy, czy spowiadamy się, wszyscy świętujemy Paschę, uczestniczymy w te dni w chrześcijańskiej radości, miłości. Ale z jakiegoś powodu nie wszyscy z nas idą do świątyni. Chyba boimy się spotkać tam sprawiedliwego i prawego człowieka, który na wskroś zobaczy wszystko, co dzieje się w duszy, i zabroni nam wstępu do Królestwa Niebieskiego… Znajome uczucie? Śmiem zapewnić, słudzy Pańscy wcale nie są straszni. Nawet tak poważna persona jak metropolita Dymitr (Rudiuk), wybitna i wpływowa postać w świecie prawosławnym, w życiu codziennym jest prostym, życzliwym, przystępnym człowiekiem. I nawet ma hobby — zbiera książki oraz bierze aktywny udział w życiu społecznym, ma własny blog na „Ukraińskiej Prawdzie”. I szczerze pragnie pomóc Wam oświecić się tym wewnętrznym światłem, które daje człowiekowi obcowanie z Bogiem.
się, i mniej zwracać uwagę na rozmowy. Dusze prawosławnych zbawiają się zarówno w świątyniach Patriarchatu Kijowskiego, jak i w świątyniach Moskiewskiego. Wątpliwe, by te sztuczne przeszkody sięgały aż samych niebios. — Patriarcha Filaret, według jego słów, nie rozgranicza życia cerkiewnego i życia państwowego. Stoi on na twardej zasadzie „Niezależnemu państwu — niezależną cerkiew”. Czy uważa Ksiądz za wystarczające wysiłki, które podjęło państwo w 2008 roku, obchodząc 900-lecie monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, którego jest Ksiądz namiestnikiem? — Nie możemy powiedzieć, że władze Kijowa wzięły udział w obchodach 900-lecia, ponieważ monaster św. Michała odradzały poprzednie władze stolicy na czele z Ołeksandrem Omelczenkiem. Wydaje mi się, że nowe władze nie bardzo chciały świętować, mówiąc, że wszystko zostało odrodzone za czasów poprzedniego mera. Prosiliśmy o pomoc w wyremontowaniu dzwonnicy — nikt jej nie remontował, świątyni na drugim piętrze dzwonnicy tak i nie otworzyliśmy, nie otrzymali środków artyści, którzy malowali tę świątynię. Ale obchody przebiegły wspaniale i uroczyście, i jesteśmy wdzięczni zarówno poprzednim władzom, jak i obecnym. Został utworzony cerkiewny komitet jubileuszowy, który zapewnił zakrojone na szeroką skalę obchody. Zjechało się wielu ludzi, odbyła się Wielka Boska Liturgia. Był pewien rozgłos. 900-lecie rozbrzmiało w całym państwie. Nakarmiliśmy wszystkich pielgrzymów. Święto wyszło barwne, takie, jakim było, na przykład, 100 lat temu. Z historii wiadomo, że 800-lecie świętowano również bardzo uroczyście. Pomogli mecenasi — małżeństwo Ołeksij Szeremietiew i Olha Bohomołeć. W zeszłym roku świętowaliśmy również 1020 lat chrztu Rusi, co zostało zaznaczone przyjazdem Patriarchy Ekumenicznego. — Władyko, kieruje Ksiądz Prawosławną Akademią Teologiczną. Ksiądz, jak my wszyscy, oddaje hołd darowi kaznodziejskiemu naszego Patriarchy. A jakie jeszcze Słowo Boże radzi Ksiądz posłuchać człowiekowi, który szuka pouczenia lub pocieszenia? Czy są utalentowani mówcy wśród młodzieży, która się u Księdza uczy? — Jeśli chcecie posłuchać dobrego kazania, przychodźcie do soboru św. Włodzimierza, do monasteru św. Michała. A ogólnie ukraińska teologia prawosławna i Słowo Boże w języku ukraińskim rozwijają się. Wcześniej ksiądz ambonę wykorzystywał bardzo rzadko, także dlatego, że wszystkie kazania przechodziły cenzurę. Teraz duchowny może głosić kazania swobodnie i jest to wielkie osiągnięcie. Ogólnie kadry kształci Kijowska Prawosławna Akademia Teologiczna oraz inne duchowne uczelnie naszej Cerkwi. Więc musimy rozumieć, że obecna młodzież inaczej patrzy na wszystko. Czasami lekkomyślnie, to również trzeba zauważyć, ale nasze uczelnie wychowują dobrych duchownych. Często przychodzą listy z parafii z podziękowaniami za absolwentów. Nie mogę nie zaznaczyć, że my, głosząc kazania, czerpiemy zadowolenie. Jak mówił apostoł Paweł: „Gdy nie głoszę Ewangelii, biada mi”. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej — Dlaczego, według Księdza, wzrosło dążenie Ukraińców do bardziej prymitywnego wyznania niż prawosławne, powiedziałabym, bardziej materialistycznego, w rodzaju kazań pastora Adeladży? To przecież często, jak w danym przypadku, graniczy z grzechem handlarzy w świątyni. — Duch wolności nie zawsze pochodzi od Boga. I dlatego ludzie często kuszą się prymitywizmem, który jest głoszony. Ludzie przestali myśleć. Spójrzcie na nasze życie duchowe — takie wrażenie, że gdyby ludzie pozbyli się wszystkich zasobów energetycznych, od których są zależni, to i życie by się skończyło. Oni tak bardzo przyzwyczaili się siedzieć w domu i oglądać telewizor, że nawet nie rozmawiają ze sobą, są im obojętne relacje rodzinne. A teraz wyobraźcie sobie ukraińską rodzinę prawosławną 100 lat temu. Co ona robiła? Ludzie śpiewali, wyszywali, rozmawiali… Współcześni ludzie, mając rodziny, żyją w samotności, bo jest Internet, inne środki komunikacji, które odwracają uwagę od rozmowy twarzą w twarz. Jeśli mówić o problemach naszego społeczeństwa, to jest to chyba najważniejszy z nich. I dlatego Świątynia Boża pozostaje jedyną oazą, gdzie jeszcze można porozmawiać. A ktoś wybiera zgromadzenia, gdzie są tańce na scenie — wydaje im się, że to jeszcze lepiej. Ale można tak porozmawiać, a wyjść z pustką w duszy. Z takimi rzeczami stykają się ci, którzy kuszą się na pseudoreligijne nurty, które teraz rozprzestrzeniają się na Ukrainie. Oto powstał skandal z sektą Sandeya. I to jest nieprzyjemne, bo te tysiące, które są w tej sekcie, zostały okradzione, obrażone, a przecież głosili Chrystusa!.. Jest takie pojęcie jak religijny aferyzm — często dla zysku. Na przykład, płać dziesięcinę. Powiedzcie mi, w której prawosławnej świątyni żądają pieniędzy? Wolność wyznania — to kiedy nikt na was nie naciska. A kiedy do was przychodzą, zasypują literaturą religijną, dzwonią, wzywają do przychodzenia na zgromadzenia modlitewne, to człowiek rozumny widzi, że wpada w sidła. Od niego żądają wyrzeczenia się rodziców, bo mają inną wiarę, albo wyjazdu na plantacje i zbierania tam owoców cytrusowych itp. Oto nieszczęście. Dlatego wolności swojej nikomu nie można sprzedawać. — W zeszłym roku 13 grudnia na prezentacji ukraińskiego tłumaczenia „Karty Ekumenicznej” powiedział Ksiądz: „Jeśli nas nie przyjmą w skład Europejskiej Konferencji, to od tego będzie bardziej cierpiał Zachód, a nie Ukraina, bo duchowość człowieka ukraińskiego przewyższa, pomimo swoich wad, duchowość zachodniego Europejczyka”. Czy może Ksiądz opowiedzieć o tym dokładniej? — Duszę narodu ukraińskiego wychowywała Cerkiew Prawosławna. A ona ma bardzo bogaty zapas wiedzy, tradycji duchowych. Cerkiew wychowywała ludzi na prawdomówności, więc oni nie od razu mogą zrozumieć, że są oszukiwani. A oto w tradycji zachodniej jest bardzo dużo naleciałości, ziemskiego. Kiedy stykamy się z tradycją zachodnią, to zaczynamy czuć, że prawosławie — to wyznanie nieba, a tradycja zachodnia — to wyznawanie dóbr ziemskich i ziemskiego dobrobytu.
Czasami zarzuca się nam, że głosimy wieczność, ale nie mówimy o tym, by ludzie żyli długo… Ale to nie jest najważniejsze! Można pozyskać cały świat, a duszę zatracić. Tak właśnie świat zachodni zatraca siebie. Odchodzi od Boga, znajduje się w stanie ruchu apostazyjnego. Kiedy pojawia się kwestia Konstytucji Unii Europejskiej, okazuje się, że wzmianka o Bogu nie jest już potrzebna. Wybaczcie, a na czym Europa się wychowała? Jeśli to wyrzucicie, to z czym zostaniecie? Ze swoim nowoczesnym humanizmem? Tak więc wkrótce przyjdzie wierzący człowiek, na przykład muzułmanin, ze stałymi tradycjami rodzinnymi, w czym tkwi jego siła, i będzie to katastrofa dla chrześcijańskiego Zachodu, upadek dotychczasowej cywilizacji. W tym kontekście nie chcę obrazić wyznawców islamu, a przytaczam to jako przykład tego, że oni rzeczywiście mocno trzymają się swoich tradycji i wiary, i w tym tkwi ich siła. Musimy chronić, pielęgnować i utwierdzać się w swojej chrześcijańskiej wierze. — W naszym społeczeństwie jest wielu zgorzkniałych ludzi. Gdzie jest granica między grzechem nienawiści do ludzi, w który wpada okresowo niemal każdy przeciętny Ukrainiec, a chorobą nerwową? I czy można usprawiedliwiać własną złość stanem psychiki? — Ludziom trzeba wybaczać wszystko. Złość jest następstwem. Człowiekowi brakuje obcowania z Bogiem, przebywanie w duchowej, nieokreślonej próżni rodzi zaburzenia duchowe i nihilizm. Przyczyną tego, co dzieje się teraz w społeczeństwie, gdzie człowiek boi się utraty pracy, życia w biedzie, bo poznał już trochę lepsze życie, jest kryzys. Kryzys to Sąd Boży, próba. Podczas kryzysu wyraźnie krystalizuje się istota każdego. Człowiek staje się zgorzkniały w tym stanie, zazdrości, bo widzi, że inni żyją lepiej od niego. Równowaga równouprawnienia w naszym społeczeństwie została zachwiana, rozwarstwienie jest bardzo znaczne, do tego drugorzędne rzeczy często bierze się za główne. W człowieku gromadzi się dużo negatywnej energii, więc wyrzuca on wszystko na zewnątrz. Pokuta może to wszystko oczyścić i człowiek przestanie być tak zazdrosny. Rzecz w tym, że w centrum bytu postawiliśmy człowieka, a Boga wykreśliliśmy. Antropocentryzm, który jest głoszony, zrodził się w czasach Woltera i Rousseau, jednak działa do dziś. I ludzie często żyją według tej zasady i zjadają się nawzajem, bo nie boją się Boga. Kiedy człowiek styka się z drugim człowiekiem, nie widzi w nim obrazu Bożego. Nie zastanawia się nad tym, że drugiego człowieka można obrazić, zabić słowem itd. Im więcej w nas duchowości, tym bardziej będziemy dostrzegać boskość w każdym człowieku, rozumiejąc, że Bóg stworzył go na obraz i podobieństwo swoje. — Władyko Dmytro, jak Pan uważa, z jakim stopniem zaufania człowiek teraz, kiedy tak strasznie jest być szczerym, idzie do cerkwi? — Maria Egipska przyszła do świątyni jako nierządnica, a wyszła jako aniołopodobna. Tylko do tego potrzebowała 47 lat przebywania na pustyni. Wikariusz eparchii kijowskiej, rektor Kijowskiej Akademii Duchownej i Seminarium, namiestnik Monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, kandydat nauk teologicznych
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
pustyni, stać się anachoretą, aby to zrozumieć, przemyśleć swoje grzechy. Uważam, że człowiek może przychodzić do świątyni tylko z pokojem w duszy. Może nieść także smutek i radość. Ale Bóg uspokaja duszę, wychodzi ona ze świątyni uduchowiona, wszak modlitwa i łaska Boża są zdolne z człowieka zatwardziałego uczynić człowieka dobrego. Człowiek zmienia się nawet fizycznie, odстоявszy nabożeństwo, jego twarz staje się mniej zła i smutna, dlatego radzę wszystkim z siedmiu dni tygodnia choć półtorej godziny poświęcić Bogu. — Czasami Kościół wymaga „od każdego według możliwości”. To znaczy, jeśli nie wyspowiadasz się, nie przyjmiesz komunii, to choć świeczkę postaw. Czy jest to dla Pana dopuszczalne? — W takim przypadku przypomina mi się słowo katechetyczne Jana Złotoustego, które czyta się na Wielkanoc. Są tam mniej więcej takie słowa: jeśli spóźniłeś się i przyszedłeś o jedenastej godzinie, to bardzo dobrze, jeśli nawet o dwunastej, Pan również przyjmie, i w nocy przyjmie, i przyjdźcie ci, którzy pościli i nie pościli. Wielkanoc to takie święto, które wybacza wszystkim wszystko. Ale czy chcecie być w świątyni w noc wielkanocną z tymi ludźmi, którzy przyjęli komunię, wyspowiadali się, pokajali, a Wy — nie? Kiedy zobaczycie wielkość nabożeństw, usłyszycie, jak ludzie radośnie odpowiadają „Chrystus zmartwychwstał — prawdziwie zmartwychwstał!”, Wasze sumienie i tak przypomni, że nie przygotowaliście się jak należy. — Chcę zapytać Pana jako pedagoga o wychowanie przyszłych wiernych i obywateli Ukrainy. Wykładowcy naszych szkół po wprowadzeniu przedmiotu „Etyka chrześcijańska” zetknęli się z tym, że podstaw chrześcijańskiego światopoglądu u wielu dzieci nie ma. Czy nie powinni jednak właśnie rodzice bardziej wpływać na duchowy rozwój dziecka? Czym kierować się na tej drodze, oprócz „Ukraińskiego elementarza chrześcijańskiego” Dmytra Stepowyka? — Nasze dzieci obecnie wychowuje w większości ulica. Rodzice cały dzień są w pracy, a wieczorem przychodzą i oglądają telewizję. Szkoła również nie daje tego, co powinna. Szkoła radziecka wcielała ideę, którą żył cały kraj. Była ona zła, bezbożna, ale była to idea z pewnymi zasadami moralnymi. Uczyłem się w szkole radzieckiej. I wspominam, na przykład, jak w „Pieśni leśnej” Łesi Ukrainki szukaliśmy dobra, dlatego ciekawie nam było analizować czyny tajemniczych i mitologicznych postaci. A teraz nauczyciel nawet nie potrafi zainteresować dziecka czytaniem. Nie chciałbym tutaj obrazić wszystkich nauczycieli, ale niestety są i tacy. Co powinni robić rodzice? Zajmować się wychowaniem dziecka. Z dzieckiem trzeba iść do świątyni. Nie może dziecko wystać dwóch godzin — idźcie pospacerujcie, wróćcie… Na terenach świątyń jest na co popatrzeć, na przykład u nas w monasterze św. Michała. Przyjmujcie z dzieckiem komunię, chrońcie przed nadmiernym zafascynowaniem komputerem i telewizorem. — Co myśli Pan o współczesnym stanie architektury cerkiewnej? — Obecnie profesjonalne organizacje architektoniczne żądają bardzo dużych kwot za dokumentację projektową. Czasami kwitną niezbyt przejrzyste schematy, a duchowni, wiedząc o tym, nie zwracają się o projekty. Po wsiach często można zobaczyć eklektyzm — część świątyni typu rosyjskiego, część — ukraińskiego, część — nie wiadomo jakiego. Ale istnieją pewne style. W Akademii czytamy kurs historii architektury cerkiewnej. Obecnie jest epoka odtwarzania i budowy świątyń. Ukrainie właściwy jest styl barokowy, styl Mazepy, z którym wcześniej walczono jako z burżuazyjnym. Te sobory i cerkwie z gruszkowatymi kopułami, bujnym wewnętrznym i zewnętrznym wystrojem wpisują się w krajobraz naszej ukraińskiej ziemi z jej wysokimi topolami, pięknymi gajami i lasami, polami i rzekami. Świątynie Ukrainy odzwierciedlają odrębność, duszę narodu. Dlatego życzę wszystkim księżom i świeckim uważnego traktowania budowy świątyń. Tym bardziej, że nie tylko oni będą do nich chodzić, ale i przyszłe pokolenia. Modernizmu nie akceptuję. Monaster św. Michała o Złotych Kopułach — to właśnie barok XVIII w. i bardzo dobrze, że jest taki. — Wasza Ekscelencjo, czego życzyłby Pan wiernym w te Święta Wielkanocne? — Duchowego pokoju, spokoju, dobrobytu, godnego powitania Święta Zmartwychwstania Pańskiego i aby Zmartwychwstały Chrystus dotknął duszy każdego prawosławnego chrześcijanina. Rozmawiała Ludmyła ILJENKO. Do Najprzewielebniejszych i Przewielebnych Władyków, najjaśniejszych i wysokoprzewielebnych duchownych, czcigodnych mnichów i mniszek, drogich w Chrystusie sióstr i braci — świeckich Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego oraz wszystkich ludzi dobrej woli. W Niedzielę Wielkanocną będziemy witać się nawzajem słowami „Chrystus zmartwychwstał! Prawdziwie zmartwychwstał!”. Te słowa to nie tylko forma powitania, ale wyznanie wiary chrześcijańskiej. Zawierają one podstawę naszej wiary, samą istotę naszego stosunku do Pana Boga. Zwracając się do was tym chrześcijańskim pozdrowieniem, chciałbym uczynić te słowa treścią mojego serdecznego życzenia dla was z okazji Wielkanocy. Kiedy zastanowimy się nad sensem słów „Chrystus zmartwychwstał!”, zrozumiemy, że jest w nich wszystko, co dla nas jest istotne. To, co Chrystus zrobił i robi dla nas — oto co chciałbym widzieć treścią mojego życzenia, a wszystko inne, co mógłbym powiedzieć i życzyć od siebie, powinno całkowicie ustąpić miejsca temu, co sam Bóg dla nas robi i życzy w tym świątecznym czasie. Drodzy w Chrystusie, czyż nie płonie nasze serce, kiedy słyszymy słowa wielkanocnego powitania? Czy nie bledną przed oczami naszej duszy wszystkie ziemskie dobra, czy nie tracą siły wszystkie ziemskie pokusy? Znika strach. Znika niepokój. Zaczynamy odczuwać w swoim sercu jakąś nadzwyczajną siłę. Pan Bóg jest z nami. On zmartwychwstał. Pokonał wszelkie zło i nie ma dzisiaj nic, co mogłoby zastąpić Go, co mogłoby stać się lepszym, bardziej znaczącym. WIELKANOCNE POZDROWIENIE BŁOGOSŁAWIONEGO LUBOMYRA, WIELKIEGO ARCYBISKUPA KIJOWSKO-HALICKIEGO UKRAIŃSKIEGO KOŚCIOŁA GRECKOKATOLICKIEGO
Tłumaczenie maszynowe
Wielebni Ojcowie! Drodzy Bracia i Siostry! W te radosne święta wielkanocne, oświecone niepowtarzalnym odczuciem obecności wśród nas Zmartwychwstałego Pana, niestosowne wydają się wzmianki o śmierci. Wolimy myśleć o życiu, które zyskuje teraz perspektywę wieczności, o jego niezwyciężoności i wszechzwycięstwie. Ale znów troparion zmartwychwstania uzależnia Zmartwychwstanie Chrystusa od ofiarnej śmierci Zbawiciela: „śmiercią śmierć pokonał”. I w to święto życia zwracamy się myślami ku tajemnicy śmierci jako zwycięstwa, które ukazuje nam doczesność i ograniczoność świata materialnego, a jednocześnie potwierdza realność wiecznego istnienia Boga oraz nieskończoność Jego Niebiańskiego Królestwa. A zatem, i nas samych jako prawdopodobnych mieszkańców tego Królestwa. Ucieczka od tej tajemnicy zawsze kończyła się klęską. Tak, jak ogólnoświatową katastrofą zakończyło się samozadowolone zanurzenie przedpotopowej cywilizacji w materialnych przyjemnościach. Tak, jak został zatrzymany sztormem ucieczkę proroka Jonasza od swojego przeznaczenia. I uratowany od potopu sprawiedliwy Noe, i wyprowadzony z morskich głębin Jonasz wyciągają wniosek: życie z Bogiem możliwe jest tylko pod warunkiem odważnego, szczerego spotkania ze śmiertelnym niebezpieczeństwem. Wyleczyć zgubną chorobę grzechu można, tylko otwierając przed niebiańskim Lekarzem zadane przez tę chorobę rany. Razem ze współczesną cywilizacją przeżywamy obecnie śmierć iluzji cudu gospodarczego, opartego na nieustannym wyzysku zasobów ziemskich, niesprawiedliwym podziale owoców pracy i życiu na kredyt. Rany po tej katastrofie niesie każdy z nas. Zaślepiony rozum szuka w katastrofie gospodarczej skutków błędów i pomyłek poszczególnych działaczy politycznych i przywódców państwowych. Lecz w świetle Zmartwychwstania Chrystusa nam w tym uroczystym czasie zatrzymajmy się na chwilę, przystańmy w kołowrocie codziennego życia, zastanówmy się nad treścią chrześcijańskiego pozdrowienia, tej podstawowej prawdy naszego życia — i wszystko, co wiemy i co dzieje się wewnątrz oraz wokół nas, nabierze innego wyglądu. Tam, gdzie był zamęt, nastanie pokój, a gdzie były kłamstwo i krzywda — zapanują prawda i sprawiedliwość. Tam, gdzie była śmierć, wydawałoby się koniec wszystkiego, — będzie życie. Drodzy w Chrystusie, trwa Wielki Tydzień, najważniejszy tydzień roku liturgicznego. Będziemy wspominać ostatnie dni i godziny życia Jezusa Chrystusa, a wśród nich najważniejsze dwa wydarzenia: w Wielki Piątek — śmierć Jezusa Chrystusa na krzyżu, w Niedzielę Wielkanocną — Jego chwalebne zmartwychwstanie. Pierwsze wydarzenie, na pierwszy rzut oka, — ostateczna porażka, a w istocie, zwycięskie całkowite oddanie siebie i całego świata w ręce kochającego Niebiańskiego Ojca. A drugie — ostateczne zwycięstwo nad śmiercią i wszystkim, co mogłoby oddzielić nas od Pana Boga. W te wielkie świąteczne dni widzimy wcielonego Syna Bożego Jezusa Chrystusa, który w pełni oddał siebie Niebiańskiemu Ojcu. Takimi, drodzy w Chrystusie, powinien świat widzieć i nas, naznaczonych bezgranicznym zaufaniem do Pana Boga. On ma zobaczyć nas jako uczestników zwycięstwa Chrystusa. Bo jesteśmy chrześcijanami, a naszym zadaniem — kontynuować zbawcze dzieło Jezusa Chrystusa. My, jako Kościół Chrystusowy, jesteśmy powołani do ewangelizacji, czyli niesienia całemu światu Dobrej Nowiny o zwycięstwie Chrystusa nad grzechem i śmiercią, którym uwolnił nas od największych nieszczęść, nie tylko mówić o tym, co się stało, ale i być tego widzialnym znakiem, żywymi świadkami. Drodzy w Chrystusie, Chrystus Zmartwychwstał! LUBOMYR Dane w Kijowie, przy Soborze Patriarchalnym Zmartwychwstania Chrystusowego, w Niedzielę Palmową, 5/12 kwietnia 2009 roku otwiera się głębszy sens zadanych nam ran. Śmierć iluzji pomaga powrócić na drogę tworzenia realnej przyszłości, otwartej przez ofiarę Pańską, w której na krzyżu zostaje ukrzyżowany grzech Adama. Zmartwychwstały Pan uczy nas zwyciężać śmierć duchową, otwierając iluzoryczność sztucznych ideałów cywilizacji materialistycznej. On prowadzi nas przez przeżywanie Golgoty — unikalnej dla każdego z nas — do poznania tajemnicy śmierci cielesnej jako jedynych drzwi do życia wiecznego. I paschalne wzmianki o ofiarnej śmierci Chrystusa brzmią dla nas życiodajnym wezwaniem do śmiałego i zdecydowanego żegnania się z iluzjami dla otwarcia historii ziemskiej i naszego osobistego życia jako przestrzeni urzeczywistniania Bożego miłosierdzia, gdzie każda godnie przeżyta przez nas strata staje się początkiem nowego życia w Chrystusie, życia, rozjaśnionego światłem wiecznego i niegasnącego zmartwychwstania. Chrystus Zmartwychwstał! — Prawdziwie Zmartwychwstał! IGOR, arcybiskup Charkowski i Połtawski Pascha Chrystusowa, 2009 rok arcybiskupa Charkowskiego i Połtawskiego Igora dla wielebnego duchowieństwa i wszystkich wiernych eparchii Charkowsko-Połtawskiej Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego
Tłumaczenie maszynowe
Ludmyła IWANNIKOWA, m. Kijów
Od pierwszych czasów chrześcijaństwa aż do dziś śpiew duchowy towarzyszy prawosławnemu nabożeństwu. O nim święty Jan Chryzostom pisał: „Nic tak nie podnosi i nie uskrzydla duszy, nie oddziela jej od ziemi, nie wyzwala z więzów ciała, nie zachęca do miłowania mądrości i lekceważenia wszystkiego, co doczesne, jak zgodny śpiew i harmonijnie ułożona pieśń boża”. Dlatego nie dziwi, że wszystkie księgi liturgiczne — Psałterz, Czasosłow, Oktoich, Mineja, Triody Postna i Kwietna, Akatysty, Kanoniki — zawierają teksty, które przeważnie śpiewa się podczas Wsienoszcznej, Liturgii, Wieczerni oraz innych nabożeństw. Są to tropariony, kondakiony, stichiry, irmosy, prokimny, niektóre psalmy oraz określone modlitwy. Śpiewa się także akatysty do Jezusa Chrystusa, Matki Bożej i świętych, specjalne kanony (na przykład pogrzebowy lub Wielki Kanon Pokutny świętego Andrzeja z Krety). Znanych jest również osiem tonów cerkiewnych (głosów), z których każdy ma swoje osobliwości (osobny głos dla stichir, troparionów, irmosów). Tę muzykę duchową tworzyli wybitni działacze cerkiewni, święci ojcowie: Grzegorz Wielki, Efrem Syryjczyk, Jan Damasceński, Grzegorz z Nazjanzu, Ambroży z Mediolanu, Roman Pieśniarz, Augustyn z Hippony, Andrzej z Krety. Artystyczną doskonałością odznaczają się kanony do Przenajświętszej Bogurodzicy mnicha Józefa i inne. Takie pieśni były i są niedoścignioną duchową kaznodziejską formą, gdyż w nich w poetycki sposób wyłożono główne dogmaty wiary prawosławnej, które łatwo przyswajać poprzez piękno melodii. Wraz z prawosławnym nabożeństwem tradycja ta przywędrowała na Ukrainę i tutaj nie tylko znalazła podatny grunt, ale jak winna latorośl rozkwitła i rozmnożyła się w licznych przykładach poezji duchowej, które stworzyli utalentowani przedstawiciele naszego duchowieństwa: Dymitr z Rostowa (Tuptało), Teofan Prokopowicz, Epifaniusz Sławinecki, Jerzy Szczerbacki, a także nieznani duchowni, regenci cerkiewni, ustawnicy. Ich kanty w rodzaju „Jezu mój najdroższy”, „Pochwałę przyniosę słodkiemu Jezusowi”, „Matko miłosierna”, „O biada mi grzesznikowi”, „Smucona Matka pod krzyżem stała” do dziś z przyjemnością śpiewają nie tylko kantorzy, ale i liczne chóry oraz zespoły muzyki duchowej. Nie warto zapominać, że na gruncie śpiewu cerkiewnego zdobyli sobie światową sławę ukraińscy kompozytorzy Maksym Berezowski, Artem Wedel, Dmytro Bortniański i inni w XVIII—XIX wieku. Drzewo śpiewu duchowego dało jeszcze jedną potężną gałąź — ludowe pieśni religijne, które powstały na podstawie tekstów liturgicznych, a także wchłonęły obrazy literatury apokryficznej i hagiograficznej, zapożyczyły normy moralno-etyczne oraz chrześcijański światopogląd. Ponieważ z taką literaturą zapoznani byli przede wszystkim studenci szkół brackich, to właśnie oni byli pierwotwórcami kantów, psalmów, pieśni duchowych, które przez nich wchodziły w tradycję ustną, ożywiały ją nowym nurtem, transformując się w liczne warianty. Takie utwory, jak zaznaczał I. Franko, wykonywano już nie podczas nabożeństw, a w przerwach między nimi, w środowisku wiernych z okazji różnych świąt, na pogrzebach itp. W XVIII wieku powstało pytanie o zbieranie i wydawanie zbioru takich pieśni. W 1790 roku w Poczajowie wyszedł pierwszy ukraiński Bohohłasnyk, który zawierał 250 pieśni duchowych, popularnych w tamtym czasie na Ukrainie i przypisywanych świętom Pańskim, Bogurodzicznym i różnym świętym. Książka ta była niezwykle popularna wśród ludu, doczekała się kilku wznowień i jeszcze dziś w śpiewnikach kantorów cerkiewnych można znaleźć przykłady pieśni, na przykład o Jerzym Zwycięzcy, o Aleksym Człowieku Bożym, kanty o świętym Mikołaju, świętym Bazylim, o Poczajowskiej Matce Bożej itp., które, nawiasem mówiąc, wykonują także lirnicy i kobzarze. Właśnie z tego Bohohłasnyka rozpowszechniły się wśród ludu liczne chrześcijańskie kolędy, pieśni noworoczne i jordanowskie, wielkanocne, zielonoświątkowe, bogurodziczne, pogrzebowe, które nabrały szczególnego rozkwitu w tradycji folklorystycznej. Ukraińskie pieśni duchowe to doskonałe połączenie pieśni z modlitwą, dlatego właśnie one szczególnie zaspokajały potrzeby wiernych, przez wieki nie tylko kształtowały, ale i wchłaniały w siebie chrześcijański światopogląd, najwyższe wartości moralne narodu, wyrażały jego wyobrażenia o życiu i śmierci, poglądy na duszę, jej drogę w wieczności. Dlatego nieprzypadkowo zachwycali się nimi wybitni uczeni-folklorystycy: M. Gogol, P. Bezsonow, D. Mordowcew, M. Sumcow, W. Naumenko, J. Jaworski, F. Kołessa, I. Franko, W. Hnatiuk, O. Koszycia, W. Szczurat. Temu gatunkowi poezji ludowej poświęcili swoje badania. Na przykład w 1902 roku W. Hnatiuk opublikował 225 pieśni duchowych w „Materiałach etnograficznych z Rusi Węgierskiej”. W tym samym roku ujrzał światło dzienne także zbiór zakarpackiego pisarza Iwana Silwaja. Jednak przez cały XX wiek o takim wydaniu, a tym bardziej badaniach, nie mogło być mowy. Dlatego szczególnie radośnie było otrzymać znaczny pod względem objętości (848 stron) i niedościgniony dotąd pod względem ilości materiału (562 teksty z nutami) zbiór pieśni duchowych Zakarpacia, opracowany przez znanego folklorystę z Użhorodu Iwana Chlantę. Książka ta odzwierciedla nie upadek (na co można było liczyć w XXI wieku po niespotykanych prześladowaniach za wiarę), a wręcz przeciwnie — burzliwy rozwój tej ludowej tradycji. Jeśli bowiem porównać ten drugi ukraiński Bohohłasnyk z pierwszym, wydanym ponad 200 lat temu, to zobaczymy, że repertuar wiernych prawosławnych i greckokatolickich wzbogacił się o ogromny cykl pieśni bogurodzicznych (rozdział „Pieśni do Przeczystej Dziewicy Maryi”), „Pieśni podczas Mszy Świętej”, „Pieśni dla dzieci”, „Pokutne” oraz „Pieśni pogrzebowe”. Zbiór zapoznaje czytelnika z dotąd mało znaną kulturą cerkiewno-obyczajową. Twórcy i wykonawcy należą do środowiska śpiewaków cerkiewnych i niższego duchowieństwa (diakoni, psalmiści i inni). Jest to ta warstwa, która wyszła z cerkwi i odpowiada na codzienne potrzeby wiernych. Przeważająca większość pieśni zamieszczonych w wydaniu to zapisy I. Chlanty, dokonane w latach 1987—2007 w obwodzie zakarpackim, w szczególności w rejonach chustskim, wynohradiwskim, wielkobereźniańskim, irszawskim, mukaczewskim, mniej w tiaczewskim, swalawskim, mizhirskim i innych, a także w miastach Wynohradiw, Użhorod, Wełykyj Bereznyj itp. Jak zaznaczył I. Chlanta w przypisach, z ogromnej liczby zapisanych przez niego utworów wybrano tylko najlepsze, najpopularniejsze przykłady, które spotyka się na Zakarpaciu. Aby wyczerpać wszystko, należałoby przeprowadzić badania w każdej miejscowości, a to jest praktycznie niemożliwe. Jak bowiem pisze folklorysta, „nowe pieśni tworzą się codziennie”. Skalę tej pracy można sobie wyobrazić, między innymi, z takiej uwagi kompilatora: „Wielu wiernych pamięta znaczną liczbę pieśni. Tak, od Sofii Czernyczko (wieś Biowarci) zapisaliśmy 80 pieśni, od Wasyla Stojki — 60 (wieś Kryczowo, oboje z rejonu tiaczewskiego), od Oleny Syczki (miasto Użhorod) — 70, Pełahii Rożko (wieś Iza, rejon chustski) — 75, Wasyla Fedorianycza (wieś Kerećki, rejon swalawski) — 48 pieśni. Tę listę można kontynuować. Ale bez wątpienia wspomnianymi cyframi ich repertuar nie wyczerpuje się, a wręcz przeciwnie, stale się uzupełnia”. Ci i inni utalentowani śpiewacy często odwiedzają liczne klasztory Zakarpacia, skąd przynoszą nowe pieśni. Zatem wraz z odnowieniem świątyń i klasztorów, które znów stały się centrami nie tylko religijnego, ale i folklorystycznego życia, odrodziła się i rozkwitła odnowiona ukraińska tradycja duchowo-pieśniowa. Zbiór uporządkowano według kalendarza cerkiewnego. Początkowo zamieszczono pieśni, które wykonuje się w święta Pańskie (Boże Narodzenie, Objawienie Pańskie, Ofiarowanie Pańskie, Wniebowstąpienie, Trójca Święta, Przemienienie, Podwyższenie Krzyża). Do nich należą także te utwory, które śpiewa się podczas przygotowań oraz w dni
Wielkiego Postu (w niedzielę Syna Marnotrawnego, Mięsopustną, Seropustną, Kwietną (Wierzbową), w Wielkim Tygodniu). Rozdział „Pieśni zmartwychwstania” obejmuje pieśni cyklu paschalnego. Osobno podano pieśni do Jezusa Chrystusa, do Stwórcy, pieśni na święta Bogurodzicy (Boże Narodzenie, Pokrowę, Wprowadzenie, Zwiastowanie, Zaśnięcie), pieśni do Przeczystej Dziewicy Maryi, pieśni do świętych, szczególnie czczonych na Ukrainie — Bazylego, Jerzego, Piotra i Pawła, Mikołaja, Barbary, do św. Archanioła Michała i innych. Największe rozdziały stanowią pieśni maryjne, pokutne i pogrzebowe. Swego czasu I. Chłanta wydał te utwory w osobnych zbiorach. W obrębie każdego rozdziału pieśni rozmieszczono alfabetycznie. W tekstach zachowano leksykę form dialektalnych oraz niektóre dialektalne cechy fonetyczne i ortoepiczne, jednak, jak zaznacza I. Chłanta, w większości kompilatorzy „przez niespójność w przekazie cech dialektalnych pozostawiali formę najbliższą wymowie literackiej”. Rzeczywiście, język mieszkańców Zakarpacia jest tak niezwykły pod względem archaicznych cech i wpływów zewnętrznych, że nieprzygotowanemu słuchaczowi trudno się do niego przystosować. Zbiór miałby znacznie większą wartość historyczną i filologiczną, gdyby zachowano nie tylko te cechy, ale także indywidualną leksykę i wersje ortoepiczne (z odpowiednimi komentarzami). Wydanie I. Chłanty może przydać się nie tylko jego ziomkom, ale także zainteresowanym koneserom tego gatunku w całej Ukrainie. Ponieważ część tekstów podano w języku cerkiewnosłowiańskim, na końcu zbioru wyjaśniono niektóre archaiczne słowa w niewielkim słowniczku. We wstępie I. Chłanta naświetla historię zbierania, publikacji i badań pieśni duchowych regionu Karpat, ich tematykę oraz współczesny stan funkcjonowania — czas i miejsce wykonywania w świątyni i poza nią, w szczególności zwrócono uwagę na historię powstania i rozpowszechnienia kolęd cerkiewno-religijnych, tematykę i symbolikę, związek z Pismem Świętym i ukraińską kulturą narodową. Autor podaje własną, dość umowną klasyfikację pieśni („pieśni-uwielbienia”, „pieśni-podziękowania”, „pieśni-modlitwy”, „pieśni-radości”, „pieśni-spowiedzi”, „pieśni o treści ikonograficznej”, „pieśni o sensie życia człowieka” itd.). Możliwe, że kompilator utrwalił terminy, którymi określają te pieśni sami wykonawcy. Ponieważ tak znaczną ilość materiału po raz pierwszy wprowadzono do obiegu naukowego, zrozumiałe są trudności jego naukowego zrozumienia — analizy przynależności gatunkowej, klasyfikacji, cech poetyki. Pojawia się pytanie: czy te utwory rzeczywiście należą do tradycji folklorystycznej, czy do literackiej, skoro, jak wiadomo, rozpowszechniają się one w formie pisemnej, a nie ustnej? O tym wspomina sam kompilator: „Przepisują je do zeszytów, tworzą własnoręczne zbiory-śpiewniki, z których korzystają podczas śpiewu”. Niejednokrotnie mieliśmy okazję rozmawiać z chórami cerkiewnymi, które właśnie w ten sposób, z własnych zeszytów (a w miastach — z nut), śpiewają te pieśni. W większości mają one wyraźnie zaznaczony charakter literacki, często kompozycja wiersza, zwroty językowe są trudne do zapamiętania, zwłaszcza te, w których użyto leksyki cerkiewnosłowiańskiej. Jak zauważa profesor A. Iwanicki, styl poetyki wierszowej tych utworów opiera się na sylabotonice, melodie — na podstawie homofoniczno-harmonicznej, która została wprowadzona pod koniec XVI–początku XVII w. wraz z wprowadzeniem śpiewu partesowego, który miał decydujący wpływ na twórczość cerkiewno-obyczajową. Niektóre pieśni są znane w wariancie rosyjskim („Oj wy, bratja moi, siostry”) — najwyraźniej jest to ich pierwowzór. Przetłumaczone zaś na język ukraiński, brzmią dość nienaturalnie obok takich arcydzieł folklorystycznych, jak znana „Sierotka” (tutaj „Oj śmiertelna godzina dzisiaj nastała”, albo „Umarła nasza mama”):
Wy Christowy bratja:siostry, Wy Christowyje druzja, Wy pridite, potrudites — Żyzn okonczyłas moja.
Oj wy bracia moi, siostry I towarzystwo drogie, Wy przyjdźcie popatrzcie — Skończyło się życie moje.
Możliwe, że w środowisku współczesnych śpiewaków cerkiewnych wytworzyła się nowa marginalna (nie literacka i nie folklorystyczna, albo też literacka, która jeszcze nie stała się folklorystyczną) subkultura, która wymaga osobnego, wnikliwego, niezaangażowanego spojrzenia badacza? Przecież zjawisko, które dopiero co powstało, to nie zawsze folklor, staje się nim z reguły dopiero z czasem to, co „przetrwało”, przyjęło się w tradycji ludowej, podporządkowało się jej prawom, dało liczne pędy — warianty. Dotyczy to, na przykład, tak znanej w całej Ukrainie pieśni pogrzebowej, którą umownie nazywają „Kalina” (tutaj — „O Boże mój, Boże, łaskawy, potężny”). Ale ciekawe jest to, że wykonawcy z reguły pamiętają z niej tylko te zwrotki, które są oznaczone tradycyjnymi formułami folklorystycznymi („surowa ziemia”, „wysoka mogiła”, „czerwona kalina”, „droga daleka”), a resztę mimo wszystko śpiewają z zeszytu. Wszystko to wcale nie umniejsza wydania I. Chłanty, a przeciwnie, wytycza perspektywę dla przyszłych badaczy. Niezwykle ważne jest właśnie to, że I. Chłanta zapisał prawie wszystkie pieśni, które funkcjonują w regionie w obecnym czasie, nie wdając się w teoretyczne szczegóły — i w tym tkwi najważniejsza wartość jego pracy naukowej. Zbiór otwiera szeroką przestrzeń dla rozwiązania współczesnych problemów folklorystycznych. Taką pracę może wykonać nie każdy naukowiec, a jedynie ten, który bada tradycję folklorystyczną metodą stacjonarną, przez wiele dziesięcioleci, więc doktor nauk o sztuce I. Chłanta wniósł znaczący wkład w ukraińską folklorystykę XX–XXI wieku.
„Śpiewajcie Bogu naszemu, śpiewajcie”: Pieśni duchowe Zakarpacia (zapis tekstów i melodii, oprac., przygot. tekstów, wstęp, przypisy oraz słownik I. W. Chłanty. Rozszyfr. melodii F. I. Kopyncia. — Użhorod: OAO „Patent”)
Tłumaczenie maszynowe
* * * Tam, za jesienną górą, otworzyły się słoneczne wrota. Ja przez życie przeszłam, jak promień, — pora w słońce powracać. Ten świat beze mnie przeżyje. Choć i nie tak, jak żył ze mną. Z powrotem do siebie nie zawoła mnie przyszłą wiosną. Wszystko, co było kiedyś, — odeszło. Wszystko, co kwitło kiedyś, — przekwitło. I złote moje ciepło przesiało się między palcami świata. Jesiennym polem przejść pod żurawimi kluczami. A tam — niech napełniają się światy moim wymownym milczeniem… * * * Polem zaoranym chodzi kruk. W czarnym pierzu. Za to u mnie są kieszenie dla zmarzniętych rąk, ciepły szalik i garść nasion. Jesteśmy kolegami z nim i sojusznikami. Podróżni w polach. Obok nas — nurt uroczystej muzyki. To odpływa nasz czas. Chłodem wieczór oddycha. Ale przecież wieczór — to jeszcze nie noc. Kruk schowa się gdzieś tam, pod strzechą. A człowiek napali w piecu. I dłonią niewyczerpaną obdaruje Pan Bóg mnie złotym ogniem i wieczerzą, i wdowią łzę otrze. * * * I wczoraj, i dzisiaj — miętowa herbata i ciepły szal. Coraz samotniejsza samotność. Coraz smutniejszy smutek. Taje wiek, jak śnieg ostatni. Prześwituje czerń. Za pochylonymi latami — jeszcze bardziej pochylone lata. Trzeba je odchorować — od Wielkanocy do Bożego Narodzenia. Bez kwiatów ucieka lato. Bez bajek zima odpływa. Niechże śmiertelny wiatr zwieje szczyptę dni i pęk słów. Ja nie umiem i nie śmiem żyć bez ciebie na ziemi. * * * Ja z tobą przez śmierć przeszłam. Przeprowadziłam cię aż za nią. W ręce Pana oddałam. A w życie nie wróciłam. Gdzie ja? Martwa cisza cudzych werand nie odda echem kroków twoich. Śmierć starła piękno z róż, I czary ze słowa. Gdzie ja? Już mi w życie wracać, jak trawie w kamienie wrastać. Nie znieść całego żalu, nie przyodziać się w szczęście. Ja tu zbędna, jak cień od wierzby, kiedy słońce zgaśnie. Do świtu żarzy się lampka, jak wdowia łza cierpliwa. I między książkami domownik po gospodarzu płacze. * * * Może, to i ostatnie lato. Ale przecież będą i w nim kwiaty. I motyle będą też. Błyśnie świt — i żyjesz. Każde lateczko — lato Boże. Wszystko w nim zdarzyć się może. Będzie gryka drzemać w upale. Będą pszczoły nad nią huczeć. A jak złotem liście się napełnią — stanie się i serce moje złotym. Obejrzy się na siebie, uśmiechnie i pokornie spotka czas, kiedy z gałązki listek zerwie się w ostatni swój walc. * * * Ja całe życie na coś czekałam. Wszystko wypatrywałam w oknie. I doczekałam się, że lustra nakryłam czarnym płótnem. Teraz na nic już nie czekam. Teraz nic nie jest potrzebne. Choć tylko i mam, co — biedę na pochyloną główeczkę srebrną. A jeszcze — ową mogiłkę z boku, która milczy, zawsze milczy. I starości suchą kromkę, której i łzami nie rozmiękczę… * * * Ja rano myślę: oto znowu dzień przyszedł. Jest ich tyle już między mną i tobą! Pod wieczór myślę: oto znowu dzień odszedł. Jest ich tyle już między mną i tobą… Co więcej dni między nami — tym mniej ich. Czekaj na mnie na skłonie dni moich! Dzisiaj smutno w naszym ogródku. Tutaj jesień będzie lato chować. Szkoda, że nam nie zatrzymać rzeki. Ale i szczęście, że — nie zatrzymać. * * * Ja kiedyś żyłam w bajce. I codziennie do mnie w gości Muza światła, Muza szczęścia zjawiała się o szóstej. Ja teraz żyję nie w bajce. Pożałujcie poetkę. Muzie światła, Muzie szczęścia prześlijcie nowy adres. Wiem: gdzieś ona błądzi i mnie szuka wszędzie — tam, gdzie już mnie nie ma, tam, gdzie już mnie nie będzie. Niechby przybiegła, rozkwitła, rozśmiała się: “Żyj!” I uroniła kroplę światła w czarny kielich wdowy. * * * Wszyscy zapomnieli o mnie. Śpi w bufecie wódka. Śpi walizka pokornie — bo jaka tam podróż?! I nikt nie napisze. I nikt nie zadzwoni. Zaczarowana cisza. Zaklęta strefa. Ja sama już o sobie zapominam po trochu. Dożyję już jakoś. Przeżyję ile się da. Napłaczę się do woli pod ptasie ćwierkanie. Bo przenikliwa jesień. Bo Koniec Pokolenia… * * * Zielona świeca w miedzianym świeczniku. I cyklamen w czerwonej doniczce. O ileż ja poznałam na swoim wieku pięknej zimowej bezsenności! Swoją winę odkupił Morfeusz tym, że włączał nokturny i preludia. I nalewał w kielich mój grzaniec, lecząc bezsenność i przeziębienia. O złota bezsenności poetek! Wino. Zielona świeca. Mandarynki. Patrzył Bóg na ziemię z niebios, jak bezdomne dziecko na lśniącą witrynę. Teraz i ja już, wygnana stamtąd, pod okienkiem młodości żebram. Zielona świeca… Srebrna zamieć… Patrzę i płaczę… * * * Kijowskie palisady — luksusy biedoty. Astry i winogrona, szałwie i koty. Ciepłe balkony w kwiatach — zacisze pospólstwa. W cichym słońcu lata śpi na balkonie pudel. Jutro — zwykły dzień powszedni. Ugotujemy barszczyk dobry. My niebogaci ludzie, więc i śpimy bezchmurnie. Wiatr poruszy firankę — gwiazdy do pokoju prysną. Radosnym będzie ranek. Zacisznym będzie zmierzch. Będziemy siedzieć do późna, cisi i niezawiśli. I nie szkoda, że w fotelu we dwoje z pudlem ciasno. Astry, pelargonie, kanny oddychają coraz bardziej upajająco. Żyć by tak wiekami. Boże, kochaj nas, grzesznych! * * * Sprowadzę kocisko czarne. Mleczka mu naleję. I zapomnę wszystkie wczoraj. I dzienniki spalę. Dzień leniwy się udał. Wiersz naiwny napisał się. W tym dniu, na samym dnie, zatonęłam ja, jak łódź. Bóg z nimi, tymi wczoraj. A czy były one, czy nie? Już zegar bije dziesiątą. Dobranoc, trzeba spać. Przejrzę tomik Sartre’a. I zasnę w lekkiej łodzi. Mówią: rano będzie jutro. Może kłamią. Może i nie. Letnikowanie, zimowanie. Ciche szczęście dożywania. * * * Gwiazdy, jak ludzie — dumni, nieostrożni. To i spadają z Bożej ręki. Jedna stoczyła się — ja i dotąd płaczę Łzami, płonącymi, jak gwiazdy. Okienko na wieży zaświeciło, Jakby chciało pocieszyć mnie: powiada, stoczyła się gwiazda — to i stoczyła się. Ślizgnie się w chryzantemę i zaśnie. Nie ufaj głosowi żalu — ona syrena, a nie jasna Solveig. Postaw na kuchence czajnik błękitny i ożyw swoją starą solfę. Wspomnij sonatę radości, zagraj tak gwiezdnie, żeby Kijów rozświetlił się. I każdy dziedziniec przez sploty bram opowiadał nam bajkę o dzieciństwie. MODLITWA Na oknie kwiatowy gąszcz. I modlę się w noce bezsenne: niech chroni Pan moją cichą starość, kołysząc pięknością. Za szybami zimowy zmierzch. Trochę uciszyła się zamieć. Niech chroni Pan moją jasną istotę, żeby jej nikt nie zdmuchnął. Usiądę w fotelu, przywołam rymy. A Pan w swoim miłosierdziu niech stoi przy oknie, niech stoi za drzwiami i pilnuje mnie od śmierci. Zakończyła się “Symfonia pożegnalna”. Ależ, Panie, stój na straży. Bo ostatniej nuty piękna agonia jeszcze brzmi… Zachowaj ją, Boże!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
trzy słowa — T. Szewczenki, I. Franki, Łesi Ukrainki, O. Olesia, J. Szhoholiewa, I. Ohijenki, Bohdana Ihora Antonycza, B. Łepkoho widzimy utwory współczesnych: L. Kostenko, J. Swerstuka, W. Herasymjuka, I. Małkowycza, I. Pawluka, D. Czerednyczenki, S. Szewczenki, W. Dowżyka, O. Mamchycz oraz innych autorów. Zbiór wydrukowano w wydawnictwie „Aspekt-polihraf” w Niżynie dzięki wsparciu finansowemu bobrowickiego oddziału towarzystwa „Czernihowskie ziemiaństwo” w Kijowie (kierownik A. Pinczuk) oraz za błogosławieństwem proboszcza cerkwi Zwiastowania Matki Bożej przy uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska” ihumena Bohdana. * * * Święcili paschę kwiatem czereśni — czereśnia na Wielkanoc rozkwitła, i tchnieniem, płatkiem spowitym, kołysała zapach świec... Nie wczesna mgła, a noc, przeszyta kołem świec, została. W ciemności wokół cerkwi — koło świec. Za nimi nas nie widać — jakbyśmy się schowali. My rzadko schodzimy z rodowych stuleci. My świece wyciągnęliśmy z ciemności i grzejemy wargi kwiatem czereśniowym, niewidzialni nad mogiłami pod niebem... A świece płoną do chrypki, za ręce się wziąwszy: wyrwać się, uciec! Lecz już świta kwiatem czereśniowym. Czereśnio:siostro, paschę poświęć. Wasyl HERASYMJUK WIELKANOC W niebie Otworzyła się Brama złota — Potoczyła się pisanka święta Z przechodnich kwiatów przechodni kwiat Ogrzewa łaską Wielkanocny świat. Ciągną się do niego z ciepłej ziemi Złote mniszki, przebiśniegi małe. Już i ziemia, jak pisanka, I dzwon aż do niebios Zwiastuje radośnie, Że Chrystus Zmartwychwstał! Nadija HUMENIUK
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen Swerstiuk — znany pisarz, krytyk, literaturoznawca, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Badacz twórczości Tarasa Szewczenki, Mykoły Hohola, Ołeksandra Dowżenki. Redaktor naczelny gazety „Nasza wira”. Tematem naszej rozmowy jest rola edukacyjna pisarza, odwołanie do Prawa Bożego w jego życiu i twórczości.
— Jewhenie Ołeksandrowyczu, jakie znaczenie, Pana zdaniem, odgrywa wiara i moralność w twórczości klasyków oraz współczesnych pisarzy? — W różnych czasach literatura w różny sposób wpływała na człowieka. Być może był czas, kiedy literatura piękna miała decydującą siłę, zwłaszcza dla uczniów — wtedy, gdy nie było żadnego innego pokarmu poza literaturą. Zastałem jeszcze ten okres, kiedy czytanie książek kształtowało człowieka. Jednak nawet wtedy dotyczyło to mniejszości — nawet prymusów w szkole średniej, nie mówiąc już o uczniach słabych. Ta funkcja pozostaje — funkcja terapii duchowej, przywracania normalnej żywotności człowieka, którą psują złe wpływy i stresy. W życiu jest więcej złych wpływów niż dobrych. Myślę, że literatura powinna również teraz pełnić rolę moralnego oczyszczenia. Badając twórczość wielkich poetów — Tarasa Szewczenki, Mykoły Hoholа, przekonałem się, że stawiali oni przed sobą wielkie, nieosiągalne zadania. Hohol pragnął nawrócić ludzi do Prawa Bożego, do prawdziwej wiary. Szewczenko w istocie stawiał to samo zadanie. Opanowali oni takie środki wpływu, jakich przed nimi nie miał żaden z poetów. Mieli kolosalny wpływ na ludzi różnych pokoleń i rzeczywiście nawracali do duchowości. Wśród wielu panuje przekonanie, że literatura to jedno, a życie duchowe, religijne — zupełnie co innego. W rzeczywistości wielcy poeci i pisarze stawali się wielkimi właśnie dlatego, że byli duchowi i czerpali mądrość oraz energię intelektualną z Pisma Świętego. Jeśli mówić o literaturze rosyjskiej właśnie w kontekście duchowości, to zapoczątkował ją prawdziwie Hohol. Na jego gruncie wyrośli Fiodor Dostojewski i w znacznej mierze Lew Tołstoj. Kolosalny wpływ właśnie czynnika duchowego na poziom literatury, w tym na poziom intelektualny, wielokrotnie podkreślali zarówno Hohol, jak i Dostojewski. Ukraińska tradycja literacka to tradycja religijna. Prawie wszyscy poprzednicy Szewczenki byli wierzący. Ale nie chodzi tylko o religijność, lecz o to, by wszystkie swoje maksymy moralne i zasady budować na fundamentach Prawa Bożego, stawiać to na pierwszym miejscu. W tym sensie pierwszym w literaturze ukraińskiej pojawił się Szewczenko, który przyjął ten maksymalizm i rozpoczął nową drogę w literaturze. — Wielkie znaczenie dla utrwalenia moralności mają media. Nasza przestrzeń informacyjna jest niezwykle zaśmiecona, brudna. Czy państwo nie może jej jakoś uporządkować? — Być może w pewnym, gorszym znaczeniu, może ona kierować polityczną przestrzenią informacyjną, tak jak dzieje się to w Rosji. Przy istnieniu prywatnych mediów przestrzeń informacyjna jest problematyczna. Bardzo wiele zależy od konkretnego człowieka, od każdego, kto pracuje w prasie, radiu, telewizji. Dziennikarz zaprasza albo ludzi pozytywnych, tych, którzy mogą nastrajać na pewien duchowy ton, albo tych, którzy nie mają nic w duszy i niosą niszczycielskie pierwiastki. Widzimy całkowitą nieodpowiedzialność, ludzie są zagubieni, dlatego dopuszczają do prasy rzeczy, których wcale nie warto upubliczniać. Mnie na przykład bardzo zdziwiła publikacja tak zwanej poezji W. Cybulki w czasopiśmie „Kurier Krywbasa”, które wydaje się przyzwoitym wydawnictwem, choć niedbale redagowanym. Sam może nie natrafiłbym na nią, ale pokazał mi ten wybór Wasyl Herasymiuk, który zawahał się, czy można po tym dawać do tego czasopisma swoje wiersze. Przeczytałem i zobaczyłem, że w literaturze jest to, co można zaliczyć do kategorii śmieci, na dodatek trujących. To nie jest po prostu ateizm, do którego można odnosić się tolerancyjnie, a brudne bluźnierstwo. I to nazywa się poezją? To powiedzcie, od kogo to zależy? Takie rzeczy nie powinny być drukowane. Każdy redaktor ma w duszy pewien filtr. My przecież tylko tym się zajmujemy, że coś odcedzamy, a coś przyjmujemy. A wielu ludzi nie ma żadnych filtrów. Tak redaktorzy faktycznie stają się współuczestnikami demoralizacji. Myślę, że każdemu z pisarzy trzeba stawiać pytanie, które stawiał Hohol: „Czego chcecie osiągnąć? Co siejecie?”. Rozmowy o tym, że literatura nie ma celu, że jest wolna — to po prostu gadanie człowieka, który nie umie myśleć. Kiedy człowiek wychodzi orać i zamierza siać, wie, po co to robi. — Zatem uważa Pan, że za obecną sytuację odpowiadamy wszyscy? — Wpływ na środowisko ma każdy z nas, niezależnie od tego, jakie miejsce zajmuje w hierarchii społecznej. Niekoniecznie musi to być pracownik pióra, niekoniecznie człowiek wpływowy. Każdy przechodzień albo zbiera śmieci, albo śmieci. Brakuje nam tej duchowej energii, by zamiast skarżyć się na ciemność, każdy niósł swoją świecę i przyczyniał się do oczyszczenia. To główny problem naszej przestrzeni politycznej. Daj nam teraz prezydenta Cezara czy Napoleona — w obecnej zaśmieconej przestrzeni wyśmieją go i wygwiżdżą, on sam nic nie zmieni. Każdy odcinek naszego życia wymaga oczyszczenia. Ponieważ pracujemy w literaturze, musimy przypominać elementarne prawdy, inicjować i wytrwale podążać w tym kierunku. Trzeba dawać pozytywny przykład, bo wychowanie to naśladowanie kogoś. Każdy powinien uświadamiać sobie, że ktoś może go naśladować. Tworzymy swój obraz każdego dnia. Kiedy pojawiają się nowe nazwiska, publikacje, ludzie od razu zauważają. Wszystko, co dobre i pozytywne, to norma. Tej normy nie ma dzisiaj dlatego, że zgubiliśmy tradycje. To musi być ciągła linia rozwoju, srebrna nić, która biegnie od pokolenia do pokolenia. Przez wszystkie katastrofy, które wydarzyły się w ciągu XX wieku, ocalały te nazwiska, które trzymały się tej srebrnej nici. Te, które się nie trzymały — zgasły. Nie zostały wybrane do tego zasobu kulturowego, który jest nam potrzebny na ziarno. W naszych czasach takiego chaosu wielu młodym wydaje się, że obecnie już nie działają prawa, które działały w dawnych czasach, że obecnie są inne zasady, wartości. Ale prawdziwe wartości nigdy się nie zmieniały, tylko zmieniały postać. Tak samo, jak zdrowe odżywianie i dobre leczenie, mimo zmian stylu życia i klimatu, pozostaje tym samym. Fizyczne odczuwamy bardzo dobrze, a w sferze duchowej ludzie często skłonni są podążać z wiatrem. Ciekawe przemyślenia wyraził Hohol w jednej z dygresji lirycznych w rozdziale o kapitanie Kopiejkinie. Każde pokolenie wymyśla nowe miraże, nowych idoli i wyrzeka się tej jasnej drogi, która prowadzi do jasnego celu. Potem przemyśliwuje swoją drogę i myśli: nawet dziecku zrozumiałe, że tam nie trzeba było iść — to złudzenie, oszustwo, biesy kręcą. Przychodzi następne pokolenie i znów próbuje bocznymi drogami iść do zgubnego dołu. Na wartościach duchowych trzyma się i będzie trzymać człowiek. Kiedy chcemy mieć dobrą perspektywę, musimy zrozumieć, w czym sami jesteśmy winni. Trzeba odnosić się odpowiedzialnie do swojego wyboru. Aby stworzyć normalne życie, trzeba ustanowić pewien poziom szacunku i szacunku do samego siebie. Myśleć nie o NATO, rurze gazowej, języku rosyjskim. Wybierać porządnych ludzi, a nie tych, którzy obiecują koniunkturalne rzeczy polityczne. Mamy to, co sami wybraliśmy. — Nasi czytelnicy to duchowi, moralni, rozsądni ludzie. Co poradzi im Pan w dniach Wielkanocnych? — Człowiek powinien czekać na święto i tworzyć święto wokół siebie, niezależnie od tego, jaki jest otaczający świat. W swoim małym kręgu, gdzie macie pewien wpływ, utrwalajcie sprawiedliwość, jak pszczółki, kontynuujcie proces oczyszczenia. Takich ludzi jest wielu, wszyscy razem poprawimy życie.
Rozmawiała Nadija KYRIAN
Nina HNATIUK
Jasne święto Wielkanocy znalazło swoje odzwierciedlenie nie tylko w obrazach, ludowym hafcie, pisankarstwie, ale także w literaturze, w szczególności w poezji. Opracowująca zbiór Nadija Danyłewśka oraz redaktor tomu „Wielkanoc w ukraińskiej poezji” Mykoła Tkacz zebrali wiersze wielu pokoleń ukraińskich poetów, stworzone na przestrzeni trzech stuleci. Temat Wielkanocy jest tu wielopłaszczyznowy: dla jednych to męki Chrystusa, Jego ukrzyżowanie, dla innych — Jego jasne Zmartwychwstanie, triumf ducha i wiary, a także piękno i tajemnica ludowych zwyczajów i obrzędów. Obok wierszy klasyków ukraińskiej literatury, znanych mistrzów. CHRYSTUS ZMARTWYCHWSTAŁ! Chrystus Zmartwychwstał, a wraz z Nim zmartwychwstanie Pańska prawda na ziemi, I wszystko święte, i wszystko niebieskie Zagra gwiazdami w mgle. Chrystus Zmartwychwstał, i zwycięstwo Dobra nad złem ogniem zabłyśnie, I poniesie się duch do Boga W królestwo gwiezdne bezkresne. Chrystus Zmartwychwstał, a wraz z Nim powstanie I prawdziwa Cerkiew w sile i chwale — I ona odrodzi wszystko ukochane, I zginą podstępy przewrotne! Iwan OHIIENKO (metropolita Iłarion) * * * Jezus Chrystus ukrzyżowany był nie raz. Tam, na Golgocie, to było po raz pierwszy. Umarł od śmierci, może — od zniewag, i za życiem nie żałował, umierając. A potem ukrzyżowali na płótnie, w marmurze, w gipsie i w granicie. A potem ukrzyżowali go we mnie, i ukrzyżowali na całym białym świecie. I ciało zjedli, krwią popili. Jeszcze rok, czy dwa, czy dziesięć, czy na wieki? I sprzedawali obraz spod lady, i nie dają umrzeć człowiekowi. Dokąd pójdę? Dokąd teraz pójdę? Gdzie na ziemi ziemia obiecana? Koszary w ogrodzie Getsemani, I wszystkie narody — jak otwarta rana... Lina KOSTENKO
Tłumaczenie maszynowe
Właśnie otrzymałem książkę — dar od zasłużonego nauczyciela Iwana Horodyncia z mojej rodzinnej ziemi drabowskiej. Na ciemnobrązowym tle białymi literami widnieje tytuł „Wojna przeciwko własnemu narodowi”. A ponad napisem — zakrwawiony kłos. Wymowny symbol. Kłuje w serce. A opowiedziane stokrotnie potęguje ból: „…tylko w jednej wsi Bezpalcze na Czerkaszczyźnie w okresie Hołodomoru 1932—1933 lat zmarło 866 osób, w tym 348 dzieci”. Świadectwa 126 naocznych świadków. Dokumentalne potwierdzenia. Straszliwy martyrologium — lista ofiar Ludobójstwa. Po chrześcijańsku uczczono zamęczonych. Uwieczniono imiona, których niech dotyka pamięć nowych pokoleń. Lecz nie omija to także tych, których życia przedwcześnie przerwały masowe represje w latach 20—30. ubiegłego wieku oraz przez dziesięciolecia później. „Po Hołodomorze 1932—1933 lat Stalin i jego poplecznicy rozpętali »walkę« przeciwko tak zwanemu ukraińskiemu burżuazyjnemu nacjonalizmowi… Wykorzeniano i niszczono kwiat ukraińskiego narodu”. Dla I. Horodyncia to nie ogólne słowa, a lata niestrudzonych poszukiwań prawdy. W podsumowaniu — szczere słowo o wybitnym ukraińskim artyście, „bojczukiście” Iwanie Padałce, który urodził się w 1894 roku w sąsiedniej wsi Żornoklowy. Wspomnijmy niezapomnianego artystę z okazji 115. rocznicy jego urodzin. Wadym PEPA, członek NSPU. Rodzina była duża — 10 osób. Ojciec Iwan Hryhorowycz Padałka, wywodzący się z kozaków, miał 8 dziesięcin ziemi, był piśmiennym człowiekiem i bardzo lubił czytać. Zauważył zdolności syna i z pomocą miejscowego ziemianina Lisanewycza oddał go do szkoły artystyczno-przemysłowej im. M. Gogola w Mirgorodzie. Cierpiąc niedostatek, musiał sprzedać część ziemi. Potem Iwan kontynuował naukę w Kijowskiej Szkole Artystycznej. W 1917 roku wstąpił do Ukraińskiej Akademii Sztuk w Kijowie. Uczył się w pracowni profesora M. Bojczuka. O swoim nauczycielu ciepło wypowiadał się w „Autointerview”: „…Kiedy dopiero zaczynałem poważnie uczyć się sztuk pięknych, w mojej wyobraźni nosiły się cudowne obrazy płaszczyzn, wypełnionych takimi pięknymi obrazami, jak ten dywan, którym moja matka nakrywała stół na święta Bożego Narodzenia i Wielkanocy. — A gdzież nauczył się pan robić tak, jak teraz? — U profesora Bojczuka”. Po ukończeniu Akademii w 1920 r. pracował jako wykładowca w Mirgorodzkim Technikum Artystyczno-Ceramicznym im. M. Gogola, później w Meżyhirskim, a od 1925 r. — w Charkowskim Technikum Artystyczno-Ceramicznym, które potem zostało zreorganizowane w instytut artystyczno-przemysłowy. W 1934 roku utalentowanego mistrza, znawcę tajemnic sztuk pięknych przeniesiono do Kijowskiego Instytutu Artystycznego. Zapisał się jako wspaniały pedagog i wychowawca. Jego imię było już dobrze znane nie tylko na Ukrainie, ale i daleko poza jej granicami. Dzieła artystyczne eksponowano na wystawach w Kijowie, Charkowie i wielu innych miastach Ukrainy, w Moskwie, Leningradzie, Erywaniu, a także na międzynarodowych wystawach we wszystkich stolicach Europy. Gazeta „Komunist” 19 maja 1930 r. donosiła: „Niedawno odbyła się w Sztokholmie wielka wystawa sztuki radzieckiej. Z ukraińskiego działu prawie wszystkie eksponaty wyprzedano, w szczególności dzieła graficzne Kasijana, Padałki, Dowhania, Nałepynśkiej-Bojczuk i innych”. Uzyskaną walutę ówczesna autorytarna władza wykorzystywała na zakup sprzętu technicznego dla przeprowadzenia industrializacji. Dobra kultury ukraińskiego narodu na zawsze osiadały w muzeach krajów zagranicznych oraz w prywatnych kolekcjach. W latach 1933—1935 Padałka, Pawłenko, Sedlar i Bojczuk brali udział w malowidłach Teatru Czerwonozawodzkiego w Charkowie. Ależ przejawy świadomości narodowej w sztuce wszelkimi sposobami tłumiła władza komunistyczna. Uprzedzona krytyka nabierała złośliwych obrotów, przeradzała się w zwierzęce szczucie. Na pierwszą republikańską wystawę sztuki ludowej I. Padałka namalował dywany „Jabłoń” oraz „W. I. Lenin”. Utkały je tkaczki ze wsi Skobci na Kijowszczyźnie Natalia Wowk, Maria Szczur oraz Hanna Sawisko. Obie prace eksponowano w Kijowie, Moskwie, Leningradzie. Lecz to nie uratowało autora. 30 września 1936 r. został aresztowany. Tego samego roku, 25 listopada, trafił za kraty Mychajło Bojczuk, następnego dnia — Wasyl Sedlar, a za nimi — Kyryło Hwozdyk. Żonę profesora, Sofiję Nałepynśką-Bojczuk, organy NKWD wtrąciły do więzienia 12 czerwca 1937 r. W czwartym numerze czasopisma „Maljarstwo” z 1937 r. zaślepieni rasistowską nienawiścią słowianofoby postawili krzyżyk na szkole artystycznej M. Bojczuka: „Przecież tylko wskutek osłabienia bolszewickiej czujności bezpośredni agenci faszyzmu (jakże to współbrzmi z tego samego pokroju dzisiejszymi wybrykami wciąż żywych ksenofobów — Aut.). Bojczuk, Sedlar, Padałka mogli przez wiele lat prowadzić swoją zbrodniczą pracę dywersantów i szpiegów, ukrywając się pod maską radzieckich artystów. Ci podli wrogowie nie zostali wykryci przez samą społeczność artystyczną i komitet organizacyjny Związku Radzieckich Artystów, dopóki organy dyktatury proletariackiej nie złapały ich na gorącym uczynku… Prawda, już dawno uznano, że bojczukizm — re- Iwan Padałka. „Fotograf”. 1927 r.
zjawisko akcyjne w ukraińskiej sztuce”. Szybki sąd w sprawie o przynależność do organizacji kontrrewolucyjnej odbył się 13 lipca 1937 r. Tego samego dnia trzech pobratymców rozstrzelano w Kijowie. Tutaj też skazano na najwyższy wymiar kary i 11 grudnia 1937 r. stracono Sofiję Nałepynśką-Bojczuk. Żony Iwana Padałki, Marii Paśko, kaci, upiwszy się krwią, przez jakiś czas nie ruszali. Trudno czytać jej wspomnienia: “Zebrałam się i pojechałam do Kijowa. Przyszłam do NKWD, w tym czasie mieściło się ono przy ulicy Instytuckiej, jeśli się nie mylę, otrzymałam przepustkę i zaprowadzono mnie do pokoju, gdzie siedzieli śledczy oraz Iwan Iwanowycz. Zobaczyłam go bardzo bladego, chudego, oczy głęboko zapadły, zwątpiłam — on i nie on. Tak bardzo się zmienił — z całych sił starałam się trzymać, żeby nie zaryczeć na cały głos. Śledczy nie pozwolił mi podejść blisko i przywitać się z mężem. Widziałam, jakiego wysiłku kosztowało go zachowanie zewnętrznego spokoju. Starał się nawet uśmiechnąć i zażartować. Zapytał: “No, jak tam nasz synek Jewhen? Jak jego nauka?” A ja nie mogłam odpowiedzieć nic sensownego. Cały czas płakałam. Przywiozłam mu bieliznę, a on prosił o tytoń. Nie miałam przy sobie papierosów. …Po 10 minutach śledczy surowo powiedział: “Swidanije okonczeno!” Podeszłam do Iwana bliżej, żeby się pożegnać… Iwan powiedział: “To nasze ostatnie widzenie z tobą, Marijeczko, na wieki ostatnie!” — Nie! Nie! — krzyczałam”. Z czasem nadeszło zawiadomienie, że Padałkę wyślą na Północ. “Kupiłam na bazarze kożuch, walonki i zawiozłam do Kijowa, ale ten sam śledczy oświadczył mi: “Ich już wysłali”. Po niezliczonych zwracaniach się do odpowiednich instancji udało mi się otrzymać kopie morderczych dokumentów. Jako przestroga dla nowych pokoleń, przechowywane są one pod szkłem w muzeum krajoznawczym wsi Bezpalcze. Szatańskiego wyklucia — “Prigowor”: “Wojennoja kollegija Wierchownogo Suda Sojuza SSSR w sostawie: Priedsiedatielstwujuszczego Diwwojenjurista N. M. Ryczkowa, członow: Brigadwojenjuristow I. M. Zarjanowa i A. F. Kozłowskogo pri siekrietarie Wojennom juristie 3 ranga N. V. Kozłowie w zakrytom sudiebnom zasiedanii… ustanowleno winownost Padałki w tom, czto on s… goda (nieważne, z którego — Aut.) jawlalsja aktiwnym uczastnikom nacionalisticzeskoj faszistskoj i tierroristiczeskoj organizacii… i sistiematiczeski prowodił sriedi mołodieży nacionalisticzeskuju propagandu… k wysszej mierie nakazanija — rasstrietu s konfiskaciej wsiego licznoje jemu prinadlieżaszego imuszczestwa… obżałowaniju nie podlieżyt… podlieżyt niemiedlennomu ispołnieniju…” Nadeszła kolej i na żonę straconego. Dzięki niech będą losowi choć za to, że cierpiąca po wszystkich zadanych mękach miała możliwość upublicznić bolesne świadectwa. W noc na 4 października “do mieszkania weszło dwóch funkcjonariuszy NKWD, komendant domu “Słowo” i strażnik. Funkcjonariusz NKWD, młodszy wiekiem, zachowywał się grubiańsko i bezczelnie… Oboje bardzo kochaliśmy książki. Mieliśmy wiele cennych książek, w tamtym momencie ich stos leżał na stole. “Młodszy” podszedł do stołu i ręką chciał zmieść książki na podłogę, podskoczyłam do stołu, zasłoniłam sobą książki i krzyknęłam: “Co wy robicie?” Tak przeszkodziłam mu zrzucić książki na podłogę. Po tym pokazał mi nakaz rewizji mieszkania i mojego aresztowania. Kiedy zaczęto wyprowadzać mnie z mieszkania, pochyliłam się do synka, żeby się pożegnać, a Jewhenko (miał wtedy 14 lat) szepcze mi: “Mamo, boję się sam zostawać w mieszkaniu”. Ostatni raz pocałowałam synka na pożegnanie i powiedziałam: “Cóż ja zrobię, synku… Żegnaj!” W tych chwilach ostatni raz widziałam swojego syna”. Nie zgrzeszę przeciwko prawdzie, zauważając, że nie jeden z tych “młodszych” z satysfakcją otrzymuje teraz taką emeryturę, która nikomu z moich współmieszkańców nawet się nie śniła. A ponad wszystko sam oraz wychowani przez niego nie ukrywają takiej samej nienawiści do państwa ukraińskiego, z jaką w 37-ym kaci rzucali się na tych, którzy przejmowali się losem rodzinnej ziemi i jej udręczonego narodu. “Paśko Marii Jakowlewne — sodierżanije pod strażej w Charkowskoj tiurmie… Lejtnant Gosudarstw. Biezołasnosti Oczakowskij… Soglasien: st. lejtnant Gosudarstw. Biezołasnosti Simkowicz… Utwierżdaju: Kapitan Gosudarstw. Biezołasnosti Rejchman…” A bezbronne dziecko czwartego dnia zabrali funkcjonariusze NKWD, wywieźli tam, gdzie przetrzymywano dzieci represjonowanych. Wśród nieludzi z pagonami na kołnierzach było wielu chętnych, by zająć zwolnione mieszkanie i przywłaszczyć wszystko, co w nim za darmo wpadało w ręce. Dla tego chciwi byli gotowi powsadzać i powystrzelać połowę Charkowa. “Paśko-Padałko Jewgienij Iwanowicz, 1922 g. rożdienija… sdan w prijemnik-raspredielitiel CHOU NKWD, otkuda naprawlien w dietdom — gor. Kujbyszew… Naczalnik Adminchozotdiela CHOU NKWD — lejtnant Gosudarstwiennoj Biezołasnosti Kotlikow…” Taka ona — zgubna rzeczywistość pod piętą ciemiężycieli. “Z Charkowa wysłali mnie do tomskiego więzienia etapowego… Cały czas myślałam o synu, jak tam on sam… Pewnego razu, kiedy wyprowadzili nas na spacer, poszliśmy na szturm komendantury, tam znaleźliśmy wiele listów dla więźniów, których nam nie wydawano, wśród nich znalazłam dwa listy od Jewhena… To była ostatnia wieść od niego”. Z Tomska barką — na Kołymę. Magadan. Obóz dla kobiet, których mężowie zostali represjonowani. 2 600 osób. “Pracowałam w fabryce odzieżowej po 15—16 godzin na dobę, przez rok dwa dni wolne”. Lecz “praktycznie nawet tych dwóch dni wolnych w roku — nie było”. Ileż nie tylko ukraińskich istnień, ale i owoców ich niewolniczej pracy pozostawiono na nieprzebytych Kołymach, Mordowiach, Tiumeniach — od obrzeży aż po samą Moskwę. A stamtąd nas jeszcze do dziś próbują obdzierać, jak wiecznych poddanych dłużników. Ufnych. Bezbronnych. Oszukiwanych. Czego więcej — nie mam rozumu powiedzieć, choć siwizna już posrebrzyła głowę. Ostatni raz gorzko westchnę nad opowiedzianą przez piękną piękność, jaką widzę ją na cudem ocalałej fotografii, żonę przybysza z sąsiedniej z moją rodzinną wsi Żornoklowy. Młodym, pełnym jasnych nadziei poszedł on z malowniczego zakątka Ukrainy w szeroki świat. A wrócić było mu pisane bezgłośnym. Stanął przed ziomkami na wieki wieków skamieniałym. Godnie uczcili współmieszkańcy utalentowanego syna swojego wiśniowego kraju: uroczyście otworzyli pomnik na cześć stulecia od dnia urodzin niezapomnianego, przez katów nieoderwanego od rodzinnej ziemi. Ile sił trzeba było dołożyć, żeby otrzymać z Moskwy datowany na 20 kwietnia 1988 roku dokument z podpisem “Naczalnik siekrietariata Wojennoj kollegii Wierchownogo suda SSSR A. Nikonow”: “jawlalsja profiessorom żiwopisi Kijewskogo chudożestwiennogo instituta… był osużdion nieobosnowanno po sfalsificirowannym matieriałam… prigowor priwiedien w ispołnienije w tot że dień… Miesta zachoronienija nie fiksirowalis… Rieabilitirowan posmiertno…” A co z dywanem ze stołu wielkanocnego? Wypadałoby zapewnić, że jest on niezniszczalny. Jego symbolika — z głębi ukraińskiej duszy. A to przecież dusza rodu, który na tej ziemi od wieków, od pierwszego pojawienia się człowieka na obszarze, gdzie do dzisiaj etniczne ziemie ukraińskie. Rozkwit tej symboliki — z kultury trypolskiej, od której żaden pseudonaukowiec mojego narodu nie odłączy. Tylko trzeba wykrzesać całą, na jaką jesteśmy zdolni, siłę umysłową, żeby nie zginąć w okrutnej dolinie ziemskiej, a utwierdzać się godnie w wolnym kole narodów.
Iwan HORODYNEC, wieś Bezpalcze, rejon drabowski, obwód czerkaski.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Muzyczna społeczność uczciła 120. rocznicę urodzin wybitnego ukraińskiego mistrza Ołeksandra Kornijewskiego, którego współcześni nazywali “Stradivariusem bandury”. Szczególnie uroczyście obchodzono jubileusz na Czernihowszczyźnie, rodzinnej ziemi mistrza i udoskonaliciela dawnych instrumentów ludowych. W centrum obwodowym odbyły się odczyty naukowe. Jubileuszowe uroczystości miały miejsce we wsi Danyliwka w rejonie mieńskim, gdzie urodził się mistrz, a także w mieście Koriukiwka, gdzie przeżył większą część życia i gdzie zakończył swoją drogę. Los odmierzył mu aż 99 lat życia przepełnionego twórczym zapałem i licznymi próbami. Swoją pierwszą bandurę wykonał w 1906 roku, a łącznie wyszło ich spod jego ręki 180. Każda, jak małe dziecko, była droga mistrzowi. I pierwsza, wykonana dla utalentowanego ziomka, niewidomego bandurzysty Terentija Parchomenki z sąsiedniej wsi Wołoskiwci, i druga, i trzecia, wykonane dla tytana ukraińskiej muzyki Mykoły Łysenki, który postanowił otworzyć w zorganizowanej przez siebie szkole muzycznej klasę bandury. I te, które zrobił dla znanych całej Ukrainie kobzarzy. Jedną z bandur mistrz wykonał na prośbę Maksyma Rylskiego. Twórczością ziomka interesował się też Ołeksandr Dowżenko. Do historii naszej sztuki Ołeksandr Kornijewski wszedł także tym, że był nie tylko niedoścignionym mistrzem bandury, ale znacznie udoskonalił ten dawny instrument. Według jego metody bandury tworzy się do dziś. Szczytem twórczych poszukiwań była stworzona przez mistrza niemal w wieku 80 lat bandura-harfa, jak ją nazwał, — instrument, który łączył dwie bandury i akordeon. Ogólnie bandury Kornijewskiego grały wszędzie, gdzie mieszkali Ukraińcy, — od Kubania po Kazachstan i Daleki Wschód. Oprócz tego mistrz wytwarzał jeszcze wiele innych instrumentów strunowych — cymbały, mandoliny, harfy, liry, skrzypce. Ołeksandr Kornijewski sam był też dobrym kobzarzem-aranżerem. A jeszcze wiele robił dla zjednoczenia społeczności kobzarskiej. …W sierpniu 1937 roku Ołeksandra Kornijewskiego aresztowali funkcjonariusze NKWD. Podczas rewizji zabrali listy, fotografie, medal otrzymany za bandurę na Wszechrosyjskiej wystawie w 1913 roku. Bezsensowny, zdawałoby się, areszt znanego mistrza i muzyka w rzeczywistości całkowicie wpisywał się w przerażającą atmosferę początku masowego terroru, atmosferę tłumienia wszystkiego, co narodowe. Kornijewskiego jesienią skazano i wysłano na 10 lat na Syberię właśnie za wykonanie “kramolnego narodowego instrumentu”. I po zesłaniu jeszcze przez dziesięć lat nie pozwalano mu wrócić na Ukrainę. W tym czasie na los mistrza przypadła niejedna tragedia. Represjonowano jego syna, żona zginęła podczas spalenia Koriukiwki przez faszystów, a córka zmarła w oblężonym Leningradzie. Przeżywszy tak wiele, Ołeksandr Kornijewski do końca zajmował się twórczością. Utrzymywał kontakty z kobzarzami Ukrainy, zbierał u siebie w Koriukiwce instrumenty dla wymarzonego muzeum ukraińskiej bandury. Być może to marzenie spełni się choćby w naszych czasach. Póki co, w dniach jubileuszu w mieście otwarto muzeum wybitnego mistrza. STRUNY ZAWSZE WZYWAŁY DO WOLNOŚCI W kontynuacji tematu poprosiłem o podzielenie się przemyśleniami laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, artystę ludowego Ukrainy, znanego kobzarza-lirnika, ziomka-czernihowianina Wasyla NE CZEPĘ. — Panie Wasylu, sztuka kobzarska swoją miłością do wolności zawsze wywoływała nienawiść wszystkich reżimów kolonialnych, które panowały na Ukrainie. Wreszcie znajduje ona wsparcie ukraińskich władz. — Tak, a świadectwem tego jest niedawny Ukaz Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki o rozwoju i wsparciu sztuki bandury. Zgodnie z Ukazem, co roku odbywać się będzie festiwal sztuki bandurowej imienia Ostapa Weresaja, który będzie miał status międzynarodowy. Występować na nim będą Święto bandurzystów w Czernihowie Święto w Koriukiwce współcześni i autentyczni kobzarze, zespoły. Zwycięzcę honorować będą nagrodami prezydenckimi. W zeszłym roku w listopadzie w Operze Narodowej odbyło się wielkie ogólnoukraińskie święto kobzarskie, gdzie odczytano ten Ukaz, honorowano kobzarzy z całej Ukrainy, głowa państwa wręczała im nagrody, odznaczenia za zaszczytne tytuły. Jest już odpowiedni rozkaz o festiwalu w Ministerstwie Kultury i Turystyki. Zarządom obwodowym polecono aktywnie włączyć się w przeprowadzenie festiwalu, rozwój sztuki kobzarskiej w terenie. — Aktywnie włączyła się w wykonanie Ukazu Prezydenta także słynąca z kobzarskich tradycji Czernihowszczyzna. — Właśnie w tym nurcie przeprowadzono liczne uroczystości z okazji 120. rocznicy urodzin Ołeksandra Kornijewskiego, z którym wiele rozmawiałem w jego ostatnich latach. Faktycznym początkiem regionalnych wydarzeń Ogólnoukraińskiego festiwalu stało się święto bandurzystów w Czernihowie. Tutaj, w sali koncertowej szkoły muzycznej im. Wilkońskiego, która niedawno świętowała 100-lecie, odbył się koncert młodych bandurzystów. Proszę sobie wyobrazić: na scenie jednocześnie stu bandurzystów. — Wchodzi Pan w skład komitetu organizacyjnego festiwalu. Jakie kolejne akcje są planowane? — Następna będzie Sumszczyzna, potem przeprowadzimy święta bandurzystów w innych regionach. A na Sumszczyźnie włączamy się do państwowego programu obchodów 350-lecia bitwy pod Konotopem. Więc w czerwcu zapraszamy wszystkich do Konotopu. Bandurzyści i tam będą na pierwszym planie, jak zawsze w naszej historii. Przecież bandurzyści szli na przedzie, mówili ludziom prawdę, ślepi, otwierali oczy widzącym. Sztuka kobzarska — to bogactwo narodu naszego, które cały czas niszczono. Bo niszczono ukraiński etnos, jego pradawne tradycje, kulturę. A to kultura głęboka. W zeszłym roku obchodziliśmy 100-lecie odkrycia słynnego stanowiska Mezyńskiego człowieka pierwotnego. Więc tam jeszcze 15 tysięcy lat temu grano na ornamentowanych, pomalowanych instrumentach muzycznych. Świat, nawiasem mówiąc, o tym wie. Dopiero co aż w Polinezji wyszła książka, której autorzy — Maorys i Indianin — piszą o korzeniach swoich narodów, które są z Przyazowia. Na okładce książki — złoty tryzub. Trzeba wiedzieć o tym i nam, Ukraińcom. Materiały przygotował Petro ANTONENKO Zdjęcia Wiktora KOSZMALA Wasyl Neczepa W muzeum O. Kornijewskiego
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Od 8 do 13 kwietnia odbyły się Dni Polskiego Kina — retrospektywny pokaz filmów reżysera Krzysztofa Zanussiego, poświęcony jego siedemdziesięcioleciu. Wydarzenie wraz z Bohdanem Stupką oraz przedstawicielami instytucji artystycznych i kulturalnych otwierał jubilat, który odwiedza Ukrainę nie po raz pierwszy. W programie pokazów znalazły się zarówno wczesne prace mistrza, jak i współczesne obrazy. W szczególności odbyła się premiera filmu „Serce na dłoni”, w którym za główną rolę Bohdan Stupka na Trzecim Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Rzymie otrzymał honorową nagrodę — srebrnego Marka Aureliusza. Film „Serce na dłoni”, według słów autora, jest „antypostmodernistyczny”, przeznaczony, by stać się alternatywą dla tak zwanego kina masowego. Bohater filmu — Konstanty, niemłody oligarcha prowadzący hedonistyczny tryb życia, właściciel sieci supermarketów, nagle staje przed koniecznością przeszczepu serca. Jednak znalezienie dawcy, nawet dla człowieka bogatego, nie jest proste. W szpitalu spotyka chłopaka Stefana, który „studiował filozofię”, przez dobroć serca stracił pracę, rozstał się z dziewczyną i pogubił się w życiu. Natrętną ideą młodzieńca jest samobójstwo. Przez nieudaną próbę jego dokonania trafił do szpitala. Oligarcha, oczywiście, chce „pomóc” chłopakowi spełnić życzenie tak, aby zdrowe serce dawcy nie ucierpiało. Stefanowi stwarzają wszelkie warunki do komfortowego pożegnania się z życiem — osobisty asystent oligarchy spełnia wszystkie życzenia skazańca i stara się uchronić serce podopiecznego przed uszkodzeniami. Jednak, na ironię losu, asystent staje się ofiarą własnych starań — próbując popełnić... Nina HNATIUK Zdjęcie Ksenii HŁADYSZEWEJ „Gogol urodził się…” To nie tylko nazwa wystawy unikalnych prac graficznych Serhija Jakutowycza, która od 7 do 17 kwietnia eksponowana jest w Ukraińskim Domu w Kijowie. Genialnemu Gogolowi i jego bohaterom dał drugie narodzenie swoim natchnieniem, wyobraźnią i głębokim wniknięciem w tajemnice duszy i twórczości wielkiego pisarza nasz wybitny mistrz grafiki, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Serhij Jakutowycz. Od 1 do 8 kwietnia wystawę tych prac, poświęconą 200-leciu urodzin Mikołaja Gogola, pokazano w siedzibie UNESCO w Paryżu. A obecnie mają okazję zapoznać się z nią mieszkańcy i goście stolicy Ukrainy. Serhij Jakutowycz nie tylko ilustrował „Wieczory na хуtorze w pobliżu Dykanki”, „Mirgorod”, „Tarasa Bulbę”. Nad „Gogolem” artysta
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej Krzysztof Zanussi, Jerzy Onuch, Bohdan Stupka, Ołeh Kochan, w którym Konstantyn postanowił przeznaczyć pieniądze na badania filozoficzne, aby ostatecznie zniszczyć świat. Ten nurt filozoficzny Zanussi oskarża o relatywizację tradycyjnych wartości, mieszanie życiowych drogowskazów człowieka i z niecierpliwością czeka na jego upadek. Jeszcze jedna linia fabularna to obraz wolnego rynku, gdzie wszystko jest na sprzedaż, gdzie jedyną wartością jest złoto. Czyniąc młodego i perspektywicznego chłopaka dyrektorem supermarketu, reżyser ma nadzieję na możliwość istnienia rynku z „ludzką twarzą”, niezarażonego relatywizmem. Forma przypowieści, którą jest film „Serce na dłoni”, daje możliwość opowiedzenia historii o zwycięstwie dobra nad złem, sprowadzając sytuacje życiowe do poziomu metaforycznego. Najważniejsza w takiej perspektywie jest nadzieja pokładana w widzu, w to, że metafora jest w stanie urzeczywistnić się w konkretach ludzkiej egzystencji. z nieszczęśnikiem, sam ginie w katastrofie samochodowej, stając się długo wyczekiwanym dawcą dla swojego chlebodawcy. Otrzymawszy nowe serce, oligarcha niespodziewanie staje się dobry i troskliwy, postanawiając poświęcić życie dobroczynności, a chłopaka, do którego powróciła miłość, mianuje dyrektorem sklepu, w którym ten kiedyś pracował. Serce w filmie przeciwstawia się rozumowi: zbyt pewni siebie zarówno biedny, jak i bogaty tracą sens życia, nie mając nic świętego. Powrót serca – w sensie fizycznym czy w osobie ukochanej dziewczyny – daje obu szansę na stanie się wielkodusznymi. Filozofia, która straciła serce, zdaniem autora, skazana jest na zagładę. Taką filozofię reżyser nazywa postmodernizmem. W kadrze pojawia się nawet fragment wideowykładu założyciela dekonstrukcji Jacques’a Derridy, po usłyszeniu którego, jeszcze chory pracował przez pięć lat. Na początku 2003 roku pojawiły się ilustracje do „Tarasa Bulby”, które ukazały się jako osobne wydanie. Potem trwała ogromna praca nad ekranizacją tej powieści, w której główną rolę zagrał Bohdan Stupka, a reżyserem został Wołodymyr Bortko. Do ekranizacji tego światowej sławy dzieła artysta wykonał około tysiąca szkiców kostiumów, dekoracji, rozrysowań scen, charakteryzacji głównych bohaterów, rekwizytów. Twórca stworzył ilustracje do projektu „Gogol. Wszystkie powieści”, zrealizowanego przez wydawnictwo „Łybid”. Ponadto jest autorem ponad czterdziestu portretów wielkiego syna ukraińskiej ziemi. Wydaje się, że żaden wielki mistrz pędzla z takim natchnieniem i wyjątkowym oddaniem sił nie pracował nad uduchowieniem arcydzieł światowego geniusza. Choć przy okazji warto zaznaczyć, że ukraiński grafik znany jest także jako ilustrator dzieł W. Szekspira, A. Tołstoja, F. Dostojewskiego, A. Dumasa, F. Nietzschego itd. Otwierając wystawę, minister kultury i turystyki Ukrainy Wasyl Wowkun zauważył, że temat gogolowski w twórczości Serhija Jakutowycza to zjawisko unikalne. Jego wystawa w Paryżu przeszła z wielkim sukcesem. A teraz prace zachwycają, poruszają, skłaniają do refleksji nas. Serhij Jakutowycz był małomówny: „Dziękuję Gogolowi. Dziękuję Ukrainie. Dziękuję Bogu, że urodziłem się właśnie tutaj. Nie było to łatwe do zrobienia, ale jestem zadowolony, że udało się zrealizować swoje zamierzenia. Miejmy nadzieję i kochajmy!” Chodzimy po sali wystawowej, wpatrujemy się w twarze gogolowskich bohaterów, raz po raz podchodzimy do portretów jednego z najpopularniejszych i najbardziej tajemniczych klasyków, który należy zarówno do literatury ukraińskiej, jak i rosyjskiej. Artyście lekkim dotknięciem pióra do papieru udało się przekazać nie tylko czas i miejsce wydarzeń, ducha tamtej epoki, ale i, zdaje się, samo powietrze, tę przestrzeń, którą nazywa się makroświatem czy wszechświatem Gogola. Leonid TOMA, Charków Ukraiński teatr, w odróżnieniu od rosyjskiego, nadbałtyckiego, polskiego, jeszcze nawet nie zaczął się reformować. Paradoksalna sytuacja: „Titanic” – Związek Radziecki z odpowiednią ideologią w ładowniach dawno pogrążył się w mitologicznych głębinach historii. Unifikowany system kierownictwa teatralnego pozostał „na powierzchni”. Ministerstwo Kultury Ukrainy rzuca koła ratunkowe teatrom narodowym i z olimpijskim spokojem wpatruje się w pustą oceaniczną przestrzeń. Więc wydatki budżetowe są duże, a pensje w teatrach marne, nie ma możliwości wsparcia dramaturgii narodowej, przeprowadzenia potrzebnego manewru finansowego, wyznaczenia magistralnego kierunku pracy zespołu teatralnego. Mimo to Zaporoski Akademicki Ukraiński Teatr Muzyczno-Dramatyczny w ciągu ostatnich dwóch lat realizuje śmiały i ambitny projekt – tworzenie spektakli plenerowych „Taras Bulba” i „Kozak Mamaj”. Legendarna wyspa Chortyca staje się sceną, na której odbywa się widowisko sceniczne (po raz pierwszy w przestrzeni poradzieckiej). Zaporoski teatr ruszył do widzów, nie czekając na sprzyjające warunki. Jak w każdej wielkiej sprawie, było tu pewne ryzyko i dobrze uświadomił to sobie dyrektor teatru, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wałentyn Słoniow, inicjator projektu. Sukces nie przyszedł sam. Przedtem zaporoski teatr „zarezerwował” dla siebie całe grono absolwentów Charkowskiej Akademii Sztuki. Właśnie rekrut charkowskiej rezerwy Andrij Popudrenko wspaniale wykonał rolę Andrija w „Tarasie Bulbie” i Kozaka Mamaja w spektaklu pod tym samym tytułem. Spektakl plenerowy K. Karpenki, który wyreżyserował E. Hołowatiuk, to kontynuacja heroiczno-romantycznego tematu, który zawsze wyróżniał zaporoski teatr. Autorzy spektaklu nie poszli drogą powtarzania obrazu-symbolu Kozaka Mamaja o aryjskich korzeniach, który ma cechy zaporoskiego charakternika, „słonecznego strzelca”, siedzącego pod drzewem w pozycji „półlotosu”. Tworzą żywy obraz bytu narodu ukraińskiego tamtych czasów z realistycznie nakreślonymi postaciami i kolizjami. Dobrze odczytuje się kanwę fabularną. „Kozak Mamaj” – „duma teatralna”, którą wyprowadził na afisz teatru reżyser – zasłużony działacz sztuki Ukrainy Jewhen Hołowatiuk. Jego skłonność do symbolizmu i uogólnienia ujawnia się w tym widowisku teatralnym, które poprzedziła scena teatru. Wszystko to urzeczywistniło się w wersji telewizyjnej. Reżyser tak obraca „Magiczny kryształ”, że całkiem realistyczna fabuła nabiera siły uogólnienia, wyrasta do wysokości ludowej mitologii, która najlepiej objawiła się w dumach kobziarskich. Rodzeni bracia – obrońca i symbol ojczystej ziemi „Kozak Mamaj” i janczar – „Czarna krew” Delegat giną w walce ze sobą nawzajem. Tutaj można wspomnieć epos „Szahname”, kiedy niezwyciężony bohater Rustam ginie pokonany dopiero wtedy, gdy zły Diw rozrąbuje go na pół, a legendarny bohater zaczyna walczyć sam ze sobą. Reżyserowi i autorowi „Kozaka Mamaja” udało się znaleźć najważniejszy kontrapunkt, który podnosi realistyczny nurt widowiska teatralnego na wysokość katharsis. Reżyserowi i aktorom udało się uchwycić „szerokoformatowość” rozwijania akcji teatralnej na dużej przestrzeni, gdzie wszystko podporządkowane jest jednemu – skupieniu uwagi widza na punktach kontrapunktowych widowiska. I znamienne jest, że „Kozak Mamaj” kontynuuje zasygnalizowany w „Tarasie Bulbie” temat towarzystwa i zdrady, przecież brat Kozaka Mamaja służy poganom.
W ubiegłym roku na scenie zaporoskiej pojawiła się także „Noc majowa” Gogola — apoteoza poetyckiego postrzegania świata, jeszcze niepodzielonego na egzystencjalne „wyspy”, lecz całościowego, z jasną podstawą bytu. Muzyka jest częścią składową teatru. Odczuwali to już dawni Hellenowie, którzy nadali boginiom muzyki i tańca imiona Erato i Terpsychora. Scenografka Kateryna Słonowa, choć młoda, jest już znaną scenografką, owocnie współpracującą z Teatrem Zaporoskim. Jej wyrazisty romantyczno-awangardowy styl znalazł ucieleśnienie w wielu spektaklach teatru. Pracuje ona również w Kijowskiej pracowni filmu animacyjnego. Wyczucie nowości, wyrazista stylistyka — oto wizytówka utalentowanej artystki scenografki. Kateryna Słonowa bierze ten pierwokryształ, geometryczną formę, która staje się działającą substancją spektaklu. Ta forma nie tworzy życiowych skojarzeń, ale jest strukturą przestrzenną, która wyraża rytm i akcenty widowiska. Oryginalna scenografia, w której światło odgrywa rolę obrazotwórczą, bogactwo muzyki i plastyki, gdzie połączono różne style, ale nie eklektycznie, lecz w organicznym rozwoju — wszystko to pozwala przekazać gogolowską filozofię i estetykę. Jeszcze niedawno myśleliśmy, że świat został poznany. Jego głębia zniknęła z horyzontu. Rozciągała się wielka płaszczyzna. Nie stało wiecznych wartości, które otwierały perspektywy. Ale serce znów zapragnęło wiecznych prawd. I kiedy zagłębiasz się w atmosferę gogolowskiego świata, który pojawia się na scenie, rozumiesz, że nie wydarzenia przeszłości poruszają nasze serce, lecz symbole. Muzyka idealnie wyraża symbol. Przejście od potocznego realizmu do usłonecznionego symbolizmu nieuchronnie towarzyszy przebudzeniu ducha muzyki. Przypomnijmy Nietzschego: „Uwieńczcie bluszczem czoło wasze, weźcie w ręce tyrsy i nie dziwcie się, jeśli tygrysy i pantery położą się u waszych nóg… Musicie towarzyszyć dionizyjskiemu uroczystemu pochodowi z Indii”. Właśnie ten dionizyjski usłoneczniony duch panuje w spektaklu. Tematykę gogolowską dobrze przyswoili sobie zaporoscy artyści, jest to jeden ze składników głównego nurtu teatru, który przewiduje historyczną heroiczną romantykę, muzyczny awangardowy eksperyment i efektywną pracę „małej sceny”, gdzie z powodzeniem sprawdzają swoje siły młodzi reżyserzy, dramaturdzy i aktorzy. Wyraziście i oryginalnie wystawiono w Teatrze Zaporoskim „Rewizora” M. Gogola (reżyser-inscenizator A. Denysenko). Stylistyka spektaklu prowadzi nas do pierwotnej gogolowskiej redakcji utworu, a muzyczność, plastyka i polifonia pozwalają odnaleźć „złoty środek” między historyczną wiarygodnością a współczesnym odczytaniem. Nie ma wątpliwości, że teatr akademicki w obecnej postaci musi przejść reformowanie. I początki takiego reformowania można zobaczyć w działalności Zaporoskiego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia W. Mahara. Po pierwsze, jest to stworzenie całkowicie nowego gatunku — spektakli krajobrazowych, „teatru na powietrzu”, gdzie heroiczno-romantyczna tradycja teatru otrzymała nową jakość i estetykę. „Taras Bulba” i „Kozak Mamaj” stały się kamieniami milowymi dla całego ukraińskiego teatru. Po drugie, teatr znajduje siły, by opanowywać awangardowe widowisko melodyczno-plastyczne, co szczególnie wyraźnie objawiło się w „Tajemnicy stworzenia”. Po trzecie, Teatr Zaporoski, który zapoczątkował ogólnoukraiński festiwal teatrów akademickich, dąży do przerwania kręgu samoizolacji, znalezienia nowych form organizacyjnych procesu teatralnego. Teatr dąży do bycia pośrednikiem między głębokim zrozumieniem nielicznych a przeciętnym zrozumieniem większości. Zmiany sposobu wyrażania sztuki nie dokonują się od razu. Niełatwo przejść przełęcz i uwolnić od nawarstwień ducha teatru, odtworzyć na scenie jego irracjonalny szał. Ale właśnie na tym polega nadzadanie sztuki.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Witalij KOWALENKO, dziennikarz Ponad czterdzieści lat przechowuję ikonę z nadzieją, że w końcu zajmie ona swoje miejsce w rodzinnej cerkwi, którą trzeba odbudować. Rok 1917. Komunistyczno-bolszewicki przewrót w Imperium Rosyjskim, dokonany przez Lenina, dotarł do malowniczej wsi Jarosławiec w rejonie głuchowskim (obecnie królewieckim) w obwodzie sumskim (do 1939 roku obwód czernihowski). Jarosławiec słynie z tego, że znajdował się w nim majątek rodziny Koczubejów, w którego posiadłości istniała świetlica hetmana Iwana Mazepy. To tutaj córka Wasyla Koczubeja zakochała się w Iwanie Stepanowyczu Mazepie, a on w listach nazywał ją „różanym kwiatem”. Przy majątku początkowo istniała drewniana cerkiew. Z czasem, przebudowawszy ją na murowaną, nazwano ją na cześć Zwiastowania. Fotografii tego lokalnego zabytku nie widziałem. Liczę na to, że ktoś z mieszkańców wsi ją posiada i się odezwie. W 1934 roku cerkiew zburzyli komuniści. Jednego z niszczycieli o nazwisku Artiuch przygniotło na śmierć. Taka oto kara… Główna ikona tej świątyni znalazła miejsce w cmentarnej cerkwi św. Michała. Ikona została namalowana farbami olejnymi, autor jest nieznany. Na desce z dwóch połówek o wysokości 119 i szerokości 60 centymetrów przedstawiono Marię, która na kolanach w obecności archanioła Gabriela zwraca się z modlitwą do Boga. Malarstwo jest bardzo podobne do włoskiego, w wyraźnych, delikatnych tonach. I wszystko byłoby dobrze, gdyby nie spotkał jej cierpiętniczy los. W czasach niemieckiej okupacji wsi partyzanci-kowpakowcy obrali obraz za cel i w obecności parafian rozstrzelali go z karabinów. Mój dziadek Makar Andrijowycz Hryszczenko, artysta, zaniósł ją do domu i odrestaurował. Potem zwrócił cerkwi. W latach 60., przebywając u mamy Anny Makariwny na wakacjach, przechodziłem obok cerkwi (tam pochowani są dziadek i babcia, nawiasem mówiąc, kozaczka Tetiana Tytiwna (panieńskie nazwisko Szutenko), o czym świadczy starodawny paszport, który przechowuję), zobaczyłem wyrwane boczne drzwi. Wszedłem do pustego, pozbawionego ikon, a nawet ołtarza, na którym była zamocowana ta ikona, pomieszczenia. Dusza moja też opustoszała: jako mały chłopiec często bywałem (zwłaszcza podczas wojny) na nabożeństwach i lubiłem słuchać, jak z chóru rozbrzmiewał śpiew cerkiewnego chóru — „piwczoji”, a teraz hulał tam przeciąg. Zasmucony wychodziłem z cerkwi i nagle… u moich stóp zajaśniała od promieni słonecznych znajoma ikona. Była cała w pęknięciach. Podnosząc głowę, zobaczyłem tuż nad ikoną duży okrągły otwór. Deszcze zrobiły swoje. Ale gdzie byli ludzie, wiejscy ludzie?… Podniosłem ikonę i zaniosłem ją do domu mamy na zakątek Małej Horbaciwki — Samarę. Potem z mamą na tylnej stronie ikony dostrzegliśmy pięć otworów po kulach. Dziadek ich nie zamazał. Widocznie po to, żeby zobaczyli potomkowie. gdyby ktoś to zrobił. I nie cenią, nie zauważają unikalności rodzinnej wsi. Jarosławiec ma meteoryt, który wystaje z ziemi w uroczysku Suchy Las. Możliwe, że od upadku meteorytu las spłonął, od czego pochodzi nazwa — Suchy. Jest też grodzisko — w uroczysku Jandoła. Wspomina się o nim w kronikach Czernihowszczyzny, że jego początki sięgają czasów Rusi Kijowskiej, podobnie jak nazwa wsi od jednego z czernihowskich książąt Jarosława. Lecz niestety, nikogo, w tym Rady Rejonowej w Królewcu, historia wsi nie interesuje. I na prośby uczniów wiejskiej szkoły, by umieścić zebrane eksponaty w starodawnym budynku, nie odpowiadają. Oto nawet w przewodniku Serhija Udowyka „Wschodnia Ukraina” (Kijów: Wakler, 2007) informacji o wsi Jarosławiec nie podano. Widocznie na czyjeś życzenie tak trzeba. A ja pamiętam, jak piechur w czasie wojny, idąc w szyku, powiedział: „Ile przeszedłem, a tak pięknej wsi nigdzie nie widziałem”… Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny, na 3 miesiące — 12,36 hrywny, na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. 0 9 0 1 5 4 820095 780016 Szewczenki — 400 hrywien; Serhij Kucan (obwód czerkaski) — 350 hrywien; Olha Smazalowa — 200 hrywien; Mykoła Chymycz — 300 hrywien; Olha Sapo — 600 hrywien; Ulana Dżaman — 160 hrywien; Sasza Położynski (zespół TARTAK) — 1000 hrywien; Tetiana Ołeksandrowa (Połtawa) — 300 hrywien. Prosimy o włączenie się do tej świętej sprawy wszystkich nieobojętnych Ukraińców i jesteśmy bezgranicznie wdzięczni tym, którzy odpowiedzieli. Środki na pomnik Iwana Mazepy prosimy przesyłać: POOT „Proświta” Charkowski oddział obwodowy AKB „Ukrsocbank”, r/r 26005710001231 MFO 351016, kod EDRPOU 22527966 „Darowizna charytatywna na pomnik Iwana Mazepy” Imiona darczyńców zostaną wyryte na specjalnej tablicy. Telefony zjednoczenia obwodowego „Proświta” w Połtawie: 8-05322-7-31-45; 8-0532-56-41-45
Tłumaczenie maszynowe
Oficyna majątku Koczubejów. Marzec 2003 r. Ikonę wywiozłem do stolicy. Przekazałem do renowacji do Muzeum Historii Kijowa. Niestety, nie udało się jej w pełni odnowić, ale przedłużono życie ikony-męczennicy. Marzę o tym, że odezwą się ludzie i będą mogli odbudować we wsi Jarosławiec cerkiew Zwiastowania. A ikona, którą zwrócę, zajęłaby swoje miejsce w świątyni. Wtedy i wieś się odrodzi, nie będzie w tak żałosnym stanie, jak obecnie. Jarosławiec był znaczący i kwitnący w epoce kozackiej, ponieważ położony jest między Baturynem a Głuchowem. I dzisiaj park Koczubejowski z wyspą — nazywają go „Pański ogród” — może być obiektem zainteresowania w turystyce ekologicznej. Przykro, że miejscowa rada wiejska — zarówno z braku środków, jak i z braku inicjatywy — nie odnawia wsi. Powiedzmy, ocalały budynek Koczubejów — oficynę — można wyremontować i stworzyć wiejskie muzeum historyczno-krajoznawcze, dla którego eksponaty są. Lecz władza rozkłada ręce — oto Stan na 10 kwietnia zebrano 662 105 hrywien Zbiórka środków na budowę pomnika Wielkiego Hetmana Ukrainy Iwana Mazepy trwa. Do listy darczyńców (zob. prosvita.poltava.ua) dołączyli: deputowani ludowi Ukrainy Stanisław Dowhyj — 1000 hrywien oraz Arsenij Jaceniuk — 1000 hrywien; Petro Pshyk (USA) — 800 hrywien; Filonenko Wasyl Serhijowycz (Połtawa) — 100 hrywien; rodzina Brusniłowskich (Połtawa) — 200 hrywien; Hłupowa M. S. (Połtawa) — 25 hrywien; Denysko Tetiana (Połtawa) — 100 hrywien; Desniańska organizacja rejonowa KUN, m. Kijów — 500 hrywien; nazwisko niepodane przez „Ukrsibbank” — 30 hrywien; Hryń Andrij Anatolijowycz (Kijów) — 100 hrywien; studenci wydziału informatyki KNU im. Tarasa Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Wydział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Wydział korekty Ołena SZOULHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Ludmyła ILLENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301215 Nakład w kwietniu — 57500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny – Pawło MOWCZAN
Redaktor główny – Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwsza zastępczyni redaktora głównego – Nina HNATIUK, tel. 279-49-47
Zastępca redaktora głównego – Petro ANTONENKO, tel. 279-49-47
Zastępczyni redaktora głównego ds. produkcji – Natalia SKRYNNYK, tel./faks 278-01-30
Tłumaczenie maszynowe