Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №16 за 2009 рік

16 s. · 36 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Rytualne czarnobylomówienia

Petro Antonenko Co roku w kwietniu nasza władza znajduje szlachetny zapał do mówienia o Czarnobylu. Kolejne rocznice zobowiązują. Czas płynie jak rzeka, oto już dwudziesta trzecia. Okres jednego pokolenia: ci, którzy urodzili się w 1986 roku, sami już rodzą dzieci. A okres półrozpadu niektórych dziś już ze smutną sławą znanych nam pierwiastków chemicznych, niestety, jest znacznie dłuższy. I kolejne rocznice skłaniają do rozmowy o tym, co robić z tym, co już spadło, co jeszcze może spaść, jak żyć tym, na których spadło? Kolejne, można powiedzieć, rytualne rozmowy pod nazwą parlamentarne wysłuchania odbyły się w Radzie Najwyższej. Nazwa również jest znajoma: „Obecny stan i aktualne zadania przezwyciężania skutków katastrofy czarnobylskiej”. Leksykon aż do znudzenia znajomy: „obecny stan”, „aktualne zadania”. Nie będziemy jednak winić wyłącznie parlamentu; tym samym leksykonem i z tym samym skutkiem posługuje się także władza wykonawcza. A deputowani co? Przyszli, porozmawiali bez szczególnego podniecenia. Potem, jak to się przyjęło, to, co wypowiedziano, trzeba uporządkować i zatwierdzić jako uchwałę Rady Najwyższej. Warto zauważyć, że dość sprawnie pracował także właściwy komitet Rady Najwyższej, ten, który kiedyś był po prostu Czarnobylskim, a teraz to Komitet ds. polityki ekologicznej, korzystania z zasobów naturalnych i likwidacji skutków katastrofy czarnobylskiej. Czyli na osobny komitet Czarnobyl już „nie wystarcza”. Ale rzecz nie w strukturach — byłaby praca. Cóż, komitet sumiennie uogólnił „wysłuchania”. Tylko że w sprawie niektórych zgłoszonych problemów nie wiadomo, do kogo się zwrócić. Przeczytajmy projekt uchwały parlamentu dotyczącej wysłuchań, przygotowany przez komitet. Oto podstawowe stwierdzenie: „Budzi niepokój ograniczenie wysokości finansowania szeregu programów «czarnobylskich»”. Kto to właściwie ogranicza? Przyjrzyjmy się bliżej i zacznijmy od najważniejszego — zdrowia tych współobywateli, którzy ucierpieli w wyniku katastrofy. „W szczególności Ustawą Ukrainy «O budżecie państwa Ukrainy na 2009 rok» kilkukrotnie zmniejszono, w porównaniu z poprzednim rokiem, finansowanie kompleksowego zaopatrzenia medyczno-sanatoryjnego obywateli, którzy ucierpieli w wyniku katastrofy czarnobylskiej”. Kilkukrotnie! Wyżej nieco ironicznie użyto określenia „rytualne”, czyli szablonowe, niezmienne; te same stwierdzenia i zalecenia są przepisywane z roku na rok. Jednak tegoroczne czarnobylskie sentencje są bardziej oryginalne. Szkoda tylko, że ta oryginalność to także już „rytualne” kiwanie głową na finansowo-ekonomiczny „kryzys”. A wszystkie nowacje sprowadzają się do epitetów „zmniejszyć”, „skrócić” itp. Oto przykład: „Mimo wzrostu cen leków o ponad 70 procent finansowanie wydatków z budżetu państwa w bieżącym roku przewidziano na poziomie 2008 roku”. Ciekawa metoda oszczędzania budżetu, czym obecnie szczególnie zajmuje się nasza władza. Metoda „obcinania”, rzekomo bez cięć: liczba przecież ta sama co w zeszłym roku. A to, że za leki, które w zeszłym roku można było kupić za 100 hrywien, dziś trzeba zapłacić 170 — to już nieistotne… Jeśli „czarnobylec” będzie żył, to zasadne pytanie: gdzie dokładnie? Wszystkie uchwalone przez ponad 20 lat ustawy i programy wyraźnie deklarują państwową pomoc w uzyskaniu mieszkania dla poszkodowanych w wyniku katastrofy. Na początku 2009 roku w ewidencji mieszkaniowej figurowało 40 864 rodziny poszkodowanych przez Czarnobyl, w tym 10 568 rodzin inwalidów. Nawet gdyby utrzymało się przewidziane ustawą dotychczasowe finansowanie, ta kolejka zniknęłaby za około 50 lat. Władza postanowiła nie straszyć ludzi taką liczbą, dlatego „kryzysowa” nowacja na ten rok brzmi: „Jednocześnie Ustawą Ukrainy «O budżecie państwa Ukrainy na 2009 rok» w ogóle nie przewidziano finansowania programu budżetowego «Zapewnienie mieszkaniami obywateli, którzy ucierpieli w wyniku katastrofy czarnobylskiej»”. W ogóle nie przewidziano! Wygląda na to, że rekord cięć ustanowiono w odniesieniu do takiego problemu czarnobylskiego, jak monitoring radiologicznych skutków katastrofy, ochrona radiologiczna ludności, ekologiczne oczyszczanie skażonych terytoriów. Chodzi nie o 30-kilometrową strefę, lecz o znacznie większy obszar — o tysiące kilometrów kwadratowych, na których mieszkają setki tysięcy ludzi. To nasza ukraińska ziemia. I te terytoria trzeba badać, trzymać pod kontrolą, oczyszczać, co jest całkowicie realne przy należytym finansowaniu. Ale o czym mówić, skoro wydatki na tę ważną sprawę zmniejszono aż dziesięciokrotnie! W budżecie państwa Ukrainy na 2009 rok celowo zrobiono ogromne „dziury” w finansowaniu programów czarnobylskich. Ale do kogo zwraca się Rada Najwyższa Ukrainy, skoro to ona zaledwie niedawno uchwaliła ten budżet? Prawda, nie lepsze są też inne gałęzie władzy. Budżet do parlamentu przedłożył rząd. Po uchwaleniu podpisywał go Prezydent. Zatem razem starali się w rozwiązywaniu problemów czarnobylskich. Czy naprawdę trzeba na tym oszczędzać, nawet powołując się na kryzys? I czy „Zalecenia” (dlaczego nie polecenia?) dla parlamentu i rządu, które roją się od znajomych rytualnych terminów — „zwiększenie finansowania”, „dokonanie indeksacji”, „zwiększenie wielkości”, „zwrot kosztów” — nie pozostaną dobrymi intencjami? NIEZAPOMNIANI WIKTOR, ANATOLIJ, ORYSIA... 12–13 Z TWÓRCZEJ SPUŚCIZNY WIKTORA POŁOŻIJA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ani do praw, zasad, przepisów. Dotyczy to nie tylko katastrofy czarnobylskiej. Dlatego przyczyn i winowajców katastrofy jest całkiem sporo: zarówno w projekcie, jak i w niedbałym stosunku do porządku, do najsurowszych przepisów. Oto zdołaliśmy wtedy przestraszyć wybuchem nie tylko Europę, ale i całą ludzkość. Od powstałej nagle radiofobii tyle hałasu się podniosło! A ile było obietnic od najbogatszych krajów w sprawie pomocy finansowej na zamknięcie Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej! Tylko zamknijcie! I właśnie Czarnobyl, bo o nim wszyscy usłyszeli, ale przecież do dziś kilkadziesiąt bloków energetycznych czarnobylskiego typu spokojnie pracuje w rosyjskich elektrowniach jądrowych. Nie potrafię odpowiedzieć, dlaczego nie ma wobec nich tak kategorycznych pretensji, jak wobec bloków energetycznych stacji czarnobylskiej, których pracę zmuszono nas wstrzymać za ukraińskie środki i ze szkodą dla całej naszej gospodarki, choć w podniesienie bezpieczeństwa i niezawodności zatrzymanych bloków Ukraina zainwestowała setki milionów dolarów. Taką samą Ignalińską Elektrownię Jądrową na Litwie dopiero teraz zamierzają wyłączać z eksploatacji, bo Litwa została członkiem Unii Europejskiej, a ta pomoże jej nie zostać bez energii elektrycznej. We Francji ponad 70% energii elektrycznej produkują elektrownie jądrowe, w Japonii (z jej sejsmiką!) również pracuje wiele elektrowni jądrowych. Rzecz nawet nie w tym, moim prywatnym zdaniem, że komuś nie chce się uwolnić Ukrainy od zależności energetycznej, bo to mnie niepokoi jako Ukraińca. Rzecz w czym innym i to mnie martwi już jako mieszkańca planety Ziemia. Do efektu cieplarnianego, który powoduje globalne ocieplenie z katastrofalnymi skutkami, najbardziej przyczyniają się samochody oraz elektrownie na paliwa kopalne, czyli elektrownie jądrowe są bezpieczniejsze dla środowiska. Musimy budować nowe, nowocześniejsze bloki energetyczne, rozwijać własny program zamkniętego cyklu produkcji paliwa jądrowego, bo mamy do tego wszystkie komponenty. Nie jestem politykiem, nie muszę oszukiwać elektoratu w przededniu kolejnych wyborów różnymi strachami dotyczącymi energetyki jądrowej w ogóle, a składowania wypalonego paliwa jądrowego w szczególności. Czasami tak bardzo chce się powiedzieć niektórym zbyt „zielonym”, żeby swoje hasła przeciwko elektroenergetyce (jądrowej, tradycyjnej, wodnej itp.) wyrazili w bardziej przystępny sposób: „Z powrotem, drodzy rodacy, do jaskiń, do pierwotnego ogniska!”. Można łatwo policzyć i przekonać się, że propozycje przejścia wyłącznie na energetykę wiatrową są niedorzeczne — to przecież ogromne terytoria pod rozmieszczenie wiatraków. Mimo wszystko Ukraina jest dość gęsto zaludniona. Jeśli chodzi o alternatywy, to inne podejścia staną się możliwe, jeśli w najbliższym czasie zostaną wynalezione nowe technologie produkcji energii elektrycznej, nad którymi najlepsi naukowcy pracują już od dziesięcioleci (na przykład nadprzewodnictwo, energetyka wodorowa czy też zupełnie nieznane dziś źródła, o których piszą na razie tylko autorzy fantastyki). Wtedy będziemy mogli zweryfikować perspektywiczność elektrowni jądrowych. A teraz, podczas naszej rozmowy, po prostu wspominałem Bohdana, jeszcze żyjącego bohatera, wymyślonego przeze mnie w powieści, który musiał „co miesiąc kłaść się pod kroplówkę i dolewać do siebie nie wiadomo czyją, ale przecież czerwoną krew”. Nie można zapominać o problemach — trzeba je rozwiązywać, ale trzeba też pamiętać o tych odważnych ludziach, którzy sami siebie wtedy nazywali i nazywają do dziś z smutnym uśmiechem „rannymi”...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

MY WSZYSCY JESTEŚMY „RANNYMI PTAKAMI” SPOD GWIAZDY PIOŁUN Dziennikarz Wasyl Marusyk specjalnie dla „Słowa Proświty”. Wywiad z pisarzem Jurijem Zawhorodnim, autorem powieści „Zadługi dzień »C«” o likwidatorach awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej.

— Ponad dwadzieścia lat minęło od 26 kwietnia 1986 roku, a Pan, panie Juriju, nazwał je jednym „Zadługim dniem »C«”. W swojej powieści pod takim tytułem ostrzega Pan czytelników, aby nie szukali wśród bohaterów literackich realnych pierwowzorów. Dlaczego? — To dawna historia. Mam poczucie winy wobec przyjaciół i kolegów, którzy rozgrzebywali w Strefie radioaktywne śmieci od pierwszego dnia katastrofy, którą do dziś oficjalnie nazywamy, zgodnie z definicją ówczesnych władz, niewinnym słówkiem — awaria. Kiedyś, na długo przed tą tragedią, razem z nimi wybierałem się nad brzegi rzeki Prypeć, jeszcze na samym początku budowy Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, z innej budowy energetycznej — Trypilskiej Elektrowni Cieplnej. Zamiast tego wyjechałem z Ukrainy, wydawało się wtedy, że bez powrotu. Podczas pracy na Łotwie czy na rosyjskiej Dalekiej Północy powoli awansowałem, a moi towarzysze ciągle zapraszali mnie do powrotu do swojej grupy, która zadomowiła się już w sympatycznym, młodym mieście Prypeć. Ale nie mogłem się odważyć, wspominając przyczyny dawnej ucieczki z Ukrainy. O tym dość przejrzyście napisano w powieści. Nawet przez pierwsze dwa lata po tej katastrofie, kiedy najaktywniej prowadzono prace likwidacyjne zarówno w Strefie, którą otoczono drutem kolczastym, jak i na innych obszarach Ukrainy, które dotknęło to nieszczęście, bywałem tylko kilka razy, reprezentując na różnych naradach rządowych Państwowy Komitet Budownictwa Łotwy jako członek Kolegium tej szacownej instytucji. Łotwa, jak i ówczesne republiki związkowe, brała udział w budowie miasta Sławutycz oraz w niektórych innych pracach, przysyłając siłę roboczą, sprzęt, różne materiały. Podczas przyjazdów wielokrotnie spotykałem się z dawnymi przyjaciółmi, przy kieliszku nawet obiecywałem, że wkrótce do nich dołączę, ale na stałą pracę przyjechałem dopiero w 1989 roku, kiedy w życiu politycznym Ukrainy zarysowały się pewne demokratyczne zmiany, a nie dlatego, że w Strefie stało się spokojniej czy czyściej. Wtedy Zarząd Budowy Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, do którego zostałem mianowany głównym inżynierem, już zaczynał stopniowo zwijać swoje pododdziały w Czarnobylu, wyprowadzając „likwidatorów” ze Strefy na zagospodarowanie nowych obiektów w Kijowie. Tak wymagały władze miejskie stolicy, bo właśnie tutaj ewakuowano znaczną część byłych budowniczych elektrowni i miasta Prypeć, które pozostało bezludnym pustkowiem za dodatkowym drutem kolczastym w tak zwanej dziesięciokilometrowej strefie. Naprawdę czułem się winny wobec kolegów, którzy już dość nawdychali się radiacyjnego brudu, często chorowali, jednak starali się, mimo wszystko, być użyteczni dla sprawy, także dlatego, że rozumieli: szybkie przejście na emeryturę z powodu inwalidztwa po aktywnej pracy szybko przybliży nieodwracalne. Z całych sił trzymając się zgranej grupy i robo- Jurij Zawhorodnij: oni nie byli lojalni wobec władzy, która zawiniła wobec nich wystarczająco — nie na darmo przezwali siebie „podrankami” (rannymi zwierzętami). Minęło sporo czasu od tamtej pory, nie wszystko można sobie przypomnieć, jak było każdego dnia. Kto i kiedy chorował, kogo i kiedy zabrakło w tej grupie... Oprócz tego, ja w tamtym czasie nie myślałem, że kiedyś zabiorę się za utwory prozatorskie, nie prowadziłem dzienników, notatek, a w utworze dokumentalnym czy zbliżonym do realnych faktów nie można dopuszczać się błędów w imionach, wydarzeniach, datach, nawet w takich drobnostkach, kiedy kto komu i co dokładnie powiedział. A czyż można przypomnieć sobie z imienia tysiące ludzi, którzy przeszli przez Strefę? Napisałem czysto psychologiczną powieść o bolesnym nieporozumieniu między towarzyszami broni z powodu przypadkowo rzuconego niestosownego słowa. Bolesna, ale życiowo prawdziwa historia. Czarnobylskie wydarzenia w powieści stały się po prostu tłem dla tego dramatu, jednak w opisach czarnobylskich epizodów nie ma ani krzty zmyślenia — tylko to, co do tej pory pamięta się z tego, co widziało się na własne oczy. Nawet w tych fragmentach powieści, gdzie mowa o poważnych nadużyciach różnych spryciarzy według zasady „dla kogo wojna, a dla kogo matka rodzona”. Wielu, nawet z moich znajomych, zdobyło według tych zasad całkiem pokaźny kapitał. Wzmianka o nich stała się dodatkową intrygą fabularną w powieści. Naprawdę znam takich ludzi, z wieloma byłem dobrze zaznajomiony, komunikując się podczas pracy, niektórych przypadkowo spotykam i dziś, ale po to, by choć kogoś z nich nazwać prawdziwym imieniem, trzeba mieć dokumentalne potwierdzenie. Co więcej, wielu z nich już dawno odeszło do lepszego ze światów, a nasze państwo cierpi dzisiaj z powodu innych, większych i mniejszych awarii. Ponadto dokumentalnych wspomnień drukowano i drukuje się wystarczająco… — Co Pan czuł po przyjeździe do nowej pracy, poznając ludzi, obiekty w Czarnobylskiej Strefie? — Najbardziej niepokoiło mnie to, że będę świeżym człowiekiem wśród starców Strefy, że mogą wyrazić jakoś, między przyjaznymi słowami, nieprzyjemną uszczypliwość, może i nie bardzo złą czy obraźliwą, a niby i podnoszącą na duchu: „Nie ma czego teraz już się bać, przyjacielu, to przecież nie 1986 rok! Zjedz jabłuszko z mojego sadu!”. A sad ten przy drodze z Prypeci do Buriakiwki! Właśnie takie epizody są opisane w powieści dość dokładnie, to są pierwsze dni znajomości, bo dalej już zaczęły się szare dni powszednie z gadaniem na naradach, z „wybijaniem” nowego sprzętu, konstrukcji, deficytowych materiałów budowlanych. Przez całą moją długą praktykę budowniczego za czasów „nieruszalnego sojuszu” nie pamiętam czegoś nie deficytowego z długiej listy: piasku, cementu, metalu, drewna itp. Oto taka „gospodarka planowa”: trzeba było, przełamując siebie, ciągle poniżać się w moskiewskich gabinetach, „wybijając” u tamtejszych urzędników potrzebne w Strefie rzeczy, bo gorączka pierwszych dwóch lat ucichła. Na trzeci rok prac likwidacyjnych wozili już ze sobą do Białokamiennej kijowskie torty, wódkę z pieprzem, nawet ukraińską słoninę, którą tak lubią w Moskwie, z powodu ciągłego deficytu próbują drwić z nas do dziś, ciągle cierpiąc z zazdrości. Wracając do pierwszych dni znajomości ze Strefą, powiem, że najbardziej uderzali mnie ludzie, ich stosunek do pracy. Zdarzali się różni, ale mówię o przeważającej większości likwidatorów. Czasami wydaje się, że do podobnego pospolitego ruszenia, by pokonywać skutki podobnej (nie daj Boże!) katastrofy, ludzi już będzie znacznie trudniej podnieść. Pracowali w Strefie „zmianowi” zewsząd, ze wszystkich ówczesnych republik, było wśród nich wszelkiego rodzaju ludzi: i ochotników, i „partyzantów” (tak nazywano tych, których kierowano do prac likwidacyjnych przez wojskowe komendy uzupełnień, zakładając rezerwistom mundur wojskowy). Wydaje mi się do dziś, że oni byli najbardziej poszkodowanymi, bo nie mieli żadnych praw rozporządzać zdrowiem, własnym życiem. A ilu ich przeszło przez przeładunkową stację kolejową Wilcza! Z pewnych przyczyn uznano ją za „skażoną” dopiero w latach dziewięćdziesiątych, a do tego czasu tysiące likwidatorów tam ucierpiało i już stało się prawdziwymi „podrankami”, ale nie mogli skompletować potrzebnych dokumentów do emerytury, ustalenia inwalidztwa. Jeden z przypadków, który najbardziej mnie uderzył jeszcze w pierwszym miesiącu pracy, też przytaczam w powieści, bo właśnie on spowodował nieporozumienie między dwoma głównymi bohaterami. — Jeden z bohaterów Pana powieści pisze wiersze, cytaty z których stały się nieodłącznymi spoiwami opowieści o tamtych czasach. Wiem, że to bolesne wersy z Pana tomików poetyckich, bo je czytałem. W którym z dwóch głównych bohaterów powieści jest więcej osobistego? Kto z nich to Pan, Jurij Zawhorodnij? Czy nikt? — Rzeczywiście, cytuję w powieści własne utwory, bo do wykorzystania cudzych potrzebna jest zgoda autora. Nawiasem mówiąc, właśnie przez zbyt swobodne obchodzenie się z wykorzystywaniem praw autorskich Ukraina ma bardzo duże pretensje zarówno krajów europejskich, jak i zamorskich. Jednak to osobny, choć bardzo ważny temat. W dziesiątce moich tomików poetyckich rzeczywiście są wydzielone rozdziały o tym samym tytule „Strefa poza czasem”. Zrozumiałe, że tam podano wiersze o tematyce czarnobylskiej. One zrodzone są z bólu, przeżyć, rozmyślań o skutkach katastrofy dla wszystkich ogółem i dla każdego z osobna. 23 lata temu na Ukrainie wydarzyło się zdarzenie, straszne swoimi dalekosiężnymi skutkami dla przyrody i dla człowieka, i nie tylko w naszym kraju. Nie na darmo, kiedy wspominają kwiecień 1986 roku, cytują z Biblii proroctwo o gwieździe Piołun, a jeden z ukraińskich poetów XIX wieku Stepan Rudanśkyj ma porażający obraz tragedii, nakreślony z bezpośrednim odniesieniem do Czarnobyla, co nie poddaje się wyjaśnieniu, poza mistycznym. Jak on mógł napisać w 1857 roku takie: „...Na szczycie mogiły Czarnobyla kupa... I dymi Czarnobyl, zanim zapłonie...”. Takiej jasnej prognozy nawet w kwatrenach Nostradamusa nie znaleźć. Wracając do Pana pytania, powiem, że w powieści nie tylko rozdwoiłem się, ja tam rozpuściłem się. Dopóki pisałem, zanurzałem się w tamte dni, wspominałem, a przypomniało się wiele epizodów, jakby wydarzyły się dzisiaj, jakby rzeczywiście dla mnie nijak nie mógł skończyć się ów „Zbyt długi dzień „C”, jakby rzeczywiście żyła owa „Strefa poza czasem” poza realnym czasem. Z wykształcenia jestem technokratą, ponad czterdzieści lat pracowałem w energetyce, projektowałem i budowałem elektrownie, ale tę powieść pisałem z bólem, po prostu jako wrażliwy poeta, ciągle odczuwając ból z tego powodu, „...jak odchodzą do innego wymiaru przyjaciele z owych jeszcze niedawnych jaśniejszych dni”. Czyli w powieści jestem i pierwszy, i drugi, i trzeci, z uwzględnieniem tego, że jest wystarczająco i czysto artystycznych uogólnień, prowokacyjnych epizodów, wyobrażeń — to przecież utwór artystyczny. — Pana zdaniem, jakie skutki czy jakie lekcje musimy nie tylko pamiętać, ale i starać się coś naprawić, czemu zapobiegać, aby nie wydarzyło się coś podobnego? Czy ma perspektywę na Ukrainie energetyka jądrowa? — Nie chciałem przed Panem i czytelnikami występować w roli autorytatywnego mędrca, który wie wszystko — co i jak się wydarzyło, co i jak trzeba robić. Ale spróbuję odpowiedzieć i jako technik-energetyk, i jako pisarz, bo wokół tego problemu jest za dużo szarlatanów-politykierów. Mimo wszystko najważniejszy wszędzie jest czynnik ludzki, wychowanie każdego wykonawcy w należytym stosunku. Pozostawiony klucz. Wieś Krasne (Strefa). Zdjęcie Serhija Marczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

POLESIE — NASZA ZIEMIA, MY TU ŻYJEMY

WYPOWIEDŹ BEZPOŚREDNIA Serhij MARCZENKO, reżyser filmowy, wykładowca Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. I. Karpenki-Karego Zdjęcia autora Te fotografie to niewielki fragment multimedialnej wystawy fotograficznej „Czarnobyl+20: To nasza ziemia, my tu żyjemy”, która po otwarciu 20 kwietnia 2009 roku w „Muzeum Idei” we Lwowie, będzie czynna do 8 maja. Jeszcze przed 20. rocznicą czarnobylskiej tragedii stworzono dwie identyczne wystawy, które zostały synchronicznie otwarte w Ukraińskim Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara” oraz w Ukraińskim Muzeum w Nowym Jorku. Wystawę za oceanem później prezentowano w placówkach edukacyjnych Ameryki, a tutejszą wystawiano w Ukraińskiej Akademii Projektowania i Sztuki w Charkowie, w Mikołajowskim Państwowym Uniwersytecie Humanistycznym im. Piotra Mohyły, obecnie jest ona rozłożona we Lwowie. Mamy nowe zaproszenia. Słowo multimedialna w odniesieniu do naszej wystawy oznacza, że pośrodku sali z dwustoma fotografiami znajduje się duży monitor, na którym, jeśli nacisnąć jedną z ikon ekranu, wyświetlany jest krótki film: ożywa człowiek z fotografii. Te jedno-dwuminutowe filmy mają wspólną nazwę „Poleskie obrazki”, muzykę do których napisał kompozytor Wołodymyr Huba. Ta muzyka nie raz brzmiała w audycjach w „Radio Kultura”, a film transmitowano w Pierwszym Narodowym z terenu festiwalu filmowego „Otwarta noc”, gdzie w 2006 roku otrzymał on nagrodę za najlepszą reżyserię kina nieaktorskiego. Jeszcze na długo przed awarią zdarzało mi się bywać w Poleskim, Wilczy, Czarnobylu, kąpać się w rzece Uż, zbierać tam jagody, fotografować Poleszuków — szczęśliwych ludzi na swojej ziemi. I ten kraj wydawał mi się niezwykle czarujący, zupełnie inny, bardzo niepodobny do lasostepu, do Słobożanszczyzny, skąd wywodzi się mój ród. Tragedia zabrała Poleszukom odwieczną ziemię i wydaje mi się, że wielu Ukraińców jeszcze nie do końca uświadamia sobie, co oznacza utracić terytorium przodków — to odczucie starałem się zawrzeć w każdym kadrze. Po awarii, w 1988 roku, dla czasopisma „Pamiątki Ukrainy” musiałem fotografować w Czarnobylu uratowane, skażone radiacją ikony, ręczniki. Później do podróży w Strefę zaprosiła mnie Lina Kostenko i w ciągu lat 1994—1997 jeździliśmy po wsiach, nie raz byliśmy świadkami licznych smutnych, a czasem i zabawnych momentów, na Zielone Świątki nagrywaliśmy śpiew babć — ich wtedy na Zahreblu we wsi Łubianka schodziło się wiele; pomagaliśmy rozwozić paczki z pomocą humanitarną, którą na dziesięciolecie tragedii dwie ciężarówki dostarczyły od Ukrainek z Anglii; staliśmy na świeżym pogorzelisku cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego we wsi Towstyj Lis… Tak oto przez kilka lat zebrał się niezwykle ciekawy materiał wideo, który jeszcze wymaga montażu… Pomysł wystawy zrodził się niespodziewanie: mnie jako reżysera filmowego Narodowej Kinoteki Ukrainy „Kijównaukfilm” zaprosił profesor z USA, Ukrainiec z pochodzenia Myron Stachiw. W sierpniu 2004 roku wyruszyliśmy na ekspedycję na Żytomierskie i Rówieńskie Polesie, skażone radiacją. Tam do dziś mieszka ponad milion ludzi. Mieliśmy nakręcić pełnometrażowy film dokumentalny. Interesowało nas wszystko: życie i byt Poleszuków, ich zwyczaje, święta, pieśni, rzemiosła, domostwa, cerkwie, dawne zabytki. Druga ekspedycja — już w listopadzie — była do Strefy wykluczenia: dwa tygodnie kręciliśmy kronikę ekspedycji pod kierownictwem Rostysława Omelaszki, która działa przy Centrum Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych. Funduszy na pełnometrażowy film dokumentalny tak i nie znaleziono, natomiast udało się zmontować krótkometrażowe taśmy, połączone nazwą „Poleskie obrazki”, oraz tę wystawę fotograficzną — zaledwie część z kilku tysięcy fotografii i dziesiątek godzin wideo, które, mam nadzieję, mają kiedyś urzeczywistnić się w nowym filmie. Mieszkańcy wsi Kyszyn. Dziewczynka z Łewkowyczów. Ostatni z Nowoszepełyczów: Sawa Hawryłowycz Obrażej z żoną Ołeną Doroфіїwną (Strefa wykluczenia)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

«CZARNOBYLSKI CZAS»: FILM-MODLITWA

Halyna SAHACH, doktor nauk pedagogicznych, profesor, akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy, akademik trzech Międzynarodowych Akademii, kawaler orderu świętej Barbary. Leonid Mużuk — znany na Ukrainie i poza jej granicami artysta, dramaturg filmowy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy. Autor i reżyser filmów dokumentalnych poświęconych losom narodu ukraińskiego — „Czarnobyl: Dwa kolory czasu”, „Czarnobylski czas”, filmu-dylogii „33-i”: „Wspomnienie matczyne”, „Testament matczyny” itd. Swoją opinię na temat prób, które spadły w XX wieku na ukraińską ziemię, wyraził w filmie „Czarnobylski czas”: „Czarnobyl schwytał moją duszę”. Leonid Mużuk to przedstawiciel współczesnej ukraińskiej inteligencji, który wraz z osobami o podobnych poglądach odwiedził piekło Czarnobyla, aby przekazać przerażającą rzeczywistość Polesia z 1986 roku. Głos Leonida Mużuka w filmie brzmi bez patosu, jego intonacje są proste i zintymizowane. Muzyka do filmu, napisana przez Jewhena Stankowycza, to akustyczny cud, w którym organicznie przeplatają się muzyka symfoniczna, tęskny i uroczysty śpiew chóralny, dźwięki kobzy, śpiew a cappella Niny Matwijenko. Obrazy wizualne filmu zniewalają duszę artystycznymi, w stylu Dowżenki, obrazami bezkresnej, żywej, srebrzyście-ruchliwej krwi ziemi, której imiona to Sławuta-Dniepr, Prypeć, Słucz, Desna. Oto niby ukwiecona chata w jaskrawych ręcznikach i licznych fotografiach ludzi, którzy kiedyś żyli w tym spokojnym świecie; a oto dudni silnikami kolumna szaro-zakurzonych maszyn, koparek, w ich kabinach widać młode twarze chłopców i zmęczonych mężczyzn, którym pisane było na wieki żyć na tej taśmie i w naszej pamięci… Bezcennym skarbem filmu są dokumentalne kadry prawdziwego, a nie atomowego Czarnobyla, zniszczonego piękna Polesia: chłopców-likwidatorów w żołnierskich mundurach, które nie chroniły przed promieniowaniem. Kim oni są? Gdzie oni są? Czy żyje jeszcze ten kwiat narodu Ukrainy? Jedna jedyna minuta pracy na reaktorze, na jego śmiertelnie skażonym dachu — to cała Wieczność, którą wyrwali samej Śmierci. Wy wiecznie uśmiechacie się do nas przez gęstwinę zablokowanych lat i dziesięcioleci, my jesteśmy w wiecznym długu wobec was. Razem z autorem i jego współpracownikami wznosimy się śmigłowcem nad ukraińskim Polesiem, nad Czarnobylem, nad elektrownią jądrową, aby przez pryzmat nieszczęścia Ukrainy zobaczyć cały świat. Czarnobyl… Jeden z tragicznych symboli Ukrainy totalitarnej. Warstwa wideo filmu „Czarnobylski czas” jest bogata w twórcze znaleziska, odkrycia odtajnionych kadrów-oskarżeń reżimu, obrazy malowniczej Ukrainy Poleskiej, bogatej we wspaniałe lasy, wesołe wioski, utalentowanych ludzi. Martwe wioski i miasta, „oczy” budynków, porzucone przez ludzi przytulne chaty i skromne mieszkania, wybite, jak w latach wojny, okna i drzwi, połamane i rozrzucone rzeczy, chwasty, osierocone pola i lasy… Pustka… Cisza… Członkowie ekspedycji historyczno-kulturowej wraz z poetką Liną Kostenko szukają oznak życia — i znajdują: kobiety-mistrzynie przy dawnym krośnie z dywanami, chodnikami, ręcznikami, płachtami i chustami. Wiecznie krząta się przy swoich miododajnych ulach dziadek-pszczelarz o spracowanych, sękatych dłoniach. Lina Kostenko cicho, ufnie mówi, jakby do siebie: „Praktycznie niemożliwe jest zatrzymanie tego procesu, a trzeba…. Owrucki kraj — piękny, kraj swoistego, szczególnego, unikalnego piękna, trzeba go ratować, a nie bezmyślnie wysiedlać.. Już nie ma ludzi… I cała Ukraina tutaj się skończyła… „Jeszcze nie umarła Ukraina” — śpiewamy. Nikt nie zapłakał, a ona umarła. Proces umierania Ukrainy — to nie Strefa, a Ojczyzna. Ona umarła? Nie kochać jej? Kochamy matkę zmarłą nie mniej, bo z pokutą, żałujemy, bo czegoś nie zrobiliśmy… Jak uratować? To — bezkontrolna zbrodnia!… To zostanie uznane!…” A nieco później dodaje: „Ludzie wszyscy są w sytuacji bez wyjścia, a tutaj jest jakaś nadzieja…” I nazywa smutne hasło ich ekspedycji: „Wspominajcie mnie, a ja będę was!”. Symboliczne końcowe kadry filmu „Czarnobylski czas”: zdjęcia oczyszczonego dachu atomowego reaktora. Ale trwa ciężka praca w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, słyszymy znajomy szum silnika spracowanego śmigłowca. Oto ktoś biegnie w niebieskim kombinezonie, ciężko dysząc w masce przeciwpyłowej. Za dachem — bezdenne niebo, bezkresne przestrzenie Ukrainy. Czy zdążymy na czas dobiec do Zbawienia? Głos autora twierdzi: „Czas nie leczy czarnobylskich ran. Nasz Czas Czarnobylski”. To film-modlitwa za Ukrainę. To film-kazanie, film-spowiedź przed przeszłością, teraźniejszością, przyszłością.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

19 CZERWCA ODBĘDZIE SIĘ VIII ZWYCZAJNY ZJAZD OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA»

15 kwietnia odbyła się sesja Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, która na podstawie art. 5.2 Statutu Towarzystwa podjęła decyzję o przeprowadzeniu 19 czerwca w Kijowie VIII zwyczajnego zjazdu «Proświty». Ustalono normę przedstawicielstwa: pięciu delegatów z każdego zrzeszenia obwodowego. Wyznaczono organy kierownicze zjazdu, zatwierdzono wzór mandatu, omówiono porządek obrad: sprawozdanie z działalności Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki za okres od kwietnia 2005 r. do maja 2009 r.; sprawozdanie Inspekcji Kontrolno-Rewizyjnej; wniesienie zmian i uzupełnień do Statutu Towarzystwa; wybory Przewodniczącego Towarzystwa, członków Rady Głównej oraz Inspekcji Kontrolno-Rewizyjnej; przyjęcie uchwał, oświadczeń, apeli dotyczących stosunku «Proświty» do współczesnych wydarzeń. Sesję Rady otworzył przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki Pawło Mowczan, który nakreślił zadania prośwician w przygotowaniach do zjazdu. Członkowie Rady Głównej wyrazili swoje opinie, propozycje, podzielili się doświadczeniem zawodowym, opowiedzieli o problemach. Sekretarz odpowiedzialny «Proświty» Mykoła Nesterczuk poinformował o kwestiach organizacyjnych, zastępca przewodniczącego Wasyl Folwarocznyj przeanalizował pracę obwodowych konferencji sprawozdawczo-wyborczych, w których uczestniczył, wyróżnił pracę najlepszych ogniw proświciańskich. Przewodniczący zrzeszeń obwodowych opowiedzieli o specyfice pracy w regionach. Drukujemy najciekawsze fragmenty wystąpień. WALCZYĆ O PRAWA UKRAIŃCÓW Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy: Obecnie mamy trudny czas, a naszym zadaniem jest doprowadzenie społeczeństwa do wspólnego mianownika. Nasze Towarzystwo zrobiło niemało, wszyscy byliśmy uczestnikami znaczących wydarzeń, jesteśmy świadkami tego, co nieustannie pokazują w telewizji. Inne państwo narzuciło nam technologię polityczną, w którą zostaliśmy wciągnięci poprzez «Wolność słowa» na kanale «Inter», «Wolność…» Szustera. To wszystko jest dobrze opracowane i wyreżyserowane, poprzez nasze niedoskonałe ustawodawstwo uruchomiono projekty, które mogą doprowadzić do tego, że Dniepr stanie się rzeką rozłamu. Pamiętacie, «Proświta», angażując cały narodowo świadomy zasób, zainicjowała akcję «Dniepr – rzeka jedności»? Ta rzeka była wspólną arterią, która żywiła naród przez tysiąclecia. Teraz widzimy, jak od 2004 roku do dziś przeprowadzono linie demarkacyjne. Te linie polityczne są bardzo wyraźne. Podzielono nimi Ukrainę na zwolenników wyboru euroazjatyckiego i europejskiego. Na jednym z naszych zebrań frakcyjnych usłyszałem, że zdejmujemy z porządku obrad kwestię języka, tożsamości kulturowo-narodowej, integracji europejskiej. Jaka jest więc nasza perspektywa? Pytałem o to zarówno lidera, jak i Prezydenta, ponieważ istnieje porozumienie na wszystkich szczeblach władzy, że te kwestie zdejmujemy. Proces rozwoju nie może być naturalny, ponieważ antyukraińskie siły prowadzą totalną rusyfikację, wieś niszczą do pnia. Naturalnemu procesowi samoidentyfikacji nic nie sprzyja. Nasza organizacja społeczna jest jedyną, która pozostaje tym przyczółkiem, który trzyma ukraińskość. Nie można zdejmować z porządku obrad najistotniejszych problemów, które były dla nas palące nie tylko przez ostatnie 20 lat, ale przez cały okres wyzwoleńczy. Przy współczesnych technologiach poprzez sferę informacyjną wypacza się wszystko, co jest na Ukrainie. Zatem widzimy, w jakim trudnym okresie będziemy przeprowadzać nasz zjazd. Nie obserwuję ogólnego procesu konsolidacyjnego. Każda partia idzie własną drogą lub szuka miejsca pod skrzydłami kandydata na prezydenta, któremu będzie ufać. To niepokój dla nas, prośwician, którzy przejęci są nie ambicjami politycznymi, a problemami ogólnonarodowymi. Jak będziemy oceniać? Jak musimy pracować? Niezależnie od okoliczności, będziemy robić swoje. Od niedawna znajdowaliśmy się w okresie inercji, mając nadzieję, że ukraiński Prezydent i większość parlamentarna przeprowadzą rzeczywiste zmiany mechanizmów państwowych, przyjmą te projekty ustaw, do których przyczyniłem się osobiście ja, obecny tutaj Iwan Pyłypowycz Juszcuk, grupa niezależnych ekspertów. Ten projekt ustawy, wydaje mi się, odpowiada wymogom współczesności. Ale grupa ekspercka w Radzie Najwyższej, kierowana przez Adama Martyniuka, wydała skrajnie negatywne opinie, gorsze niż w czasach radzieckich – oskarżyła autorów o nacjonalizm, zaściankowość. Ja również złożyłem koncepcję rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego, a dokładniej koncepcję polityki językowej na Ukrainie. Do tego dokumentu przyczyniło się wielu prośwician. Dyskutowano o nim w obwodach, wyrażano propozycje, życzenia, występowano na łamach «Słowa Proświty». Stworzyliśmy uogólniony dokument wspólnie z grupą prawników, kierowaną przez Serhija Hołowatego i Wołodymyra Wasylenkę, znanego eksperta ds. międzynarodowych. Poradziliśmy się zarówno w Sekretariacie Prezydenta, jak i w Zarządzie «Proświty», zdecydowaliśmy się składać go jako projekt ustawy, aby mieć chociaż zasady polityki językowej. Ocena grupy eksperckiej w Radzie Najwyższej jest gorsza niż w latach 80. czasów radzieckich. Wojna, którą wypowiedziano zarówno Prezydentowi, jak i faktycznie wszystkim Ukraińcom, jest najpoważniejsza i najgłębsza, takiej dotąd nie było. Zgodnie ze Statutem, zjazd należy przeprowadzić 22 kwietnia. Ale nie mieliśmy środków. Teraz wreszcie otwierają finansowanie. Póki co wszystko robimy na kredyt, jakoś się wygrzebujemy. Problemy ekonomiczne również nakładają się na sytuację. Na jesień przenosić zjazdu nie można – nie wiemy, co nas czeka. Jeśli połączą się dwie największe frakcje w parlamencie, aby zmienić Konstytucję, kwestia językowa z porządku obrad zostanie zdjęta na dziesięciolecia. Projekt połączenia dwóch sił politycznych obliczony jest na to, aby kontrolować Ukrainę, dzieląc Prawy i Lewy brzeg, być przy zasobach narodowych. Gdyby do tego doszło, weszlibyśmy w fazę długiej i napiętej walki o ukraińską sprawę narodową. Wystarczająco umotywowałem, dlaczego musimy zintensyfikować pracę. Nie tylko dlatego, że prowadzimy konferencje obwodowe, przygotowujemy się do zjazdu. W modelowanej sytuacji politycznej wszyscy rozbiegną się po niszach partyjnych. «Proświta» pozostanie jedyną, by walczyć o prawa Ukraińców, apelować do władzy, do innych organów, do prokuratury, robić wszystko, co trzeba. Obecnie członkowie zarządu muszą jeździć po Ukrainie, włączać się w konferencje obwodowe, aby wykryć i poddać pod dyskusję na zjeździe główne problemy, odpowiedzieć na zapytania regionów. Przecież czym innym jest bronić ukraińskości we Lwowie, Kijowie, a czym innym w Doniecku, Ługańsku, na Krymie. Będziemy mówić, jak intensywnie zaangażować cały zasób, aby naświetlić doświadczenie najlepszych organizacji proświciańskich. Ogromne ilości ro- Występuje Pawło Mowczan: roboty wykonane w Mariupolu, na Śniatyńszczyźnie, w Stryju, Kołomyi… „Proświta” — to nie tylko obwodowe sztaby. W każdym obwodzie możemy znaleźć kilka potężnych ośrodków. Na zjeździe trzeba nakreślić nasze kierunki pracy, uogólnić to, co najważniejsze. Warto poruszyć temat praw majątkowych. Odzyskaliśmy część tego, co należało do „Proświty”. Z pomocą Prezydenta, komisji międzyresortowej możemy rozwiązać wiele problemów. Musimy myśleć, jak poprzez przedstawicieli w Radzie Najwyższej zmieniać lokalny klimat na naszą korzyść. Nie należy zapominać, że w każdym obwodzie są zarządy oświaty i kultury, wśród szefów administracji są też nasi sympatycy. Trzeba to wykorzystywać. Oto pozytywne przykłady: Ołeksij Szewczenko w Sumach odwojował pomieszczenie dla obwodowej „Proświty”, bo nie dawał spokojnie żyć lokalnej władzy. Proces przywracania naturalnego środowiska musi być bardzo intensywny. Trzeba przełamywać inercję. Można zwracać się do lokalnej władzy, aby zamawiała nasze książki, prasę, ukrainistykę na nośnikach elektronicznych itp. Zapraszam was do rozmowy, abyśmy określili tematy, które naświetlimy, kierunki naszej działalności. POLITYKI JĘZYKOWEJ W PAŃSTWIE NIE MA Iwan JUSZCZUK, członek kolegium redakcyjnego gazety „Słowo Proświty”, profesor: Niestety, żadnej polityki językowej w państwie nie ma. Urzędników język absolutnie nie obchodzi, bo oni — to przeważnie dawni kolonizatorzy. Nie ma żadnego wsparcia państwa. Nawet za czasów prezydenta Kuczmy było hasło „Przekażmy język w spadku potomnym”, coś się robiło. Teraz i tego nie ma. Zatem musimy działać aktywniej. Nasza gazeta „Słowo Proświty” wydawana jest na wysokim poziomie. Ale jej prenumerata nie jest należycie zorganizowana. Na Ukrainie tylko nauczycieli języka ukraińskiego i literatury jest około 50 000. Kiedy spotykam się z pracownikami oświaty, zawsze prowadzę rozmowę o naszym tygodniku. Poprzez szkoły, wyższe uczelnie można rozpowszechnić gazetę, znacznie zwiększyć nakład. Spójrzcie, jak działają antyukraińskie siły: nam po prostu wpychają, narzucają antyuk-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

BUDOWA CERKWI TARASOWEJ ROZPOCZNIE SIĘ W MAJU

Łiubow HOŁOTA Wypełniając duchowy testament Wielkiego Poety, Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. T. H. Szewczenki w sierpniu 2003 roku wystąpiło z inicjatywą wzniesienia za dobrowolne ofiary Nadbramnej cerkwi Kobzarza u podnóża Czernieczej Góry w Kanewie. Cerkiew Szewczenki ma stać się symbolem jedności Ukraińców całego świata, wszystkich ludzi dobrej woli, którzy widzą przyszłość Ukrainy w zjednoczeniu narodu, w odrodzeniu i pielęgnowaniu jego potężnego potencjału duchowego, który stanie się mocnym filarem rozwoju gospodarczego niezależnego państwa. Budowa Kobzarskiej cerkwi całym światem zaświadczy, że Bóg i Ukraina są jednością, a Słowo Tarasa Szewczenki jest prawdziwie apostolskie w losach narodu ukraińskiego. Od września 2003 roku do kwietnia 2009 roku zebrano 906 096 hrywien. Ofiarodawcami byli prosvitianie, inni obywatele Ukrainy, wśród nich pisarze, chłopi, emeryci, uczniowie, studenci, parafianie ukraińskich cerkwi prawosławnych różnych wyznań. Ich nazwiska regularnie drukowano w «Słowie Proświty». Obecnie zbiórka środków, które przekazywano na konto fundacji «Ukraińska rodzina», została czasowo wstrzymana. Ideę «Proświty» o budowie Cerkwi Szewczenki u podnóża Czernieczej Góry w Kanewie, a także ideę pracowników Narodowego Rezerwatu Szewczenkowskiego o odbudowie kozackiej cerkwi Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy w ustroniu Monastyrok, poparli Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko oraz przewodniczący Czerkaskiej obwodowej administracji państwowej Ołeksandr Czerewko. W przeddzień Wielkanocy Prezydent W. A. Juszczenko przeprowadził naradę w sprawach budowy tych cerkwi. W naradzie wzięli udział wicepremier Iwan Wasiunyk, minister kultury i turystyki Wasyl Wowkun, minister rozwoju regionalnego i budownictwa Wasyl Kujbida, zastępca szefa Sekretariatu Prezydenta Roman Bezsmertnyj, przewodniczący Czerkaskiej obwodowej administracji państwowej Ołeksandr Czerewko, dyrektor generalny Narodowego Rezerwatu Szewczenkowskiego Marian Pinjak, dyrektor instytutu «UkrNDIproektrestawracija» Anatolij Antoniuk, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan. Prezydent podkreślił wagę realizacji ludowego projektu, zwłaszcza w kontekście 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki — Nadbramna cerkiew zaświadczy o szacunku i miłości narodu do swojego Proroka. Zdaniem głowy państwa odrodzona drewniana cerkiew Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy pozwoli znacznie poszerzyć możliwości Narodowego Rezerwatu Szewczenkowskiego w zakresie popularyzacji kozackiej historii Ukrainy, którą tak szanował Poeta. Informację o opracowaniu projektów szkicowych obu świątyń przedstawił przewodniczący Czerkaskiej obwodowej administracji państwowej Ołeksandr Czerewko. Przekazano je do zatwierdzenia przez naukowo-metodyczną radę Ministerstwa Kultury i Turystyki. Opracowanie całej dokumentacji zostanie zakończone do 15 maja, po czym będzie można rozpocząć roboty budowlane. Orientacyjny koszt Nadbramnej cerkwi wynosi 8,5 mln hrywien, a świątyni Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy — 10,5 mln hrywien. Władze lokalne already utworzyły fundusz charytatywny do gromadzenia środków na budowę. Środki zebrane na budowę Cerkwi Szewczenki w pełnej wysokości zostały przekazane przez fundację «Ukraińska rodzina» na wzniesienie Nadbramnej cerkwi Tarasa. Stało się! Od tej chwili wszyscy jesteśmy budowniczymi Cerkwi Szewczenki, gotowymi pomóc bezpośrednio na budowie. Wkrótce podamy numer konta funduszu charytatywnego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ukraińską prasę, nawet bezpłatnie. A my swojej nie możemy rozpowszechnić. Są Ukraińcy w strukturach władzy, trzeba o nich walczyć, żeby nam pomagali. Bardzo ważnym kierunkiem pracy jest młodzieżowy. Trzeba zorganizować kształcenie młodzieży. URZĘDNICY PAŃSTWOWI — POZA PRAWEM? Ołeksij Szewczenko, przewodniczący Sumskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty”: My poprzez komisję ds. przestrzegania ustawodawstwa językowego sprawdzaliśmy, jak posługują się językiem państwowym urzędnicy państwowi. Sprawdzaliśmy inspekcję podatkową, milicję, skarbiec, fundusz emerytalny. Wnioski są takie: wszyscy urzędnicy państwowi znają język, ale się nim nie posługują. Im młodsi urzędnicy, którzy niedawno ukończyli uczelnie — Akademię Bankową w Sumach, Uniwersytet Rolniczy, tym niechętniej rozmawiają w języku państwowym. Ukończyli ukraińskie szkoły, ukraińskie uczelnie wyższe (prawie wszystkie placówki oświatowe u nas są ukraińskojęzyczne). I dzieci na ukraiński również nie przeszły, między sobą komunikują się po rosyjsku. Jeśli w kilku pokoleniach utrwala się pewien stereotyp zachowania, w dalszej kolejności działa on automatycznie. I nikt z jakiegoś powodu języka ukraińskiego nie utożsamia z ukraińskimi interesami narodowymi. Więc „Proświta” stara się dotrzeć do każdego. Jesteśmy jedyną ukraińską organizacją, która przetrwała i obroniła swoje pomieszczenie. Pracujemy ze wszystkimi przedsiębiorcami, wyszukujemy i cenimy każdego człowieka, który może nam pomóc. ZA JĘZYK UKRAIŃSKI ZWALNIAJĄ DYREKTORÓW SZKÓŁ Marija Olijnyk, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, m. Donieck: Choć nie ma prawa, żeby za wprowadzanie języka ukraińskiego, idei zwalniać dyrektorów, u nas takie przypadki są powszechne. Patriotów zwalniają, czepiając się stanu sanitarnego, bezpieczeństwa przeciwpożarowego itp. W szkole nr 5, którą dekorowała Ałła Horska i gdzie zachowało się dziewięć jej mozaik, jest muzeum artystki i jej towarzyszy broni Wiktora Zareckiego, Hryhorija Synyci. Tam stworzono izbę pamięci, odsłonięto tablicę pamiątkową, chciano nazwać szkołę imieniem Horskiej. Zaraz po tym zwolniono dyrektora szkoły, a placówkę oświatową nazwano imieniem Bohatera Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Była dyrektor rok jest bez pracy tylko dlatego, że zaczęła z nami współpracować. Nie zdołałam jej obronić. Zwracałam się i do Prezydenta, i do premiera — nikt nie pomógł. Teraz musimy skoncentrować się na wschodzie i południu Ukrainy oraz na językowych wypaczeniach. Jak tylko zaczniemy to poruszać, uwierzcie, nie będzie dwóch Ukrain. I tam jest potencjał, który mógłby z nami pracować, jednak trzeba się tym zajmować. Jeszcze przykład. Do szkoły nr 12 w Doniecku stale kierują groźne komisje, choć to najlepsza, prawdziwie ukraińska szkoła. Tam jest komórka „Proświty”, prawie 1000 uczniów. Wśród nauczycieli — doktor nauk historycznych, 12 kandydatów. Wszyscy absolwenci dostają się na wyższe uczelnie. Uczniowie wykonują prace w języku ukraińskim, zwyciężają w konkursach, w szkole jest kółko stusiowców. W Doniecku jest 169 szkół, a z ukraińskim językiem nauczania — 6. Ale i w nich w języku ukraińskim uczy się około 30 procent uczniów. Na ulicy języka ukraińskiego nie usłyszysz. Środki masowego przekazu są wszystkie rosyjskie. Tylko jedna ukraińska gazeta — „Donecczyna”, i wychodzi ona w niewielkim nakładzie. A oto gazety miejskiej administracji państwowej, gazety rad, które powinny wychodzić w języku państwowym — wszystkie są rosyjskojęzyczne. Wszystkie transmisje — również. Tak rządzi władza miejska, w której z 81 deputowanych 13 jest z partii Witrenko, reszta — z Partii Regionów pod wodzą osławionego Nikołaja Lewczenki, który oświadcza, że „ukraińskiego języka nie było i być nie może, on nadaje się dla folkloru”. Nasza rada miejska anuluje rozkazy Ministerstwa Oświaty i tym nikt się nie przejmuje. STALIŚMY SIĘ ZAKŁADNIKAMI POLITECHNOLOGII Wołodymyr Semystyaha, przewodniczący Ługańskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty”: Rusyfikacja w obwodzie ługańskim przeprowadzana była kilkakrotnie za czasów Chruszczowa, Breżniewa i wszystko to doprowadziło do tego, że znikała wieś i język ukraiński. Kiedy Ukraina odzyskała niepodległość, zaczęto mówić po ukraińsku. Potem znów powrócono do przeszłości, wszak u władzy są byli komsomolcy, komuniści, z pochodzenia etnicznego — Rosjanie. A ukraiński etnos w Donbasie wyniszczano hołodomorami, przesiedleniami, uderzeniowymi kampaniami budowy gigantów przemysłowych. Młodzież w pogoni za długim rublem przyjeżdżała z Tatarstanu, rosyjskiej głębi itp. Dlatego Donbas jest regionem międzynarodowym i język tutaj zakorzenił się rosyjski. Dzisiaj miejscowi oligarchowie wykorzystują przybyszów z przesiedleńców jako urzędników określonego sortu. To Grecy, Megrelowie, Ormianie. W rezultacie takiej polityki w Ługańsku zamierzają otworzyć pomnik Katarzyny II, ofiarom OUN itp. Zamiast pomóc w umocnieniu ukraińskiej państwowości, urzędnicy otwarcie oświadczają, że są Rosjanami. Obwód ługański oddany jest na łup regionalom, staliśmy się zakładnikami nierozumnej polityki kadrowej, politechnologii. Media codziennie oblewają błotem ukraińskiego Prezydenta. I to w 18. roku niepodległości Ukrainy! TRWA OKUPACJA PRZESTRZENI INFORMACYJNEJ Anatolij Mokrenko, profesor, artysta ludowy Ukrainy: Nasza władza nie pomaga „Prośvicie” w pracy, a często przeszkadza. Kiedy bywałem w Japonii, zwróciłem uwagę, że tam w szkolnych planach lekcji napisano: język angielski, język francuski, język państwowy. Zatem to światowa praktyka. To bardzo ważne, takie podejście świadczy o szacunku do języka państwa. Niestety, u nas tego nie ma. Nierzadko władze różnych szczebli — deputowani ludowi Ukrainy, urzędnicy wystawiają na pokaz antyukraińską postawę: znają język ukraiński, ale z zasady nie posługują się nim. To haniebne zjawisko. Trwa okupacja mediów. Bardzo niepokoi mnie obecność w ukraińskiej przestrzeni telewizyjnej Szustera i Kisielowa. Kiedy zaczynają prowadzić program w języku rosyjskim, wydaje mi się, że to moskiewski program. A mer Kijowa Leonid Czernowecki — uważam, że to problem stolicy. Albo kto wymyślił nazwać w Kijowie „Ukraiński Dom”? Jakie w takim razie są wszystkie inne? To nonsens! „PROŚVICIE” — RADĘ MŁODZIEŻOWĄ Jewhen BUKET, członek Rady Głównej, honorowy przewodniczący Kijowskiego Obwodowego Towarzystwa „Młoda Proświta”: Moim zdaniem od półtora roku w Ukrainie nie ma żadnej ideologii politycznej. Obywateli Ukrainy w takich warunkach można podzielić na tych, którzy chcą żyć i pracować w Ukrainie, wkładać w tę ziemię energię, wychowywać dzieci i wnuki w ukraińskich tradycjach w języku ukraińskim, oraz tych, którzy pragną żyć gdzie indziej, a ten kraj postrzegają jedynie jako przykry, tymczasowy pobyt. Dlatego w pracy proświtańskiej należy opierać się na patriotach Ukrainy, niezależnie od tego, do jakiej siły politycznej należą. Przecież partyjność w naszych czasach to tylko sposób na dotarcie do dźwigni wpływu. „Proświta” w przyszłości musi stać ponad partiami, mieć przedstawicieli w każdej sile politycznej i pełnić rolę wzorca zasad państwowości. Tutaj szczególną wagę będzie miała każda osobowość, a jeśli jej postawa obywatelska będzie konsekwentna, będzie się z nią liczył każdy. Dlatego niezwykle ważne jest ciągłe pracowanie nad tym, aby przekazać 140-letnie tradycje Towarzystwa „Proświta” młodzieży, a dokładniej narodowo świadomej ukraińskiej młodzieży, zjednoczonej w liczne organizacje młodzieżowe. Nie warto ograniczać się do „Młodej Proświty”, trzeba włączać do pracy inne stowarzyszenia społeczne, takie jak „Płast”, SUM, MNK, Sojusz Narodowy itp. Do 19 czerwca należy opracować regulamin „Młodzieżowej Rady Proświty” — organu doradczego przy każdym stowarzyszeniu proświtańskim, który należy zatwierdzić na zjeździe. Pozwoli to nawiązać dialog między starszym i młodszym pokoleniem ukraińskich patriotów, skuteczniej pracować na rzecz wspólnej sprawy. Ponadto organizacja „Młodzieżowej Rady Proświty” pomoże wznowić pracę nad przyciąganiem młodzieży w szeregi Towarzystwa, ponieważ właśnie poprzez udział we wspólnych przedsięwzięciach do „Proświty” przyjdzie nowe pokolenie. Oszczędzi to również wielu zbędnych kłopotów — nie trzeba będzie ciągle czegoś rejestrować czy przerejestrowywać. Przecież dla nas wszystkich najważniejszy jest wynik, a osiągnąć go można tylko w wielkiej grupie. Przygotowała Nadija KYRIAN Zdjęcie Jewhena BUKETA Swiatosław Wasylczuk, Petro Szymkiw, Wasyl Folwaroczny, Mykoła Nesterczuk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

UCHWAŁA

Sesji Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, 15 kwietnia 2009 r., Kijów Członkowie Rady Głównej, będący przedstawicielami każdej z obwodów Ukrainy, przeanalizowawszy stan i nastroje ukraińskiego społeczeństwa, uznają za swój obowiązek oświadczyć, że kryzys gospodarczy w naszym państwie całkowicie ujawnił prawidłowości także kryzysu duchowego i politycznego. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w swoich wielokrotnych apelach i oświadczeniach, skierowanych do Prezydenta, Rządu i Rady Najwyższej, nalegało na wypracowanie ideologii narodowej, nieustanne przestrzeganie Ustawy Zasadniczej we wszystkich sferach życia społecznego, zwłaszcza tych jej postanowień, które dotyczą wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego, zachowania i rozwoju narodowej przestrzeni informacyjnej, ukraińskiej kinematografii, książkodrukarstwa i książkowego rozpowszechniania itp. Rada Najwyższa Ukrainy, do której Rada Główna, Zarząd i proświtianie wielokrotnie zwracali się z żądaniem uchwalenia pakietu ustaw językowych, programu rozwoju państwowego języka ukraińskiego, okazała się niezdolna do wypracowania państwowego prawodawstwa językowego, które regulowałoby stosowanie i rozwój języków mniejszości narodowych oraz zapewniało pełnowartościowe funkcjonowanie języka państwowego w oświacie, mediach, w radiu i telewizji, w wydawnictwach książkowych, co stałoby się przeszkodą dla totalnego zrusyfikowania Ukrainy. Sesja Rady Głównej ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki w imieniu tysięcy proświtian, wszystkich Ukraińców, których nie mogą pozostawić obojętnymi procesy zagrażające niepodległości naszego państwa, nadwerężające podstawy narodowego kształtowania się, zwraca się do Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej i Rządu państwa z żądaniem przejęcia pełnej odpowiedzialności i uznania istnienia kryzysu politycznego i duchowego na Ukrainie oraz zrobienia wszystkiego, co możliwe, aby te destrukcyjne procesy zostały wyhamowane i zlikwidowane dzięki intensywnym działaniom państwowym, które z pewnością zostaną poparte i wprowadzone przez całą siłę ukraińskiego społeczeństwa. Uważamy za konieczne podkreślenie zadań priorytetowych, a mianowicie: — wydania Dekretu Prezydenta Ukrainy «O ochronie, rozwoju i stosowaniu państwowego języka ukraińskiego»; — przyjęcia Programu Rządowego «O zachowaniu, rozwoju i funkcjonowaniu państwowego języka ukraińskiego i języków mniejszości narodowych na Ukrainie»; — Radzie Najwyższej Ukrainy uchwalenia «Ustawy o językach na Ukrainie» oraz «O państwowym języku ukraińskim», które umocnią pozycję języka państwowego i powstrzymają zrusyfikowanie narodu ukraińskiego; — wszystkim gałęziom władzy na Ukrainie należy wystąpić ze wspólnym apelem do narodu ukraińskiego, w którym uzasadnią działania antykryzysowe, a przede wszystkim te, które zjednoczą społeczeństwo wokół odwiecznych wartości narodu ukraińskiego: jego ziemi, przyrody, języka, kultury, historii, oddania ideii silnej niepodległej Ukrainy; — domagamy się zaprzestania tej antykonstytucyjnej wakchanaliów, którą urządzają antypaństwowe partie polityczne, prywatne media, kanały telewizyjne i radiowe, wszczepiając w społeczeństwo antypaństwowe nastroje zwątpienia i rozczarowania, braku szacunku dla symboli narodowych, dla własnego kraju, dla jego postępu drogą niepodległości, dla samej możliwości nieodwracalnego zwycięstwa narodu ukraińskiego w budowie narodowego demokratycznego państwa Ukraina, w którym każdy obywatel będzie czuł się chroniony i wolny. Sesja Rady Głównej zwraca się do wszystkich Ukraińców: nie gaście ducha! To dzięki nam powstała niepodległa Ukraina! To my wyszliśmy na place i rynki, aby potwierdzić nasz wolny wybór — życia w kraju silnym i bogatym; to my zdecydowanie protestujemy przeciwko politycznym koniunkturalistom wszelkich maści i barw! Powrotnej drogi od samostanowienia i niepodległości nie mamy! Z nami Bóg i Ukraina. Chwała Bohaterom! Zwyciężymy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

LEKCJE JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO PRZYGOTOWANIE DO ZEWNĘTRZNEJ NIEZALEŻNEJ OCENY

Iwan JUSZCZUK, profesor. Kontynuacja. Początek w nr 1, 2, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 14, 15 za 2009 r. 2. Podział rzeczowników na grupy I i II deklinacji. Końcówka rzeczownika w różnych przypadkach zależy nie tylko od tego, do której deklinacji on należy, ale także od jego grupy. Rzeczowniki I i II deklinacji dzielą się na trzy grupy: twardą, miękką i mieszaną. Rzeczowniki III i IV deklinacji na grupy się nie dzielą. Rzeczowniki I i II deklinacji (oprócz rzeczowników rodzaju męskiego z końcowym -ar, -yr, -jar) dzielą się na grupy w zależności od charakteru końcowej spółgłoski ich podstawy (zob. tab. 2). Do grupy twardej należą rzeczowniki I i II deklinacji z podstawą na twardą niesyczącą: doroha, riczka, hora, syrota, pahorb, jawir, wiz, jabłuko, pero. Do grupy mieszanej należą rzeczowniki I i II deklinacji z podstawą na twardą syczącą: hrusza, zadacza, diża, puszcza, kuszcz, klucz, wuzh, plecze, selyszcze. 3. Do grupy miękkiej należą rzeczowniki I i II deklinacji z podstawą na miękką (lub zmiękczoną) spółgłoskę: zemla, zoria, armija, simja, deń, mołodeć, sołowiej, prominia, suzirja, zatysza, rozdoriżżia. Do grupy miękkiej należą także rzeczowniki rodzaju nijakiego na -e z podstawą na niesyczącą: pole, serce, sonce, more. W przypadkach zależnych podstawa w nich kończy się na miękką spółgłoskę; na przykład w dopełniaczu liczby pojedynczej: pola, sercia, soncia, moria. Sprawdź siebie. Wypisz rzeczowniki w trzy kolumny według grup: 1) twarda; 2) mieszana; 3) miękka. Rzeczowników, które nie należą do żadnej grupy, nie wypisuj. Piddaszszia, plit, zharyszcze, wantazh, siurpryz, jabłuko, tiń, knysz, inij, tysza, jahnia, kładka, pszenycia, picz, riadno, rylce, wtecza, stil, wymykacz, schideć, lon. Klucz. Z drugich liter powinno złożyć się trzy słowa, pominięte w wypowiedzi starogreckiego filozofa Demokryta: “Ci, którzy …, nie są zdolni do przyjaźni”. 3. Podział na grupy rzeczowników II deklinacji z końcowymi -ar, -yr, -jar. Czy rzeczownik jest rodzaju męskiego? Tak nie. I deklinacja III deklinacja. Na jaką spółgłoskę kończy się podstawa? Do której grupy należy rzeczownik? Rzeczowniki II deklinacji rodzaju męskiego z końcowymi -ar, -yr mogą należeć tylko do grupy miękkiej lub twardej, a rzeczowniki z końcowym -jar — tylko do grupy mieszanej lub twardej. Do grupy miękkiej należą te rzeczowniki z końcowymi -ar oraz -yr, w których w dopełniaczu liczby pojedynczej -ar oraz -yr nie są akcentowane. Wszystkie inne, czyli te, w których -ar, -yr są stale akcentowane, należą do grupy twardej. Porównaj (zob. tab. 3). Oprócz tego, jako wyjątki: 1) do grupy miękkiej należą jeszcze rzeczowniki Ihor, jakir, łobur, kuczer (o włosach); 2) do twardej — komar, chabar, moczar, warwar, dołar, kantar, pancyr, płastyr (choć -ar, -yr u nich nie są stale akcentowane). Do grupy mieszanej należą tylko te rzeczowniki z końcowym -jar, u których w dopełniaczu liczby pojedynczej akcent pada na końcówkę. Wszystkie inne należą do grupy twardej. Porównaj (zob. tab. 4). Grupę rzeczowników z końcowym -jar można określać także według ich znaczenia: nazwy osób należą do grupy mieszanej, inne nazwy — do twardej. Ale rzeczowniki — nazwy osób — juwilar, stolar, mular, madjar, a także malar z akcentem na pierwszej sylabie, jako wyjątek, należą do grupy twardej. Rzeczownik malar z akcentem na drugiej sylabie należy do grupy mieszanej. Sprawdź siebie. Wypisz rzeczowniki w trzy kolumny według grup: 1) twarda; 2) miękka; 3) mieszana. Ożered, wychor, odnosełeć, monastyr, kreslar, oboroneć, stolar, kowzanjar, zbrojar, drukar, łyzwhar, pywowar, kosar, stelaż, czytacz. Klucz. Z drugich liter powinno złożyć się przysłowie. 4. Użycie samogłosek w końcówkach rzeczowników różnych grup. Różnica między grupami polega na tym, że w wymowie w końcówkach rzeczowników grupy twardej bezpośrednio po podstawie występują dźwięki y (nie dotyczy to celownika i miejscownika liczby pojedynczej, gdzie może występować tylko dźwięk i) oraz o (zymy, roky, sanitary, stolary, zymoju, rokom, sanitarom, stolarom), a w miękkiej i mieszanej — odpowiednio i oraz e (pisni, meżi, dni, kuszczi, kobzari, szkolari, pisneju, meżeju, dnem, dnevi, kuszczem, kobzarem, szkolarem). W wołaczu e może występować i w końcówkach rzeczowników grupy twardej (komandyre, studente). W piśmie powstaje różnica także między grupami miękką i mieszaną (w wymowie różnicy między nimi nie ma): w końcówkach rzeczowników grupy miękkiej używa się liter ja, ju (pisnia, pisniamy, pisniu, dnia, dniu, kobzaria), a w końcówkach rzeczowników mieszanej — odpowiednio a, u (meża, meżamy, meżu, kuszcza, kuszczu, szkolara), (zob. tab. 5). Jako wyjątek kilka rzeczowników grupy twardej w mianowniku liczby mnogiej ma końcówkę -i: komari, chabari, pazuri (ale pazury), snihuri, zwiri, druzi. Sprawdź siebie. 1. Rzeczowniki postaw w narzędniku liczby pojedynczej i zapisz je w dwie kolumny: 1) z literą o; 2) z literami e, je w końcówce. Szczabeł, stolar, wychor, aliuminij, smittiar, omar, tysza, hreczka, ozero, jantar. Klucz. Z pierwszych liter powinno złożyć się zakończenie wypowiedzi starorzymskiego historyka Sallustiusza: “Każdy — kowal …”. Sprawdź siebie. 2. Rzeczowniki postaw w mianowniku liczby mnogiej i zapisz je w dwie kolumny: 1) z końcówką -y; 2) z końcówką -i. Wdacza, korż, spałach, trotuar, dzwonar, madjar, jahuar, znachar, knyha, weterynar, onuk, kamieniar, snihur, łonar, janyczar, diadko. Klucz. Z drugich liter powinno złożyć się zakończenie wypowiedzi francuskiego filozofa M. Montaigne’a: “Nie ma pragnienia bardziej naturalnego, niż …”. Sprawdź siebie. 3. Rzeczowniki postaw w narzędniku liczby mnogiej i zapisz je w dwie kolumny: 1) z literą a; 2) z literami ja w końcówce. Snihur, sanitar, switłycia, odwirok, jasen, złydar, bajkar, komandyr, zbrojar, odnosełeć, komar, pustyr, tiuk. Klucz. Z drugich liter powinno złożyć się zakończenie wypowiedzi starorzymskiego filozofa Seneki: “Najpotężniejszy ten, kto ma …”. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

LEKCJA 18.

PODZIAŁ RZECZOWNIKÓW NA ODMIANY I GRUPY 1. Podział rzeczowników na odmiany. 2. Podział na grupy rzeczowników I i II odmiany. 3. Podział na grupy rzeczowników II odmiany zakończonych na -ар, -ир, -яр. 4. Używanie samogłosek w końcówkach rzeczowników różnych grup. 1. Podział rzeczowników na odmiany Ze względu na osobliwości odmiany rzeczowniki w języku ukraińskim dzielą się na cztery odmiany. Jednak nie wszystkie. Rzeczowniki nieodmienne (radio, taxi) oraz te, które występują tylko w liczbie mnogiej (drzwi, wrota), nie należą do żadnej odmiany. Do żadnej odmiany nie zalicza się także tych rzeczowników, które odmieniają się jak przymiotniki (wartownik, brygadzistka, Chmielnicki). Odmianę rzeczownika określamy na podstawie jego formy podstawowej (mianownik liczby pojedynczej), zadając następujące pytania w tej kolejności (zob. tabela 1). Zatem rzeczowniki rodzaju męskiego mogą należeć do I lub II odmiany, rodzaju żeńskiego – do I lub III odmiany, rodzaju nijakiego – do II lub IV odmiany. Do I odmiany należą rzeczowniki rodzaju żeńskiego i męskiego, które w mianowniku liczby pojedynczej mają końcówkę -a: cisza, chmura, burza, marzenie, bocian, Mykoła, sędzia, sierota. Do II odmiany należą: 1) rzeczowniki rodzaju męskiego, które w mianowniku liczby pojedynczej nie mają końcówki -a: wujek, bohater, wiatr, deszcz, dzień; 2) rzeczowniki rodzaju nijakiego, które przy odmianie nie przyjmują żadnych sufiksów: wieś, żyto, morze, życie, wzgórza, kurczątko. Do III odmiany należą rzeczowniki rodzaju żeńskiego, które w mianowniku liczby pojedynczej nie mają końcówki -a: cień, noc, miłość, matka. Do IV odmiany należą rzeczowniki rodzaju nijakiego, które przy odmianie przyjmują sufiks -at- lub -en-: koliszcze – koliszcza; jagnię – jagnięcia; plemię – plemienia, imię – imienia. Sprawdź się. Wypisz rzeczowniki w cztery kolumny według deklinacji: 1) I deklinacja; 2) III deklinacja; 3) IV deklinacja; 4) II deklinacja. Rzeczowników, które nie należą do żadnej deklinacji, nie wypisuj. Opowiadacz, świeczka, opora, drzewo, pejzaż, koszowy, opowieść, zwierz, bocian, krew, kropla, chłop, umiejętność, kangur, oślica, źrebię, cielę, ściernisko, gałąź, odrętwienie, ożered, sanie, Niewiedzko, gaduła, bystrość. Klucz. Z drugich liter ma się złożyć przysłowie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ołena TUNIK. W 1930 roku we Wszechukraińskiej Akademii Nauk pracowała plejada genialnych matematyków: D. Grave, M. Krawczuk, M. Kryłow i inni. Wnieśli oni znaczący wkład w rozwój nauk matematycznych w Ukrainie, stawiając je na równi z najsłynniejszymi szkołami matematycznymi świata. Jednym z najzdolniejszych uczniów akademika Wszechukraińskiej Akademii Nauk M. Krawczuka był Wołodymyr Możar. Urodził się 6 lipca 1901 r. we wsi Bereziwka (obecnie Sadowe) w rejonie korosteszowskim w obwodzie żytomierskim, w zamożnej rodzinie chłopskiej. Tam ukończył wiejską szkołę parafialną, a wykształcenie średnie zdobył w Żytomierzu, gdzie uzyskał fundamentalną wiedzę i opanował kilka języków obcych. W 1925 roku z powodzeniem ukończył Żytomierski Instytut Pedagogiczny, a następnie odbył specjalistyczne przygotowanie matematyczne w Kijowskim Instytucie Edukacji Narodowej. W latach 1927—1930 W. Możar odbywał staż jako aspirant na naukowo-badawczej katedrze matematyki Wszechukraińskiej Akademii Nauk pod kierunkiem M. Krawczuka i M. Kryłowa. Studia aspiranckie łączył z pracą pedagogiczną na katedrze wyższej matematyki Kijowskiego Instytutu Politechnicznego. Posiadając profesjonalne przygotowanie matematyczne i doświadczenie w pracy pedagogicznej, W. Możar został organizatorem katedry matematyki Kijowskiego Instytutu Przemysłu Cukrowniczego. Od 1930 do 1936 roku katedra przygotowała i wydała kilka podręczników, które cieszyły się ogromnym popytem. Były to przede wszystkim „Podręcznik z wyższej matematyki dla studentów i do samokształcenia w trzech częściach”, „Równania różniczkowe oraz ich zastosowanie w przyrodoznawstwie i technice”. W latach 1934—1935 pracownicy katedry przygotowali kurs wyższej matematyki dla instytutów technologicznych w dwóch tomach. Został on przyjęty do druku w wydawnictwie Wszechukraińskiej Akademii Nauk, ale właśnie w tym czasie w Ukrainie rozpoczęła się brutalna walka machiny imperialnej z „ukraińskim nacjonalizmem” i publikacja tego kursu została wstrzymana. Ten sam los, niestety, spotkał również inne książki napisane pod kierunkiem M. Krawczuka i W. Możara. Równolegle z pracą metodyczną i fundamentalnymi badaniami nad zagadnieniami fizyki matematycznej katedra owocnie współpracowała ze specjalistami w dziedzinie technologii żywności, o czym świadczy praca W. Możara i O. Kurylenki „Do kwestii szybkości krystalizacji sacharozy przy odparowywaniu w stałej temperaturze”. Opracowano jasną koncepcję i szczegółowy program pracy naukowo-badawczej ze studentami. Z referatu 35-letniego profesora Wołodymyra Możara z 1936 roku: „Nauczanie w szkole wyższej musi budzić zainteresowanie studentów nauką, pobudzać ich twórczą myśl. Na wykładach niejednokrotnie należy proponować studentom samodzielne badanie nowych zagadnień, gdyż pomoże to wyłonić uzdolnionych studentów, aby w przyszłości skierować ich na drogę pracy naukowej. Takie nauczanie mogą zapewnić profesorowie i wykładowcy, którzy sami rozwijają się naukowo, znają osiągnięcia nauki oraz jej porażki, sami tworzą naukę”. „Prymitywizowanie nauki, empiryzm, dogmatyczność i »recepturowość« w nauczaniu obniżają autorytet naukowo-pedagogiczny szkoły wyższej, sprowadzają ją do poziomu szkoły średniej. Jest sens zalecać do czytania zagraniczne czasopisma i podręczniki. Przecież znaczna część studentów, którzy obecnie pracują naukowo, po ukończeniu instytutu pójdzie na aspiranturę i będzie przygotowywać się do dalszej działalności naukowej, która wymaga dobrej znajomości języków obcych; nawet w produkcji inżynierom, którzy zajmują się kwestiami rekonstrukcji i śledzą świeżą literaturę ze swojej dziedziny, bardzo przyda się znajomość języków obcych”. Znaczenie idei i ważność

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

KOLEJNY TOM ŚWIADECTW O HOŁODOMORZE 1932-1933 RR.

Mykoła Kulisz w komedii „Myna Mazajło”, którą wystawił charkowski teatr „Berezil” Łesia Kurbasa wiosną 1929 roku, włożył w usta jednego z postaci — wujka Tarasa, „eksperta od kwestii ukraińskiej”, takie słowa: „ichnia ukrainizacja to sposób, by wykryć nas wszystkich, Ukraińców, a wtedy zniszczyć razem, żeby i ducha nie było… Ostrzegam!”. Wujek ostrzegał nie na próżno: już po roku „odpowiednie organy” rozpoczęły sprawę SWU. Zwijanie „ukrainizacji” stało się początkiem dotąd niewidzianego w historii natarcia na ukraińską kulturę. Celem było już nie tylko niezawodne podporządkowanie Ukrainy Moskwie, a całkowite zniszczenie Ukraińców, aby uniemożliwić ukraińskie odrodzenie. Bolszewicy rozumieli, że świadoma narodowa inteligencja to główna przeszkoda na drodze do zrusyfikowania ukraińskiego narodu, dlatego widzieli w niej najniebezpieczniejszego wroga, i już od lat 30. zniszczenie ukraińskiej inteligencji osiągnęło niewidziane skale. Represje nie ominęły nawet naukowców o światowym imieniu. W szczególności zginął w łagrach wybitny ukraiński matematyk, pięćdziesięcioletni akademik Mychajło Krawczuk, oskarżony o udział w mitycznej nacjonalistycznej organizacji, która rzekomo dokonała dywersji „na froncie kulturalnym”. Jednak aby dobrać się do naukowców takiego poziomu, najpierw niszczono ich otoczenie. wieść poruszonych w tym referacie problemów aktualne dla wyższej szkoły do dziś. Właśnie Wołodymyra Możara jako wiodącego pedagoga komitet komsomołu KChTIChP zaprosił do wygłoszenia referatu na ogólnym zebraniu studentów w 1936 roku. Był on poświęcony samodzielnej pracy studentów. Udało się znaleźć stenogram tego wystąpienia, który i teraz poraża aktualnością, encyklopedycznością wiedzy autora, ważnymi radami dla studentów. Tak, w referacie cytuje on S. Rudanśkiego, K. Weierstrassa, Archimedesa, I. Frankę, É. Zolę, L. Beethovena, L. Eulera, I. Pawłowa, A. France’a, C. G. Junga i tak dalej... Ale w instytucie wśród kolegów i studentów zawsze bronił wielkości języka własnego narodu, czytał wykłady, wygłaszał referaty po ukraińsku. Aktywnie pracował w podkomisji sekcji matematycznej wydziału przyrodniczego Instytutu Ukraińskiego Języka Naukowego pod przewodnictwem M. Krawczuka i wiele zrobił dla rozwoju i stworzenia ukraińskiego słownika matematycznego, który i teraz jest książką podręczną matematyków. Wszystkie jego prace naukowe i metodyczne na Ukrainie wydano po ukraińsku. Nawet z punktu widzenia współczesności trudno znaleźć siedmioletni okres, który byłby bardziej płodny w dziedzinie badań naukowo-metodycznych, niż od 1930 do 1936 roku. Rezultatywna działalność naukowa, metodyczna i pedagogiczna W. Możara nie pozostała bez uwagi, i jemu za całokształt prac naukowych (bez obrony dysertacji) 17.11.1935 r. przyznano stopień naukowy kandydata nauk fizyczno-matematycznych, zatwierdzono na stanowisku profesora katedry matematyki. Wołodymyr Możar kontynuował pracę nad dysertacją doktorską i, według świadectwa bliskich, pod koniec kwietnia 1937 roku pojechał do Moskwy w celu wygłoszenia referatu o wynikach pracy doktorskiej na seminarium naukowym Instytutu Matematyki. Wtedy wśród kolegów tytuł profesora miało tylko kilka osób. Dlatego młody, utalentowany, energiczny, wysoko wykształcony 36-letni profesor nieprzypadkowo zajął kluczowe miejsce w zespole instytutu. 1937 rok był rokiem oszczerstw, donosów, kłamstw. Każde podstępne słowo przekreślało nie tylko karierę człowieka, ale i samo życie. Zawiść i „sygnalne posłania” zdecydowały o przyszłości naukowca. 27 kwietnia 1937 roku w Moskwie aresztowały go organy NKWD jako „aktywnego uczestnika ukraińskiej narodowo-faszystowskiej organizacji terrorystycznej”. Pod konwojem naukowca przetransportowano do Kijowa. Od razu przeprowadzono dokładne przeszukanie w jego mieszkaniu. Oprócz „nacjonalistycznej” literatury matematycznej znaleziono także dwie książki Mykoły Chwylowego, dwie książki Wołodymyra Wynnyczenki, „Listy na Naddnieprzańską Ukrainę” Mychajła Drahomanowa. Tę literaturę organy NKWD rozpatrywały w sprawie jako dowód przynależności W. I. Możara do wrogiej organizacji nacjonalistycznej. Rozpoczęła się seria przesłuchań. W sprawie nie ma żadnych dokumentów o przynależności Możara do wrogich organizacji. Jako dowód tego, że profesor W. Możar jest nacjonalistą, przytoczono dane, że w latach 1917—18 był członkiem i organizatorem towarzystwa „Proświta” w szkołach średnich Żytomierza. Ale w dwutomowej sprawie karnej Wołodymyra Możara wpięte są oszczerstwa-oskarżenia „kolegów-kapusiów”: „Na radzie WTUZ-u w 1935 r., gdzie omawiano kwestię wyników egzaminów studentów z języka rosyjskiego i ukraińskiego, W. I. Możar wygłosił nacjonalistyczne wystąpienie, w którym twierdził, że studenci nie znają języka ukraińskiego, ponieważ nie stworzyliśmy ukraińskiego otoczenia w prawdziwym tego słowa znaczeniu i że trzeba takie otoczenie stworzyć”. „Pedagodzy”-donosiciele dobrze wiedzieli, jaką niezawodną pętlę zarzucili na szyję pedagoga. Wszak „nacjonalizm” imperium zrównało ze zdradą stanu. Na początku października sprawę W. Możara z nieudowodnionymi oskarżeniami „o aktywne uczestnictwo w ukraińskiej narodowo-faszystowskiej organizacji” przekazano do rozpatrzenia trójce przy Kijowskim Obwodowym Zarządzie NKWD, która wydała mu 19 października 1937 r. wyrok: rozstrzelanie. W sprawie jest pożółkła kartka z zapisem: „Postanowienie Trójki UNKWD z 19 października m-ca 1937 r. o rozstrzelaniu Możara W. I. wykonano 9 listopada 1937 roku o godz. 24.20. Komendant st. lejtnant bezpieczeństwa państwowego Szaszkow”. Tutaj nie ma błędów. Słowo „Trójka” z szacunkiem napisano wielką literą, a przy nazwisku lejtnanta nie ma nawet inicjałów. Taki sam los przypadł w udziale „nacjonaliście” akademikowi WUAN Mychajłowi Krawczukowi, któremu również nie pozostawiono szans na życie. Zgodnie z duchem tamtych czasów, na kilka dni przed tym tragicznym wydarzeniem w gazetce instytutowej „Centryfuha” z 15 października 1937 r. nr 21 informowano: „Trzykroć przeklęci najmici faszystów: Kucharenko, Możar i inni, wykryci przez organy NKWD, którzy przyłożyli swoją rękę, by zerwać przygotowanie wysokiej jakości bolszewickich specjalistów. Narbut”. To przekleństwo skierowane jest na utalentowanych pedagogów, którzy oddawali wiedzę i siły wychowaniu studentów. Po tym na imię wiernego syna ukraińskiego narodu profesora Wołodymyra Możara nałożono tabu na długie lata. Miejsce jego grobu dzisiaj nie jest znane. 3.08.1956 r. na wniosek bliskich sprawę W. Możara zrewidowano i został on w pełni zrehabilitowany. Uzasadnienie trybunału wojskowego — z braku znamion przestępstwa. Imienia Wołodymyra Możara przez ponad pół wieku nie wspominano w murach Narodowego Uniwersytetu Technologii Żywności. Większość wykładowców katedry matematyki prawie nic nie wiedziała o tym utalentowanym człowieku. Z inicjatywy obecnego kierownika katedry profesora Mychajła Martynenki drogą wytrwałych i długotrwałych badań (praca w archiwach SBU, spotkania z krewnymi) udało się znaleźć choć jakiekolwiek dane o życiu tej wybitnej osobistości i na konferencjach naukowych temat ten został rozwinięty przed słuchaczami. Inna TARASENKO, kandydat nauk historycznych, wiodący archeograf Instytutu Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa NAN Ukrainy Znaczące miejsce w badaniach nad największą tragedią w historii Ukrainy — Hołodomorem lat 1932—1933 — zajmuje profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, doktor nauk historycznych, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, protojerej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Jurij Mycyk. Wraz ze studentami rozpoczął on zakrojone na szeroką skalę nagrywanie świadectw naocznych świadków, które zostały opublikowane w czterech tomach zainicjowanej przez niego serii archeograficznej „Ukraiński holokaust 1932—1933. Świadectwa tych, którzy przeżyli”. Światło dzienne ujrzał kolejny, piąty tom tej serii (Kijów: Wydawnictwo „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, 2008), który posiada swoją specyfikę. Podstawę tomu stanowią materiały opracowane przez znaną kanadyjską badaczkę Iroidę Wynnycką oraz dnieprzańskiego dziennikarza Mykołę Czabana. Są to świadectwa osób, które przeżyły Hołodomor lat 1932—1933 i które w latach II wojny światowej znalazły się na emigracji. Przebywając w wolnym świecie, miały one możliwość opowiedzenia prawdy o Hołodomorze-ludobójstwie, dążyły do przekazania jej na łamach zachodniej prasy, utrwalenia swoich wspomnień na taśmach magnetofonowych, które obecnie przechowywane są w Ukraińsko-Kanadyjskim Centrum Badawczo-Dokumentacyjnym w Toronto. Szczególna wartość tych świadectw polega na tym, że udzielały ich osoby, które w czasach Hołodomoru były już dorosłe, dlatego cechuje je pełnia informacji i wysoki stopień wiarygodności. Bardzo ważne jest to, że niektórzy świadkowie byli dość wpływowi w środowisku emigracyjnym, jak na przykład Petro Hryhorenko, Lew Kopielew, Iwan Majstrenko, patriarcha Mstysław (Stepan Skrypnyk), Wasyl Sokil, a także poszczególni dyplomaci państw zachodnich, którzy przebywali na Ukrainie podczas Hołodomoru. Świadectwa opracowane przez I. Wynnycką i M. Czabana uzupełniają materiały z archiwum znanego amerykańskiego badacza Jamesa Mace’a, które do obiegu naukowego wprowadził ks. Jurij Mycyk. Piąty tom zawiera przedmowy napisane przez autorów opracowania, a także artykuł wstępny profesora Wasyla Janiszewskiego (Kanada) „Aby zrozumieć przeżytą tragedię”. Tom jest starannie wydany: zawiera fotografie świadków, zwięzłe noty biograficzne, opracowaną przez kanadyjskich badaczy ankietę do przeprowadzania wywiadów ze świadkami itp. W ten sposób w ręce badaczy i szerokiej opinii publicznej trafił cenny, nierzadko unikalny materiał źródłowy, który bez wątpienia pomoże przekazać prawdę o tragedii Ukrainy. Tę książkę, podobnie jak poprzednie cztery tomy, można nabyć w księgarni wydawnictwa „Akademia Kijowsko-Mohylańska” (04070, Kijów, ul. Skoworody 2). P.S. Niedawno w wydawnictwie ukazał się także tom 6 tej serii, który pod kierownictwem ks. Jurija przygotowała grupa badaczy. Ta książka zasługuje na osobną recenzję. Rozpoczęły się prace także nad tomem 7, trwa zbieranie świadectw do niego. Jeśli wśród czytelników „Słowa Proświty” są świadkowie Hołodomorów lat 1932—1933 oraz 1946—1947, autorzy opracowania proszą o przesyłanie ich na adres wydawnictwa. W. Możar z kolegami z grupy (pierwszy z prawej w trzecim rzędzie). Zdjęcie z muzeum historycznego Narodowego Uniwersytetu Technologii Żywności

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

OBRAZY MOGIŁ

Oleksandr FYSUN Na ziemiach ukraińskich widać niezliczone kurhany, mogiły. Wielkie. Małe. Wiele z nich jest obecnie rozrytych. Rozkopanych. Zeszpeconych. Od czasów bardzo dawnych powstały one jako dokumenty naszej tragicznej i zapomnianej historii, jako ślady dawnych zwycięstw, nieznanych współczesnemu mieszkańcowi naszego kraju. “Nieme pomniki sławy i niesławy” (Taras Szewczenko). Świadomość Ukraińca od urodzenia przesiąknięta jest widokiem obrazów mogił, kurhanów, pagórków, pełnych zagadkowej treści. Archeolodzy, badacze dorobku kultury już zauważyli, że na tej planecie to właśnie ukraińska ziemia kryje najwięcej sprasowanych warstw duchowych osiągnięć poprzednich tysiącleci. Od epoki paleolitu, neolitu, kultury trypolskiej, skołockiej (scytyjskiej), anckiej, epoki książęcej po naszej ziemi są mogiły. A najwięcej ich nasypano w czasach kozackich (“Od kozactwa, od hetmańszczyzny — wysokie mogiły”, — pisał nasz poeta i znawca starożytności Taras Szewczenko). Najbardziej autorytatywni uczeni podkreślają, że ziemie ukraińskie to kolebka europejskiej cywilizacji, epicentrum dawnej protokultury. Angielscy historycy Clark i Piggott zaznaczali: “Między Karpatami a Kaukazem — miejsce indoeuropejskiej grupy narodów. Oni — przodkowie Kimmeryjczyków, Scytów (Skołotów). Środkowy Wschód, Indie, Pakistan, Mezopotamia, Bliski Wschód skolonizowane przez ludzi z terytorium Ukrainy”. W pamięci ludowej dotrwały do naszych dni nazwy mogił: Kamiana, Suwora, Towsta, Wysoka, Hostra, Strimka, Staszna, Czorna, Lyta, Zolna, Hajmanowa, Chomyna, Neczajewa, Sachnowa, Czeczelyna, Drana Kochta, Repiachuwata, Ohuz, Ołeksandropol, Harman, Semybratnia, Łuhowa, Smołowśka, Werbiwśka, Czortomłyk, Sawur, Sołocha, Wybła, Perepiatycha… I jeszcze więcej — bezimiennych. “Za mogiłą mogiła, a tam tylko marzy…” A ile ich w mgle tysiącleci skryło się przed okiem ludzkim?.. I kto je nasypał? Na czyj rozkaz?.. W epoce paleolitu mieszkanie ludzkie było sferyczne, jak półziemia, półsłońce, półniebo wysokie. I mogiły na Ukrainie z formy — nie ostro wierzchołkowe piramidy, a sferyczne. Mogiły mają w podstawie krąg — duchowy kod liczb, który bierze początek z mistycznej wskazówki poruszania się do wyższego — czyli do zjednoczenia ze Stwórcą. Sanktuaria przedchrześcijańskich wierzeń naszego narodu zakładały w podstawie Krąg i Krzyż wewnątrz (jeszcze do dziś zachowało się kapiszcze Peruna w Kijowie o takiej strukturze), które symbolizowały Światło Niebieskie i Świat Prawieczny, nieogarniony. Według magicznych podań dawnych przodków, mogiła — uporządkowany i zamknięty duchowy świat, w którym dominuje dążenie do jednoczenia się z pierwotnym pozaczasowym i pozaprzestrzennym “centrum”, z energią Wiecznego. Zewnętrzne koło podstawy mogiły jako siła wszechmocy i niezwyciężoności pełni funkcję zbierania do kupy, a jednocześnie i świętą nienaruszalność. Gogolowski Choma Brut z “Wija” zakreślał koło, gdzie stanął w centrum, aby uchronić się od Złej Siły. I w tradycyjnej symbolice pisanki od czasów najdawniejszych mistrzyni przeprowadzone koło pośrodku jajka, w jego średnicy, oznacza uchronienie Słonecznej Siły jako wcielenia Wszechświata. Podstawy dawnych miast (protomiasta poprzednich cywilizacji, w szczególności Trypolskiej), sanktuariów, prehistorycznych świątyń, a także egipskich piramid miały obraz Kosmosu. Trypolianie zabudowywali swoje miasta eliptycznie, prawie kołami. OBRAZY MOGIŁ Przyszłe pokolenia w nasypanych mogiłach poprzedników widziały potężny obraz tajemnicy życia, model nieznanego wielkiego świata, który uosabiał Kosmiczny Ład. Więc mieszkaniec Ziemi mógł objąć go duszą, zjednoczyć się istotą swoją i wywyższyć duchowo. W ukraińskiej zagadce “Niebieski namiot cały świat nakrył” tak nazywa się bezdenne Niebo i Wyższe Siły w nim. Słowo “namiot” tutaj myśli się jako mieszkanie Niebios. I jednocześnie “namiot” — to odzież Ducha przodkowskiego, znak jego, i jako widzialne wymiary “ciała sławy” Stwórcy. Dawnoindyjskie “kszatr” (namiot) oznacza boga niebieskiego sklepienia i niebieskiego wojska. Od dawna żercy, którzy znali się na tajemnicach Kosmosu, chowali Potęgę Boską od niegodnego oka, od zachłannej siły i energii zadeptania, żeby nie zrujnowany był świat Wysokiego Rozumu. Na Kamianej Mogile doby paleolitu wejścia do jaskiń z rysunkami-obrazami sakralnej treści były wiele wieków zasypane piaskiem od przeniknięcia przybyłych obcych. W jaskiniach oraz na górze Mogiły odbywały się święte obrzędy, odprawiano rytuały, modlitwy. I nie było żadnych śladów bytowego zamieszkania. Najwyższa góra była świątynią, gdzie człowiek wznosił się duszą, oczyszczał się od codzienności, a na stepowych przestrzeniach mogiły wiekami służyły miejscem tajemnych objawień, religijnych olśnień i duchowej inspiracji wtajemniczonych mężów w proroczą lub poświęcającą się akcję. Duchowym wzrokiem naszego największego Poety wyłapano impulsy tajemniczej treści dawnych mogił. W “Perebendii” — “Dobrze, jesteś mój kobziarzu, Dobrze, ojcze, robisz, Że śpiewać, rozmawiać na mogiłę chodzisz… Stary schował się W stepie na mogile, żeby nikt nie widział…” Na mogiłach w samotności mesjasze Woli i Dobra osiągali prawa Wieczności, uświadamiali siebie prorokami-zwiastunami i zakładali program działań dla przyszłych pokoleń. Tam oni dołączali swoją duszę do soborowanego Ducha przodków i największych poświęcających się narodu minionych czasów, szlachetnie wygładzali ideały swoje i życiowy los. W wysokościach Nieba oni widzą schowane od ludzkiego oka. TAJEMNICA MOGIŁ Na mogiłę Tarasa Szewczenki na Czerneczej Górze w Kaniowie już ponad sto lat z całego świata przyjeżdżają Ukraińcy i obcokrajowcy, wchodzą schodami, żeby na własne oczy zobaczyć pagórek ziemi, zakutej w granitowe płyty, i poczuć tajemnicę wielkości ukraińskiego geniusza. Idą, jak pielgrzymi do świątyni Bożej. Stamtąd niewidzialnie wypływają potoki Nieśmiertelnego Ducha narodu. Czterech studentów Uniwersytetu Kijowskiego z kółka “świadomych Ukraińców” — Witalij Borowyk, Iwan Łypa, Mykoła Bajzdrenko, Mychajło Baźkewycz — latem 1891 roku pojechali do Kaniowa na mogiłę Szewczenki. Tam czytali jego poezje. “Każde słowo Kobziarza… wywoływało stamtąd potężną siłę ducha, jakby nas piekło ogniste słowo żywego proroka… Wielka i niezapomniana mogiła geniusza mocno i czarownie złączyła nas miłością. Duch zaś Tarasowy był między nami niemym i niewidzialnym świadkiem naszej przysięgi”, — napisał jeden z nich, Iwan Łypa. Przebywszy tam dzień i nabrawszy nowej siły, oni utworzyli Bractwo Tarasiwców. Właśnie tam zaczęła się Ukraińska rewolucja narodowa. Ich przysięga wywalczyć samodzielność Ukrainie, później była przysięgą Strzelców Siczowych, a potem i żołnierzy UPA. Samotna i niepiśmienna Kateryna Biłokur, wyczerpana zmaganiami i wątpliwościami: nie do Kijowa uczyć się u profesorów sekretów rzemiosła artysty — jedzie do Kaniowa na mogiłę Szewczenki. Przypadłszy do ziemi, żarliwie się modli. Mój koń upadł, i wróg nade mną — Ani tarcza nie obroni już, ani sztylet... B. Mozołewski

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

W POLU MOGIŁA…

u jego Ducha. Płacze gorzko. Prosi o jego błogosławieństwo, radę, jak zostać artystką. I po tych odwiedzinach z czasem ludzki ogół, patrząc na cudowne obrazy — prawdziwe arcydzieła sztuki, nie potrafi pojąć tajemnicy jej talentu. W latach pięćdziesiątych Pawło Tyczyna potajemnie odwiedzał mogiłę Panька Kulisza — dla spowiedzi duszy, oczyszczenia, siły, bo duch naszych przodków ożywia. Kobiety z Perejasławszczyzny niosły nowonarodzone dzieci na Wyblą Mogiłę, aby zapewnić poległych przodków: „Wiedzcie, że my tu jesteśmy, my — niezniszczalni”. A młode mężatki, które długo nie mogły zajść w ciążę (ludowe podania zachowały te fakty), chodziły do wysokich mogił, kładły się na ich szczytach… i — działo się cudo poczęcia. Według wierzeń aryjskich dusza człowieka po śmierci oddziela się od ciała. Ciało trafia do ziemi albo zostaje spalone, a dusza idzie do świata Ojców (przodków — do Navy) i bogów, tworząc na Niebie straż Słońca. Po pewnym przebywaniu w Krainie przodków dusza powraca na ziemię i wciela się w nowe życie. Naprawdę, a z czyjej woli pojawiają się nowi bohaterowie naszej historii — Bajda, Ostrjani- Nawi”, czyli do Świata przodków. Ukraińscy kozacy posypywali ziemią rany i kładli się w ziemi, stając się jej organiczną częścią — duchową istotą Ziemi. Rusicze, wyruszając w pochód, zabierali ze sobą ziemię. W czasach sowieckich starsi wieśniacy wręczali nowo powołanemu do wojska garstkę ziemi, z którą ten szedł na wojnę. Poczucie rodzimej ziemi jako pępowiny Bytu. Zwyczaj, by w Przewodnią Niedzielę iść na cmentarz — coroczne święte misterium jedności z duszami przodków. Także dziś w obrzędzie pogrzebowym naszego narodu do trumny kładzie się zmarłemu ręcznik (nim owija się lub przepasuje ciało albo podkłada go pod głowę), a także pisankę z ornamentem o treści kosmologicznej. Zapalenie świecy oznacza rozjaśnienie światłem wiecznej ciemności. Grób to wieczny dom, gdzie zawsze ma być jasno i uroczyście. Nasi przodkowie wierzyli, że w świecie zaświatowym (podziemnym) z człowiekiem przebywa cały Wszechświat i przejawia magiczne działania. „Idziemy na śmierć jak na święto” — głosi Księga Welesa, tajemnicę nieśmiertelności Ducha przodków. Dusza człowieka odczuwa nadejście śmierci i prosi, by położyć ciało na ziemi — „chcę do domu” (miejsce spoczynku zmarłego). We śnie do człowieka, gdy jest jeszcze w sile, przychodzą dusze przodków (matka, ojciec czy ktoś z bliskich zmarłych) i wzywają, by szedł za nimi. Później człowiek umiera. Istnieje nierozerwalny związek świata przodków z ziemskim bytem, językiem dusz we śnie — zmarli wzywają żywych, ostrzegają przed niebezpieczeństwem. Stan przejścia ludzkiego ciała w świat zaświatowy przedstawia w rytuale pieśń wołowodów „Było lato, było lato”: „Zdjął wołowód szarą czapkę, zdjął i kożuch, // a sam przypadł do wilgotnej ziemi, hej, hej, oddał Bogu ducha”. Uzdrawiający efekt egipskich piramid: neutralizują negatywny wpływ patogennych stref, znoszą promieniowanie geomagnetyczne, oczyszczają wodę, zabijają drobnoustroje, leczą chorych, korygują energetyczny szkielet człowieka — a zarazem skrywają nierozgadane zaklęcia. „Śmierć szybkim krokiem dogoni tego, kto naruszy spokój faraona” — napis w piramidzie w Gizie. Niewidzialna siła strzeże tajemnic piramid. Tragiczne wypadki spotykały tych, którzy samowolnie tam wchodzili: nagle umierali, zdruzgotani tajemniczą chorobą. Tak stało się z uczonymi poszukiwaczami starożytności. Prawdopodobnie, zdaniem naukowców, zaklęcia to skupiska psychoenergii, posyłane w przedmioty kultu — terafimy — siłą woli kapłanów. Jak wiadomo, Taras Szewczenko pracował przy wykopaliskach kurhanu Perepiatycha na Kijowszczyźnie, przysłuchiwał się mowie kurhanów i czuł w nich poruszenie nieziemskiego bytu. W pieśniach ludowych, dumach, legendach, podaniach często opowiada się o nich, a Szewczenko wspomina je w swoich poezjach 252 razy — od pierwszego do ostatniego utworu. Kurhany u niego „smucą się”, „wyrastają”, „czernieją” — jako substancja dawności, która powstała z mgły tysiącleci, jako wieczna dusza narodu. Oczami narodowego proroka Poeta widzi uduchowioną ziemię przodków (w po-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

“Oj w polu mogiła z wiatrem rozmawiała”. Ukraińska pieśń ludowa

cia, Pidkowa, Naływajko, Pawluk, Chmielnicki, Bohun, Honta, Zalizniak, Dowbusz, Karmeluk, Michnowski, Konowalec, Olżycz, Teliha, Szuchewycz, Stus i wielu innych? Z mogił narodzą się rycerze “żywego ducha”, “żywej prawdy” — od światła zapłonie nowe światło — i powstaną nowi bohaterowie Beresteczka, Kodni, Krut, Bazaru, Chołodnego Jaru… “Gdzie mogiły bohaterów, tam zmartwychwstanie”, — twierdził F. Nietzsche. Przez mogiły (i z mogił!) trwają nieustanne emanacje życiodajnego Ducha ukraińskiego. Wielki Kobziarz zapowiadał współczesnym: “Jak umrę, to pochowajcie mnie na mogile wśród stepu szerokiego na Ukrainie miłej…” Mogiły bohaterów — cały Wszechświat, a nie mauzoleum, obciążone pysznymi napisami, określał antyczny filozof Perykles. ŚWIĘTOŚĆ RODZIMEJ ZIEMI O świętości Ukrów-Rusinów-Ukraińców wobec ziemi swojej (a mogiły — święte wcielenie Ducha ziemi rodzinnej, Praojczyzny) wyryto na deseczkach Księgi Welesa: “Usiądziemy na ziemi, weźmiemy ją do rany swojej i natłuczemy ziemi do niej. Rusin i pozostanie nim, bo wziął ziemię do rany swojej i niesie ją do

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

świętych A. O. Kozaczkowskiemu). Stepy: „Zielone, przetykane niwami, łanami, wysokimi mogiłami, ciemnymi łąkami”. A na stepach za Uralem, dokąd carscy satrapowie wygnali go, widzi on co innego: „I choćby gdzie na śmiech mogiła o dawnym dawnie mówiła. Jakby ludzie nie żyli od wieków i aż dotąd”. Mimowolnie sięga też do piramid egipskich i określa je tak: „na gołym piasku stoją w rzędzie na sznurze piramidy, jak faraonowa straż…” Jeszcze pod koniec XIX wieku archeolodzy zauważyli, że kurhany widziane z wysokości ptasiego lotu przypominały dziwne istoty podobne do żaby, żółwia, węża, pająka, byczych głów, słońca i księżyca, symbole ornamentalne najdawniejszych haftów. W budowie kurhanów odzwierciedlono treść mitów o Stworzeniu świata. Nasypy, kurhany, mogiły na stepach to nie tylko miejsca pochówku, ale także obrzędowo-religijne. Są to sanktuaria-obserwatorium o przeznaczeniu kalendarzowym, o podwyższonej aktywności geomagnetycznej. Od nich otrzymywały zasilanie biopole drogi. Mogiły Zolna, Smołowska, Wierbowska służyły jako obserwatoria. Na ich placach (dołach w środku), jak zaznacza archeolog Ju. Szyłow, zwłaszcza Mogiły Cwietnej, odtworzono w planie podobieństwo pająka lub krzyżowatego kwiatu. Ich detale były skierowane ku stronom świata i pokazywały zachód-wschód w dni letniego przesilenia słonecznego. Najbardziej złożona odnoga pająka wskazywała zachód słońca w noc na Kupała. Takie nasypy-obserwatoria działały w osadach trypolijczyków w VI–V tysiącleciu przed Chr. Bezkresne stepy południa Ukrainy były łonem, w którym przenikała wyższa energia Boskiego Rozumu naszej Galaktyki. Miejsca dla nich wybierano na wypływach pól energetycznych. Niestety, wiele z nich zostało dziś zniszczonych nieodpowiedzialnymi działaniami gospodarzy kołchozowych pól, a także nowymi dzierżawcami. Mimo to taka mogiła zachowała się w pobliżu Kijowa, w Kozarowiczach. Mogiła Wierbowska (w pobliżu Czyhyryna) otoczona jest głazami, na nich wyryto szczególne znaki — krzyże, romby, trójkąty, pasy (symbolika trypolskich malowideł) — miały one tę samą tajemną magiczną moc, co ornamenty ukraińskich haftów, pisanek, kilimów, malowanej ceramiki. Głazy to ściany domu za życia zmarłego. Wszystko to symbolizowało życie pozagrobowe. Autorytatywny badacz mogił i kurhanów I. Czerniakow, badając cmentarzysko Usatowe, wskazuje, że kamienne konstrukcje „przypominały części ludzkiej postaci — głowę, wypukłości barków”. Obrzędy i przedmioty chowano w mogiłach. Zatem istniała kultura budowy kurhanów. Dobudowywano je, dosypywano, na przykład Wysoką Mogiłę — aż 10 razy, przykrywając 18 pochówków. Kalendarze pogrzebowe i astronomiczne podstawy archeologicznego datowania wyczerpująco zbadał M. Czmychow. Są one starsze niż kompleks religijno-kalendarzowy Stonehenge w Wielkiej Brytanii. Pierwsze pochówki trypolijczyków są nauce znane w postaci ofiar składanych w domostwach. Szczątki dzieci i dorosłych grzebano przy ogniskach. Warto zwrócić uwagę na świadectwo czeskiego badacza Krzywskiego, który przy piramidach w Tatrach obserwował rano górną część słońca, wschodzącego nad horyzontem, nabierającego kształtu stopniastej piramidy. Zatem piramidy powstały jako dziwne symbole słońca. Więc nasze mogiły są unikalnymi symbolami Słońca — najmilszego, najdroższego ze wszystkich dobrodziejstw, które każdego ranka wschodzi zza horyzontu. Pochówek w kurhanie, jak i w piramidzie, daje możliwość osiągnięcia błogości, zjednoczenia z najwyższym bóstwem — Słońcem. Kult czci Ducha przodków, wieczna siła Ludowej Nieśmiertelności i ofiarne kamienne stele na stepach stanowiły podstawę najdawniejszej religii Ukraińców, jeszcze długo przed chrześcijaństwem. „Mogiła — model ogarniętego okiem Wszechświata, ograniczonego kręgiem horyzontu”, — pisał B. Rybakow. Szczególne zainteresowanie badaczy starożytności budzą mogiły Scytów (Sколотów) i ich królów. Mitologiczno-religijna świadomość Scytów widziała budowę Wszechświata w trzech sferach, z których każda miała potrójną strukturę. Temu systemowi odpowiadał rozgałęziony pantezon bóstw, który odnosił się do hierarchii greckich imion ich mitologii. Były trzy stany społeczne, trzy królestwa. Duchowy świat Scytów — wierzenia, sztukę, symbolikę obrazową i wysoką kulturę narzędzi pracy, odziedziczoną po trypolijczykach, kryją ich mogiły. „Żadna dusza nie dowie się, po co one stoją i jaką stepową tajemnicę kryją pod sobą”, — zapewniał A. Czechow. Jednak mogiły „przemówiły” po „kontaktach” z archeologami w XX wieku. Odkrycia dokonał archeolog i poeta Borys Mozołewski, który rozkopał Grubą Mogiłę: znalazł złotą pektorałę scytyjskiego króla i wyjaśnił światopogląd Scytów: „Mogiły scytyjskie — swoiste księgi, bezpisemne listy do wieczności”. Mogiły miały znaczenie symboli i chroniły ziemię przed pochłonięciem przez najeźdźców. Dlatego ich tajemnicę strzegli potomkowie, zwłaszcza Scytowie. Perski król Dariusz I Histaspes, wiedząc o wielkich złotych skarbach Scytów, wyrusza z 700-tysięczną armią (514 roku przed Chr.), aby ograbić mogiły ich ojców. Aby obronić się przed Persami, wodzowie scytyjscy wysyłają do Dariusza posłańca z listem: „Jeśli chcecie walczyć z nami, to oto mamy mogiły ojców. Znajdźcie je i spróbujcie zniszczyć, wtedy dowiecie się, czy będziemy walczyć o te mogiły, czy nie”. Decydująca bitwa nie doszła do skutku. Historykom wiadomo, że król scytyjski Idanthyrsos posłał Dariuszowi dary — ptaka, mysz, żabę i pięć strzał. Te zagadkowe dary perski najeźdźca zrozumiał jako ostrzeżenie o swojej klęsce i w nocy opuścił ziemie Scytów. wojskowe mogiły w Mohnaczu, Stebnem, Poczapińcach na cześć współwieśniaków, którzy polegli w obcych krajach podczas II wojny światowej, i nie wiadomo, gdzie spoczywają ich szczątki. Już w niepodległej Ukrainie, w 1993 roku, pod Łubnami z okazji 60. rocznicy Hołodomoru usypano wysoki kurhan jako znak pamięci o ukraińskim etnocydzie. Dla przyszłych pokoleń. Niszczenie mogił naszych przodków trwało wiekami („i moje miłe mogiły rozrywa Moskal…”): hetmanów Bohdana Chmielnickiego i jego syna Tymosza, Petra Konaszewicza-Sahajdacznego, Iwana Mazepy, Kyryła Rozumowskiego, koszowego Iwana Sirka (już w czasach sowieckich, w 1968 roku), obrońców praw człowieka Stusa, Łytwyna, Tychego – to było unicestwianie niepokonanego Ducha Ukraińców. Na mogiłę Wiaczesława Czornowoła na Bajkowem jego ziomkowie usypali ziemię z jego rodzinnego domu, a na trumnę Iwana Switłycznego wysypano ziemię z grobu Stepana Bandery w Monachium. Z bólem wyznawał nasz Poeta na zesłaniu: Choćby odrobinę ziemi Zza mojego świętego Dniepru Świty wiatry przyniosły… Przez tysiąclecia wojen, pogromów, pożarów, ruin, deptania, znieważania, katowania, prześladowany w niewolę przez hordy zdobywców, kolonizatorów, ciemiężycieli, którzy zewsząd nadlatywali drapieżnymi stadami, nasz naród pozostał moralnie nienaruszony, duchowo odradzający się, gospodarny, zdolny do każdego rzemiosła i pracy umysłowej – jako tożsamość niepowtarzalna. Swoją ziemię przez tysiąclecia strzegł gorliwie, pielęgnował troskliwie. I dziś jest ona oazą na tej ponad miarę wojowniczo-nieujarzmionej planecie. Ocalały nas, trzymały i nieustannie oświetlały nasze istnienie przodków mogiły od Pierwowieku aż po dziś. Bo mogiły zawierają ponadludzkie, powszechne zasady wywyższania Wieczności Bytu i ludzkiego Ducha. Stamtąd, z nieobjętych głębin mogił, mityczno-poetycka świadomość naszych przodków była ożywczym Duchem, który kształtował w przyszłych pokoleniach naszą etniczną istotę. ZAPŁATA ZA ZNISZCZONE MOGIŁY Czy z wysokości nieba komuś dano prawo rozrywać mogiły i samowolnie wdzierać się w tajemniczy świat przodków, nawet z dobrymi zamiarami, by poznać ich sposób rozumienia świata? Wiele przykładów pozwala twierdzić, że za naruszenie spokoju i aury mogił (ich Ducha) Niebo surowo karze. Niektórzy ukraińscy archeolodzy, którzy odkryli w scytyjskich mogiłach skarby i za to zdobyli sławę na cały świat, przypłacili to życiem — w rozkwicie sił odeszli za granicę. Powtórzyło się to, co spotkało poszukiwaczy tajemnic egipskich piramid. Rozkopywanie mogił (choćby i scytyjskich królów) w celu dokładnego i rzetelnego badania historii minionych epok, poznawania światopoglądu naszych przodków — to ruina ogólnoukraińskiego Ducha, jego ochronnej planetarnej powłoki, czyli energetycznego szkieletu planety („Zniszczyli Zaporoże — kiedyś trzeba będzie je odbudować”, — prorokująco przestrzegał T. Szewczenko), co potem dla przyszłych pokoleń obraca się w katastrofy ekologiczne i kosmiczne, duchowy upadek, a nawet całkowitą zagładę cywilizacji. Konfiguracje mogił to doskonale ukształtowane obrazy Nieba, całego Wszechświata, ponieważ właśnie mogiły są najdawniejszymi świątyniami genetycznej pamięci Ukraińców. Z głębi tysiącleci zostały one przekazane tej planecie przez Boską Opatrzność jako wcielenie moralno-duchowego przeznaczenia naszego narodu i jego miejsca pod Słońcem. Mogiły przodków to nie tylko dawna historia, bohaterska przeszłość narodu, jego ideały i chwała, lecz także, według odczuć wtajemniczonych, skarb niezmierzonej siły, który pielęgnuje byt kolejnych pokoleń. Przez tysiąclecia wrogowie-kolonizatorzy nie są w stanie znaleźć i wydobyć tego skarbu. Mogiły uświęcały Ducha niezniszczalności narodu i przyzywały do siebie szczególną tęsknotą za rodzinnym krajem tych, którzy przymusowo lub z własnej woli opuścili świętą ziemię swoich praojców, znalazłszy się daleko od niej — za morzami i oceanami. I najbardziej ze wszystkich narodów Ukraińcy słyszą wezwanie grobów ojcowskich. Właśnie takim miał być i naprawdę jest ten dawny naród-hodowca chleba, Kosmicznej potęgi i Światotwórczej misji. W mogiłach-kurhanach ukryty jest świat przodków dla ochrony naszej narodowej istoty. Borys MOZOLEWSKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

GŁOS Z TOWSTEJ MOGIŁY

Wężonoga bogini, córko Borysthenesa, władczyni Scytów; Ojcze Scytów Papaju, i ty, Idanthyrsosie, dostojny nasz królu! Rozwiera się sklepienie, nade mną ognie pochodni, — Zmartwychwstaję! Słyszycie? Zmartwychwstaję! Dziwne żubry żelazne biorą mogiłę na taran. Delikatne dłonie podnoszą mnie z gliny i zmurszenia. Przy mnie tylko mój miecz i jeszcze złota pektorał, — Co opowiedzą one tym przyszłym, nowym pokoleniom? Nie będę tłumaczyć — sylaba po sylabie niech przeczytają sami, Jak szliśmy przez noc ku swojej najwyższej prawdzie — Przez poniewierkę, przez nędzę, przez wojnę, przez zarazę, — Lecz nieskazitelne dusze nad światem nieśli czyste. Wężonoga bogini, córko Borysthenesa, władczyni Scytów; Ojcze Scytów Papaju, i ty, król królów Kolaksaju! Zmartwychwstańcie ze mną z naszych praojcowskich mitów, Zmartwychwstańcie dla światła, jak ja z ciemności zmartwychwstaję. Nie lękajcie się tych szarych, tych zamyślonych młodych oczu. Słyszę, nasz step pod gwiazdami złoci się falami i oddycha. Pozwól mi przypaść do ciebie, pozwól mi pokłonić się czołem i ramieniem, Ziemio ojczysta, opłacona potem i krwią, — Scytio!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

„Za mogiłą mogiła, jakby góry porosły… Wysokie mogiły — twoja chwała…” Taras Szewczenko

Jednak ani Dariusz, ani kilka pokoleń archeologów dotąd nie są w stanie odnaleźć rodzinnych mogił Scytów. Jak twierdzą archeolodzy, poniżej dnieprowskich progów usiane są ich mogiłami — dziesiątkami, tysiącami, a może nawet setkami tysięcy, bo nie zostały odkryte do dziś. Najstarsze mogiły pojawiły się w epoce brązu (2774–1178 r. p.n.e.), według M. Czmychowa. Pamiątki kurhanowe są wielofunkcyjne. Rolę ośrodków rytualnych pełniły sanktuaria położone koło Kałanczaka, Tymofijiwki oraz niektóre z kompleksu grobowego Usatowe. Kamienna Mogiła niedaleko Melitopola istniała już w paleolicie (ponad 20 tys. lat temu). Zawiera ona symboliczno-obrazowy język tamtej epoki i późniejszych czasów — neolitu, eneolitu, brązu, epoki żelaza. A jednak nie wiemy dokładnie, ile kurhanów i mogił jest na naszej ziemi — tego niezmierzonego bogactwa dziedzictwa duchowego. Większość kurhanów i mogił, które stały wieki i tysiąclecia, już pod koniec XIX w. zniknęła bez śladu — zorano je, a w naszych czasach potężna technika ostatecznie je niszczy. Aby zniszczyć ślady naszej starożytności, system komunistyczno-radziecki za pomocą kołchozowej orki doszczętnie zaorał wysokie mogiły na ukraińskich stepach, kryjąc się za uzasadnieniami, że ziemia ma dawać plony, a na tych mogiłach rozrastają się jedynie chwasty. NASZA CHWAŁA Usypane tysiąclecia temu mogiły kryją ślady naszej dawnej, głębokiej historii i wielkiej prawdy. „Żeby się otworzyły wysokie mogiły przed waszymi oczami…” — Kobzarz przekazywał potomnym swoje przesłanie. We wsi Kwitki na Czerkaszczyźnie w lutym 1944 roku, podczas bitwy korsuńsko-szewczenkowskiej, na wezwanie swojego wsi-żołnierza I. P. Palywody, gdy linia frontu zbliżała się do wsi, jej mieszkańcy — ponad 600 kobiet i nastolatków — wyszli kopać okopy, a 500 młodzieńców i mężczyzn w starszym wieku przez pięć dni odpierali ataki niemieckich faszystów. 200 obrońców poległo w nierównej walce; pochowano ich we wsi we wspólnej mogile. Prawdziwi rycerze XX wieku, obrońcy świętej Wolności. Bohaterstwo Strzelców Siczowych upamiętniły mogiły, opiewane w wierszach pieśni: „Biją się strzelcy na Makiwce — aż świat się dziwi… Zostały, pozostały mogiły po polu… Idzie braciszek z Ukrainy… dowiedział się, że w mogile braciszek spoczywa”. Według ludowego zwyczaju, tym, którzy ginęli daleko od rodzinnych stron, usypywano mogiły w ich ojczyźnie. Znane są mogiły ku czci kijowskoruskich drużynników. Znany etnograf W. Myćyk badał na Czerkaszczyźnie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Czortomlyk

Liryczna dygresja Step o świcie oddychał piołunem. Wzdłuż pasów leśnych snuła się mgła. W Jabłuniowej balce, wśród tarniny, Piły dwa łosie wodę ze źródła. Jeszcze Czortomlyk lśnił ostnicą, Migotał, siny od rosy. I słoneczniki, jak scytyjscy wojownicy, Czekały na słońce, wsparte na włóczniach. A w oddali czerniał kopalniany rotor, Podstępnie podgryzając pola. Opustoszała wieś spływała do kamieniołomu naprzeciw — Skazana, przeznaczona ziemia!.. W jakim ja stuleciu? Kim ja jestem? Gdzie ja jestem? Po co tkwię jak pień w tych pagórkach? Po tej stronie — wolność Ateasza, A tam, dalej — bieg żelaznej epoki. Wiem, że potrzebujemy chleba i słoniny. By je mieć, potrzebna jest jeszcze ruda. Sama ziemia zachowuje się tak samo, Gdy burzy się młoda zieleń. Wiem, że kiedyś tu, na glinie, Zniwelowawszy ślady rotora, Jeszcze wyrosną topolowe dąbrowy, A wśród nich zakwitną sady. Nadejdzie dzień, gdy w kosmicznym locie Rakieta uniesie nas w nowe światy. Lecz czegoś zabraknie na planecie, I coś to — we krwi mi krzyczy! …Zaniesiemy do muzeum to, co kochaliśmy, Ponumerujemy, wpiszemy do katastru. A scyta Ateasz z siwego kurhanu Weźmie i coś najwyższego nie odda.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

BALLADY DMYTRA IWANOWA

BALLADA SZEŚĆDZIESIĄTEJ WIOSNY Jaką wiosnę dał nam Wszechmogący! Wszystko aż lśni dokoła! Spójrz: woale śnieżnobiałe śniade wiśnie przywdziały. Patrz: gdzie słońce się obmywało, tam tyle kropel złotych mniszka w trawie zostało, że aż niebo mruży się od nich. Desnie twarz poranek wytarł, pora się obudzić, powiada. I po czernihowsku wiatr z wierzbiną rozmawia. Idzie dziewczę nad wodą, to, dla którego kwitnie wszystko! W duszy, napojonej wiosną, dziewczęcą paproć niesie. Dziewczęciu liściem o bystrym wzroku szepcze paproć o tym, że bardzo szybko, oj, bardzo szybko ona dla kogoś rozkwitnie… Oto i ja wiosnę spotykam. Już sześćdziesiąty raz. Szczerze ja i sześćdziesiątą witam, jak i dwudziestą, — bo moja. Bo idą, nie garbiąc się, po świecie moje smagane wiatrem lata. Oto tylko żal tego kwiecia, co tak błyskawicznie opada… …Już wieczór w plecy dniowi dyszy, zalawszy fioletem dal. Twoje okno całuje wiśnia, w moje okno płynie smutek. Twoja miłość, jak śmiech dziecięcy, taka przeczysta i… lekka. Moja miłość taka gorąca, że własne serce wypala. To i chwała Bogu! Oto na dworze my stoimy w pachnącej mgle. Słyszysz, jak śpiewają gwiazdy hosannę wiosennej ziemi? “I my na tej ziemi nie jesteśmy zbędni”, — do serca serce przemawia. Bo tę wiosnę nam dał Wszechmogący! Bo w tej wiośnie jesteś ty i ja. BALLADA O NIEŚMIERTELNIKU W stepach, gdzie najlatośniejsze lato, gdzie nieśmiertelnik naciągnął chłodek, nad tym miejscem, w którym zakopano węzełek ciała mojego — pępek, Ty żyjesz, stepowa królewno, chleb uprawiasz, doisz krowy. I, wybacz za banał, pokornie czekasz na mnie z nieznanych dróg. Czekasz, urodziwszy zadumę spokojną i czułą, jak kłosa kwiat. I wtedy, kiedy ja cię porzuciłem, nie łamałaś ty rąk mi w ślad. Jedynie nieśmiertelnik twój liściem zwiędłym tamtego lata przedwcześnie polną rosą się pokrył na tym miejscu, w którym zakopali węzełek ciała mojego kiedyś. Topnieją lata, a ty wciąż czekasz. I za każdym razem, dziecinnie, jak po raz pierwszy, najmniejszy mój sukces witasz, najmniejszą niepowodzenie przeklinasz. I, jak zawsze, życie niestrudzone nienasycenie, łyk po łyku, zapija twój chleb nieśmiertelny nieprzemijającym twoim mlekiem. Niezauważalna i ciężka twoja sława dobrocią wyrosła z niepokojów. Ty i mnie za celem posłałaś, oderwawszy od serca swego. Więc siebie nie winię bezmyślnie. Lecz, bywa, tak coś duszę ukłuje: to nieśmiertelnik twój cicho i władnie ciałem krwistym wzywa mnie. Powracam. I milcząc raduję się przy nim, że ty u mnie jesteś, że nadzieje twoje nie starzeją się, że zdrowiem Inhuł wygrywa, że nad ciszą nad stepową wieczorowy twój śpiew nie zwiędł, że na wieki ty, porzucona przeze mnie, — najskrytsza pieśń moja. I, twardymi latami nie starty, w wiśniowej gęstej ciszy, twój, Tarasiwko droga, nieśmiertelnik ciałem krwistym wierzy mi. SIOSTRZANA BALLADA Siostro, W dni, zbite gradem żelaznym, Jeszcze gdy siłę u nas chłód kradł, Gdzie osłabłe wiatry ledwo pełzły Pomiędzy wątłych, zadyszanych traw I wbijały się w cielęce szkielety, Które pasłem, jak promień, chudy, — Ty zdążyłaś zatrzymać w locie Batóg mój żrący: “Nie bij!” Siostro, W noce, które je szarpały Wilcze cienie wstrętnych obmów, — Ty złość moją tamowałaś Nieprzemijającym naparem “Miłość”. I oziersko kwitło w tę chwilę Aksamitkami maminych słów: “Zemsta — w zło obraca się, synu. Zło zaś — samo siebie utopi… w złu”. Siostro, W lata umięśnione, kipiące, Kiedy praca od słońca wcześniej Budziła się w polu gorącym, Nie kręcił mną szkwał rozdroży. Tymże polem bezkresnym niechętnie Ty wiodłaś mnie w gwiezdny dzień, Gdzie znalazłem swoje słowoniatko W powijaczkach Dnieprowych pieśni. Siostro, Znały nas góry i bezdroża, Poznawały ryczące morza… I, zdarzało się, zmęczywszy się do śmierci, Ja za miękkość tobie wyrzucałem. Więc kiedy wszystko gnuśniało rozważnie, Gdzie nicość rządził sabat, Ja błagałem cię chrapliwie i ciężko: “Nie żałuj moją duszę — katuj!” Siostro, Znowu idę w niezapomniane. I dzwoni w dawności stepowej Strzemię twoje, wiernością kute I hartowane w losie moim. Spójrz: toż my tam — pod graj jarzębinowy Batóg nasz do rąk bierzemy. …Siostro-sumienie, do grobowej deski Spowiadam twoje strzemię. * * * Wasylu Stusowi Z nas naśmiewali się: “Czarne woły”. Nami orali, Z nas Żyły ciągnęli. Nam posyłano: “Ciemna hołota”. Brała na pale nas Czarna złość. Gnoili nas w więzieniach, Palili w piecach, Szydłem nam świat Wypalali w oczach… Ciężko i strasznie Idąc z mgły, Krwią I potem gorzkim Udowodniliśmy, Że my — nie bydło, Nie ciemny naród, A zwycięzcy Czarnych przybłęd! Z pierwotnego Zła czerni Słoneczne Uparcie kujemy mosty! Z czarnego chleba I dotąd rośniemy, Silni cierpliwi, Jak nasz czarnoziem. BALLADA WIECZORNEGO OGRODU W ogrodzie naszym — cicho, jak w uchu. Już nawet chrabąszczy odbrzęczał kontrabas, I taka błogość wieczorna w ogrodzie tym, Gdzie znów na płachcie kolacja czeka nas. I tak smacznie pachnie ta nasza kolacja! I wpada do miski mojej z wiśni kwiat, I wieczór wiśniowy z nami kolacjuje I cicho ze szczęścia mruczy, jak kot. A rodzona siostra jego — mgła włochata — Zaczyna na noc słowików głośnych, I maminy śpiew o naszym tacie Już po kolacji wiedzie mnie w sny. A tam — ani objeżdżaczy złych z batogami, Ani maminych łez, ani obmów wstrętnych I tata (żywi jeszcze!) swoimi rękami Takie zręczne szyje mi buciki. I patrzy księżyc na ziemię, gdzie w kwieciu, Niczym młoda w welonie, idzie wiosna, I sen mój kąpie się w księżycowym świetle… I to było szczęście. A ja i nie wiedziałem. …Teraz ja i sam, niczym ogród ten biały, Ale nie wiosenny, a ten, gdzie zima. Nie zdążyłem i obejrzeć się — Boże mój miły! Ani mamy, ani ogrodu, ani szczęścia nie ma. MINA BALLADA przeczytana na audycji telewizyjnej “Świat poezji” Oto czytam teraz wiersze i wiem: W pokoiku przy jednym oknie, Przycupnąwszy na tapczanie z boku, Mama uśmiechają się do mnie I przeżywają, żeby nie pomylił się. Jeszcze i ekran stary migocze. Mamo, nie denerwujcie się. Spójrzcie: Ja — spokojny. Głos nie drży, Choć i zdetonowuje prozaicznie. A dla Was — to pieśń z oddali. Wy gdybyście mogli, to każde słowo Synowe w ramkę wzięlibyście. Lecz nie ma słów takich na świecie, Żeby zwyczajność Waszą opiewać. Gdzieś w nieprzemijającym przelecie Ich wieszcza siła wyśpiewa. Mamo, pamięć — film nieustanny: Oto do nas cały zaułek śpieszy, I nie może śpiewów wdowich Nasza siwa chata pomieścić. Je wynoszą w noc. I już na dworze Aż trzeszczą połacie wyżyny — I ogłuchłe opadają gwiazdy Nam, małym, w rdestowe sny… Rano, już na łanie, też śpiewali. Wesoło — żeby smutkowi wiek uschnął. Jakże wy śpiewaliście, jeśli mieliście Butelkę mleka na dziesięciu? Jakże wy śpiewaliście, kiedy wiedzieliście, Że wyżyje młodość — jedna?! A tymczasem nam rosły dworce, Które wypiją spokój Wasz do dna… Mamo, lat rosły przejmujące mity, Lecz w niepogodnej trwałej głuszy Zdołała jednak nie pociemnieć Czysta pieśń Waszej duszy. To ona zasiew mój uświęciła Na mozolne i gęste żniwa… Mam ja los, przyjaciele, siłę, Tylko, mamo, coraz częściej bywa: Stamtąd, z odwiecznego spokoju, Ojciec nasz mnie w nocy pyta: — Czemuż matka nie żyje z tobą, Synu nasz jedyny? Jakże tak?… I czemuś wtedy w mojej źrenicy Idzie ten dzień, zanurzony w błękit, Jak przybył artysta ze stolicy, Żeby mnie zabrać i usynowić. On mówił coś o moich rysunkach, Że we wsi talent mój przepadnie. A u Was, jak sól, zbielały ręce, Przygarnąwszy słonecznik do piersi. I taka zdziwienie bezlitosne Strumieniło się spod Waszych brwi, Że artysta, cicho pożegnawszy się, Do maszyny czarnej powędrował. Jaskółki piły z Inhułu wodę, W ślad auta kurzył się gniewnie szlak, I milczeliście Wy pośród ogrodu Z rozkwitłym słońcem w rękach… Ten ogród na brzegu stromym Niezgłębioną-dziwną siłę miał: Wy mnie nie oddaliście na nim, A mnie ogród Was nie oddał. …Mamo, oto o tym, czym serce oddycha, czym najmocniej na świecie się szczycę, nie raz pisano piękniej, ale ja swojściej Wam mówię. Oto i kończy się audycja. Telewizor ucichnie. I od tego czasu Wasze myśli gorącym pociągnięciem długo będą wypalać eter. Mamo, wiedzcie: gdy ekran zblednie, znów w wieczornej ciszy przyjdzie moje serce i rozkwitnie słonecznikiem przy Waszym oknie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Witalij Ihnatjew — młody wykładowca. Nie wiekiem, lecz doświadczeniem. Jego wieloletnie zainteresowanie naukami humanistycznymi, filozofią, doprowadziło go do zawodowego zajęcia się tą dziedziną. Być może dlatego, że droga do katedry wykładowcy wiodła przez poszukiwania światopoglądowe, on również szuka form, które zainteresują studentów. Jego wykłady czasami przeradzają się w ożywione dyskusje o sensie życia, o poszukiwaniu odpowiedzi na pytania, jakie ono dziś przed nami stawia, o analizie możliwych sposobów rozwiązywania problemów. Pan Witalij zdążył zwrócić uwagę nie tylko studentów, ale też opinii publicznej, występując z cyklem audycji w obwodowej telewizji. Bo pytania, które omawia ze studentami, dziś niepokoją także społeczeństwo, ponieważ kryzys to nie tylko kurs dolara i statystyka gospodarcza, ale także pragnienie zrozumienia wewnętrznego świata, odnalezienia możliwości, które mogą otworzyć perspektywy innego porządku. Dotyczy to zarówno pojedynczego człowieka, jak i całego społeczeństwa. Od dawien dawna wyroczniami narodów byli filozofowie. U nas, Ukraińców, są nimi poeci i artyści. Dlaczego nasza humanistyka jest tak słaba? Dlaczego sprzeczności rozrywają nas i nie potrafimy odnaleźć samych siebie? Nad tymi i innymi pytaniami rozmyśla wykładowca katedry filozofii i politologii Kirowohradzkiego Instytutu Prawniczego Witalij IHNATJEW.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

FILOZOFIA SERCA TO TA MODLITWA, KTÓRA TRZYMA NAS, UKRAIŃCÓW…

Swietłana OREL, Kirowohrad NASZ NAJWIĘKSZY DEFICYT — NIE PIENIĄDZE, LECZ IDEE — Panie Witaliju, czy uważa Pan, że jednym z naszych największych problemów jest nieszczerość, sztuczność, nienaturalność zarówno w relacjach, jak i w codziennym życiu? — Niestety, w nasze życie stopniowo, ale pewnie wkroczył symulakr, czyli zamiennik wszystkiego, co prawdziwe. I jest go coraz więcej. W polityce (zamiast prawdziwej ideowej konfrontacji — walka pieniędzy i ludzi, kupione z góry), w codziennym życiu, w odżywianiu (coraz częściej jemy zamiast mięsa surogat, zamiast słodyczy — gumę do żucia). Często ludzie biorą symulakr za prawdziwe życie. Ten problem pojawił się w Europie już w latach 80. My dopiero zbliżamy się do jego zrozumienia. Uczymy się rozumieć na przykład, że nie wszystko, co powie polityk, można przyjmować na wiarę. Jak myślała wcześniej przeważająca część społeczeństwa? Wszystko, co napisano w „Prawdzie”, było prawdą. W tym względzie pozostaliśmy ludźmi postradzieckimi. Gdzie tu leży największy problem? Reżim totalitarny wpoił nam, że mamy elitę, która myśli, a naszym zadaniem jest wykonywać. A teraz z przerażeniem odkryliśmy, że za nas nikt nie myśli — ani elita partyjna, tym bardziej nie nauka, która dziś jest najbardziej konserwatywnym systemem. Żyjemy w warunkach braku jakichkolwiek idei. To, co staramy się zrealizować, na przykład utwierdzenie państwa, to idee szesćdziesiątników. Ci ludzie, którzy nawet organizacyjnie byli słabo ze sobą powiązani, zdołali je stworzyć, a my sami, choć czasem formalnie, je realizujemy. Kolejne pokolenie, do którego należą nasi przywódcy, potrafi w najlepszym razie burzyć. Dlaczego u nas humanistyka jest tak słaba? Bo nie produkuje idei. Niels Bohr mówił: „Fizyce brakuje szalonych idei”. Ukraińska filozofia dziś jest zorientowana na globalistykę. Przeskoczyła samą siebie i dlatego prawie nie daje odpowiedzi na bolesne pytania. Zwracanie się w tym względzie do wysokoczelnych akademików jest beznadziejne, nowe idee mogą się pojawić co najwyżej wśród studentów, i to tylko tych, którzy uczą się słabo. — Dlaczego!? Niechęć do nauki to nieszczęście współczesnej młodzieży, jeden z jej najcięższych problemów… — Proszę nie sądzić, że usprawiedliwiam ignorancję. Dziś jest jej więcej niż dość i to rzeczywiście nasze nieszczęście. Korzystamy z tego, co radzą rodzice, nauczyciele, profesorowie. Ale na przełomie epok, także światopoglądowych, tak nabyte stereotypy mogą okazać się dalece nieprzydatne… Nawiasem mówiąc, to właśnie ci moi studenci, którzy słabo się uczyli, pierwsi poszli na Majdan. Ale władza trafiła w ręce naszego pokolenia. A ono pod względem ideowym jest impotentne. — Czyli nadzieja w młodzieży? — Bezwzględnie. Kryzys, który dziś przeżywamy, narodził się nie dzisiaj. Konflikt, jaki był między Juszczenką a Janukowyczem, to konflikt między ideą ukraińską a postradziecką. On odszedł. Ogólnie element radziecki dość szybko wyczerpał się. Dlatego, myślę, Partia Regionów nie stała się prawdziwą opozycją. Ale konflikt między Tymoszenko a Juszczenką to stary ukraiński problem, o którym mówił Doncow w odniesieniu do Hruszewskiego, Drahomanowa i Mychnowskiego. To problem melnykowców i banderowców. Czyli konflikt światopoglądowy. Najciekawsze zaś jest to, że po obu stronach jest to konflikt liberalnej idei, która chyli się ku upadkowi. Żaden z nich praktycznie nie jest zdolny wyprowadzić kraju z biedy, bo są wszyscy przedstawicielami koncepcji liberalnej, która w XX wieku wywołała rozczarowanie w Europie, a dziś spowodowała światowy kryzys. Ideę liberalną na świecie rozwijała Ameryka. A jej gospodarka ma ogromne, planetarne rozmiary, dlatego ten kryzys tak uderzył we wszystkich. Ale nieszczęście polega na tym, że postrzegamy go w jakichkolwiek kategoriach, tylko nie jako światopoglądowy. A on przede wszystkim taki właśnie jest. MĄDRY JEST TEN, KTO POTRAFI BYĆ SZCZĘŚLIWYM, GDY WARUNKÓW DO SZCZĘŚCIA NIE MA — Panie Witalij, dlaczego poświęcił Pan siebie filozofii? Nudniejszego przedmiotu niż filozofia marksistowsko-leninowska chyba nie było… Czy tak nam ją wykładano? — Moje pierwsze wykształcenie to teatralne, więc miałem szczęście: nie uczyłem się filozofii marksistowsko-leninowskiej. Na uniwersytet wstąpiłem już pod koniec lat 80., kiedy ramy ideologiczne upadły i czytaliśmy to, co nas interesowało. Pociągały mnie wieczne problemy, na przykład, życia i śmierci, długości życia w ogóle. Szukałem odpowiedzi u Tołstoja. W końcu zrozumiałem, że cała jego twórczość to skondensowana idea o tym, że chcemy jakoś przeżyć życie, stawiamy sobie cel i w tym samym czasie nie odczuwamy samego życia, jego upływu. Bardzo wymowny epizod jest u Dostojewskiego, kiedy głównego bohatera wyprowadzono na karę śmierci i miał on jakiś moment, by odczuć życie po raz ostatni. Otóż ten moment wartości życia stale odkładamy. Planujemy: zdobędziemy wykształcenie, założymy rodzinę, kupimy mieszkanie, a potem samochód czy daczę. A życie tymczasem trwa. I każda jego chwila jest niepowtarzalna. My tego jednak nie zauważamy, jakbyśmy odkładali życie na później. Dlatego w pewnym momencie zrozumiałem, że mądry nie jest ten, kto ma wiele wiedzy, lecz ten, kto potrafi być szczęśliwy, kiedy warunków do szczęścia nie ma. I to stało się dla mnie odkryciem. Znane powiedzenie „Chcesz być szczęśliwy — bądź nim!” nabiera nowego, głębszego znaczenia. Jest tu także jeszcze jeden problem — u wielu narodów ich wyrocznie to filozofowie. U nas zaś — artyści, poeci. Zastanawiałem się nad tym zjawiskiem. Filozofia to przede wszystkim strategia, a nas pociąga coś innego. Oto mówimy o Szewczence. Nawiasem mówiąc, dziś po prostu się go zabija: kiedy przez pół roku uczy się w szkole jednego poematu „Katerina”, u normalnego dziecka może to wywołać jedynie odrazę. Szewczenko to przede wszystkim geniusz poezji. A to oznacza, że ten człowiek, w przeciwieństwie do innych, potrafi trzymać się wysokonapięciowej linii i żyć. Mam na myśli napięcie miłości do Ojczyzny, tęsknoty za nią, głębokiego żalu, że nie jest taka, jaką chciałbyś ją widzieć. To dosłownie fizyczny ból (pamiętam gdzieś przeczytaną historię o indyjskim filozofie Ramakryszna, który pewnego ranka obudził się z silnym bólem fizycznym, a kiedy się rozejrzał, usłyszał, że niedaleko kłócą się dwaj rybacy, czyli odczuwał fizyczny ból z powodu cudzej nienawiści). Geniusz poezji odczuwa bardzo subtelnie. U Szewczenki była taka miłość i taka tęsknota za krajem, którego nie ma, że ta energia żyje do dziś i daje nam nadzieję. I to wystarczy. — A jaki zatem jest z punktu widzenia filozofii nasz obecny największy problem? — Brak zdolności do miłości. Pamiętacie, o co zapytano Chrystusa: kiedy nastanie koniec świata? Kiedy zaczną się trzęsienia ziemi? Kiedy wojny ogarną świat? Nie, gdy w sercach ludzi ostygnie miłość, wtedy będzie początek końca. — Te słowa wieją mistyką… — A Ukraina to kraj mistyczny. Gogol nie przypadkiem był Ukraińcem. Równie nie przypadkiem na terytorium Ukrainy są trzy Ławry. Rosja jest znacznie większa, a ma tylko jedną. Nie będę mówił ogólnie. Opowiem o własnym doświadczeniu. W zeszłym roku byłem w obwodzie odeskim, w niewielkiej wsi Kulewcze, gdzie usłyszałem niesamowitą historię. Tam nie ma zabytków historycznych, ale w ciągu ostatnich dwóch lat w wiejskiej cerkwi zaczęły myrrhotoczyć ikony. Nawet krążyła po ludziach plotka. Pewnego razu do miejscowego proboszcza przyszedł mnich, który opowiedział, że pochodzi z Rosji, ale przebywając w Kijowie u błogosławionej Wiery, usłyszał od niej napomnienie: „Jeśli postawisz cztery krzyże na Ukrainie (nazwała miejsca), będzie to wielka sprawa”. To samo mnichowi powiedział jego duchowy przewodnik oraz starzec Iona w Odessie. Mnich postawił jeden krzyż nieopodal Czarnobyla, drugi — sześć kilometrów od Poczajowa, trzeci — w pobliżu Charkowa, czwarty miał stanąć w Kulewczach, gdzie znajduje się cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy. W czasie, gdy mnich przywiózł krzyż do ustawienia, obchodzono zimowego Mikołaja. Jest to, jak wiadomo, święto dziecięce. I właśnie nastolatek, który usługiwał w cerkwi, pokazał proboszczowi mapę, na której połączył liniami miejsca, gdzie postawiono krzyże. Wyszedł prawosławny krzyż. Interesujące jest także to, że do krzyża w Kulewczach przyjeżdża wielu ludzi, by oddać mu pokłon. Dlaczego właśnie tutaj? Jeśli rozpatrzeć krzyż na mapie, to Kulewcze znajdują się u jego podnóża. Takie rzeczy nie mogą nie nasuwać myśli, że nasza ziemia ma szczególną duchową misję, której nie rozumiemy. Najwyraźniej czekają nas trudne próby. Podobne mistyczne momenty towarzyszą Ukrainie przez całą jej historię. Wydaje mi się, że obecna nasza sytuacja jest bardzo podobna do czasów początków kształtowania się Rusi Kijowskiej, kiedy jej interesy zbiegły się z interesami ówczesnego świata. Ciekawy jest także zbieg śmierci Jarosława Mądrego, z którą wiąże się wiele tajemnic, z podziałem chrześcijaństwa na dwie części. UKRAINĘ URATUJE KOBIETA, ALE NIE JEDNA — Słyszało się wersję, że Ukraina została ukarana na tysiąc lat za odejście od poganizmu… — Poganizmu nie można przywrócić, można go wymyślić na nowo. Niektórzy próbują to robić, ale te próby są słabe i nie mogą zakończyć się sukcesem. Jednak Ruś Kijowska została schrystianizowana z góry, lud w większości pozostał poganinem. I my nie staliśmy się do końca chrześcijanami. Ale też odeszliśmy od poganizmu. Ten wewnętrzny rozłam, dwoistość, ma głębokie duchowe korzenie i według definicji Gogola jest największym problemem Ukraińców. Poganie żyli obrazami, uczuciami, uniwersytety zaś organizowano przy klasztorach. Niestety, nie nauczyliśmy się cenić myślenia. Jesteśmy narodem szczerym, estetycznie bogatym, ale bezgłowym. Dlatego jesteśmy krajem niezrównoważonym. A pragnienie bycia dobrymi dla całego świata gubi i nas, i naszych polityków. — Gdzie więc wyjście? Czy mamy jeszcze tysiąc lat budować głowę? Raczej nie mamy na to czasu… — Najtrudniejsze pytanie. Jesteśmy niemądrymi dziećmi, ale mamy dar miłości. To właśnie zdumiewa Europejczyków i Amerykanów, kiedy żenią się z naszymi kobietami. Zdolność kochania męża, dzieci, rodziny, swojej wspólnoty, Ojczyzny. To coś, co w racjonalistycznym zachodnim świecie stało się już deficytem. A kochać nie za coś, lecz po prostu, a co więcej, być zdolnym do ofiar w imię tej miłości. Jestem przekonany: zdecydowana większość Ukraińców wspomniała swoje matki z ich bezinteresowną miłością i zbawczą modlitwą. Wielu ratowała ta modlitwa w krytycznych sytuacjach. Przynajmniej o sobie mogę to powiedzieć… Ta filozofia serca — ta modlitwa, która trzyma nas, Ukraińców. I tu w pełni przyznaję pierwszeństwo kobietom, bo mężczyźni dopiero uczą się od kobiet kochać. Cały ten kryzys, ten obecny chaos dźwiga na swoich barkach kobieta. Jak wyglądałaby bez tej miłości każda osobna rodzina, a zatem i całe społeczeństwo? Umieć kochać, gdy miłość nie jest uważana za wartość, to wyczyn. Pokładam nadzieję w tej miłości. Kiedyś mówiliśmy, że Ukrainę uratuje kobieta, mając na myśli konkretną liderkę. Teraz, rozczarowani, staramy się o tym nie wspominać. Ukrainę jednak ocali kobieta, ale nie jedna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wiktor Blyzneć w Kaniowie, lata 60. Zdjęcie Dmytra Czerednyczenki. Zostanie on w prostych słowach pajęczyny – babiego lata, a w klekoczącej pieśni jesiennych żurawi będzie można odgadnąć jego pożegnalny głos, który nigdy się nie powtórzy. Bo był on z tych, dla których nie ma ani powtórzeń, ani zastępstwa. Trudno sobie wyobrazić, aby Wiktor Blyzneć uległ pokusie „promowania” samego siebie i zaczął chwalić się swoją „działalnością literacką” czy „wkładem w literaturę”, jak to weszło w modę teraz. Przeciwnie – jego stałym twórczym towarzyszem była wątpliwość i nadzwyczajna wymagalność wobec siebie: „Jaki ze mnie pisarz?” (z „Autobiografii”). Może dlatego i literacki „idol” u niego jest dość niestandardowy: „Pytacie o wpływy, o naukę literacką… Jedna osoba była dla mnie i Szekspirem, i Kotyhoroszkiem, i Sahajdacznym. To – mój ojciec. On jest dla mnie – żywą historią z całą przeszłością, teraźniejszością i przyszłością”. A potem znów – wątpliwość i samoanaliza. Zdawał się stawiać swoje „ja” pod ścianą i bezlitośnie smagać słowami: „Bo czujesz: jesteś nieuk! Bo czujesz: jesteś epigon! Twoje wypociny – szara cień i od szczytów życia, i od szczytów literatury…”. I to pisał ten, kto po prostu mógłby patrzeć z góry na innych i pewnie siebie rozprawiać o swoim „stawaniu się pisarzem”. Ależ jak obca byłaby mu sujeta wokół swojego imienia, a tym bardziej wokół nagród i wyróżnień! Mógłby otrzymać całkiem zasłużone wyróżnienie – nagrodę imienia Łesi Ukrainki – jeszcze za życia, a nie dopiero osiem lat po śmierci. To – wstyd nie dla niego, a dla nas, bo on nigdy nie wypraszał nie tylko nagród, ale i pochwał, i nie stał za nimi w kolejce. Najwyraźniej znał wszystkiemu cenę. Zresztą wrodzona godność nie pozwalała… To jakby o takich jak on pisał białoruski poeta Uładzimir Arłou: I nie o was mówili – sprytni, I szczodrze sławę rozdawali, I chorągiewki, czyli krytycy, Was z młotka nie sprzedawali… Bez wątpienia jego utwory jeszcze nie raz będą przychodzić do czytelnika – nieobojętnego i wdzięcznego, dorosłego i małego. Będą przychodzić jako odkrycie, jako zdumienie przed niepowtarzalnością każdej chwili i jako przekonanie, że „prawdziwy utwór artystyczny, jak i utwór muzyczny, przy powtórnym słuchaniu odkrywa nowe piękno…” (nie darmo przecież był o tym tak przekonany Wasyl Suchomłynski!). O nim pisano i jeszcze będą pisać – do tego nie tylko z okazji jubileuszowych dat. I jego „ja” będzie stawać się bogatsze i pełniejsze. Wspomnienia przyjaciół zawsze będą niewyczerpane. I zawsze będą przerastać w kwiaty, w cały sad z jabłoni, bzu, stokrotek. Sad, w którym jego dusza nie czuła samotności. Wspomnienia o takich ludziach nie zarastają ani łopianem, ani liszajem pełzającym. Ani za życia, ani po ich śmierci… Przypomina się, jak Iwan Dracz spowiadał się, kiedy zabrakło Małyszki: „Bardzo go brakuje! Bardzo puste siodełko jedwabne!..”. Czy nie tak samo – „bardzo brakuje” i Wiktora Blyzpecia. Mimo tego, że całkiem blisko – na wyciągnięcie ręki – „Dźwięk pajęczynki”, „Stary dzwonek”, „Chłopiec i cień”, „Żenia i Syńko”, „Ziemia Świetlików”, „Drewlanie”, „Powieść minionych lat”… Tam nie ma poczucia dawności i fałszu. Dusza mimo woli do nich ciągnie i wraca stamtąd czystsza, lepsza, jaśniejsza, mądrzejsza. Siodełko puste już dwadzieścia osiem lat, a koń – chodzi. Siodełko puste, a on będzie. Będzie i będzie! W słowie, w myśli, w chrabąszczach, w deszczach, w konikach polnych, we wszystkich niewiarygodnych cudach i nie mniej niewiarygodnych nie-cudach świata. I w tym pogodnym, tak podobnym do wiosny, słoneczku, w powiewie wiatru, który tak po dziecięcemu przelicza listki na wierzbie: jeden przezimował, a dziesięć – nie… dwa przezimowały, a dwadzieścia – nie… Pożegnał się ze światem ziemskim 2 kwietnia 1981 roku, a 10 skończyłby zaledwie 48 lat. Więc miesiąc kwiecień całował i moment jego narodzin, i moment odejścia. Ale każdej wiosny pęka lód na Łopotysie. Każdej wiosny dziecięcy stateczek z kory sosnowej „Santa Maria” wyrusza w daleką podróż. I każdej wiosny na brzegach wspomnień powstaje jasny obraz wspaniałego pisarza Wiktora Blyzpecia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

KWITNIE DUSZY MACIERZANKA

Tetiana BUDAR Już tak na świecie jest, Od losu nie uciekniesz: Gdy wróg z nóg cię zwali — Podstawi przyjaciel ramię. Ochłodzi wietrzyk, Gdy słońce przypiecze. By kwitła duszy macierzanka — Podstaw komuś ramię. „Jej los miał być szczęśliwy” — tak powiedziała o Orysii Burak-Dowhań, poetce, obdarzonej wrażliwością osobie o niełatwym losie, jej siostra Danusia. Życiowa i twórcza droga Orysii Burak-Dowhań zasługuje na dobrą pamięć rodaków. Bliżej zapoznać się z bogatym dorobkiem twórczym poetki nasi rodacy otrzymali możliwość niedawno, po ukazaniu się książki „Duszy macierzanka” (Kijów: „Zadruha”). W zbiorze znajdują się wiersze, listy Orysii Burak-Dowhań oraz wspomnienia o niej, które nikogo nie pozostawią obojętnym. Prezentacja książki odbyła się w muzeum krajoznawczym z udziałem pracowników oświaty, kultury, artystów rejonu oraz krewnych autorki w ramach projektu „Po co żyjesz, człowieku?”. W przeprowadzenie wydarzenia wiele wysiłku włożyła bratanica poetki, kierowniczka kółek BTSh Lubow Onyskiw. Z przejęciem słuchali obecni wystąpień uczestników wydarzenia, w szczególności sióstr Orysii — Marii i Danusi, bratanic Switłany i Ziny Stepczuków, które czytały wzruszające wersy poezji O. Burak-Dowhań. Urodziła się poetka w 1938 roku we wsi Wołoszczyna. Niełatwe było życie rodziny, w której dorastało pięcioro dzieci, a Orysia była najstarsza. Była ona czuła, dobra, pracowita. Z wyróżnieniem ukończyła szkołę podstawową w Wołoszczynie, po czym zdobyła wykształcenie medyczne w szkole medycznej w Podhajcach. W 1956 roku otrzymała skierowanie do pracy w przychodni przeciwgruźliczej we wsi Suszczyn w rejonie trembowelskim, gdzie prawie dziesięć lat pracowała jako pielęgniarka. Tam też wydarzyła się tragedia — Orysia zachorowała na niespecyficzne zakaźne zapalenie wielostawowe. 29-letnia energiczna kobieta stała się inwalidką. Od tamtej pory aż do ostatnich dni była przykuta do łóżka, leczyła się, znosiła straszne bóle, a choroba postępowała. Czy to z rozpaczy, czy z promiennej iskry, Orysia sięgnęła po pióro. Jak napisał we wstępie „Dziwokwiat jej mężnego serca” redaktor zbioru, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Iwan Składany, w chwilach rozpaczy poezja wzięła Orysię za rękę i poprowadziła do ludzi, w wir życia. W duszy kobiety stale żyły obok siebie poezja i medycyna, które ratowały ją przed zwątpieniem i bólem. Dzięki poetyckiemu słowu Orysia znalazła wielu ludzi o podobnych poglądach i przyjaciół. O jej wierszach pochlebnie wypowiadali się literaci Borys Demkiw, Heorhij Petruk-Popyk, Roman Hromiak. Zmęczona chorobą, samotnością, Orysia starała się częściej bywać wśród ludzi, rozmawiać. „Tak bardzo potrzebuję świeżych wrażeń. Ludzka uwaga, dobroć, szacunek rozgrzewają duszę i serce, napełniają dobrem, natchnieniem” — dzieliła się ona. Każdego posiedzenia stowarzyszenia literackiego „Słoneczne klarnety” czekała z niecierpliwością. Było to niemal jedyne okienko na żywy świat literacki. A także korespondencja z Petrem Perebyjnisem, Abramem Kacnelsonem, Petrem Nowykowem, Oksaną Senatowycz, Stepanem Szafetą, Iwanem Składanym. Jej obolałe serce przestało bić 8 czerwca 1990 roku. Pochowano Orysię w Wołoszczynie. Jej prochy spoczywają obok grobu matki, której poświęciła wiele szczerych wierszy. Jej pełne pasji słowo, poezje, które poświęcała Ukrainie, Szewczence, ojczystemu językowi. Oto tylko kilka wersów z wiersza Orysii Burak-Dowhań „By kwitła duszy macierzanka”:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

NA BRZEGACH WSPOMNIEŃ

Halina KYRPA Żółty wierzbowy listek płynie po strumyku. A zdaje się, że to rzeczka. Płynie statek z sosnowej kory. A ty szepczesz: „Santa Maria”. Strumyk tam taki, że spokojnie można go przeskoczyć. Ale nie przeskakujesz. Statek tam taki, że mieści się na dłoni. Lecz takiego (!) statku nie ma już nikt inny, i ty wędrujesz, wędrujesz za tym statkiem coraz dalej i dalej. Słuchasz bocianiego klekotu cichej, ciepłej Łopotychy, najnowszej zresztą rzeki na ziemi, którą „dla ludzkości odkryli dwaj kapitanowie Lend i Adam”. Jesteś przekonany, że ona naprawdę została naniesiona (!) na mapę tego cudownego świata, którego imię brzmi Dzieciństwo. I wkrótce z najnowszej przemieni się w najsłynniejszą. W rzekę, bez której nie da się żyć. Bo w to wierzą oni, cudowni ludzie: Nina, Adam, Lonia. A także sam autor, człowiek czystej duszy, pisarz nieskompromitowanego sumienia, Wiktor Bliznecz. To jego statek popłynął po niezamulonej wodzie. Po wodzie, która nie ma dna, tak jak nie ma dna jego dusza, tak jak nie ma dna Poezja jego twórczości. I przywidujesz sobie w tym statku jego – uśmiechniętego i szczerego wiosłarza, zdziwionego szczęściem i pięknem. I słyszysz jego miękki, zachwycony szept: „Powiedz, jaki świat! Ile wokół żywego ludu!..” I przekonujesz się, że dzieci, które słuchają pajęczego radia, są o wiele wrażliwsze niż te, które wrastają nosami w ekrany telewizorów. Te dzieci potrafią reagować na ludzką biedę i niesprawiedliwość, dostrzegać, „jak nadciąga równy i cichy deszcz”, cieszyć się pięknem przyrody i dziwić artystycznym pięknem słowa. Potrafią uczynić swoje marzenie czystym jak źródło, w którym odbija się słońce. Zgódźcie się, że w nowomodnych „szkołach czarodziejstwa” nikt takimi sprawami się nie przejmuje… Ty, czytelniku, jeszcze długo będziesz czytać jego książkę – uśmiechać się i smucić, nabierać ludzkości, szczerości, prawdy i wielkoduszności. Będziesz się uczyć rozróżniać, gdzie jest człowiek dobry, a gdzie zły; który człowiek chodzi z białą duszą, jak czereśnia w kwiecie, a który jeszcze za życia nosi w sobie zamiast serca dziki krzew, i to taki „zupełnie oszarpany, z wilczymi jagodami na kolczastych gałęziach”. I mówisz o takich ludziach: „No, po prostu bracia Hlypy z opowieści Wiktora Bliznecza »Dźwięk pajęczynki«!..” Myśli dziewczynki Niny staną się twoimi, bo ona mówi dokładnie tak, jak mówiła ci w dzieciństwie i twoja babcia: „…ludzie nigdy do końca nie umierają. Kiedy kładą się w ziemi i sami stają się ziemią, to z nich wyrasta trawa albo drzewa. Z dobrych ludzi wyrasta coś dobrego – jabłonie, bez, stokrotki. A ten, kto jest zły, zawistny, będzie łopianem, pokrzywą, porostem pełzającym”. Bierzesz te słowa na co dzień, i twój świat rozpościera się aż po horyzont, daje przestrzeń wyobraźni, fantazji, marzeniom i pragnieniom. I nie zauważasz, jak powstaje cała Kraina ze słów, dźwięków i barw. A ta Kraina – w tobie. A w tej Krainie – ty, czytelniku… Przypomina się, jak pisarz chodził ulicami, wydawniczymi korytarzami, otrzymywał recenzje swoich utworów – i uczciwe, i podłe – siedział przy stole, słuchał piosenki („Ano… ano, takiej nie znam…”), rozdawał autografy i przyjacielskie rady, pisał recenzje, życzył twórczego sukcesu, stał murem za pobratymcami i był bezlitosny dla przewrotnych. Należał do pisarzy, spotkanie z którymi zawiązywało się w pamięci na supełek „na niezapomnienie”. Miał bardzo nieobojętne oczy, wypowiadał bardzo nieobojętne, znaczące słowa, nawet gdy pytał o tak zwyczajną drobnostkę, jak: „No i jak się pisze?”, a za tym stała nie zwykła ciekawość, którą chciałoby się zbyć żartem. I jego żart był także jakiś szczególny: nie upokarzał, nie obrażał. I to wszystko składało się na pojęcie – Pisarz. I to wszystko składało się na pojęcie – Człowiek. Bo te pojęcia są nierozdzielne, jak nierozdzielne są prawda i sumienie. Należał do tych, którzy piszą zawsze. Nawet wtedy, gdy siedzą nie przy biurku, lecz tylko patrzą, jak po strumyku płynie żółty wierzbowy listek. Miał szczęśliwy dar – we wszystkim być człowiekiem. Do niego przychodzono, bo bardzo mu wierzono. Bo miał duszę jak głęboka studnia, jak delikatna piszczałka, wrażliwa na fałsz i kłamstwo. Jeszcze długo będzie świecić jego dobroć, nigdy nie pe-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

ŁUGAŃSZCZYZNA DLA ANATOLIJA POHRIBNEGO BYŁA BLISKA

Ołeksij NEŻYWYJ, docent Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Znajomość z Anatolijem Pohribnym zawiązała się we wrześniu 1988 roku, kiedy rozpoczęło się moje stażowanie na katedrze literatury ukraińskiej wydziału filologicznego Kijowskiego Państwowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Na pierwszym piętrze Żółtego korpusu uniwersytetu mieściła się katedra historii literatury i dziennikarstwa wydziału dziennikarstwa, którą kierował profesor A. H. Pohribnyj. Wtedy w Ługańskim (jeszcze Woroszyłowgradzkim) instytucie pedagogicznym trwały przygotowania do republikańskiej konferencji naukowej, poświęconej 125. rocznicy urodzin Borysa Hrinczenki. Zatem z polecenia profesora Iwana Biłohuba spotykałem się z literaturoznawcami Kijowa, byłem w Związku Pisarzy. Najbardziej zapamiętałem niedługie, ale niezwykle potrzebne dla mnie rozmowy z Anatolijem Hryhorowyczem, które dotyczyły głównie dziedzictwa pedagogicznego Borysa Hrinczenki, gdyż właśnie ten problem postanowiłem ostatecznie rozważyć w rozprawie kandydackiej. Szczególnie imponowała mi szczerość, bezpośredniość A. Pohribnego, a także głęboka znajomość mało znanych dokumentów archiwalnych i pasja, wręcz natchnienie, gdy mówił o Borysie Hrinczence. Takim energicznym, zapalonym był również wśród uczestników konferencji, kiedy do Ługańska przyjechali naukowcy z wielu miast Ukrainy. Ta konferencja stała się nowym etapem prawdziwie naukowego badania dziedzictwa Borysa Hrinczenki, a zapoczątkował go Anatolij Pohribnyj, gdyż w tym roku wyszła jego książka „Borys Hrinczenko. Zarys życia i twórczości”. Na samej konferencji A. Pohribnyj wystąpił z referatem „Miejsce Borysa Hrinczenki w historii kultury ukraińskiej oraz krytyczne przyswojenie jego dziedzictwa”. Już wtedy ostro mówił o pilności „pracy oczyszczającej”, która wymaga gruntownego wyjaśnienia licznych mitów i mityków o Borysie Hrinczence, w wymyślaniu których odznaczyli się „marksistowscy krytycy” minionych dziesięcioleci. „Ślad pozostawiony przez B. Hrinczenkę w historii kultury ukraińskiej jest prawdziwie nieprzemijający. Spłacanie długu tej osobowości przypadnie jeszcze wielu i wielu badaczom” — takimi przenikliwie proroczymi słowami zakończył swoje wystąpienie A. Pohribnyj. Tak samo natchniony i uroczysty był następnego dnia, kiedy we wsi Ołeksijiwka w rejonie perewalskim, gdzie od 1887 do 1893 roku nauczał B. D. Hrinczenko, otwarto pomnik i szkolne muzeum literackie. Wtedy jeszcze raz zwróciłem się z prośbą o przyjazd 4 grudnia do osiedla Szczotowe niedaleko miasta Antracyt, gdzie w miejscowej szkole nr 12 miało odbyć się uroczyste otwarcie szkolnego muzeum literackiego Hryhora Tiutiunnyka. Jeszcze w Kijowie opowiadałem Anatolijowi Hryhorowyczowi o pomyśle stworzenia muzeum, czyli systematyzacji i odtworzeniu w ekspozycjach muzealnych dokumentów i materiałów, które zbierałem przez kilka lat, oraz o potrzebie przywrócenia szkole języka ukraińskiego jako języka nauczania. — A przyjedziemy razem z Wasylem Hołoborodką, gdyż on mieszka niedaleko Ołeksijiwki, w Andrianopolu — obiecał. Wtedy dowiedziałem się, że Anatolij Pohribnyj przyjeżdża do Ołeksijiwki nie po raz pierwszy, wszak jeszcze w połowie lat 60., po ukończeniu uczelni, osiedliła się tu i pracowała jego siostra. Z inicjatywy ówczesnego dyrektora szkoły w Ołeksijiwce W. Pozdniakowa otwarto szkolne muzeum Borysa Hrinczenki. Młody naukowiec Anatolij Pohribnyj (tematem jego pracy doktorskiej była twórczość Borysa Hrinczenki) również pomógł muzeum, wzbogacając je o archiwalne dokumenty fotograficzne i książki. Niestety, pod koniec lat 60. muzeum na polecenie władz rejonowych zamknięto z przyczyn ideologicznych. …4 grudnia spotkaliśmy się ponownie, już w osadzie Szczotowe. Na święto literacko-artystyczne poświęcone Tiutiunnykowi przybyli z Kijowa literaturoznawcy Witalij Donczyk i Anatolij Szewczenko, a pisarz Wałerij Szewczuk (kierował on delegacją pisarzy na konferencji poświęconej Hrinczence) przyjechał wraz z pisarzami, wykładowcami i studentami z Ługańska. Goście jako pierwsi pozostawili swoje wpisy w księdze pamiątkowej. Anatolij Pohribnyj napisał: “Niech powrotem Tiutiunnyka do Waszego sławnego Ługańskiego kraju będzie życzliwe, wielkie i niegasnące umiłowanie mieszkańców Szczotowego. Czcijcie Hryhora Tiutiunnyka przede wszystkim wielkim szacunkiem dla naszego ojczystego ukraińskiego słowa”. Życzenia A. Pohribnego stały się rzeczywistością, gdyż w szkole w Szczotowym naucza się po ukraińsku, a na podwórzu ustawiono pomnik wybitnego pisarza. W 1993 roku A. H. Pohribnyj ponownie odwiedził Ługański Instytut Pedagogiczny. Już jako pierwszy wiceminister oświaty Ukrainy spotkał się z wykładowcami i studentami oraz, oczywiście, jak zawsze, odwiedził Ołeksijiwkę, szkolne muzeum Borysa Hrinczenki. W następnym roku, niedługo przed obroną pracy doktorskiej, zwróciłem się do Anatolija Hryhorowycza z prośbą o napisanie recenzji autoreferatu. Wkrótce otrzymałem ważną dla mnie ocenę dotyczącą konstruktywno-rozwojowego znaczenia pracy: “Dwa rozdziały pracy — “Wkład B. Hrinczenki w kształtowanie szkoły narodowej na Ukrainie” oraz “Wpływ twórczego dziedzictwa B. Hrinczenki na rozwój myśli pedagogicznej i praktyki” — to próba wnikliwej odpowiedzi badacza na jedno z dojrzewających wyzwań czasu: dokonanie całościowej analizy dorobku pedagogicznego znanego pisarza, ujawnienie głównych założeń stworzonej przez niego koncepcji szkoły narodowej, określenie zasad tworzących system oraz treści nauczania i wychowania, tak jak uzasadnił je B. Hrinczenko, sformułowanie tez dotyczących możliwości wykorzystania dziedzictwa pedagogicznego tego działacza w tworzeniu szkoły narodowej na Ukrainie”. Oczywiście byłem wdzięczny za taką ocenę i wkrótce podarowałem A. Pohribnemu swoją pierwszą monografię o Borysie Hrinczence “Dla ojczystego słowa” (Ługańsk, 1994). W 1999 roku moja żona Ludmyła przygotowała do druku wspomnienia Marii Zahirnej (Marii Mykołajiwny Hrinczenko), z których większość istniała tylko w rękopisach. Jedną z pierwszych książek wysłaliśmy Anatolijowi Hryhorowyczowi, a wkrótce otrzymaliśmy w prezencie jego książkę “Klasycy nie całkiem według podręcznika” (K.: Szkolar, 2000), gdzie jedno z odniesień dotyczyło wspomnień Marii Zahirnej. Taka uwaga nie tylko przyjemnie poruszyła, ale i dodała skrzydeł. W grudniu 1999 roku pisarze wybrali mnie na przewodniczącego Ługańskiej organizacji obwodowej Związku Pisarzy Ukrainy. Obowiązki te, nawiasem mówiąc, na zasadach społecznych, pełniłem prawie cztery lata. Wtedy A. Pohribnyj był jednym z sekretarzy Związku Pisarzy i nasze spotkania stały się częstsze. Kiedy Anatolij Hryhorowycz przyjeżdżał na Ługańszczyznę, zawsze odwiedzał Ołeksijiwkę. Zachował się jego list z 5 kwietnia 2002 roku, w którym mowa m.in.: “O Ołeksijiwce — nie zapomnijcie wysłać potrzebnych papierów, abyśmy, opierając się na nich, mogli zwrócić się do Gabinetu Ministrów”. Tutaj należy wyjaśnić, że chodzi o nadanie statusu państwowego literacko-memorialnemu muzeum Borysa Hrinczenki. Ten zamysł pozostał niezrealizowany, ponieważ na przeszkodzie stanęli urzędnicy szczebla rejonowego — im taki status (czyli rejonowy) odpowiada. Od 1988 roku konferencje poświęcone Hrinczence w Ługańsku odbywają się raz na pięć lat. Zatem w grudniu 2003 roku w Ługańskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki ponownie zebrali się uczeni-hrinczenkoznawcy. Pierwsze słowo oddano Anatolijowi Pohribnemu, który wystąpił z referatem “Rodzina pisarska, która tłumaczyła Ibsena”. W następnym roku dla czasopisma proświtańskiego “Bachmutśkyj szlach” A. Pohribnyj przekazał badanie “Żywa dusza kraju donbaskiego” (wydrukowano 2005, nr 1—2), gdzie z właściwą mu ostrą publicystyką oraz głęboką analizą etnolingwistyczną i socjolingwistyczną opowiedział o palących problemach językowo-kulturowych, zwłaszcza o nędznym stanie języka ukraińskiego na Ługańszczyźnie i Doniecczyźnie. …Czytamy książkę Anatolija Pohribnego “Zechcesz i będziesz” (K.: Wyd. centrum “Proświta”, 2007). Chyba najczęściej cytowane są listy z bliskiej wybitnemu uczonemu i publicyście Ługańszczyzny. Jest w nich ból i obraza, niepokój o oficjalne lekceważenie języka ukraińskiego. Ale u Anatolija Pohribnego nie pojawia się zwątpienie. “Po prostu — to kraj, w planie duchowo-kulturowym, a zatem i językowym, bardziej zaniedbany niż inne. Dlatego też specyfika jego polega przede wszystkim na tym, że dla dokonania asymilacji potrzeba tu znacznie więcej pracy i wytrwałości niż na innych terenach państwa”, — podkreśla autor. Oto i wzmianka o Ołeksijiwce: “…Kolejny raz zawitałem do Ołeksijiwki koło Ałczewska, gdzie niegdyś nauczał wspomniany już Borys Hrinczenko (nie tracę nadziei, że kiedyś jednak pojawi się tu kompleks memorialny ku czci tego wielkiego działacza naszej kultury i rodziny Ałczewskich, o co od kilku lat zabiegam), — i z przyjemnością wspominam, jak długo zatrzymałem się, by porozmawiać ze staruszką Tetianą Pozdniakową (z domu Andrejewa), która na ławce koło swojego domu wygrzewała się w wiosennym słońcu. Kobieta ta ma już 97 lat, mieszka w Ołeksijiwce całe swoje życie, i gdybyście tylko posłuchali, jak bogaty, soczysty w jej ustach jest język, zachowany przez nią od dziecięcych lat. Słuchasz tego czystego języka, podkolorowanego dialektyzmami (chodiu, prosiu), — i myślisz: jeszcze nie tak dawno właśnie takim nieskażonym językiem mówił cały wiejski Donbas. Niesiono go, oczywiście, i do miasta, ale w miejskim gwarze szybko, bardzo szybko go tracono”. Często Borysa Hrinczenkę nazywają teraz Strażnikiem ojczystego słowa, takiego samego zaszczytnego miana zasługuje i nasz współczesny — Anatolij Pohribnyj. Przypominamy naszym czytelnikom: przesyłajcie do redakcji Wasze wspomnienia o A. H. Pohribnym, kopie listów, dedykacje na książkach. Twórzmy razem książkę wspomnień o tym niestrudzonym obrońcy ojczystego języka, jego pracy literaturoznawczej i społecznej, działalności oświatowej. Od redakcji. Anatolij Pohribnyj z pracownikami oświaty i działaczami Proświty we wsi Ołeksijiwka. 12 grudnia 2003 r. Podczas otwarcia pomnika Borysa Hrinczenki we wsi Ołeksijiwka 3 grudnia 1988 r. Wałerij Szewczuk oraz Anatolij Pohribnyj

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Z twórczego dorobku pisarza

Wiktor POŁOŻIJ ZŁOTY DESZCZ Był kiedyś Kotycz całkiem mały. Prawda, rozmawiać żwawo i szybko biegać nauczył się nadzwyczaj wcześnie. I ponad wszystko lubił towarzystwo dorosłych, w którym zachowywał się zdumiewająco grzecznie, więcej słuchał, a był nieruchomy — jak kamyczek. Płonie, lekko trzaskając, niegorące jesienne ognisko, drobne iskierki skaczą w górę i szybko gasną. Podkładamy po trochu łodygi, suche chwasty, wszelkie drobiazgi, które zagrabiliśmy w ciągu dnia w sadzie i w ogrodzie — żeby dłużej płonął ognik, żeby dłużej płynął ten ciepły wrześniowy wieczór cichej i łagodnej jesieni. Prawie nie rozmawiamy — tak jest pięknie. Tylko Kotycz, ku zdziwieniu, zaczyna okazywać zaniepokojenie. Wierci się na swoim stołeczku, często zerka w niebo i na dorosłych tak, jakby byli najbardziej lekkomyślnymi ludźmi na świecie. Wreszcie nie wytrzymuje, zrywa się z miejsca i biegnie do oświetlonej werandy. Wkrótce wraca, obładowany po same uszy… parasolami. Ledwo nogi przestawia. — Kotyczu, co się stało?! — Jeszcze nic się nie stało — zaniepokojony mówi Kotycz. — My po prostu mogliśmy zmoknąć. — Kotyczu, jak to — zmoknąć? — A wy spójrzcie w górę… I rzeczywiście — nisko nad nami gęsto wiszą wielkie jesienne gwiazdy; i rzeczywiście — jakby krople wody, w których migotliwie odbija się nasze ognisko; tak, jakby miały lada chwila oderwać się od nieba… ON WRÓCIŁ! Gdzieś pod koniec października Kotycz złapał wielkiego trzmiela. Właściwie trzmiel nigdzie nie uciekał — siedział sobie na kłodzie i grzał się w słoneczku. Kotycz nie wymyślił nic lepszego, jak wziąć nitkę i przywiązać ją owadowi do nóżki. Rozgrzał trzmiela i zaczął się z nim bawić: trzmiel leci i buczy jak bombowiec, a za nim biegnie Kotycz, pokrzykując. Może ta zabawa im obu się podobała, ale Kotycz gdzieś się zagapił, a trzmiel w tym czasie wyrwał się i poleciał z nitką na łapce. Poskarżył się Kotycz mnie, a co tu powiedzieć? — Widzisz, do czego takie zabawy prowadzą? Gdzieś się zahaczy, zapląta, a przed nami zima… Chodziliśmy, szukaliśmy, oglądaliśmy krzaki, gałęzie na drzewach. Nie ma trzmiela. Sprawa doszła do płaczu: — Gdybym wiedział… Nigdy więcej tak nie zrobię — twierdził Kotycz. — Miejmy nadzieję, że trzmiel albo zgubi nitkę, albo przytuli się do takiego miejsca, gdzie jest ciepło… Minęła zima, rodzina wróciła na działkę, kopie w ogrodzie. Kotycz siedzi pod ścianą domu na ławce, cieszy się kwietniowym słoneczkiem. I nagle słyszy, jak za jego plecami coś zaczyna skrobać. Odwrócił się — i własnym oczom nie uwierzył: z wielkiej szczeliny między cegłami wypełzał wielki trzmiel, ciągnąc za sobą nitkę. Kotycz tak zawył z radości, że zbiegli się wszyscy domownicy. — Patrzcie! Patrzcie! — wołał Kotycz, głaszcząc półsennego owada. — On przezimował, on mnie nie zawiódł! Kotycz ostrożnie odwiązał nitkę i posadził trzmiela na ciepłym słoneczku na kłodzie — tam, gdzie kiedyś go wziął. NIEPRAWIDŁOWY JEŻ Idziemy stromym wzgórzem nad stawem. Ścieżka ledwo wydeptana w trawie — nie wielu ma ochotę chodzić górą. A z boku — niewielki dołek. Pewnie ktoś wykopał, szukając gliny. Z nudów zajrzeliśmy tam, a tam siedzi smutny jeż: wpadł, nieborak, i teraz myśli, w którą stronę ryć norę, żeby się wydostać. Wzięliśmy patyki, żeby się nie pokłuć, i wyciągnęliśmy małego sapacza. On parsknął jakoś ironicznie i poczłapał sobie szybko do pobliskiego laseczka. A my swoje — do wody. Po jakimś czasie wracamy tą samą drogą. Z jakiegoś powodu zajrzeliśmy do dołka. No nie do wiary! Tam siedzi, wygląda na to, ten sam jeż, tylko pyszczkiem w drugą stronę. Wpadł drugi raz w te same kłopoty. Wyratowaliśmy więźnia, a on mruczy niezadowolony, jakbyśmy byli winni jego nieuwagi. Pobiegł, nie dziękując, do trzcin. — A nuż, poczekajmy — mówię — coś tu jest nie tak. Przysiedliśmy nieopodal, obserwujemy dołek. Po jakichś dwudziestu minutach pojawia się nasz znajomy, śpieszy się, jakieś białe gałązki trzyma w pyszczku. I co myślicie?! Jeż trzeci raz wpada w ten sam dołek! Prawie pękliśmy ze śmiechu. — Nieprawidłowy jakiś jeż — powiedział Maksym. — Ile razy wpada, a niczego się nie nauczył. — Trasa, pewnie, taką ma. — A kompas, pewnie, bardzo dokładny — domyślił się Kotycz. Co tu dodać? Wyciągnęliśmy biedaka, dołek patykami zasypaliśmy i poszliśmy sobie do domu. WSZYSTKO W PORZĄDKU, RYBO! Wiosna wiośnie nierówna, więc i ryba z chłodnej wody albo bierze, albo — nie. Jakich tylko przynęt nie wypróbowałem — choćby kiełb skubnął. Ja w kombinezonie spacerowym już nawet po pas do wody wchodziłem, bliżej trzcin — i nic a nic. Kotycz swoją wędkę już dawno złożył, bo od razu zrozumiał, po pięciu minutach łowienia, — dzisiaj im nic się nie trafi. Chodzi sobie chłopak brzegiem i pasie się w młodym szczawiu. — Tato — nie wytrzymuje wreszcie Kotycz — zrób dobry uczynek… — Zwijam się, synu, zaraz idziemy… — Nie. Ja sam drogę znajdę, łów sobie na zdrowie… — To jaki dobry uczynek?.. — Masz po prawej, jakieś dwa metry dalej, worek foliowy. Póki karasie robaka oblizują, wyrzuć te śmieci na brzeg, ja gdzieś zakopię. Tata kładzie wędkę, brodzi ostrożnie w wodzie, bierze dwoma palcami podtopiony worek i… i… i… …i worek ciężko pluska niedaleko Kotycza, tylko bryzgi lecą na wszystkie strony. — Żart na dwóję, tato! — Ty najpierw spójrz, co tam jest w środku… Ale zaglądać nie ma potrzeby: foliowa torba pękła, a na trawie, jakby uwolniona z więzów, bije się wielka ryba, srebrzy się-złoci w słońcu. — Cuda… — wyszeptał Kotycz. — Jak ona tam wpadła? — Może ktoś złapał, a torbę zgubił… Ale nie — oglądam rybę — żadnych śladów haczyka, całe usta, cała łuska… Rzeczywiście sama jakimś cudem wpłynęła. A zawrócić nie zdołała. — Co teraz robić? — A jak myślisz? — No, wychodzi na to, że my ją z biedy wyratowaliśmy. Na jej własne nieszczęście… — Podwójny pech — to już za dużo, prawda? — Oczywiście. To zupełnie niesprawiedliwe. — No właśnie… — Tak! — Płyń, rybo! W drodze do domu Kotycz zapytał: — A prawda, że rybacy i myśliwi — to najwięksi fantastowie na świecie?.. — No, jest taka opinia… — To wtedy my z tobą jesteśmy podwójnie największymi fantastami na świecie… — A to niby dlaczego? — Kto nam uwierzy, kiedy opowiemy o swojej przygodzie? — Ja o tym wiem? — twierdząco zapytałem. — Wiesz. — Ty — wiesz? — Wiem! — A ta wielka złota ryba wie? — Oczywiście, że wie! — To czego nam jeszcze potrzeba? W starym krzewie winogron osiedliła się ptasia rodzina. Dopóki wiły gniazdo, dopóki wysiadywały dzieci, zachowywały się cicho i niepostrzeżenie. Lecz oto, najwyraźniej, ktoś się tam urodził. Co się tu zaczęło! Od wschodu słońca do zmierzchu tylko je słychać: trzepoczą tam i z powrotem, jak małe błyskawice, noszą i nie mogą się nachodzić tego pożywienia. A krzyku! Zdaje się, że młodzi rodzice jakby poganiali jedno drugie: ty już tutaj? Ja poleciałem. Pospiesz się! Ja w mig! I tak na zmianę: jedno tutaj, drugie tam, jakby w tym gnieździe była dobra tuzin piskląt. A same szare, jak wróble, tylko mniejsze ze dwa razy, i nogi cieniutkie i długie, a na szyjach malinowe plamki. Nikt nie wiedział, jak się nazywają, nawet w specjalnym atlasie patrzyli: jest coś podobnego, a jakby nie takie. Lecz pewnego dnia podniósł się taki lament, że i my się spłoszyliśmy. Coż tam się stało? A tu jeszcze Murz nastawił uszu, wąsy drgają jak antenki: czuje zdobycz niby, lecz póki co nie wie, gdzie skoczyć. Przybiegła zaniepokojona ciotka Hala z malinika i wniosła jasność: widziała małe ptaszę, chciała złapać, to ono tak szybko czmychnęło, jak myszka. Kot zrozumiał, o co chodzi, i chciał prześlizgnąć się w krzaki. Trzeba było go złapać i zamknąć w domu. Ale gdzie szukać nieposłusznego malucha? Rodzice, tymczasem, mało nie rozrywają się z rozpaczy, latają

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek ostatniego wiersza

Wiktor Położij odszedł z tego świata 21 maja w roku przestępnym 2004 w wieku 55 lat. W sierpniu tego roku skończyłby zaledwie 60 lat. W ostatnich latach, mimo chorego serca (lekarze proponowali mu oczekiwanie na przeszczep), pisał, a nawet redagował książkę „Początek ostatniego wiersza”, lecz do dziś ta książka wciąż czeka na swojego wydawcę. Oprócz opowiadań i nowel, do niej weszły scenariusze filmowe „Wiatr w drzwiach”, „Starcy do boju nie idą”, sztuka „Sowki się rozstają”. Wiktor Położij urodził się we wsi Starozinewe w rejonie biłopilskim obwodu sumskiego. Ukończył Ternowską ogólnokształcącą szkołę, wydział filologiczny Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Po studiach pracował jako dyrektor szkoły we wsi Wysocznie w rejonie ratniwskim na Wołyniu. W fantastyce zadebiutował opowiadaniem „Coś nie tak…” (1980). W 1981 roku nakładem wydawnictwa „Radziecki Pisarz” ukazała się powieść „Popiół na rany”, a w 1983 roku w wydawnictwie „Młodzież” wyszedł zbiór powieści „Małe podróże”, do którego weszła także powieść „Żył sobie Iwan”, która wywołała szczególny rezonans. Równocześnie Położij ukończył aspiranturę w Instytucie Literatury Akademii Nauk i obronił pracę kandydacką. Po pierwszych książkach ukazały się kolejne: „Gospodarze ziemi”, „Łódź we mgle”, „Słoneczny wiatr”. Jego utwory zostały przetłumaczone na języki angielski, hiszpański, bułgarski i słowacki. Położij pracował w Instytucie Literatury, kierował działem prozy w czasopiśmie „Kijów”, od 1985 roku był redaktorem naczelnym Wytwórni Filmów im. Ołeksandra Dowżenki, a następnie redaktorem zjednoczenia „Ziemia” w tej samej wytwórni. Był członkiem Związku Pisarzy Ukrainy. Pisarz został pochowany obok ojca, Iwana Mykołajowycza Położija, we wsi Jasnohorodka w rejonie makarowskim na Kijowszczyźnie. nad pohriebnykiem i tak żałośnie wołają swoje dziecko, że aż nam się chce zapłakać. Wreszcie usłyszeliśmy cienkie: pi-i, pi-i… Jakby to było w pohriebniku. Bo i pisklęta rwą się w otwarte drzwi i jeszcze głośniej tam piszczą. A ono: pi-i, pi-i… Tam! Poszliśmy szukać. Gdzieś pisczy, ale gdzie? W pohriebniku czego tylko nie ma: stare ule, skrzynki, koszyki, garnki, wiadra, worki… A pisk pisklęcia jakby rozbrzmiewał ze wszystkich kątów — to deskowe ściany wielokrotnie odbijają dźwięk. Tego, patrz, i przypadkiem nadepniesz. A zrozpaczeni rodzice prawie siadają na głowie. A maleństwo, jakby specjalnie, zamilkło. I my udajemy, że nas tu nie ma. Rodzice także jakby coś zrozumieli, nieco się uspokoili. Usiedli nieopodal na drucie, rzadko się przywołując. — Pi-i-i — żałośnie-żałośnie rozległo się gdzieś zupełnie blisko, tak rozpaczliwie, jakby bidulkę porzucono na zawsze. Odsunąłem sito, które było oparte o ścianę, a za nim — drżąca szara kulka, mały łobuziak, który najpewniej rozrabiał i wypadł z gniazda. Oto dokąd uciekł z maliny. Dalej wszystko było proste: wzięliśmy małą drabinkę, znaleźliśmy gniazdko w krzaku winogron i posadziliśmy tam uciekiniera. Ptaszek okazał się jedynym dzieckiem i dość krnąbrnym: długo go uspokajałem, zanim się umościł. Odeszliśmy kawałek i dalej obserwujemy: mało co może przeskrobać taki szkodnik! Rodzice zaś koło niego podnieśli taki lament, że aż uszy trzeba zatykać. Wreszcie gospodyni coś gniewnie rzuciła mężowi, a ten rzucił się gdzieś… Chwila — wraca. W dziobie jagoda morwy, dość duża. Lecz maluch bez zbędnych komplikacji ją przełknął. I jeszcze, i jeszcze… Ojciec ledwo nadąża z obracaniem się, a matka coś łagodnie wyszeptuje nad maluchem, wyszeptuje, a wcale go nie łaje! Na wszelki wypadek na zmianę obserwujemy gniazdo. Nic szczególnego. Zresztą Murzy w domu wciąż nie da się powstrzymać. Najciekawsze jednak zaczęło się potem. Wystarczy, że pojawię się w progu, a już tu, jak na zawołanie, pojawia się ktoś z rodziców, albo oboje, i zaczynają śpiewać hymny. I nie tylko. Jakich to ja piosenek nie słyszałem! Idę po wodę do studni — za mną leci, śpiewając, ptaszek. Kosię trawę w sadzie — siedzą na jabłoni i śpiewają. Nawet do pobliskiego laseczka towarzyszą mi. A gdyby to były kilka dni… Aż do połowy jesieni, już we trójkę, widząc mnie, zaczynały śpiewać. Dopóki nie odleciały do ciepłych krajów. — Takich pochwał już nigdy nie doznam — pomyślałem smutno. ZEPSUTY BUDZIK U Kotycza gościł jego kolega z przedszkola — Ihorek. Z niego zapewne wyrośnie wielki artysta-imitator. Bo nie zdążył wejść do domu, otrząsnąć się po drodze, a już wkrótce kwokał, ćwierkał, szczekał, beczał (nieopodal pasła się sąsiednia koza), trajkotał jak sroka, a gdy nie słyszał żywych głosów, szeleścił akacją, skrzypiał furtką albo przejeżdżał obok podwórka na motocyklu. Najbardziej jednak Ihor upodobał sobie naszego starego przystojniaka-koguta. Jak wiadomo, za dnia koguty śpiewają raczej z nudów i tylko dla swoich kurek, by przy okazji przypomnieć, kto tu gospodarzy. Oto i on po raz kolejny odezwał się, ale, jakkolwiek dziwnie, nieusiedziany Ihor nie zaczął go od razu przedrzeźniać. Kogut, czyli Piotr Wasylowicz, także wyczuł jakieś kłopoty. Udając obojętność, po cichu zaczęli obserwować się nawzajem. Pierwszy nie wytrzymał kogut i zaczął okazywać oznaki niepokoju, nerwowo rzucając spojrzenia w stronę Ihora, który szukał różnych pretekstów, by kręcić się w pobliżu siatkowego ogrodzenia. Ale i Piotr Wasylowicz nie chciał pokazać, że został przechytrzony. Wyniośle kokoszcząc, poprowadził kurki w odległy kąt ogrodzenia, pod wiśnie, i tam, zerkając na Ihora, zaczął opowiadać im anegdoty. Gdy kogut zapomniał się zbytnio, Ihor nabrał pełne płuca powietrza i… Piotr Wasylowicz przysiadł z nes-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

niespodzianki: on niby wcale nie zamierzał, a zapiał. Koleżanki zaś porzuciły oszołomionego do reszty przywódcę, podeszły do siatki i z zainteresowaniem zaczęły przyglądać się Igorowi. Ten, jakby na bis, kilka razy pod rząd wydał bojowy okrzyk, czym ostatecznie przygnębił Piotra Wasiliewicza. Żarty żartami, ale rano babcia zaniepokojona rzekła: — Coś się stało z naszym Piotrem Wasiliewiczem… Ani razu nie zaśpiewał rano. Czyżby zachorował? — Igor z Koticzem właśnie siłowali się w pobliżu, a Igor, oczywiście, nie wytrzymał i skopiował koguta tak udanie, że babcia tylko klasnęła w dłonie, a kogut, podkuliwszy ogon, czmychnął w najdalszy kąt. — E, łobuzie — pokręciła głową babcia — przecież ty Piotrowi Wasiliewiczowi budzik zepsułeś. — Jaki budzik? — zdziwili się chłopcy. — A taki! To przecież według niego koguty określają czas i śpiewają, kiedy trzeba, a nie kiedy im się zachce. — Co teraz robić? — zmieszał się Igor. — Trzeba naprawić? — poważnie powiedziała babcia. — Operację może trzeba będzie zrobić. — Może w nim bateria siadła? — Może i bateria… — To ja wyjmę z kaseciaka… — No tak, wyjmij, wyjmij… — Słuchaj — szturchnął Koticz Igora, gdy babcia odeszła — co za głupoty wygadujesz? Jakie baterie mogą być w kogucie? Jeszcze byś o akumulatorach wspomniał… Przecież ona go zamierza zarżnąć. Jest zepsuty… — Takiego przystojniaka? — przeraził się Igor. — A co robić? — Ty go zepsułeś, ty go naprawiaj — kategorycznie stwierdził Koticz. — Ale jak? Nie wiem. Musi zaśpiewać rano. — A kiedy koguty zaczynają śpiewać rano? — Nie wiem, chodźmy zapytać babcię. Okazało się, że koguty zaczynają śpiewać po raz pierwszy gdzieś około trzeciej nad ranem. — Zdaje się, że wymyśliłem — zamyślił się Igor i podzielił się planami z Koticzem. — Ale przecież zaśniemy do tego czasu — zwątpił tamten. — Dla Piotra Wasiliewicza nie będę spał całą noc! — twardo zapewnił Igor. — Jestem z tobą! Więc tej nocy chłopcy położyli się na strychu, na sianie, gdzie spali rodzice Igora, którym jednak nic nie powiedzieli. Ale rodzice w końcu długo oglądali w domu telewizję, leciał jakiś ciekawy program po północy. Chłopcy u siebie nawet światła nie gasili, przez jakiś czas rozmawiali o tym i owym, Koticz nie spostrzegł, jak cicho zaczął chrapać. — Nie, nie zasnę — powiedział sobie Igor. — Będę ratował Piotra Wasiliewicza. I tak się przekonał, że naprawdę nie chciał spać, dlatego wyraźnie usłyszał daleki głos koguta, który pierwszy odezwał się gdzieś we wsi. Igor nabrał pełne płuca powietrza i, ile sił w płucach, zapiał głosem nieznajomego koguta. Raz, drugi, trzeci. Jeszcze dłońmi klasnął w poduszkę, jakby skrzydłami załopotał. Wyraźnie usłyszał, jak pod nim, w kurniku, poruszyły się kury, coś mruknął Piotr Wasiliewicz, uderzył skrzydłami, a potem chrapliwie, jakby wypróbowując głos, spróbował nieśmiało zaśpiewać. Igor zapiał prosto w sufit, niemal do ucha koguta: zadziornie, jakby wyzywając na pojedynek. I wtedy rozwścieczony taką bezczelnością Piotr Wasiliewicz zaczął wydawać takie trele, że i gospodarze z domu wyskoczyli, i wszystkich kolegów swoich spłoszył, i pół wsi obudził. JAK PIES Z KOTEM Dasza i Koticz to kuzynostwo, różnica między nimi wynosi kilka miesięcy, ale Dasza jest starsza, a Koticz to mężczyzna. Stąd wynikają między nimi nieporozumienia, które stopniowo przechodzą w kłótnie. Kłótnie te są częste, ale krótkie, długo bez siebie nie mogą wytrzymać: Daszy chce się pokazać, że wie więcej o tym świecie, a Koticzowi — że on wie, jak w tym świecie żyć. Przywiozłem kilka wózeczków jasnego piasku, Dasza wyjęła foremki i zaproponowała ulepienie wielu babek, placków, pierników i jeszcze kupy smacznych rzeczy, bez których żyć się nie da. Na co Koticz rozsądnie zauważył: żeby żyć, to najpierw trzeba założyć jakiś dach nad głową. I zabrał się do murowania zamku. I choć piasku było dużo i miejsca starczało na ogromną budowlę i luksusową piekarnię, materiał budowlany nijak nie mógł dzielić się na dwoje, i w końcu Dasza rozdeptała swoje placki, a Koticz kopnął bosą nogą w dopiero co wzniesiony fundament. Dziewczyna zamknęła się w swoim pokoju z lalkami, a chłopak poszedł do kuchni do babci, żeby pogryźć jakąś marchewkę. — Znowu się pokłóciliście? — wyrzuciła łagodnie babcia. — No właśnie — statecznie skinął głową Koticz. — O co tym razem się nie podzieliliście? — O piasek. — To jeszcze mi kłopot! A widziałeś kiedyś, żeby Murz z Barsem się kłócili? — Nie, a co? — A słuchaj. Jak dziesięć lat temu się tu przeprowadziliśmy, od razu wzięliśmy kotka i szczeniaka, więc Bars i Murz są rówieśnikami i rośli razem. Byli mali, to jedli z jednej miski — to już teraz mają różne diety. Spali razem w budzie Barsa. Tak się obejmą i grzeją siebie nawzajem. Teraz już się nie obejmują, ale kiedy niepogoda zastanie Murza na ulicy, to on jednak do Barsa się chowa. Albo kiedy z zabaw się spóźni, a na dworze mróz? Też do Barsa. Oto oni, bezsłowne zwierzęta, na dodatek różnych gatunków, można powiedzieć, naturalni przeciwnicy, a przyjaźnią się. A wy z Daszką nijak nie możecie się porozumieć, choć mówić potraficie. Pomyślał Koticz, pomyślał, a potem poszedł i zapukał do pokoju Daszy: — Słuchaj, Dario Juriewno, żyjmy jak pies z kotem… NIE ZROZUMIAŁ… Choć nasza posiadłość jest prawie w centrum wsi, ogrodzona tak, że nawet sąsiedzkie kury nie chodzą, zuchwałe zające gdzieś znajdują szpary i robią szkody w ogrodzie. Ostatnio rozmnożyło się ich wiele i prawie przestały bać się ludzi, bo gnieżdżą się sto kroków od nas, w szuwarach, tam gdzie zaczyna się staw. Oto i minionej zimy, choć ogrodziliśmy młode jabłonki kukurydzianymi łodygami, nieszczęściu nie zaradziliśmy. Śniegu było dużo, zające, najwyraźniej, stawały na tylnych łapach, bo odgryzły najdelikatniejsze pędy. Ale wiosna już w pełni, jabłonie rozkwitły, zaczynają kwitnąć. Idę do ogrodu skosić młodej trawy… I mało nie nadepnę na śpiącego — a już nie jest wcześnie! — zająca. Ja z zaskoczenia może nawet bardziej się przestraszyłem. Albo skamieniałem z takiej bezczelności: w ogrodzie — w trawie — śpi — pożeracz jabłoni. Zając zaś wstał, przeciągnął się i bez pośpiechu poczłapał w stronę swoich szuwarów — takie małe, wyłysiałe i nędzne po zimowaniu. — Jerry, Bars! No choć nastraszcie tego kusego zuchwalca, wygniećcie mu te długie uszy! — w rozpaczy krzyknąłem. Jerry tylko ziewnęła i przewróciła się na drugi bok. Ona, widzicie, ma robotę owce paść i wilki gonić, a z tą myszą ona nawet bawić się nie zechce… Barsik również nie ruszył się z miejsca. Odprowadził zająca oczami i zdziwiony spojrzał na mnie. W jego prostodusznym spojrzeniu czytało się: “Co za hałas, dlaczego alarm? To przecież nasze zające”. Publikację przygotowała Taisija SZAPOWALENKO Ґwido Reni. “Święty Józef”. Fragment

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

ŚWIĘTY JÓZEF OPIEKUN (Fragment powieści)

“O czym myślisz, Miriam?” — zapytał wpływowy, bogaty faryzeusz Nikodem Marię, która gościła u niego w Jerozolimie (Jan Dobraczyński “Listy Nikodema”. — Lwów: “Swiczado”, 1997./ Przekład według wydania: Dobraczynski J. Listy Nikodema. — Warszawa. — Instytut Wydawniczy PAX, 1971). “O tym, jak anioł Gabriel przyszedł mi powiedzieć, że On się narodzi…” “Widziałaś anioła? Opowiedz mi o tym… Wierzę w aniołów…” Maria WŁAD Uśmiechnęła się z wdzięcznością… Wspomnienie, które wyrwało się z jej ust, było zapewne skarbem, który wolimy ukryć, niż wystawić na zniewagę. “Widziałam go — powiedziała. — Tak wyraźnie, jak teraz widzę ciebie, rabbi. Był poranek, a słońce dopiero co wyjrzało zza gór… Był miesiąc adar. Właśnie przynosiłam wodę i zabierałam się do pracy. Aż tu poczułam, że ktoś jest obok mnie w domu. Ogarnął mnie lęk. Krzyknęłam i zobaczyłam… Zobaczyłam go przed sobą. Stał podobny do olbrzymiej kropli rosy, w której zawisł słoneczny promień: błyszcząca postać, otoczona tęczowymi skrzydłami. Od razu rozpoznałam, kto to. Serce mi biło, musiałam przycisnąć je ręką. Wydawało mi się, że on schyla się przede mną, niczym sługa przed swoją panią. Nie mogłam w to uwierzyć. To ja chciałam schylić się przed nim, podziękować, że pozwolił mi się zobaczyć. Ale nie mogłam się poruszyć — skamieniałam jak żona Lota. Usłyszał się jego głos. Powiedział: “Raduj się, Łaski Pełna…” Osłupienie i trwoga zaparły mi dech w piersiach. Nie wiedziałam, co mu odpowiedzieć, nie śmiałam uwierzyć, że Anioł Najwyższego zstąpił do mnie, zwykłej biednej dziewczyny. Przyszło mi na myśl, że przyszedł, aby mnie ukarać. Jak mogłam być tak zuchwała, by prosić Najwyższego o szybsze dopełnienie czasów? Chciałam paść na kolana. Ale wtedy z jeszcze większą grozą zobaczyłam, że to on stoi przede mną na kolanach. Złożył pokornie ręce. “Nie bój się — mówił — nie bój się… Urodzisz Syna i nazwiesz Go Jezus. Będzie Synem Twoim, jak jest Synem Najwyższego. On zasiądzie na tronie przodka swego Dawida, ale Królestwo Jego już jest i nigdy nie będzie mu końca…” Wyciągnął przed siebie ręce, jakby chciał zatrzymać moje słowa. Znów usłyszałam błaganie w jego głosie: “Patrz — zawołał — Duch Pański nad Tobą…” Poczułam nad sobą szum, jakby wichura wdarła się do naszego domu i wirowała, szukając wyjścia. Podniosłam głowę — wydawało mi się, że w ciemności pod sklepieniem trzepocze się coś, niczym świecący ptak lub oderwany od lampy płomień. “Jedno twoje słowo — mówił — i stanie się. Czy istnieje rzecz, której On nie mógłby zrobić? Ale dzisiaj cała Jego moc w Twoim słowie, Mario!” Poczułam, że coś się rozstrzyga. Wiedziałam: mogę przyjąć i mogę odrzucić przyniesiony dar. On prosił mnie, nie rozkazywał. Byłam pewna, że jeśli będę mówić: “Nie śmiem, nie mogę…” — czas wyczekiwania płynąłby dalej. A jeśli powiem “tak”, to gwiazdy i słońce od tej chwili inaczej będą świecić, trawa będzie rosła inaczej… Czas oczekiwania się skończy. Czy mogłam wiedzieć, że cudowna zmiana dopełni się tak niezauważalnie, jakby nic się nie stało? Ale nawet gdybym to wiedziała, wybrałabym Jego wolę. Bo to była Jego wola. I dlatego spełnił ją wcześniej, niż powiedziałam aniołowi: “Niech tak będzie!” On zna mnie dobrze i wie, że nie odpowiedziałabym inaczej…” “To znaczy, że On — pytał Nikodem oszołomiony — czyim jest synem?” Skłoniła głowę, jak pokorna żona, kiedy oddaje swoją wolę woli męża. “Jego”… — a potem uśmiechnęła się z dumą, która graniczyła z zachwytem: “I moim…” “A Twój mąż, Miriam?” To, co Ona mówiła, otwierało nowe, oszałamiające horyzonty. Słońce wydawało się nie tak jasne. Świątynia — mniej majestatyczna. W jej spojrzeniu, zagłębionym w przestrzeń, była czułość i szczerość: “Dobry, najdobry Józef… On kochał mnie najpiękniejszą miłością, która niczego nie wymaga. Zgodził się na wszystko, o co prosiłam. Ale czy mógł przewidzieć, że miejsce, które on zajął, zajmie ktoś inny? Zgodził się być dla mnie tylko opiekunem. Wyrzekł się mnie. Za tę ofiarę mógł oczekiwać takiej samej i ode mnie ofiary. Ja jej nie złożyłam. Od niego nie wymagano więcej, niż dał… Nadeszła straszna chwila, kiedy zobaczyłam w jego oczach odkrytą tajemnicę. Płacz ścisnął mi gardło, ale i wtedy nie umiałam nic powiedzieć. Jak można przyznać się do tak bardzo niezasłużonej Łaski? Ile bym dała, żeby on odkrył ją sam, jak Elżbieta! Ile bym dała, żeby mogła przycisnąć do siebie jego najwierniejszą głowę i powiedzieć mu, że nic się nie zmieniło, że tym, kim był dla mnie, pozostanie na zawsze… Ale nie mogłam. Z męką w oczach wyszedł z pokoju, ledwie wlekąc nogi. Wydawało mi się, jakbym widziała go, jak leży na swoim posłaniu i płacze gorzko, boleśnie… Długo nie mogłam zasnąć tej nocy. Wciąż słyszałam jego płacz. Leżałam w ciemności, pełna żalu, że nie umiem mu pomóc. Moja ręka dotknęła mojego ciała i czułam, jak On poruszał się we mnie nieświadomym ruchem nienarodzonego… Nieświadomym? Nigdy nie wiem, gdzie u Niego kończy się dana Mu ode mnie świadomość, a gdzie zaczyna się Jego własny, tajemny, prawdziwy świat. Pod palcami odnalazłam maleńką piętkę. Pogłaskałam ją. Wyszeptałam: “Ty, Ty mój, Ty wiesz wszystko, skoro mogłeś stać się dzieckiem takiej, jak ja, kobiety. Zrób to, czego matka Twoja nie umie zrobić. Pomóż mu… Niech i on wie… On przecież tylko człowiek…” Wreszcie zasnęłam. Rano razem ze mną obudziły się smutek i trwoga. Nie zerwałam się z posłania z pierwszym promieniem dnia, wstawałam powoli, ociężale, jak jeszcze nigdy, zabierałam się do swojej pracy. Odsuwałam chwilę, kiedy — wiedziałam — Józef wejdzie do pokoju. Bałam się samego widoku jego twarzy. Nie pamiętałam swojej prośby. Niepokoiłam się, że on znów będzie cierpiał na moich oczach, a ja niczym nie będę mogła ulżyć jego bólowi. Zmieliłam kilka garści ziarna na śniadanie… Usłyszałam jego chód i serce zaczęło bić mocniej. Wszedł. Spojrzałam na niego, drżąc, opanowana rozpaczą — i ogarnęła mnie ogromna, porywająca radość. Nienarodzony wysłuchał mojej prośby! Józef stał przede mną pogodny, radosny, ożywiony. Podśpiewując, podszedł do warsztatu. Nie odważałam się odetchnąć, żeby nie spłoszyć jego pogodnego nastroju. Słyszałam śmiały łoskot jego strugnicy, skrzypienie świdrów, dźwięczny stukot młotka. Oddał się pracy. Praca wyrastała spod jego palców. Wreszcie była gotowa. Ale on uważnym spojrzeniem jeszcze oglądał ją, jakby żal było się z nią rozstawać. Potem podniósł głowę: ujrzałam, jak w jego spojrzeniu radość zwycięstwa przechodzi w serdeczność. Pogłaskał gładki wygięcie drewna. Zapytał jakby od niechcenia, jakby o rzecz dawno już znaną i oczywistą: “Zatem Twój Syn będzie nazywał się Jezus?” Królestwo wyrasta powoli w nas. Przychodzą upały, wichury, gradowe nawałnice… Można pomyśleć, że je zrujnują. A ono nie tak: im ciężej, tym bujniej przerasta. W Józefie wyrosło, niczym krzew gorczyczny, który drzew osiąga.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ARTYSTYCZNE ŚWIĘTO „WIELKANOCNA PISANKA”

Switłana BADERA Zdjęcia Lilii BADERY W przededniu największego i najpiękniejszego święta — Jasnego Zmartwychwstania Pańskiego w proświtańskim klubie „Wychowanie duchowości — wymóg czasu”, działającym przy stołecznym Domu Nauczyciela, zorganizowano jasne, czarujące wydarzenie — artystyczne święto „Wielkanocna pisanka”. Prowadząc je w formie warsztatów, organizatorzy umiejętnie przybliżyli dzieciom i dorosłym życiodajne źródła ukraińskiego ducha oraz dawne tradycje narodowe. W dziecięcych dłoniach ożywały wszystkimi barwami tęczy niepowtarzalne pisanki, malowane przez najmłodszych. Uczyły dzieci pisankarstwa starsze wykładowczynie sztuk plastycznych Kijowskiego Miejskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. B. Hrinczenki: Ludmyła Wołkowa, Wita Zinkewycz, Zinaida Sierowa (kółko „Pisanka” z liceum „Hołosiijiwśkyj” nr 241) oraz Switłana Kozłowa, kierowniczka studia „Rozmaj” Centrum Dziecięcej i Młodzieżowej Twórczości rejonu sołomiańskiego Kijowa, tak jak robili to na Wielkanoc wszystkie pokolenia naszych przodków. Ożywały z nici plecione przez dzieci zabawki ludowe — koniki i baranki, ludziki i ptaszki — pod uważnym spojrzeniem kierowniczki kółka „Krój i szycie odzieży” Centrum Dziecięcej i Młodzieżowej Twórczości rejonu sołomiańskiego Ołeny Żyr. Zręcznie czarowały w dziecięcych rączkach nożyczki, wycinając z papieru kartki wielkanocne. Uczyła uczniów tej sztuki Łarysa Murha, wykładowczyni Kijowskiego Miejskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. B. Hrinczenki. A jak robić bajkową koronkę wycinanek, pokazywała zastępczyni dyrektora Centrum Dziecięcej i Młodzieżowej Twórczości rejonu sołomiańskiego Natalija Jasenowśka. Ołena Pohibina, kierowniczka studia sztuki dekoracyjnej „Biseropletinnia” (tkanie koralikami) Kijowskiej Wyższej Szkoły Sztuki Krawieckiej i Fryzjerskiej, nauczyła wszystkich unikalnej techniki oplatania jaj koralikami. Do święta dołączyli nauczyciele wiedzy o narodzie, wychowawcy przedszkoli, uczniowie szkół i ich rodzice, studenci — wszyscy, którzy kochają ukraińską kulturę i chcą opanować podstawy prawdziwych dawnych rzemiosł. Wszyscy, którzy przyszli, dowiedzieli się o znaczeniu Kółko „Zabawki ludowe z nici”. Kierownik Ołena Żyr każdego detalu ornamentu, każdej wykonanej własnoręcznie rzeczy oraz historii wyrobów, które dotarły do nas z zamierzchłej przeszłości. Każdy, kto zawitał na te unikalne zajęcia, poczuł się prawdziwym Ukraińcem, który nie tylko porozumiewa się po ukraińsku, ale także zna kulturę i tradycje swojego narodu. Wszyscy chętni nauczyli się dekorować mieszkanie symbolami i amuletami, właściwymi tylko naszemu narodowi, które dotarły do nas z dawnych czasów. Wykonując własnoręcznie lalkę-motankę czy wkładając wiekowe wierzenia w fantastycznie piękne wzory, z których każdy ma symboliczne znaczenie, uczestnicy święta poczuli w swoim sercu pragnienie czegoś wysokiego, prawdziwie bliskiego, co jeszcze drzemie w zakamarkach duszy, ale jest gotowe zapłonąć w naszej istocie wielkanocną świecą miłości do ojczystego kraju i kultury narodowej, niezniszczalną w każdym człowieku. Dla wszystkich śpiewał i dziadek-kobziarz, i młodzi grajkowie na sopiłkach z zespołu „Dudaryk” (kierownik — Kateryna Czapłyk) ze szkoły nr 327 o dawnych zwyczajach, o nadejściu wiosny, o tym, jak ludzie cieszyli się pierwszym kwiatom i przebudzeniu ziemi z zimowego snu. Babcie opowiadały: kiedy pojawiały się w gaju pierwsze kwiaty, trawa, ludzie wychodzili za wieś do gaju, na łąki, deptali młodą zieleń i mówili: Depczę, depczę rdest, Bóg zdrowia da. Jeszcze będę deptać, Żeby na ten rok doczekać. Kiedyś bowiem uważano, że przebudzona ciepłym słoneczkiem ziemia przekazuje swoją siłę kwiatom, trawie, roślinom, a od nich ta siła przechodzi do człowieka. Wielki salon Domu Nauczyciela był udekorowany wyszywanymi ręcznikami z kolekcji „Szewczenkiana” ludowej mistrzyni Lubow Onopko. Ihumen Łonhyn opowiedział o tradycjach świętowania Wielkanocy i życzył, aby wraz z Jasnym Zmartwychwstaniem Pańskim do wszystkich domów zawitały zdrowie, bogactwo, szczęście i miłość. Kółko pisankarstwa liceum nr 241. Kierownik Zinaida Sierowa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

RUSZYŁA KAMPANIA PRENUMERATY NA DRUGIE PÓŁROCZE 2009 ROKU Nie podnosimy ceny naszego wydawnictwa na kolejne 6 miesięcy, mając nadzieję, że zostaniecie prenumeratorami najlepszego kulturoznawczego tygodnika „Słowo Proświty”. Indeks 30617. Cena prenumeraty: na miesiąc — 4,27 grn;

Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest podanie odnośnika do „Słowa Proświty”. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 grn. na 3 miesiące — 12,36 grn. na 6 miesięcy — 23,42 grn. 0 9 0 1 6

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Redaktor prowadzący Ljubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora prowadzącego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora prowadzącego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora prowadzącego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące — 12,36 hrywien; na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. Kryzys gospodarczy nie jest jeszcze kryzysem ukraińskiego ducha!

Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Serhij KLYMKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10KB, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301216 Nakład w kwietniu — 57500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn