Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №16 за 2011 рік

16 s. · 34 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 16 (601), 21—27 kwietnia 2011 EUROPA ZA JĘZYKIEM UKRAIŃSKIM ORĘDZIE WIELKANOCNE PATRIARCHY KIJOWSKIEGO I CAŁEJ RUSI-UKRAINY FILARETA

Do Przewielebnych arcypasterzy, bogobojnych pasterzy, czcigodnego duchowieństwa oraz wszystkich wiernych Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Drodzy bracia i siostry! CHRYSTUS ZMARTWYCHWSTAŁ! Święta Cerkiew wysławia Zmartwychwstanie Chrystusowe w każdą niedzielę przez cały rok. Lecz dzisiaj, w dniu Świętej Paschy, nasze serca napełniają się szczególną radością, ponieważ Zmartwychwstanie Chrystusowe jest niepodważalnym dowodem istnienia życia wiecznego. Zmartwychwstanie Chrystusowe — to nie tylko świadectwo o istnieniu życia wiecznego, ale i dowód na to, że Jezus Chrystus jest Bogiem. A to oznacza, że Jego nauka — jest prawdziwa. Nie przypadkiem Pan powiedział o Sobie, że On jest Prawdą (J 14, 6). Dlatego wszystko, czego nauczał Jezus Chrystus, — jest nauką Boską, a nie ludzką, która może być błędna. Uczeni mogą się mylić, a Bóg nigdy się nie myli. Zmartwychwstanie Chrystusowe przekonuje, że w tym unikalnym wydarzeniu — w pokonaniu śmierci — działała Boska moc. Bezbożnicy próbowali dowieść, że żadnej Boskiej mocy nie było, bo Chrystus nie umarł. A jeśli Chrystus nie umarł, to On i nie zmartwychwstał, — mówią bezbożnicy. Nieodpartym dowodem śmierci na krzyżu Jezusa Chrystusa jest świadectwo Jego wrogów, którzy nie mniej niż bezbożnicy nienawidzili Zbawiciela, ale nie mogli powiedzieć takiego kłamstwa — że On nie umarł. Arcykapłani i faryzeusze, przychodząc do Piłata, donieśli o Chrystusie: „Władco! Przypomnieliśmy sobie, że ów zwodziciel, gdy jeszcze żył, powiedział: »Po trzech dniach zmartwychwstanę«” (Mt 27, 63). Jan Teolog, który stał przy krzyżu, potwierdził, że Chrystus umarł, bo z boku wypłynęły krew i woda, a to jest oznaką śmierci. Jan mówi, że on widział i świadczy, a świadectwo jego jest prawdziwe (J 19, 34–35). Znaczy to, że Jezus Chrystus naprawdę umarł. A jeśli umarł, to jak ukazywał się uczniom?! Dlatego że zmartwychwstał! Uczniowie początkowo nie wierzyli w zmartwychwstanie. Apostoł Tomasz nawet powiedział: „Jeżeli na rękach Jego nie zobaczę śladu gwoździ i nie włożę palca mego w miejsce gwoździ, i nie włożę ręki mojej do boku Jego, nie uwierzę” (J 20, 25). Zobaczywszy Chrystusa, dotknąwszy ran, ten niewierzący uczeń wykrzyknął: „Pan mój i Bóg mój!” (J 20, 28). Po Zmartwychwstaniu Chrystusa Zbawiciela jego wrogowie przekupili straż, którą sami postawili, i prosili mówić nieprawdę: jakoby, kiedy oni spali, uczniowie ukradli martwe ciało swojego Nauczyciela i powiedzieli, że On zmartwychwstał. Jeśli Chrystus nie zmartwychwstał, to po co dawać pieniądze i prosić o fałszywe świadectwo? Znaczy to, że Chrystus zmartwychwstał! Dlaczego arcykapłani i faryzeusze prosili, a nie nakazywali uczniom nie głosić o Zmartwychwstaniu Chrystusowym? Wszystko to świadczy, że byli oni przekonani o zmartwychwstaniu Chrystusowym, ale ich zatwardziałe serce nie chciało uwierzyć, że Jezus Chrystus jest synem Bożym. Nie będziemy się dziwić, że niektórzy chrześcijanie świętują Paschę, a w Zmartwychwstanie Chrystusowe nie wierzą. Oni nie wierzą nie dlatego, że Chrystus nie zmartwychwstał, a dlatego, że mają zatwardziałe serce i pustą duszę. Są oni podobni w swoim stanie duchowym do żydowskich arcykapłanów i faryzeuszy. My zaś, drodzy bracia i siostry, swoją wiarę w Zmartwychwstanie Chrystusowe wyznajemy i potwierdzamy, kiedy na paschalne pozdrowienie „Chrystus Zmartwychwstał!” radośnie odpowiadamy „Prawdziwie Zmartwychwstał!”. Zmartwychwstanie Chrystusowe było głównym tematem kazań apostołów, świętych ojców i pasterzy Cerkwi. Jeden z nich, święty Grzegorz Teolog, swoje ostatnie kazanie zakończył takimi słowami: „Czuję, że pióro moje już drży w starczych palcach; być może piszę już ostatnie słowo o zmartwychwstaniu Chrystusowym, ale wiem, Opatrzność Boża ustanowi i po mnie innych pasterzy, którzy nieustannie będą głosić o Zmartwychwstaniu”. Mocą Swojego Zmartwychwstania Pan nasz Jezus Chrystus pokonał śmierć i otworzył nam tajemnicę życia wiecznego. Dlatego w dni paschalne śpiewamy: „Śmiercią śmierć pokonał”. Swoim Zmartwychwstaniem On pokazał nam, że i dla nas nie ma śmierci. My choć płaczemy nad grobami naszych bliskich i krewnych, ale nie dlatego, że nie wierzymy w ich życie wieczne, — bolesna jest nam rozłąka z nimi przez naszą miłość do nich. Jeden grecki filozof porównywał życie ziemskie do więzienia, w którym człowiek przeżywa tylko smutek, cierpienie i łzy. Zmartwychwstanie Chrystusowe otworzyło nam nową kartę w istnieniu człowieka. Wiemy, że życie ziemskie — to nie więzienie, a początek wiecznego błogosławieństwa, dla którego Syn Boży zstępował na ziemię i za które On cierpiał i umarł na ziemi. Życie ziemskie — to pobłogosławione przez Pana pole, na którym rośnie pszenica, — i nie tylko pszenica, ale i kąkol, — ale pszenica dojrzewa do życia wiecznego. W życiu ziemskim człowiek, mając wiarę, wypełnia swój obowiązek, kiedy, doskonaląc się duchowo, niestrudzenie pracuje na rzecz rodziny, na rzecz ludzi, na rzecz swojej Ojczyzny. Taka praca przynosi wiele radości. W te świąteczne dni serdecznie pozdrawiam was, przewielebni arcypasterze, bogobojni pasterze, czcigodni mnisi i mniszki, umiłowani bracia i siostry, ze świętem Zmartwychwstania Chrystusowego! Pozdrawiam z Paschą Chrystusową Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza, Radę Najwyższą, Rząd, Siły Zbrojne Ukrainy, chrześcijan wszystkich Kościołów i cały naród ukraiński! Serdecznie pozdrawiam ze światłonośnym świętem całą ukraińskość we wszystkich zakątkach świata, na wszystkich kontynentach Ziemi! Niech zmartwychwstały Pan odnowi nasze siły duchowe do dobrych uczynków, pomoże nam pokonać wszystkie trudności teraźniejszości, doprowadzi ukraińskie prawosławie do utworzenia jedynego Lokalnego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego dla dalszego wzmocnienia Państwa Ukraińskiego i poprawy życia narodu ukraińskiego, na chwałę Pana naszego Jezusa Chrystusa, któremu należy się wszelka chwała, cześć i pokłon na wieki wieków. Prawdziwie Chrystus Zmartwychwstał! Filaret, Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Pascha Chrystusowa, 2011 rok, m. Kijów WASYL OWSIIENKO: PRAWDA STAJE SIĘ HISTORIĄ CHŁODNOJAROWIEC WASYL SZKLIAR TESTAMENT WIARY RZECZ WYKONANO NA WIELKANOC SŁOŃCE KĄPIE SIĘ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

NEGATYWNA OCENA ANTYUKRAIŃSKIEGO PROJEKTU USTAWY JĘZYKOWEJ PRZEZ INSTYTUCJE MIĘDZYNARODOWE

18 kwietnia Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło „okrągły stół” pod hasłem „Język ukraiński — prawo do życia” w sprawie wniosków Komisji Weneckiej dotyczących niesławnego projektu ustawy o językach, zaproponowanego przez Jefremowa, Hryneweckiego i Symonenkę. Wydarzenie otworzył sekretarz odpowiedzialny „Proświty” Mykoła Nesterczuk. Wnikliwej analizy wniosków Komisji Weneckiej oraz Wysokiego Komisarza OBWE ds. Mniejszości Narodowych Knuta Vollebæka dokonał doktor nauk prawnych, zasłużony prawnik Ukrainy Wołodymyr Wasylenko. Znani ukraińscy politycy, naukowcy, pisarze i działacze społeczni wyrazili swoje opinie na temat sytuacji językowej na Ukrainie. Zdjęcie: Ołeś Dmytrenko. Wołodymyr WASYLENKO, doktor nauk prawnych, profesor, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy. Antyukraiński projekt ustawy „O językach na Ukrainie”, przedstawiony przez O. Jefremowa (Partia Regionów), P. Symonenkę (Komunistyczna Partia Ukrainy) oraz S. Hryneweckiego (Partia Ludowa) i zarejestrowany w Radzie Najwyższej 7 września 2010 r., stał się przedmiotem wnikliwej analizy nie tylko licznych instytutów naukowo-badawczych Narodowej Akademii Nauk, wyższych uczelni Ukrainy, poszczególnych ekspertów i analityków, ale także tak autorytatywnych instytucji międzynarodowych, jak Biuro Wysokiego Komisarza OBWE ds. Mniejszości Narodowych oraz Komisja Wenecka Rady Europy. Z pełnymi tekstami opinii Wysokiego Komisarza OBWE ds. Mniejszości Narodowych, datowanej na 20 grudnia 2010 r., oraz opinii Komisji Weneckiej, przyjętej 26 marca 2011 r., można zapoznać się na stronach internetowych obu organizacji. Są one w zasadniczych kwestiach zbieżne i potwierdzają negatywne oceny, jakie ten projekt ustawy otrzymał na Ukrainie. W obu opiniach oceny sytuacji językowej na Ukrainie towarzyszy stwierdzenie dominacji języka rosyjskiego w określonych sferach i regionach, w życiu publicznym i prywatnym, uwarunkowanej tłumieniem języków nierosyjskich przez organy władzy radzieckiej. „Utrata historycznego języka ojczystego oraz rusyfikacja językowa wielu osób niebędących Rosjanami, w szczególności młodszego pokolenia, jest częścią złożonej sytuacji etnolingwistycznej na Ukrainie, odziedziczonej po Związku Radzieckim” — zaznaczono w pkt 4 opinii Biura Wysokiego Komisarza OBWE. Odrodzeniu języka ukraińskiego oraz języków mniejszości narodowych miały służyć ustawa z 1989 r. „O językach w Ukraińskiej SRR” oraz Konstytucja z 1996 r., której art. 10 ogłasza język ukraiński państwowym, uznaje konieczność zapewnienia jego wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania we wszystkich sferach życia na całym terytorium Ukrainy, a jednocześnie gwarantuje swobodny rozwój, używanie i ochronę języka rosyjskiego oraz innych języków mniejszości narodowych. W opiniach zaznaczono przestarzałość i nierozwinięcie ustawodawstwa językowego Ukrainy, dlatego też pozytywnie oceniono próbę zaproponowania projektu ustawy, którego celem jest systemowe i wszechstronne rozwiązanie kwestii językowych. W nich również pozytywnie oceniono cele i zasady ogłoszone w projekcie Ustawy o językach jako takie, które odpowiadają Konstytucji Ukrainy. Chodzi w szczególności o podstawowe zasady preambuły projektu ustawy, a mianowicie niezbywalne prawo każdej osoby do swobodnego korzystania z dowolnego języka w życiu prywatnym i społecznym, uznanie języka ukraińskiego za państwowy oraz konieczność jego wszechstronnego rozwoju, swobodny rozwój istniejących na Ukrainie języków jako podstawę spójności społecznej, integracji i wzajemnego wzbogacania kulturowego w ramach ukraińskiego społeczeństwa. Ponadto za pozytyw uznaje się zamiar dostosowania ustawodawstwa krajowego Ukrainy do jej zobowiązań międzynarodowych, w szczególności w kwestii używania języków mniejszości przez organy władzy lokalnej w miejscach ich zwartego zamieszkania. Jednocześnie w obu opiniach jednoznacznie i argumentowanie stwierdza się, że treść projektu ustawy nie odpowiada głoszonym przez jego autorów celom, zamiarom i zasadom, jest sprzeczna zarówno z Konstytucją Ukrainy, jak i z jej zobowiązaniami międzynarodowymi. W pkt 111 Opinii Komisji Weneckiej podkreślono, że projekt ustawy nie oferuje wystarczająco jasnych, spójnych i zrównoważonych ram prawnych dla używania i ochrony języków na Ukrainie, a w przypadku jego zastosowania w obecnej formie prawdopodobnie okaże się kontrproduktywny jako środek mający regulować używanie języków. Komisja wyraża zaniepokojenie tym, że zapewnienie silnej ochrony językowi rosyjskiemu bez dodatkowych środków skierowanych na potwierdzenie roli języka ukraińskiego jako państwowego oraz zapewnienie ochrony innym językom regionalnym lub mniejszościowym prawdopodobnie doprowadzi do wzmocnienia, a nie osłabienia podziałów językowych na Ukrainie. Wysoki Komisarz OBWE, zaznaczając, że projekt ustawy „prawie wyłącznie koncentruje uwagę na ochronie i promowaniu języka rosyjskiego”, wyciąga następujący wniosek: „Zamiast wspierania dwujęzyczności z wysokim poziomem znajomości języka państwowego oraz rosyjskiego lub innego języka mniejszości, projekt Ustawy o językach prawdopodobnie osłabi język państwowy, który jest skutecznym instrumentem zapewnienia spójności społecznej. W sferze administracji państwowej postanowienia projektu Ustawy o językach wprowadzają system, w którym język rosyjski otrzyma wyjątkowe przywileje, podnosi jego status do statusu języka urzędowego na większości terytorium Ukrainy i zmniejsza bodźce do używania języka państwowego. W sferze edukacji postanowienia projektu Ustawy o językach mogą mieć negatywny wpływ na motywację dzieci do nauki języka państwowego i w konsekwencji nie będą w stanie zapewnić równowagi między celem zachowania języków i tożsamości mniejszości z jednej strony, a wspieraniem nauki języka państwowego z drugiej. W sferze mediów postanowienia projektu Ustawy o językach mogą poważnie zaszkodzić używaniu języka państwowego” (pkt 57). Ponadto w Opinii Wysokiego Komisarza OBWE podkreślono, że projekt ustawy nie zapewnia wystarczających gwarancji dla użytkowników języka ukraińskiego, którzy mieszkają w regionach, gdzie przeważa język mniejszości lub język regionalny (pkt 58). W pkt 113 Opinii Komisji Weneckiej zaznaczono, że projekt ustawy, chociaż nie przewiduje nadania językowi rosyjskiemu żadnego dodatkowego formalnego statusu, może być postrzegany jako próba rozszerzenia zakresu używania języka rosyjskiego w kraju oraz jako krok w kierunku praktycznego wprowadzenia oficjalnej dwujęzyczności. Dlatego pojawiają się liczne pytania dotyczące jego niezgodności zarówno z Konstytucją Ukrainy i jej postanowieniami dotyczącymi ochrony języków (zwłaszcza art. 10), jak i umowami międzynarodowymi, a mianowicie Europejską kartą języków regionalnych lub mniejszościowych oraz Ramową konwencją o ochronie mniejszości narodowych. Tym bardziej, że w projekcie ustawy ledwo zauważalne są środki w kierunku wspierania małych języków. Współbrzmi z tym teza Wysokiego Komisarza OBWE ds. Mniejszości Narodowych, który w swojej Opinii zaznacza: „Ogólnie rzecz biorąc, projekt ustawy o językach nie reguluje używania języków na Ukrainie w sposób, który odpowiada międzynarodowym standardom w sferze praw mniejszości i sprzyja utrzymaniu równowagi między interesami różnych wspólnot, a także integracji i stabilności ukraińskiego społeczeństwa”. W Opinii Komisji Weneckiej zaznaczono, że choć w postanowieniach ogólnych projektu ustawy wyraźnie potwierdza się gwarancje konstytucyjne potrzebne do ochrony i rozwoju języka ukraińskiego jako państwowego oraz używania i ochrony języka rosyjskiego i innych języków regionalnych lub mniejszościowych, to jednak w jej części merytorycznej, niestety, obserwuje się odejście od takiego podejścia i koncentrację na jednym języku (pkt 114). Uznając specyfikę sytuacji językowej na Ukrainie i odnosząc się ze zrozumieniem do ustawodawczego celu regulacji sfer używania języka ukraińskiego i rosyjskiego, Komisja uważa za konieczne okazanie większego szacunku dla podstawowych zasad postanowień ogólnych projektu ustawy, zastosowanie bardziej adekwatnego, wszechstronnego podejścia i poświęcenie należytej uwagi potrzebom wszystkich języków na Ukrainie. Zdaniem Komisji Weneckiej „władze ukraińskie powinny znaleźć bardziej adekwatne rozwiązania prawne, aby potwierdzić przewagę języka ukraińskiego jako jedynego języka państwowego, zastosować środki ochronne w tych sferach, gdzie potrzebny jest dalszy rozwój języka ukraińskiego, i w ten sposób ustanowić sprawiedliwą równowagę między ochroną praw mniejszości z jednej strony, a zachowaniem języka państwowego jako narzędzia integracji w ramach społeczeństwa z drugiej. Jednocześnie konieczne jest wprowadzenie jasnych i niezawodnych gwarancji prawnych ochrony osób należących do mniejszości narodowych oraz ich języków regionalnych lub mniejszościowych zgodnie z Konstytucją i odpowiednimi standardami międzynarodowymi” (pkt 116). W obu opiniach uznano za niejasne i/lub nieadekwatne takie zastosowane przez autorów projektu ustawy kryteria i pojęcia, jak „używanie języka”, „język ojczysty”, „regionalna grupa językowa”, „język regionalny”, „mniejszość językowa”, „region, gdzie językiem regionalnym lub językiem mniejszości posługuje się 10% populacji” itp. Opinia Komisji Weneckiej zwraca uwagę na to, że w projekcie ustawy zignorowano zdefiniowane przez Europejską kartę językową pojęcie „języki regionalne lub mniejszościowe”, co wynika z błędnego tłumaczenia tego podstawowego dokumentu na język ukraiński. Dodam od siebie, że sprawa tutaj nie tylko i nie tyle w wadach tłumaczenia, co w celowym zniekształceniu celu, przedmiotu i treści Karty. Komisja Wenecka uważa za nietrafione i niecelowe włączenie do tekstu projektu ustawy kontrowersyjnych deklaratywnych postanowień w rodzaju „język rosyjski jest językiem ojczystym lub językiem codziennego porozumiewania się większości obywateli Ukrainy”, „ukraińsko-rosyjska dwujęzyczność jest ważnym osiągnięciem narodu ukraińskiego i potężnym czynnikiem konsolidacji wielonarodowego społeczeństwa ukraińskiego” (art. 7). Zdaniem Komisji takie ustawowo utrwalone deklaratywne postanowienia faktycznie zrównują pozycje dwóch języków i w rzeczywistości zagrażają obowiązkowej roli języka państwowego oraz wspieraniu jego stosowania wbrew temu, co powinno być zapewnione zgodnie z pkt 2 art. 6 projektu ustawy. Kilka akapitów Opinii Komisji Weneckiej poświęcono specjalnie przyszłemu spisowi ludności na Ukrainie, który ma się odbyć w 2012 roku. Zaznaczając wagę uzyskania najnowszych informacji dotyczących składu ludności Ukrainy, w tym także dotyczących jej charakterystyki językowej i etnicznej, Komisja podkreśla konieczność formułowania pytań spisu w taki sposób, który pozwalałby osobie swobodnie określić nie tylko swoją tożsamość językową, ale i etniczną zgodnie z zasadą swobodnej samoidentyfikacji, ustanowioną art. 3 Ramowej konwencji o ochronie mniejszości narodowych. W Opinii stwierdzono, że zgodnie z pkt 5 art. 8 projektu ustawy spis ma ustalić przynależność jednostek do poszczególnych grup językowych i w związku z tym podkreślono wagę właściwego formułowania pytań spisu dla rozróżnienia ludzi, którzy wiążą swoją tożsamość narodową z wyborem języka rosyjskiego, i ludzi, którzy na co dzień posługują się językiem rosyjskim w wyniku praktyki, która ukształtowała się w przeszłości. Z uwzględnieniem specyfiki sytuacji językowej na Ukrainie kryterium „używania języka”, jak proponuje projekt ustawy, zdaniem Komisji prawdopodobnie doprowadzi do nieuprawnionego zniekształcenia składu językowego ludności, jej potrzeb i oczekiwań. Jednocześnie utrwaliłoby to podejście, wyjaśnienie którego można znaleźć w sytuacji odziedziczonej przez Ukrainę z przeszłości, ale które nie byłoby zgodne z podstawową zasadą szacunku dla tożsamości osoby. W Opinii zaznaczono, że deklaratywne postanowienia pkt 1 art. 7, które nie odpowiadają wynikom spisu z 2001 r., wydają się takimi, które orientują na oczekiwane wyniki następnego spisu, i że proponowane ustawowe przywileje dla języka rosyjskiego faktycznie będą sprzyjać obowiązkowemu stosowaniu tego języka i szkodliwie wpłyną na wyniki przyszłego spisu. Obie opinie, zarówno Wysokiego Komisarza OBWE, jak i Komisji Weneckiej, zalecają władzom ukraińskim powstrzymanie się od rozpatrywania zaproponowanego przez O. Jefremowa, P. Symonenkę, S. Hryneweckiego projektu ustawy językowej jako takiego, który jest sprzeczny z podstawowymi zasadami Konstytucji Ukrainy i standardami międzynarodowymi, w szczególności normami Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych. Zdaniem tych autorytatywnych instytucji międzynarodowych, ze względu na założone w projekcie ustawy wady koncepcyjne, jego uchwalenie i zastosowanie sprzyjałoby nieuprawnionemu i nieuzasadnionemu wzmocnieniu dominacji języka rosyjskiego ze szkodą dla języka ukraińskiego jako państwowego oraz języków mniejszości narodowych i tym samym rodziłoby napięcia między grupami użytkowników różnych języków oraz podważałoby stabilność społeczną na Ukrainie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

ŁĄCZMY SIĘ, USŁYSZĄ NAS

Zgadzając się z tymi zasadniczymi ocenami i wnioskami, należy jednocześnie zwrócić uwagę na strategiczne zagrożenia, które mogą wyniknąć w rezultacie zastosowania antyukraińskiego w swojej istocie projektu ustawy dla samego istnienia państwa ukraińskiego w długoterminowej perspektywie. Faktyczne, samowolne i nieuzasadnione podniesienie statusu języka rosyjskiego do statusu państwowego pozbawia obywateli Ukrainy motywacji do opanowania języka ukraińskiego oraz jego szerokiego wykorzystywania we wszystkich sferach na całym terytorium państwa. To nieuchronnie wzmocni izolację językową regionów Ukrainy oraz ich wyobcowanie od siebie nawzajem, co z kolei spowoduje „językową federalizację” i zrodzi w państwie potężne tendencje dezintegracyjne. Wypieranie języka ukraińskiego z najważniejszych sfer życia społecznego i dalsza jego marginalizacja ostatecznie doprowadzi do zniknięcia narodu ukraińskiego, który jest systemotwórczym czynnikiem niepodległej państwowości ukraińskiej. W razie rozwoju wydarzeń według scenariusza sił antypaństwowych, które są inspiratorami antyukraińskiego projektu ustawy językowej, ucierpią wszyscy obywatele Ukrainy, niezależnie od ich pochodzenia etnicznego, preferencji językowych oraz przynależności kościelnej. Przecież w przypadku likwidacji niepodległej państwowości ukraińskiej, o czym otwarcie mówią na Ukrainie i poza jej granicami zwolennicy „ruskiego miru”, obywatele ukraińscy staną się obywatelami innego państwa i będą wykorzystywani jako mięso armatnie w imperialnych zbrojnych awanturach. Systematyczne przejawy pogardy i nienawiści do Ukrainy oraz jej obywateli, na które pozwalają sobie wyżsi urzędnicy Rosji i którymi obfitują rosyjskie środki masowego przekazu, staną się towarzyszami ich życia w odrodzonym imperium. Będą musieli zapomnieć o godności, demokracji, prawach człowieka i podstawowych wolnościach w ogóle, a o wolności słowa i swobodnym dysponowaniu swoim majątkiem w szczególności. Wystarczy wspomnieć nędzny poziom i warunki życia przeciętnych obywateli rosyjskich poza granicami stołecznej metropolii, bezprawne prześladowania i cyniczne morderstwa obrońców praw człowieka i dziennikarzy, a także los nieprzychylnych rosyjskiej władzy oligarchów, których samowolnie pozbawia ona własności, skazuje na życie na wygnaniu lub więzi. Zatem, w świetle powyższego, kwestie językowe muszą być przedmiotem bacznej uwagi całej opinii publicznej Ukrainy, która musi uświadomić sobie konieczność opracowania koncepcyjnie innego, nowego projektu ustawy językowej, który bazowałby na fundamentalnych zasadach Konstytucji Ukrainy i powszechnie uznanych standardach międzynarodowych. Z uwagi na ogromne znaczenie dla właściwego rozwiązania kwestii językowych wyników przyszłego spisu ludności Ukrainy, jego przeprowadzenie musi poprzedzić przejrzysta i wolna debata publiczna nad kwestiami spisu oraz ich fachowe sformułowanie zgodnie z wymogami Konstytucji Ukrainy i kryteriami międzynarodowymi. Nowe ustawodawstwo językowe powinno powstawać przy udziale specjalistów z szerokim zaangażowaniem przedstawicieli organizacji obywatelskich i stać się potężnym narzędziem zapewnienia praw językowych wszystkich obywateli Ukrainy, stabilności społeczeństwa, jedności państwa ukraińskiego oraz wzmocnienia jego niepodległości. Nadija KYRIAN Zdjęcie Ołesia DMYTRENKA Gorącym przemówieniem rozpoczął dyskusję pisarz, Bohater Ukrainy Jurij Muszketyk: „Ja już nie mogę oglądać telewizora, nie mogę żyć w tych okolicznościach, w które trafiliśmy. Brudnym kutym butem deptany jest nasz język, nasza godność. Nie jest ważne, czy ten but jest z rosyjskiej nogi, czy z nogi naszych zdrajców — on jednakowo działa na całej naszej przestrzeni. Kiedy zdobyliśmy niepodległość, nawet nie wyobrażaliśmy sobie, że takie coś jest możliwe. Fakty są porażające: w Odessie, na przykład, mer zabronił korzystać z języka ukraińskiego w merostwie, na spotkaniach służbowych itd. W Radzie Najwyższej nie ma potężnej siły, która wystąpiłaby przeciwko antyukraińskiemu prawu językowemu, przeciwko antyukraińskiej polityce władzy na miejscach, w pewnych regionach”. Reżyser filmowy, ludowy artysta Ukrainy Łeonid Mużuk wyraził przekonanie (nawiasem mówiąc, zaznaczają to też inni), że młode pokolenie chce znać język ukraiński, pragnie go uczyć się. Niestety, młodzi nie mają gdzie uczyć się języka ukraińskiego. Czystością eteru obecnie nikt się nie opiekuje. Niby języka nie zabraniają, ale sama jego dusza rozmywa się obcym produktem antenowym, co prowadzi do zalewu surżyka. Ukraińskie fonemy są zniekształcone, znaczenie słowa traci się. Tylko w ciągu pięciu minut reklamy, która bombarduje uszy, można ułożyć słownik językowych potworków. To skutek braku państwowej ukraińskiej polityki w sferze kultury. Właściwie narodowego produktu w radiu i telewizji jest mniej niż 5%, reszta to obcy towar. W pierwszych latach niepodległości była możliwość wypuszczać rocznie 5—7 ukraińskich filmów, a teraz i tego nie ma, obecnie problemem jest nawet zebranie aktorów, którzy dobrze władają językiem ukraińskim. Za to moskiewskie kanały są praktycznie w każdym domu. Zalew rosyjskiej produkcji filmowej na ukraińskich kanałach to wielki problem. A najstraszniejsze jest to, że dzieci nie słyszą ukraińskiego słowa, bo prawie wszystkie kreskówki są po rosyjsku. O tym powinny krzyczeć media, trzeba podnieść poziom odpowiedzialności każdego dziennikarza, opracować systemowe środki przeciwdziałania tym tendencjom. Przewodniczący zarządu towarzystwa „Znannia”, doktor nauk filozoficznych Wasyl Kuszeret podkreślił, że trzeba wzmocnić ukraińskie słowo w Internecie. Każda organizacja obecnie powinna mieć stronę internetową, nie zapominając też o innych mediach. Wydawnictwo „Znannia” posiada dwa ukraińskojęzyczne czasopisma „Trybuna” i „Nauka i kultura”, które są teraz w potrzebie: w wyniku wrogiego przejęcia zabrano im lokal, mienie, komputery itp. Próbują odzyskać je przez sądy, co nie przychodzi łatwo. Obecnie mamy taki stan, w którym prawo zostało podeptane, a zatem i nasza wolność. W każdym innym społeczeństwie takie wydarzenia odbiłyby się ogromnym echem. A nasze media są obojętne, jeszcze nie czują, że ta tragedia dotyczy wszystkich. Trzeba formować społeczeństwo jako jeden zwarty organizm, w którym każda komórka odczuwa społeczny ból. Organizacji oświatowych jest ponad trzy tysiące, ale są one rozdrobnione. Kiedy się zjednoczymy, nasz głos zostanie usłyszany. Lubomyr Pyrih, akademik Akademii Nauk Medycznych Ukrainy, od lat 80. XX wieku przejmuje się statusem języka ukraińskiego w sferze medycznej. Przecież medycy, zaraz po pracownikach oświaty, mają najbliższy kontakt z ludnością. Słowo w ustach medyka to nie tylko kontakt z pacjentem, ale i swoista propaganda języka ukraińskiego wśród pacjentów. Od lat 90. XX wieku język ukraiński aktywnie toruje sobie drogę w nauce medycznej. W 2008 roku na Ukrainie było ponad 200 czasopism medycznych, w których zdecydowana większość publikacji była w języku ukraińskim. Obecnie trzeba tych pozycji bronić, nie stracić osiągnięć. „Jeśli nie możemy zmienić tej antyukraińskiej władzy — kontynuował pisarz Andrij Topaczewski — to trzeba z nią pracować, udowodnić jej, że utrata tożsamości językowej to utrata tożsamości narodowej, a w rezultacie — to utrata państwowości, w czym władza bez wątpienia nie może być zainteresowana. Mamy skłonność do przeceniania zdolności umysłowych obecnej władzy. W rzeczywistości potrafi ona myśleć w granicach dwóch ruchów, a przeliczyć więcej — nie potrafi. U nas działają nie prawa, a wytyczne, nawet wbrew istniejącym prawom. Jeśli nasza władza zrozumie i właściwie oceni sytuację, to będą też odpowiednie wytyczne. Nasi oponenci przeinaczają fakty. Na przykład często mówimy o tak zwanej Europejskiej karcie języków. Samo słowo „karta” pochodzi od greckiego słowa, które oznacza „dokument”, „arkusz”. W naszej tradycji językowej pojęcie „karta” to deklaracja, którą podzielają jej autorzy. Aby do niej przystąpić, nie trzeba przyjmować wszystkich jej punktów, wystarczy podpisać kilka z nich. U nas udaje się, że to dogmat. Nawiasem mówiąc, przy tłumaczeniu tego dokumentu usunięto z niego to, co najistotniejsze: prawa narodu tytularnego, rdzennych narodów są chronione przede wszystkim. W epoce postmodernizmu powstała idea wielokulturowości nie świata, a poszczególnych krajów. Teraz wreszcie świat zaczyna rozumieć, że trzeba wracać do monokulturowości w państwach”. Kandydat nauk historycznych, docent katedry Narodowego Uniwersytetu Budownictwa i Architektury Switłana Sawojska akcentowała, że kwestia języka jest nie tylko kulturoznawcza, ale i polityczna. W niepodległej Ukrainie pojawiła się ona od czasów prezydentury Łeonida Kuczmy, bo pierwszy prezydent Łeonid Krawczuk wszystko, co ukraińskie, wspierał. Kiedy Kuczma ogłosił, że daje językowi rosyjskiemu drogę jako drugiemu państwowemu, skorzystały z tego siły lewicowe, lokalne administracje państwowe, które zaczęły wprowadzać rosyjski pod różnymi pretekstami: raz jako oficjalny, raz jako regionalny. W komisjach Rady Najwyższej obecnie od sił lewicowych i Partii Regionów znajduje się ponad czterdzieści projektów ustaw o językach. Wszystkie one (oprócz trzech od sił narodowo-demokratycznych) próbują otwarcie lub skrycie przeforsować język rosyjski jako drugi państwowy. Aby do tego nie dopuścić, wszystkie rozproszone siły patriotyczne muszą się zjednoczyć. Pisarz Wadym Pepa zaproponował, by wszelkimi możliwymi sposobami docierać z problemami językowymi do ludzi; protestować przeciwko zalewowi moskiewskich prezenterów telewizyjnych, rosyjskiego show-biznesu w naszej telewizji; nie mącić ludziom w głowach różnymi normami ortograficznymi, używać w oficjalnym języku obecnie obowiązującej pisowni, dopóki oficjalnie nie zostanie wprowadzona inna; aktywnie badać, pisać, wydawać i rozpowszechniać naszą prawdziwą historię od czasów kultury trypolskiej. Pisarz, sekretarz zarządu Towarzystwa „Znannia” Wasyl Wasylaszko uważa, że społeczeństwo powinno znać swoich „antybohaterów”. W tym celu trzeba wymienić z nazwiska wszystkich, którzy są winni polityki rusyfikacji, wykonują zamówienia kolonizatorów. Zasłużony pracownik kultury Ukrainy Dmytro Łomaczuk opowiedział o konkretnych działaniach „Proświty”, która nakręciła 62-odcinkowy dokumentalny serial telewizyjny „Logos”, gdzie w popularnej formie bardzo głęboko zbadano źródła naszej kultury, języka, zwyczajów, obrzędów od czasów kultury trypolskiej do współczesności. Tę sprawę proświcianie kontynuują. Niektóre kanały telewizyjne: Kijowska Państwowa Kompania Telewizyjno-Radiowa, „Kultura”, „Rada” i inne transmitują seriale prośwician. „Proświta” wydaje także wiele płyt kompaktowych o tematyce ukraińskiej. Mówcy doszli do wniosku, że wszyscy musimy uświadomić sobie: od każdego z nas zależy wiele — i godne wolne życie, i dobrobyt.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

– NIE BÓJCIE SIĘ TEJ ŚMIESZNEJ KARYKATURALNEJ WŁADZY!

Do bycia odważnymi w rozmowie z naszym korespondentem wzywa Wasyl Owsijenko — działacz społeczny, publicysta, autor licznych publikacji, książek z historii ruchu obrony praw człowieka, laureat nagród im. Wasyla Stusa, im. Iwana Ohijenki, Międzynarodowej nagrody literackiej Fundacji rodziny Woskobijnyków w gatunku pamiętnikarskim. Odznaczony orderami „Za zasługi” III st., „Za odwagę” I st., księcia Jarosława Mądrego V st. i in. Urodził się w 1949 roku we wsi Lenine (Stawky) na Żytomierszczyźnie. W 1972 roku ukończył wydział filologiczny Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. Szewczenki, pracował jako nauczyciel. Trzykrotnie był skazany: w 1973 roku — za rozpowszechnianie samizdatu; w 1979-tym — na podstawie sfabrykowanego oskarżenia o stawianie oporu milicji; w 1981-szym — za „antysowiecką agitację i propagandę” z uznaniem za „szczególnie niebezpiecznego recydywistę”. Zwolniony w 1988 roku. Zrehabilitowany. Od 1978 roku — członek Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, od 1990-tego — sekretarz Ukraińskiej Partii Republikańskiej, od 1998-go — pracownik Charkowskiej Grupy Ochrony Praw Człowieka. — Panie Wasylu, w tym roku obchodzimy 20-lecie Niepodległości Ukrainy. Pan jest jednym z tych, którzy o nią walczyli, poświęcili temu życie. Jak ocenia Pan osiągnięcia i straty przez te lata, co mamy w podsumowaniu? — Ot, nie lubię ja tego słowa „walka” i wszelkich innych wysokich słów. To los. Kiedy cię biorą pod białe rączki i prowadzą, gdzie ty nie chcesz, a ty jednak przestępujesz własnymi nogami, to czyż to walka? Oto powstańcy-chołodnojarczycy, oto banderowcy — walczyli! A ja po prostu trafiłem pod pokos szestdziesiatnykiw, kiedy już wybierali wszystkich zaangażowanych. Tak, byłem zaangażowany w rozpowszechnianie ukraińskiego samizdatu. Praca Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” była u mnie już od 1968 roku, zrobiłem kilka jej fotoodbitków i rozdałem przyjaciołom. Były w moich rękach artykuły Jewhena Swerstziuka „Iwan Kotlarewski śmieje się”, „Sobór w rusztowaniu”, powieść Mychajła Osadczego „Bielmo”, artykuły Wałentyna Moroza „Kronika oporu”, „Mojżesz i Datan”, Mychajła Brajczewskiego „Zjednoczenie czy przyłączenie?”, „Dziennik” i zbiór pozacenzuralnych wierszy Wasyla Symonenki, wiersze Mykoły Chołodnego — praktycznie wszystko, co wtedy krążyło w maszynopisach i fotokopiach. Ale najważniejszym było to, że pomagałem Wasylowi Lisowemu i Jewhenowi Proniukowi wydać szósty, kijowski numer czasopisma „Ukraiński Wiśnyk” (był i lwowski szósty numer, bo po aresztowaniu 12 stycznia 1972 roku Wiaczesława Czornowoła — jego redaktora i wydawcy — chcieliśmy odwieść od niego podejrzenia). Na znak protestu przeciwko aresztowaniom ukraińskiej inteligencji kandydat filozofii Wasyl Lisowy napisał wiosną 1972 roku „List otwarty do członków KC KPZR i KC KP Ukrainy”. Kończył się on tak: „Zważywszy na warunki, w jakich składa się ten list, trudno mi wierzyć w konstruktywną reakcję na niego. Choć nie występuję ani w roli odpowiedzialnego, ani w roli świadka, ani w roli w jakikolwiek sposób zaangażowanego w tę sprawę, która obecnie nazywana jest „sprawą Dobosza”, po złożeniu tego listu bez wątpienia znajdę się w liczbie „wrogów”. Być może to i słuszne, bo Dobosz został zwolniony, a „sprawa Dobosza” — to już po prostu sprawa, zwrócona przeciwko żywemu ukraińskiemu narodowi i żywej ukraińskiej kulturze. Taka „sprawa” rzeczywiście jednoczy wszystkich aresztowanych. Ale ja uważam się również za zaangażowanego w taką sprawę — oto dlaczego proszę mnie również aresztować i sądzić”. (Jarosław Dobosz — obywatel Belgii, który pod koniec 1971-go spotykał się z kilkoma szestdziesiatnykamy we Lwowie i Kijowie, został aresztowany przez KGB, a po skrusze w prasie i w telewizji w czerwcu 1972 roku wydalony poza granice ZSRR). Przytoczyłem tak długi cytat, aby przypomnieć współczesnym ten przykład obywatelskiej odwagi. Muszę powiedzieć, że ja należytej odwagi wtedy nie okazałem. Przez półtora miesiąca opierałem się, nie składałem zeznań. Wtedy śledczy Mykoła Pawłowycz Cymoch powiedział sakramentalną frazę: „Człowiekowi właściwe jest bronić się, a wy nie bronicie się. Tutaj niektórzy wątpią w waszą psychiczną pełnowartościowość. Trzeba będzie przeprowadzić ekspertyzę psychiatryczną”. Oto wtedy naprawdę się przestraszyłem. Znałem praktykę sowieckiej „karnej psychiatrii”: zapędzą cię do psychiatryka, zakłują haloperidolem i ty w swoje 24 lata staniesz się człekokształtnym bydlęciem… To straszniejsze niż śmierć. I ja zacząłem po trochu ustępować. Najpierw w tym, co, jak mi się wydawało, oni już i bez mnie wiedzieli. (A oni jednak wiedzieli: w tym przekonałem się, czytając w marcu 2010 roku dokumenty „Sprawy BLOK” — notatki służbowe KGB do W. Szczerbyckiego). Przyznałem się, że zawoziłem maszynistce „List” Wasyla Lisowego. A ta maszynistka, jak się okazało, tego samego dnia doniosła o tym do KGB i otrzymała pozwolenie drukować, „żeby wziąć na gorącym uczynku”! Kiedy myślę o swoim grzechu, to znajduję ulgę w tym, że, być może, właśnie za niego karałem się 13 i pół roku i w jakiejś mierze odkupiłem go. Ale nikt nie zna miary swojego grzechu, tylko Bóg: może na tamtym świecie należy mi się jeszcze milion lat czyśćca… A jednak ja, mam nadzieję, będę nie w samym centrum piekła: tam będą ci, którzy stawiali nas przed takim ciężkim wyborem. A póki co oni mają dobre emerytury od państwa, przeciwko powstaniu którego zażarcie walczyli… A jeszcze na moją obronę są te fakty, że w niewoli stanąłem na nogi, trzymałem się godnie i drugą oraz trzecią sprawę swoją wytrzymałem należycie, za co mi Żytomierski sąd obwodowy w 1981 roku przyznał zaszczytny tytuł „szczególnie niebezpieczny recydywista”. To bardziej zaszczytne niż „Bohater Pracy Socjalistycznej”. Nas takich w jedynym wtedy obozie specjalnego reżimu Kuczino na Uralu było mniej niż w na Kremlu członków Biura Politycznego KC KPZR. Ja tak szczerze opowiadam o tym, żeby młodsze pokolenie wiedziało, z jakiego Imperium Zła my wyrwaliśmy się. To, na miłość boską, nie wróćcie do niego! Rosja nie stała się inna. Rosja i demokracja — pojęcia niekompatybilne. Tam wszyscy są chłodami cara-batuszki. (obecnie dwugłowego Putina-Miedwiediewa). A u nas — “Co nie bajrak, to kozak, co nie kozak — to wolność”. Dlatego Rosja nigdy nie będzie w stanie nas pochłonąć i strawić w swoim brzuchu. Ta właśnie niepodległość jest naszym nieocenionym osiągnięciem. A do tego — wolność słowa. Wiatr wolności jest teraz darmowy: stań na wzgórzu i miel, jak wiatrak, co tylko chcesz. I, jak mawiał Taras, “nikt nie poprowadzi cię w kajdanach”. Więc nie bójmy się mówić prawdy. Czasy teraz nie są najgorsze. A co do strat — to są one naturalne. Przecież nie zdobyliśmy się na lustrację, jak nasi sąsiedzi Czesi, Litwini, Polacy. Sił nam na to nie starczyło. Bo w czasach sowieckiej okupacji nie mogła u nas wyrosnąć pełnowartościowa narodowa elita. Najlepszych władza okupacyjna metodycznie wycinała, a na rozpłód zostawiała “złe owce”. Przypomnijmy sobie, co Wasyl Stus pisał w 1982 roku: “Ukraiński inteligent w 95% jest urzędnikiem, a w 5% patriotą. Jego patriotyzm jest i płytki, i do niczego nie zobowiązuje”. Prawie 30 lat minęło od tego czasu — i pięcioprocentowi patrioci, o których pisał Stus, gdzie się znaleźli? Poszli do Społecznej Rady Humanitarnej (czy jak tam ona się nazywa?) przy Prezydencie Janukowyczu. Czyli zapisali się do chruniów. (Chruń w Galicji — to wieprz. Tak nazywano kolaborantów, którzy wspierali austriacką, potem polską władzę okupacyjną). Co oni tam robią, w tej Radzie? Pomagają Tabacznikowi “matkę katować”? Cieszą się, że zapraszają ich na uczty… Taras też bywał na jednej, prawda, że nieproszony, we śnie, i napisał poemat “Sen”. Dlaczego laureaci Nagrody im. Szewczenki nie mieliby napisać, jak opuchnięci i brzuchaci ministrowie bawią się, grając “Murkę”? Prawdziwa nowa ukraińska elita dopiero dorasta. Jestem pewien, że ona już nie odda Ukrainy. Nie podzielam rozpaczliwych nastrojów po pomarańczowej rewolucji. W 1994 roku przeprowadzałem wywiad z Mykołą Rudenką. Powiedział: “Nas Pan Bóg wyrwał znad samej przepaści. Jeszcze jedno pokolenie, jeszcze lat 15—20 — i już Ukrainy nie miałby kto i nie miałby dla kogo wywalczyć. Zatem, jesteśmy Mu do czegoś potrzebni? Ale, — ostrzegał ten mędrzec, — Pan Bóg i gniewa się na leniwych, i pozbawia ich Swojej łaski”. Oto Pan Bóg za nasze lenistwo zesłał nam na próbę Janukowycza i Azarowa z Tabacznikiem. — Co sprzyjało, a co przeszkadzało budować niepodległe państwo? — W 1918 roku Borys Martos przyjechał do Kijowa i mówi do Hruszewskiego: “Daj mi z dziesięciu patriotów, żebym miał z kim robić w Połtawie ukraińską rewolucję”. A Hruszewski na to: “Ja nie tylko nie dam ci 10 patriotów, ja i ciebie nie puszczę do Połtawy, bo jesteś w Kijowie potrzebny”. Znikomo nieliczna była ukraińska warstwa przewodnia, by mogła rozbudzić świadomość narodową całego narodu i zmobilizować go do walki o niepodległość. Sąsiednie narody — Polacy, Czesi, Litwini, Finowie — miały silną, zamożną elitę, więc się usamodzielniły. A u nas, na nieszczęście, przed decydującymi wydarzeniami jeszcze poodchodziły najbardziej autorytatywne osobistości: Pawło Hrabowski (to miał być wielki polityk!), Łesia Ukrainka, Borys Hrinczenko (też potężna osobowość), Iwan Franko… Byliśmy narodem z niepełną strukturą społeczną. Oto w czym nasza bieda. To samo było na przełomie lat 80. i 90. Niektórzy mówią, że wtedy zwyciężylibyśmy komunistów, gdybyśmy wystawili jednego kandydata na prezydenta. Ale nie zebralibyśmy więcej niż 30%! Dziękujmy Bogu, że On w tym czasie osłabił naszego historycznego wroga — Rosję. Niezdolna ona była wtedy nas udusić. Zresztą i teraz jest niezdolna. Moskwa zawsze starannie pilnowała nas i odstrzeliwała naszych liderów: Petlura, Konowalec, Bandera, Rebet… W naszych czasach Wadym Hetman, Jemeć, Czornowił, otruty do półśmierci Juszczenko… — Za swoją walkę przyszło Panu cierpieć (więzienia, pozbawienie pracy w zawodzie). Czy wiara w Boga pomagała godnie to wszystko znieść, nie złamać się? Czy ta wiara pomaga obecnie, w konkretnych sprawach: przecież kiedy pisaliście książkę “Światło ludzi”, prosiliście o to błogosławieństwo u księdza? — Wiara w Boga? Moi rodzice byli potajemnie wierzący, ale do cerkwi nie chodzili, bo bolszewicy zniszczyli ją jeszcze w latach 30. I nas, dzieci, bali się nauczyć choćby “Ojcze nasz” wymawiać. Ale ja jeszcze nie do końca wyobcowałem się z wiary rodziców. Kiedy 5 marca 1973 roku znalazłem się w celi przy Włodzimierskiej 33 i doznawałem szalonej presji psychicznej ze strony kagiebistów, zapytałem strażnika, który przynosił książki, czy jest “Kobziarz”. Uczyłem się wierszy Szewczenki i nimi się modliłem! Nimi gasiłem napięcie, niepokój, strach. Mówią, że są ludzie, którzy niczego się nie boją. Boją się wszyscy, a kto się nie boi, ten niech nie kłamie. Ale męstwo polega na tym, że człowiek jest zdolny przekraczać swój strach. Ja wtedy mogłem 3—4 godziny chodzić po celi i czytać z pamięci wiersze Szewczenki, rzadko podglądając. Teraz chyba na godzinę zostało, ale i teraz one mnie mobilizują. Co do mojej wiary, to najlepiej o jej poziomie powiedziano w Ewangelii: “Wierzę, Panie! Pomóż niedowiarstwu mojemu!” Czyli jestem daleki od doskonałości. Do wiary trzeba przyzwyczajać od małego, a w dojrzałym wieku do doskonałej wiary potrzeba chyba jakiegoś cudu, wstrząsu… Pytałem ojca Jurija Bojkę, czy można nazwać takimi słowami — “Światło ludzi” — książkę o moich współwięźniach. Przecież to Pan Bóg tak o Sobie mówił: “Ja jestem Światłością ludzi”. Ksiądz powiedział: można, bo to o takich ludziach powiedziano: “A Światłość w ciemności świeci i ciemność jej nie ogarnęła” (J 1, 5). Albo: “On był lampą, co płonie i świeci” (J 5, 35). Te słowa, nawiasem mówiąc, wyryte są na krzyżu Iwana Switłycznego. — Co udało się zrealizować, a co nie udało się przez lata Niepodległości właśnie Panu? — Chciałem być dobrym nauczycielem swoich i cudzych dzieci. Ale dopóki u nas ostatecznie nie jest rozwiązana kwestia narodowa, to będzie ona odciągać wszystkie nasze najlepsze siły. To powiedział mi jeszcze w 1969 roku Wasyl Lisowy. Przyszło robić nie to, co chciałem, a to, co niezbędne było dla wspólnoty (narodu). A swoje własne potrzeby przyszło odłożyć na przyszłość, której mogło i nie być. I to normalny, naturalny czyn: ptaszyna kosztem życia broni swoich piskląt, młodzieniec bierze broń i broni swój ród, swoją ojczyznę, nie zostawiając potomstwa. To wielka tragedia: uświadomienie, że twoja gałąź się łamie, nie dawszy owocu, że ty nie będziesz przedłużony w przyszłość… Mychajło Horyń mówi: “Patriotyzm — to przede wszystkim ofiarność”. O, jak ja go rozumiem! Od 1998 roku pracuję w Charkowskiej Grupie Obrony Praw Człowieka. Moją pracą jest zbieranie materiałów o ruchu obrony praw człowieka doby postalinowskiej. Zajrzyjcie na stronę http://archive.khpg.org (Muzeum ruchu dysydenckiego) — tam jest już prawie 300 not biograficznych więźniów politycznych, półtorej setki wywiadów, wiele wspomnień. Większość z tego już zrobiłem. I jeszcze mam wiele nieopracowanych nagrań audio. Nie mam prawa umrzeć, dopóki nie doprowadzę tego do ładu. Bo to żywa historia. A historia, jak wiadomo, to nie to, co było, a to, co zapisane. Teraz (nie bez naszego wysiłku!) mamy możliwość zapisywać prawdę i tę prawdę czynić historią. Słuszny czas, więc się spieszę. — W Pana odważnym artykule “Nie wierz, nie bój się, nie proś” wyjaśnił Pan, dlaczego chodził na pikietowanie Sądu Apelacyjnego przeciwko aresztowaniom opozycji, choć nie jest Pan ich zwolennikiem: “Jeśli ja dzisiaj nie wystąpię w ich obronie, to jutro sam ryzykuję, że zostanę oskarżony o cokolwiek (w 1978 roku mnie-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie oskarżyli, jakobym oderwał milicjantowi dwa guziki). Albo i gorzej: „Jutro mój (albo Twój, Czytelniku) trup mogą znaleźć w bramie z roztrzaskaną armaturą czaszką. Albo i bez głowy, jak ciało Georgija Gongadzego. I winnego nikt nie będzie szukał…”. Co może Pan powiedzieć o nowym zwrocie w „śledztwie” w sprawach karnych, tegoż Gongadzego? O nowych sprawach karnych? To poszukiwania sprawiedliwości czy coś innego? — Z tym dysydenckim hasłem — „Nie wierz, nie bój się, nie proś” — już kilka razy wychodziłem do ludzi. Póki co nie wierzę, że dzisiejsze wrony wydziobią oczy wczorajszym. Nie ma przekonujących dowodów ich szczerości. O, obok chłopaków za pomnik Stalina karzą. Kto karze? Tak, stalinowcy! Jest w mojej bibliotece taka grubaśna „Czarna księga komunizmu” (po ukraińsku też wydana). Na okładce napisano: „95 milionów ofiar”. Taka cena tego obłędu, którym wodzili ludzkość Marks, Engels, Lenin, Stalin, Mao Zedong, Cedenbał, Josip Broz Tito, Fidel Castro, Ceaușescu, Kim Ir Sen, Pol Pot, Breżniew, Andropow… Może 30—40 lat temu jakiś komunista nie wiedział o tych krwawych zbrodniach. Ale przecież teraz nie można o tym nie wiedzieć! Kto teraz świadomie przebywa w partii komunistycznej — ten jest potencjalnym przestępcą. Trzeba go trzymać w więzieniu jako społecznie niebezpiecznego, a nie tych chłopaków, którzy wysadzają pomniki wrogów ludzkości — Lenina i Stalina. W mojej wsi Stawky na Żytomierszczyźnie (do dziś Lenino!) też ktoś odbił Leninowi daszek, nos i podbródek. Poszła plotka, że to Owsijenko. Więc pojechałem do wsi i mówię: „Ja nie biłem. Ja drabinę trzymałem”. Rzeczywiście, przez 20 lat rozprowadziłem tam półtora tysiąca ulotek z wezwaniem do przywrócenia wsi historycznej nazwy. Nauczycielom, deputowanym rady wiejskiej wysyłałem lub dawałem wiele artykułów o Leninie, a póki co pozytywnych skutków nie ma. Tak że ja do dziś jestem „wiernym leninowcem”. A w Kijowie mieszkam na ulicy Kikwidzego — też wroga Ukrainy. Miał on co najmniej trzy bitwy z wojskiem Centralnej Rady: pod Żytomierzem, pod Berdyczowem i pod Kławdijewem… — Niejednokrotnie zauważałam w rozmowach z Panem, że ma Pan poczucie humoru. W szczególności, kiedy w zeszłym roku nie wpuścili Pana do Rosji, napisał Pan: „Wcześniej wożono mnie do Rosji pod konwojem, a teraz nie wpuszczają odwiedzić »rodzimego więzienia«”. To typowa cecha Ukraińca. Czy humor pomaga Panu żyć? — Jak widać. — Czego chciałby Pan życzyć naszym czytelnikom w przeddzień Wielkanocy? — „Nie bójcie się” — nauczał Jezus Chrystus. Nie bójcie się tej śmiesznej, karykaturalnej władzy. Niech ona was się boi. Ona chce wydawać się straszna, tak jak to było w latach 30. Pod pewnymi względami jest rzeczywiście podobna: to też nie jest ukraiński rząd — to „reprezentacja ZSRR”: prześledźcie tylko, kto z nich skąd pochodzi. Ukraina dla nich nie jest ojczyzną, a jedynie terytorium i ludnością, nad którą chce się popanować. Jest tam wśród nich kilku małorosjan — dla dekoracji. W latach 30. byli — do odstrzału. Tamci robili poważne sprawy: hołodomor, masowe represje… A teraz premier Azarow, jak dziecko na piecu, gryką się przesypuje. A minister Mohylow straszy nas „rozlewem krwi”. Prezydent Janukowycz niemal codziennie śmieszy nas swoimi aforyzmami. Przecież to karykatury polityków! To nie jest poważne i nie na długo. Chrystus zmartwychwstał! — Zmartwychwstanie Ukraina! Rozmawiała Nadija KYRIAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

PATRIOTYZM JAKO ZBRODNIA PRZECIWKO REŻIMOWI

Petro ANTONENKO Zdjęcia autora W stołecznej agencji UNIAN w poniedziałek odbyła się konferencja prasowa członków Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Tryzub”, przeciwko którym wszczęto sprawę karną za to, że 28 grudnia ubiegłego roku odpiłowali głowę tak zwanemu pomnikowi Stalina w Zaporożu. Po tym, jak młodzieńcy spędzili kilka miesięcy w aresztach śledczych, wreszcie wypuszczono ich za poręczeniem osobistym — pod opiekę czterech deputowanych parlamentu. Inicjatorem wzięcia na poręczenie był deputowany ludowy Andrij Parubij, który również wziął udział w konferencji prasowej. Najpierw przed dziennikarzami wystąpił pierwszy zastępca przewodniczącego OZ „Tryzub” Andrij Tarasenko. Oświadczył on jednoznacznie, że członkowie organizacji dokonali tego czynu świadomie, jako patrioci Ukrainy, słusznie uważając, że na naszej ziemi nie powinno być pomników katów narodu ukraińskiego. „Walczymy przeciwko temu reżimowi wewnętrznej okupacji” — podkreślił Andrij. Dodał, że nie chodzi tylko o sprawę zaporoską, ale ogólnie o terror władzy wobec „Tryzuba” jako jednej z najaktywniejszych organizacji narodowych. Przeciwko jej aktywistom wszczęto także inne wyssane z palca sprawy karne, za kratami wciąż przebywa wielu młodych ludzi, a niektórzy już otrzymali wyroki sądowe. Następnie głos zabrali „tryzubowcy” Roman Chmara, Anatolij Onufrej- Petro ANTONENKO Zdjęcia autora Jedyny obwód Ukrainy, który ma granicę zarówno z Rosją, jak i z Białorusią, to Czernihowszczyzna. W pobliżu wsi Seńkiwka w rejonie horodniańskim zbiegają się granice trzech byłych republik ZSRR, obecnie niepodległych państw. Właśnie tutaj, w polu, jeszcze w latach 70. wzniesiono ogromny Obelisk Przyjaźni, przy którym odbywały się liczne święta w imię przyjaźni trzech bratnich narodów słowiańskich. Duch tych akcji był oczywiście zrozumiały: wysławianie i uświęcanie, choćby w zawoalowanej formie, ideologii imperialnej, na której „starszy brat” zbudował swoje gigantyczne państwo. Ale dziwne jest to, że Seńkiwka, w sensie tego ducha, szczęśliwie przetrwała i rozkwita już od 20 lat w niepodległej Ukrainie. Teraz w formacie młodzieżowym, żeby, znaczy się, duch ten był chłonięty przez nowe pokolenia. Każdego lata rozgrywają się tu pompatyczne widowiska z okazji Dnia Młodzieży. Nazywając je teraz świętami jedności słowiańskiej młodzieży, ich organizatorzy (a są to struktury władzy trzech krajów) z jakiegoś powodu znów w swoim słowiaństwie nauczyli się liczyć tylko do trzech. A poza tym świętem jest dobry tuzin innych krajów słowiańskich, choćby Polska, Bułgaria, Czechy. Może dlatego, że nie są w tych „związkach”, nie w WNP czy Jednolitej Przestrzeni Gospodarczej, a w Unii Europejskiej i NATO? „Słowiańska jedność” „na trzech” tradycyjnie dotyczyła też sfery literacko-artystycznej. W tych samych czasach radzieckich pod patronatem kompartii regularnie przeprowadzano święta literackie „Nad Desną, Dnieprem i Sożem”. W końcu w takich kontaktach nie było nic złego i szkoda, że obecnie osłabły. Co prawda, nikt nie przeszkadza ich odnawiać, wspierać. I niekoniecznie pod partyjnym parasolem. Byłaby chęć. Jeśli inicjatywy społeczeństwa jest mało, nie brakuje jej u władzy i jej ideologów, zwłaszcza u naszego północno-wschodniego sąsiada. A nasza czuk, Wasyl Abramiw. Podziękowali oni deputowanym, dziennikarzom, przedstawicielom społeczeństwa, którzy domagali się ich uwolnienia i obecnie domagają się zaprzestania haniebnego prześladowania patriotów. Opowieści młodych ludzi zbędnie potwierdziły zarówno to, że właśnie patriotów Ukrainy obecny reżim uważa za przestępców, jak i to, w jaki sposób ta władza depcze normy demokracji, prawo i ustawę. Jak aresztowano chłopaków, jakie wyssane z palca oskarżenia im przypisywano, jak stosowano zarówno terror moralny, jak i tortury fizyczne, jak prześladowano ich krewnych i przyjaciół — wszystko to są wyraźne oznaki państwa totalitarnego. „Wczoraj byłem na uroczystościach w Chołodnym Jaru — powiedział Roman Chmara — i widzę tyle analogii tamtych lat 20. i teraźniejszości. Jakby teraz znowu lata 1922—1924, kiedy trwała moskiewska okupacja Ukrainy”. Żaden z uczestników demontażu pomnika Stalina nie wyparł się tego czynu. Ale milicja i SBU próbowały inkryminować „tryzubowcom” to późniejszy wybuch przy resztkach pomnika, to jakieś podpalenia, to chuligaństwo, to zniszczenie mienia komunistycznego. Słowem, mówić o prawnej stronie sprawy nie ma sensu. To czysto polityczne zamówienie. Andrij Parubij zaznaczył, że siły demokratyczne, w szczególności partia „Nasza Ukraina”, żądają wyjaśnienia, kto pozwolił na ustawienie w mieście tego tak zwanego pomnika, gdyż został on postawiony samowolnie. I kogo tak honorują, biorąc pod uwagę, że ukraiński sąd oficjalnie uznał Stalina za winnego zniszczenia milionów Ukraińców. Deputowany podkreślił również, że jego frakcja i partia inicjują śledztwo w sprawie działań funkcjonariuszy organów ścigania wobec młodzieńców z „Tryzuba”: kto zainicjował tę sprawę, kto zajmuje się fałszerstwami, kto torturował młodych ludzi? Za to wszystko trzeba będzie odpowiedzieć. A w ogóle trzeba wrócić do dekretów, rozporządzeń poprzednich prezydentów Ukrainy o likwidacji w państwie symboli reżimu totalitarnego i nie dopuszczać do ustawiania nowych podobnych znaków. Uczestnicy konferencji prasowej podkreślali, że w kraju dochodzi do zaostrzenia represji politycznych. Jeśli wszystko, co patriotyczne, władza nazywa przestępczym, to jaka wtedy jest sama ta władza? Odpowiedzią na takie jej działania powinna być tylko solidarność wszystkich patriotów. prowadzeniem dyskusji, „okrągłych stołów”, świąt folklorystycznych. To samo dotyczy historii Rusi. Nie warto bać się mówców-ideologów z Rosji, trzeba po prostu dawać im godną, argumentowaną odprawę. Z nimi można i trzeba dyskutować. Na przykład z takimi jak Jurij Sbitniew. Znany rosyjski pisarz, urodzony w podmoskiewskim miasteczku, obecnie właśnie Czernihowszczyznę i Nowogród Siewierski nazywa swoją drugą ojczyzną. Rezultatem jego wieloletnich badań Rusi Kijowskiej stała się powieść-dylogia „Wielki książę”, której bohaterem jest książę Igor Czernihowski, jeden z pierwszych naszych świętych prawosławnych. Pisarz otrzymał już za powieść ogólnorosyjską nagrodę historyczno-literacką „Aleksander Newski” za 2009 rok. To a propos tego, że u nas wciąż debatują, czy godne Nagrody Szewczenkowskiej są utwory, w których z ukraińskich pozycji pokazana jest nasza historia. Nie jeden tuzin lat Sbitniew bada też „Słowo o wyprawie Igora”. Jego interpretacja utworu jest dość oryginalna, ale i tutaj można i trzeba wchodzić w poważną dyskusję naszym ukraińskim pisarzom, historykom. Ale tego właśnie brakuje. Nasi uczeni mężowie z jakiegoś powodu tak jałowo, obojętnie przyjmują nawet prymitywne historycznopisarstwo Buzyny, które można obalić na poziomie ucznia starszych klas czy studenta pierwszego roku. Przykro. Natomiast ideolodzy zza umownych i niedalekich granic natarczywie wpychają nam przepisy „nieśmiertelnego” imperium.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

«Nieprzemijająca» imperium??

władze chętnie włączają się w te inicjatywy. Czernihowska obwodowa administracja państwowa ogłosiła przeprowadzenie w maju kolejnego Międzynarodowego Święta „Słowo nieprzemijające…”. Na jego finansowanie zaangażowano budżety miejski, rejonowy i obwodowy Nowogrodu Siwerskiego. Przecież leitmotivem święta, wyniesionym także do jego nazwy, jest niegasnące „Słowo o wyprawie Igora”. Wydawałoby się, że można tylko cieszyć się, iż właśnie w kolebce „Słowa…”, w dawnym książęcym Nowogrodzie Siwerskim, odbędzie się taka impreza. Ale nie śpieszmy się. Rzecz w tym, że w zeszłym roku ziemia nowogrodzko-siwerska już przyjmowała to święto, zorganizowane według upolitycznionego scenariusza, napisanego wyraźnie nie u nas. I goście byli stamtąd, z Rosji. Desant rosyjskich pisarzy prowadził znany wszystkim Walerij Ganiczew, przybyli także specjaliści od ideologii „Russkogo mira”, ogłoszonej przez patriarchę moskiewskiego Cyryla. Podczas imprezy zagraniczni emisariusze stale wyrażali życzenie, by widzieć Nowogród Siwerski (w oryginale) „w качестве города трех братских культур” („jako miasto trzech braterskich kultur”), a uczestnicy wydarzenia z ukłonami zwracali się z tym, dziwnym trafem, przede wszystkim do Putina. Jednocześnie niektórzy rosyjscy pisarze, występując z materiałami na temat „Słowa o wyprawie Igora”, uporczywie zalecali wszystkim czytać je „на понятном языке)первоисточнике” („w zrozumiałym języku (pierwowzorze)”), czyli w przekładzie na język rosyjski. Czy zatem to właśnie nim napisane jest legendarne dzieło? Co do momentu społecznego. O budżetach lokalnych w administracji obwodowej przypomniano nie przypadkowo. Propagowanie idei „Russkogo mira” na Ukrainie ma dziwnym trafem być finansowane także z pieniędzy naszego państwa. I dotyczy to ubogiej, nawet jak na ukraińskie standardy, Czernihowszczyzny, a północne jej rejony, podobnie jak Nowogród Siwerski, należą do najbiedniejszych w obwodzie. Samo zaś książęce miasto, które przeżyło już drugie tysiąclecie, jest typową zaniedbaną peryferyjną mieściną, z masowym bezrobociem, nędznymi pensjami, zrujnowaną infrastrukturą i problemami ekologicznymi. Jeśli władze nie mogą zająć się problemami społecznymi, to może zwróciłyby uwagę na historię, kulturę, duchowość. Dotyczy to zarówno władzy lokalnej, jak i państwowej. Przypomnijmy, że w mieście działa jeden z kilku Narodowych Historyczno-Kulturalnych Rezerwatów Czernihowszczyzny – rezerwat „Słowa o wyprawie Igora”. Problemów z jego funkcjonowaniem nie brakuje. Podobnie jak ogólnie z zachowaniem, renowacją, wykorzystaniem licznych zabytków historii i kultury, jakich bogate jest miasto nad Desną. Nawiasem mówiąc, w swoim czasie „Słowo Proświty” szczegółowo pisało o tych problemach ochrony dziedzictwa historyczno-kulturowego miasta. Działacze Proświt, przedstawiciele narodowo-demokratycznych partii zwracają uwagę władz właśnie na te problemy, a nie na kłopoty związane z przeprowadzaniem imperialno-propagandowych akcji. Wszystko, co powiedziano, bynajmniej nie oznacza, że mamy chować głowę w piasek i unikać otwartych dyskusji o naszej historii, dawnej i niedawnej. Obwodowa „Proświta” proponuje przekształcić młodzieżowe święto w Sieńkowcach z prorosyjskiej hałaśliwej imprezy w otwarte spotkanie młodzieży trzech sąsiednich i innych słowiańskich narodów, z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

premierowi, ponieważ odpowiednie dekrety Prezydenta istniały, a władza wykonawcza powinna była je wykonać. Jeśli profilową komisję parlamentarną swego czasu kierowała Hanna Herman, to nie oznacza, że Partia Regionów miała tam większość. Ale dlaczego bez zastrzeżeń wszystko oddano i nie odebrano? Dlaczego nie walczono? Przecież to najważniejszy przyczółek: przestrzeń językowo-informacyjna. Dlatego widzimy, że prawie wszystkie kanały telewizyjne są dziś zrusyfikowane, poczynając od Pierwszego, gdzie wciśnięto Sawika Szustera, aby prowadził moskiewską politykę rusyfikacji. Kisielow w „Interze”, aktorzy w rodzaju Urganta w „plusach”. Opanowali dziś najważniejsze przedziały czasowe. To moskiewska polityka i moskiewskie technologie. Co mamy robić? Pozostaje zwracać się do tych ludzi, którzy uświadamiają sobie, rozumieją: jeśli kapitulacja będzie całkowita, odtworzenie naszych segmentów informacyjnych będzie bardzo, bardzo trudne. I jeśli Prezydent mówi, że państwo ukraińskie jest ambitne, potężne, to chciałbym to zobaczyć przede wszystkim w sferze informacyjnej. Bronimy nie tylko ukraińskiego słowa, bronimy siebie. Jeśli chodzi o konkretnie ten problem, to będę zwracał się nie tylko do premiera. Wiele zależy od Narodowej Rady ds. Telewizji i Radiofonii, bo oni dysponują naszą przestrzenią medialną. Ale ponieważ absolutna władza jest w rękach Prezydenta, to nasze apele i wnioski muszą być kierowane do niego. Jeśli chodzi o kanał radiowy „Kultura”, który również ma bardzo niski zasięg, to oczywiście trzeba go rozszerzać. Ale trzeba zmieniać format tego kanału. Żeby nie było tylko tych ciągłych „dzwoniących”, którzy często wręcz dyskredytują sprawę. Jeśli to kanał „Kultura”, to czym jest sfera kulturalna? Począwszy od Pana Boga, bo On kształtował i słowo, i kulturę. I to nie jest po prostu kultura języka, to jest to, co wywyższa człowieka ponad niego samego, ponad jego pragmatyczne sprawy. Oto Janukowycz oświadcza, że my, rzekomo, mamy być „pragmatykami”. Widzimy, do czego doprowadził europejski pragmatyzm. Nie ma żadnych zasad, żadnych norm, żadnej moralności. Chcemy ropy w Libii – pójdziemy i zabierzemy. Ginie ludność cywilna. Oto jest głuchy pragmatyzm. Kiedy słyszę słowo „pragmatyzm”, patrzę na tych, którzy pragmatycznie niszczą Ukrainę jako państwo. Potrzebują szerokiego pola biznesowego, wspólnego z Rosją. Ich pragmatyczne interesy w żaden sposób nie łączą się z naszymi interesami narodowymi. Ale przecież to nasze państwo. I my je bronimy. Rozmawiał Petro ANTONENKO studia nie powstrzymał tego agresora. Zamiast wyrzucić Starikowa precz nie tylko ze studia, ale i z Ukrainy, uprzejmie podziękowano mu za rozmowę i zaproszono do udziału w przyszłych audycjach radiowych. Nie słyszałem, żeby na prowokacyjne wypowiedzi moskiewskiego szowinisty, których raczej nie wygłosiłby u siebie w domu, w jakikolwiek sposób zareagowali kierownicy NTKU, Państwowego Komitetu Telewizji i Radia, inni przedstawiciele naszej władzy. Czyżby im wszystkim było obojętne, kto i o czym mówi w radiu narodowym i w ogóle czym wypełniony jest ukraiński eter? Odnosi się wrażenie, że władza chce stworzyć sytuację, w której we własnym państwie narodowym, wbrew Konstytucji, Ukrainiec będzie pozbawiony możliwości w języku ojczystym zdobywania wychowania, kształcenia się, słuchania radia, czytania prasy i w ogóle ciągłego przebywania w atmosferze języka ojczystego?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

ZIMNE WIATRY PRZESTRZENI MEDIALNEJ

Do deputowanego ludowego Ukrainy Mowczana P. M. Szanowny Pawle Mychajłowiczu! Z upoważnienia Premiera Ukrainy Azarowa M. J. z dnia 03.03.11 r. nr do Pańskiego wniosku z dnia 25.02.11 r. b/n, który wpłynął do Gabinetu Ministrów Ukrainy w sprawie wsparcia rozwoju sieci nadawania FM Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy, Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii zawiadamia o następujących kwestiach. Przede wszystkim dziękujemy za nieobojętny stosunek do naglących problemów przestrzeni telewizyjno-radiowo-informacyjnej naszego państwa oraz pozytywną ocenę pracy Radia Ukraińskiego, skierowaną na zachowanie języka ojczystego, rozwój kultury oraz świadomości historycznej narodu ukraińskiego itp. Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii w pełni podziela Pańskie stanowisko jako autorytatywnego specjalisty w dziedzinie kultury oraz Przewodniczącego podkomitetu ds. działalności twórczej, sztuki, polityki kulturalno-oświatowej i językowej Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. kultury i duchowości. Biorąc pod uwagę tendencję ciągłego ograniczania nadawania przewodowego, związaną z niszczeniem technicznych środków jego rozpowszechniania oraz z ograniczaniem wdrażania przy budowie nowego budownictwa mieszkaniowego, obiektów socjalno-bytowych i pomieszczeń produkcyjnych, pojawia się pilna potrzeba rozwoju sieci radiowych państwowych nadawców, w szczególności Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy, która w istocie pełni funkcje nadawcy publicznego, w popularnym paśmie FM. Niestety, na dzień dzisiejszy zasięg populacji programami Radia Ukraińskiego w tym paśmie wynosi zaledwie około 9 procent. Zawiadamiamy, że w celu zachowania potężnego państwowo-społecznego potencjału Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy oraz zapewnienia rozszerzenia jej sieci transmisyjnych, Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii zwrócił się do Narodowej Rady Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii z wnioskiem o wsparcie w uzyskaniu licencji w konkursie na nadawanie FM, ogłoszonym w grudniu 2010 roku. Będziemy wdzięczni Panu, szanowny Pawle Mychajłowiczu, jeśli Pan oraz inni deputowani ludowi Ukrainy, którym nie jest obojętny los państwowej radiofonii, wesprzecie Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy oraz Narodową Kompanię Radiową Ukrainy i również zwrócicie się do Narodowej Rady Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii z wnioskiem o wsparcie rozbudowy pełnowartościowej sieci Radia Ukraińskiego w paśmie FM. Z poważaniem Przewodniczący Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Jurij PŁAKSIUK. Anatolij KOWALCZUK, asystent-konsultant deputowanego ludowego Ukrainy. Mnie, jak i wszystkich proświtian, wszystkich Ukraińców, niepokoją destrukcyjne procesy w sferze duchowej państwa. Trwa bezczelna ofensywa na ukraińskość: zamykanie szkół z państwowym językiem nauczania, wzmacnianie i tak już dominujących pozycji języka rosyjskiego w przestrzeni informacyjnej Ukrainy, narzucanie Ukraińcom przez kontrolowane przez prorosyjskich oligarchów media obcej ideologii, obcych wartości moralnych. W ukraińskim eterze radiowym prawie niemożliwe jest usłyszenie ukraińskiej piosenki. Wszystkie stacje FM, jakby zmówiwszy się, transmitują obcojęzyczną, przeważnie rosyjską pop-muzykę. W ostatnim czasie z nieznanej przyczyny nawet pracownicy pierwszego kanału Radia Ukraińskiego zaczęli zapraszać na. Komentarz przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawła MOWCZANA. Na prośbę naszej gazety Przewodniczący „Proświty” Pawło MOWCZAN komentuje tę odpowiedź i ogólnie sytuację w ukraińskiej przestrzeni medialnej. — Niepokoi sytuacja w naszej przestrzeni informacyjnej. Jakieś 15 lat temu byłem zaangażowany w tworzenie Zjednoczenia na rzecz Ochrony Ukraińskiej Przestrzeni Medialnej. Nie wiedzieliśmy, że po 15 latach ten temat będzie tak ostry i, można powiedzieć, beznadziejny. Jeśli przewodniczący Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Jurij Płaksiuk pisze, że tylko 9 procent naszej przestrzeni informacyjnej jest pokryte kanałem państwowym, który całkiem niedawno pokrywał 70 procent terytorium kraju, to jest to zapaść. Zamiast tego pojawiły się całe sieci, całe skupiska, jak grzyby, różnych stacji FM, ale ktoś przecież to rozdziela, ktoś daje te częstotliwości? Przez cały okres kierowania tą strukturą, która rozdziela częstotliwości, cały czas pojawiały się podejrzenia, że komuś coś gdzieś dano. Były to czysto komercyjne projekty, które nie miały nic wspólnego z zadaniami ochrony naszej przestrzeni informacyjnej. Przecież i Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii, i Narodowa Rada ds. Telewizji i Radiofonii powinny ją chronić. Za czasów Kuczmy, kiedy na czele Nacrady stał znany Borys Chołod, wszyscy wiedzieliśmy, że istnieje moskiewskie zadanie: zawęzić spektrum ukraińskiego nadawania. I z tym poradzili sobie skutecznie. Nacrada w tamtym czasie była uformowana według zasady przede wszystkim lojalności wobec Rosji, lojalności wobec Kuczmy, Medwedczuka i dolara. Wszystko robiono po to, aby, zaczynając od wschodnich, południowych obwodów, wszystko oddawać prywatnym strukturom. Jeśli brać pod uwagę początek Niepodległości, to dzięki determinacji kilku osób zdołaliśmy sprawić, że wszystko to, co było ogólnosowieckie w sferze informacyjnej, stało się narodowe. To za czasów Krawczuka. Za Kuczmy było już całkiem inaczej. Ogłosiwszy tezę, że drugim językiem państwowym powinien być rosyjski, władza zgodnie z tym działała. Czym jest przestrzeń informacyjna? To kształtowanie osobowości, poczucia patriotyzmu, lojalności wobec państwa, narodu. To niby, umownie mówiąc, ciasna jedwabna czy płócienna powłoka nad tobą, nad całym terytorium naszego państwa, która nas chroni. Ale co widzimy? Zamiast tego, by było to wypełnione ukraińskim słowem, ukraińską treścią — całe wyrwy. Trwały one przez cały okres sprawowania urzędu przez Kuczmę, oddawał to bardzo aktywnie. My, czyli „Proświta”, reagowaliśmy. Na różne sposoby: i zapytaniami, i tworzeniem komitetu ochrony przestrzeni informacyjnej, i angażowaniem wszystkich demokratycznych partii, które w tamtym czasie miały wpływ na ukraińską politykę, przede wszystkim był to Ludowy Ruch Ukrainy, później Ukraińska Partia Ludowa. Wszystko to za czasów Kuczmy zostało gwałtownie przerwane. Byłem inicjatorem stworzenia takiego urzędu — Ministerstwa Informacji. Pamiętacie, pierwszym jego szefem został, świeć Panie nad jego duszą, znany dziennikarz Zynowij Kułyk. Coś próbował robić, budować jakąś ekwilibrystykę w swojej linii postępowania. A Narodowa Rada była w całości uformowana z komunistów: przypomnijmy Ponedilka, tegoż Chołoda, Aksionienkę i wielu innych. Absolutnie nie chcieli zrozumieć, że bez przestrzeni informacyjnej państwo będzie „z flegmoną” — flegmona taka informacyjna będzie w jedną stronę, która nie będzie dawała możliwości budowania własnej perspektywy. I dlatego nie poradziliśmy sobie, jako segment społeczny, z problemem. Wraz z utworzeniem Ministerstwa Informacji nasza sprawa się nie poprawiła. Potem ten urząd został zlikwidowany i cała odpowiedzialność spadła na Narodową Radę. Ale już wszystko podzielone! Co więcej, utrwalone w tych normach ustawy o informacji, które trzeba byłoby przepisywać, poprawiać, kiedy była większość w parlamencie. Tych problemów nie rozwiązali ani Juszczenko, ani Tymoszenko. Ale większa odpowiedzialność leży na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«PARASOLKA» DLA INICJATYW SPOŁECZNYCH

Nadija KYRIAN 15 kwietnia „Kongres inteligencji ukraińskiej” zorganizował „okrągły stół” pod hasłem „Dokąd zmierza Ukraina?” W wydarzeniu uczestniczyli posłowie, naukowcy, pisarze, artyści i działacze społeczni ze wszystkich obwodów Ukrainy. Wiktor Pohriebnyj, pisarz z Kirowohradu, powiedział: „Dokąd zmierza Ukraina? Szłaby, dokąd trzeba. Ale kiedy my wygłaszaliśmy patriotyczne przemówienia, wzięli ją pod ręce tabaczniki i poprowadzili w zupełnie inną stronę…” O niebezpieczeństwie utraty jednego z najważniejszych naszych zasobów, ziemi, w związku z przygotowywaniem ustawy o jej wolnej sprzedaży od 2012 roku, ostrzegali poseł ludowy Iwan Zajec i doktor nauk prawnych, profesor Wołodymyr Wasylenko; o problemach naukowych mówili wiceprezes NAN Ukrainy Walerij Hejec i akademik NAN Ukrainy Jarosław Jaćkiw; o koncepcji reformy wojskowej i stanie ukraińskiej armii mówił generał Hryhorij Pustowit. Profesor Wołodymyr Serhijczuk wezwał ukraińską elitę, by mimo współczesnych problemów nie składała broni i nadal przedstawiała Ukraińców jako naród wysoko wykształcony. Jako obecny przewodniczący międzynarodowej organizacji Platforma „Dialog Eurazji” planuje on stworzyć w Ukrainie „humanitarny Davos”, czyli Forum, na które zjeżdżaliby przedstawiciele inteligencji z różnych krajów, aby wspólnie radzić, jak najlepiej urządzić życie społeczne. Poseł ludowy Ołesj Donij zaznaczył znaczenie struktury KUI jako platformy, która łączy różnorodne siły polityczne i organizacje społeczne. Część przedstawicieli tej struktury pozostaje w opozycji do władzy, inni współpracują z władzą, ktoś jeszcze działa w tzw. opozycji wewnętrznej itd. Przy tym, na przykład, oświatowiec, który współpracuje z582 władzami, może zrobić wiele pożytecznego, hamując ten nacisk, jaki wywiera władza, wprowadzając rosyjski nacjonalizm. Nie sposób nie zauważyć tej tendencji władzy. „Osobiście należę do nielicznych posłów Rady Najwyższej, którzy biorą udział we wszystkich akcjach protestacyjnych — powiedział pan Ołesj. — Tworzymy różnorodne organizacje społeczne w różnych regionach kraju, łączmy się w Ruch Oporu. Niedawno byłem na Krymie, są tam wsie, które liczą już blisko sto lat, a ich rdzenni mieszkańcy to Ukraińcy. Obecnie wielu młodych ludzi zarówno na Wschodzie, jak i na Południu jest gotowych walczyć o prawa Ukraińców. Osiągniemy cel, jeśli w naszej pracy będziemy przestrzegać trzech zasad: systemowości, zasadniczości i jedności”. Naukowiec-fizyk, pisarz Maksym Striha, dawniej zastępca ministra oświaty i nauki Ukrainy, poinformował, że dzięki staraniom poprzednich ministrów, według statystyk ONZ dotyczących rozwoju edukacji, nadal znajdujemy się na dość wysokim, osiemnastym miejscu. I choć w zeszłym roku przeżyliśmy katastrofę, społeczeństwo jest zawiedzione, jednak obecnie rodzą się nowe inicjatywy społeczne. Struktura KUI w obecnej postaci jest nieefektywna, musi zostać odnowiona. Warto ją zachować jako „parasolkę” dla inicjatyw społecznych. Na zakończenie przewodniczący KUI Iwan Drač zaproponował Ołesjowi Doniejowi, Maksymowi Strisze, Ołeksandrowi Paliju i innym utalentowanym młodym liderom objęcie kierownictwa nad tą organizacją, odnowienie zarządu Kongresu, aby struktura ruszyła z nową siłą.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

SZOWINIZM W ETERZE

audycje z udziałem ludzi, którzy uparcie nie chcą mówić po ukraińsku. Choć noszą ukraińskie nazwiska i od pradziadów są Ukraińcami. Niedawno z okazji Dnia Ochrony Ptaków zaproszono do udziału w audycji ornitolog, która, jak się okazało, nie potrafi lub nie chce mówić naszym językiem. Ciekawe, czy naprawdę w państwie nie ma specjalisty, który mógłby w naszym ojczystym języku opowiedzieć słuchaczom radia o szarym ukraińskim wróblu? Coraz częściej zdarzają się przypadki zapraszania do radiowego eteru przyjezdnych gości z Moskwy. Niedawno jeden z nich, jakiś Starikow, dorwawszy się do mikrofonu, na całą Ukrainę zaczął prawić kazania o tym, że my z nimi to „jeden naród”, a uzyskanie przez Ukrainę niepodległości w 1991 roku, zdaniem tego „pana”, to nic innego jak „potworna pomyłka”. Zatem trzeba ją naprawiać, „póki nie pozdno”. Czy to nie wezwanie do zniszczenia naszego państwa? Gdy słuchaczka zadzwoniła do studia i wyraziła swoje oburzenie z powodu takiej bezczelności, prowadząca brutalnie przerwała tej patriotce, oświadczywszy, że ta mówi „nie na temat”. Zachęcony i podbudowany tak życzliwym stosunkiem do swojej osoby, moskiewski prowokator przeszedł do analizy polityki zagranicznej. Tu go „poniosło” i na całą Ukrainę zaczął wygłaszać swoje obłędne urojenia, dochodząc w swej paplaninie do tego, że rzekomo dobrze byłoby zbombardować brytyjską stolicę. Co dziwne, po takich słowach nikt w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ukraińcy stracili bardzo wiele z tego ludzkiego materiału, który dzisiaj byłby potrzebny. W Ukrainie w czasach radzieckich nastąpiła selekcja naturalna na odwrót. Dzisiejsi Ukraińcy to w większej mierze ludzie radzieccy, którzy nie są w stanie robić tego, czego wymaga czas. Potrzebny jest etap wzrostu większej liczby ludzi, którzy nie wiedzieli, czym jest system radziecki. Musi zacząć się przyjście nowego pokolenia, wymiana elit. Właśnie wtedy w Ukrainie zaczną się zmiany. Społeczeństwem kierują elity, które starzeją się i zmieniają. O tym swego czasu mówił Ukrainiec Wiaczesław Łypynski, Włosi Pareto i Mosca. — Obecnie trwa aktywny proces przepisywania ukraińskiej historii w podręcznikach szkolnych. Czy współcześni historycy powinni zajmować się zmaganiami i kruszeniem kopii w tej dziedzinie? — Kiedy nie chcesz karmić cudzej armii, musisz karmić swoją. Jeśli nie chcesz wykładać ukraińskiego spojrzenia na swoją historię, to będziesz czytać spojrzenie swoich sąsiadów na te wydarzenia i bardzo szybko przestaniesz być Ukraińcem. Innych wariantów nie ma. W dziedzinie tworzenia podręczników do historii problem polega na politycznej niepewności ukraińskiej elity, która wciąż nie zdecydowała, do którego brzegu ma przybić. W Polsce takich problemów nie ma, ponieważ istnieje własna, polska wizja historii. Polacy nie chcą innego spojrzenia na własną historię. W Ukrainie istnieje albo ukraińska Ukraina, albo Ukraina rosyjska. Państwo ukraińskie musi szerzyć ukraińską wizję swojej historii. Kiedy mowa o tym, że do Bandery i Mazepy trzeba odnosić się w szerokim kontekście, to ten kontekst przeciętnemu człowiekowi trzeba wyjaśnić i pokazać. Podręczniki powinny dawać młodemu człowiekowi możliwość dokonywania własnego wyboru. Podręczników napisanych z jedynych słusznych pozycji nie ma. Bieda ukraińskich podręczników polega na tym, że piszą je rzemieślnicy. A napisać ciekawy podręcznik, dać ciekawą, pozytywną wizję historii, która zainteresuje ucznia, to wielka sztuka. Historia była przepisywana i jeszcze nie raz będzie przepisywana. To normalny proces, który zachodzi u wszystkich narodów świata. — Ukraina w swoich całościowych współczesnych granicach geograficznych powstała w 1954 roku. Ktoś nazywa ją konstruktem, niemal mitem. Jednak jak obecnie, kiedy toczy się wiele rozmów o jej faktycznej podzielności na strefy, zachować jej jedność? — Ktoś mówi, że Ukrain jest 2, ktoś, że 25… Ukraina przecież może być i rosyjska. Pytanie w tym, czy zechcą w rosyjskiej Ukrainie rozumieć Ukrainę ukraińską. Przepaść między ludźmi polega nie na języku, a na różnicy świadomości i mentalności. Dwóch Ukrain nie może być, ponieważ jedna z nich już Ukrainą nie będzie. Ona bardzo szybko stanie się Rosją. Wtedy Jurij Andruchowycz będzie miał rację — trzeba pewne rejony odciąć i oddać, żeby stało się lżej. Ale czy stanie się rzeczywiście lżej od takich działań? Tak można całe państwo pociąć i porozdawać. Tak, Ukraina to sztuczny konstrukt, taki sam, jak wszystkie państwa narodowe Europy czasów nowoczesnych, które zbudowane są na bazie wspólnoty kulturowej. Obecnie na świecie nie jest etap tworzenia narodu, ale co zrobisz, że Ukraińcy go nie przeszli razem z innymi? To samo dotyczy narodów bałkańskich i Afrykańczyków, czyli narodów z kolonialną przeszłością. Historia pokazała, że dopóki Ukraińcy chociaż coś robią w różnych dziedzinach swojego życia, oni nadal istnieją i zachowują się. Dlatego szansa zawsze jest.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

««УУККРРААЇЇННССЬЬККУУ ННААЦЦІІЮЮ ВВРРЯЯТТУУЄЄ ІІІННІІЦЦІІААТТИИВВННІІССТТЬЬ ІІ ССААММООООРРГГААННІІЗЗААЦЦІІЯЯ»»

12 kwietnia 2011 roku w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej z inicjatywy Muzeum Mohylańskiego zaprezentowano nową książkę członka rzeczywistego Ukraińskiego Towarzystwa Historycznego i Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, członka korespondenta Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk (USA), starszego pracownika naukowego Instytutu Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa Ihora Hyrycza „Historyczne przyczyny naszych porażek i zwycięstw” (Piramida, 2011). W tej niewielkiej objętościowo książce w bardzo popularnej formie przedstawiono te węzłowe momenty historii Ukrainy, które ukształtowały Ukraińców oraz ich mentalność i etnopsychologię, określając losy Ukrainy w jej obecnym stanie. O swojej wizji problemów koncepcyjnych historii Ukrainy, porażek i zwycięstw Ukraińców Ihor Hyrycz opowiedział w rozmowie z Hanną Trehub. Ihor HYRYCZ: — Panie Ihorze, jak zrodził się u Pana zamysł napisania nowej książki? Mówi się, że w jej ideę zaangażowany był profesor Jarosław Daszkewycz. Co z jego pomysłów udało się Panu zrealizować? — To było zamówienie lwowskich intelektualistów, którzy zjednoczyli się w Inicjatywę Zarwanicką, łączącą polityków, naukowców, historyków, politologów. Początkowo zamówiono u mnie napisanie tej książki, a dopiero później dowiedziałem się, że, jak się okazuje, z taką propozycją zwracano się najpierw do Jarosława Daszkewycza. Oczywiście, napisałby to inaczej, być może nawet lepiej. Ten człowiek miał ogromne doświadczenie życiowe i wiedzę. W ostatnich latach wiele zajmował się problemami koncepcyjnymi historii Ukrainy. Od 1989 do 2010 roku napisał około 300 artykułów na ten temat. Niedawno wydało je wydawnictwo „Tempora” — to gruby tom na 800 stron. Czyli miał co powiedzieć… Niestety stało się tak, że pisać musiałem ja. Pisać zacząłem w sierpniu 2010 roku, a na początku nowego roku książka ujrzała już światło dzienne we lwowskim wydawnictwie „Piramida”. Książka powstawała w celu przekazania szerokiemu ogółowi czytelników głównych problemów historii Ukrainy o charakterze wizjonerskim. Ważne było pokazanie przyczyn porażek i zwycięstw Ukraińców w przeszłości. Ten tytuł, szczerze mówiąc, był roboczy, a był jeszcze inny, ostateczny. Ale właśnie ten, roboczy tytuł, spodobał mi się najbardziej. — Porażki i zwycięstwa narodu ukraińskiego postrzegano w różnym czasie różnie. Co z nich, Pana zdaniem, najbardziej wpływało na współczesny los ukraińskości? — Przede wszystkim trzeba mówić o niejednoznaczności położenia geograficznego. Gdyby Ukraina miała takie granice geograficzne, które pozwoliłyby Ukraińcom nie obawiać się zewnętrznych najazdów wojskowych, to i etnopsychologia byłaby nieco inna. Ukraińcy w większości żyją w otwartej przestrzeni, na granicy między różnymi cywilizacjami i kulturami. Właśnie tutaj zderzyły się ze sobą kultury agrarna i koczownicza. Przez długie stulecia walka z koczownikami zabierała miejscowej ludności wiele sił i czasu, które mogliby poświęcić na budowę własnego świata, kultury, dobrobytu. Jest jeszcze problem zakodowanego w podświadomości pragnienia przetrwania za wszelką cenę, nawet gdy prowadzi to do niewoli i zniszczenia kultury. Przetrwanie zakończy się dla Ukraińców wtedy, gdy Ukraina przestanie zajmować się tylko sprzedażą, a zacznie zajmować się produkcją. — Wiele uwagi w Pana nowej pracy poświęcono naświetleniu mitów historycznych, które funkcjonują w świadomości społecznej Ukraińców. Jakie główne z nich można wyróżnić? — Kiedy pisałem nową książkę, moim głównym zadaniem było pokazanie, że istnieją różne typy mitów — te, które budują naród, i te, które go niszczą. Do niszczycielskich należy mit o Rusi Kijowskiej jako kolebce trzech bratnich narodów, o istnieniu „jednego narodu rosyjskiego” w XI wieku, w czasach książęcych. Mit to sztuczny konstrukt, który kształtuje historyczne wyobrażenie realnego człowieka. I od tego, jak on te wyobrażenia przyswaja, zależy jego ocena tych czy innych rzeczy wokół niego, tych czy innych polityków, określonych kierunków działalności. Bardzo ważne jest, aby człowiek uświadamiał sobie, że jego wyobrażenia w pewien sposób wpływają także na sytuację w państwie, w szczególności na Ukrainie, i na stan polityki. Każdy naród ma swoje mity. W odróżnieniu od Rosjan i Polaków Ukraińcy nie uświadamiają sobie i nie znają swoich narodowych mitów, ponieważ przez długi czas braku państwowości czysto ukraińskie mity nie mogły przeniknąć do świadomości społecznej. Można mówić o tym, że dopiero od lat 90. XX wieku zaczyna się indoktrynacja świadomości masowej, która odbywa się dzięki ukraińskiej szkole i mediom. Do tego czasu ukraiński mit narodowy był zakazany. Zawsze przyklejano mu etykietkę „burżuazyjnego nacjonalizmu”. Istnieje jeszcze walka pamięci historycznych i zderzenie idei. Kiedy Rosjanie wygrali bitwę pod Połtawą, zakładając gubernię małorosyjską, przenieśli stolicę właśnie do Połtawy, miasta-symbolu zwycięstwa rosyjskiego oręża. I w Połtawie wzniesiono ogromny pomnik rosyjskiego orła — emblematu rosyjskiego zwycięstwa. Kiedy w Kijowie w 1888 roku wznoszono pomnik Bohdana Chmielnickiego, był to pomnik nie człowieka, a wydarzenia Zjednoczenia Ukraińców i Rosjan. Dlatego nawet ten kierunek, w który wskazuje hetmańska buława, nie jest przypadkowy. Tam nawet napis był: „Chcemy pod cara wschodniego prawosławnego jedynej niepodzielnej Rosji”. Ukraińcy także nie pozostawali na uboczu tego procesu. Pomnik Iwana Kotlarewskiego, ustawiony w 1903 roku w Połtawie, to ukraińska odpowiedź na rosyjską symboliczną ekspansję na ukraińskich terenach. Właśnie dlatego pojawił się pomnik człowieka, z którym związany jest początek tworzenia współczesnego ukraińskiego języka literackiego. — Obecnie także często przychodzi słyszeć o wspomnianej przez Pana wojnie pomników. I przez długi czas ich scenariusz praktycznie się nie zmienia… — Niszczenie pomników i ciągła zmiana bohaterów to wątki, które wywodzą się ze starożytności. To procesy, które zachodzą nie tylko na Ukrainie, ale i na świecie. Kiedy Węgrzy stawiali monument tysiąclecia narodu węgierskiego, to było to symboliczne utwierdzenie ich narodowego mitu. Taka sama walka trwa dzisiaj. Do tej pory nie ma pomnika Petlury, Mazepy. Zatem ktoś jest zainteresowany tym, żeby ich nie było. To świadectwo tego, że historia nie kończy się tylko na monumencie, napisanym traktacie czy dokumencie. Historia żyje w nas. Właśnie od nas dzisiaj zależy, jak współczesny historyk będzie odnosił się do tych wydarzeń jutro. Do tej pory świat patrzy na Ukrainę przez pryzmat rosyjskiej prawdy, bo większość rosyjskich historyków pracowała w czołowych światowych uniwersytetach w latach 20.—30. XX wieku. Schemat ukraińskiej historii, który zaproponowali oni, jest dla świata bardziej zrozumiały niż ten, który w swoim czasie zaproponował Mychajło Hruszewski. — W swojej książce twierdzi Pan, że Ukraina ma pewną wizję swojego dalszego rozwoju. Dokąd więc zmierza: na wschód, zachód, czy swoją własną „trzecią drogą”? — W historii bywa tak, że jeśli ruch ustaje, to pewna formacja znika jako klasa czy populacja. Taki problem stoi obecnie przed wieloma narodami, w szczególności i przed Ukraińcami. Jedną z przyczyn dzisiejszej depopulacji jest to, że Ukraina jeszcze nie wpisała się w światowy kontekst. Ważne, aby Ukraina pozostawała Ukrainą. Jeśli na nasze tereny przyjdzie Amerykanin i zbuduje amerykański kraj, to czy będzie nam od tego lżej? Lżej, jeśli Ukrainy nie będzie, jeśli będzie istniał inny świat? A on może być lepszy niż ta rzeczywistość, w której żyjemy… Ale czy dobrze będzie nam, kiedy nas tutaj nie będzie? Przede wszystkim naród musi się zachować, czyli obronić swoje biologiczne istnienie i trwanie w czasie. A dalej już pojawia się pytanie o drogę. Jeśli będziemy iść na wschód, to on nas pochłonie. Jeśli zaś będziemy poruszać się do Europy, to warto mówić o tym, że ona także nie jest zainteresowana silną Ukrainą. Ale europejskie interesy do pewnego stopnia pokrywają się z ukraińskimi i z tego trzeba skorzystać. Jak dla mnie, mimo wszystko lepsza dla nas jest droga europejska, ale to nie znaczy, że mamy tam utonąć. Wiaczesław Łypynski kiedyś mówił, że nie mamy, dogadując się z Polakami, utonąć w morzu polskim, a dogadując się z Rosjanami — w morzu rosyjskim. Musimy być silni przede wszystkim kulturowo, wtedy się zachowamy. A kiedy będziemy silni kulturowo, to i ekonomicznie się odrodzimy. To rzeczy wzajemnie powiązane, bo właśnie idee poruszają materię, a nie odwrotnie. Dzisiaj Ukraińcy są słabi ideowo i to jest nasza największa bieda. — W trakcie naszej rozmowy kilka razy poruszył Pan temat ukraińskich zmagań wyzwoleńczych lat 1917—1918. Czym od tamtych wydarzeń różni się walka o zdobycie niepodległości Ukrainy pod koniec lat 80. początku 90. lat XX wieku? — Wiadomo, że imperium istnieje do tego czasu, dopóki może rozrastać się kosztem innych terytoriów. Kiedy ten proces ustaje, zaczyna agonizować i rozpadać się. I to dotyczy nie tylko ZSRR czy Rosji, ale i wszystkich wielkich imperiów eurazjatyckich. Nie na darmo wśród Rosjan bardzo popularna jest teoria eurazjatycka, która umożliwia przeciwstawienie Rosji Europie. Ukraina powstała na ruinach imperium. To samo wydarzyło się i w latach 1917—1921. W obu sytuacjach był czynnik zewnętrznego nacisku, który tłumił procesy wewnętrzne. Pod koniec lat 80. XX wieku, odczuwając kryzys i agonię wielkiego imperialnego organizmu, Ukraińcy po raz kolejny zjednoczyli się i dali impuls do ustanowienia tego ustroju, w którym żyjemy obecnie. Na moment końca lat 80. uk-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

WASYL SZKLIAR: «NIEUSTANNA WALKA TO JUŻ SPOSÓB NASZEGO ISTNIENIA»

„Bóg kocha Ukraińca, ale się do tego nie przyznaje” – pisał głęboko ironiczny poeta Wasyl Słapczuk. Wygląda na to, że tak właśnie jest… Wcierano nas w mapę świata. Wymazywano nas z mapy świata. Wycinano nas z niej niczym papierową wycinankę. Dziś naszą historię przepisuje już pełen ślepego pragnienia zemsty ukrainofob, dla którego Ukraińcy to „element krajobrazu”, a język ukraiński to „galicyjski dialekt”. A my narzekamy, jęczymy – i cierpimy. Jakże rezonansowym stało się w tej atmosferze depresyjnego oczekiwania wyzwanie autora „Czarnego Worona”: „Zbyt święte jest dla mnie imię Tarasa Szewczenki, zbyt drodzy są mi moi bohaterowie z Chołodnego Jaru, bym zdradził ich i odmówił uczczenia ich pamięci. Nie przyjmę tej nagrody, dopóki ministrem będzie Tabacznyk”. Obecnie cała Ukraina, diaspora zbierają alternatywną Nagrodę Narodową, która ma pójść na ekranizację powieści pod tym samym tytułem. A sam pisarz gromadzi siedmiotysięczne audytoria. Chce się więc uwierzyć za Anatolijem Krymem, że „…mimo wszystko w przyszłym roku wszystko będzie o wiele weselsze, ciekawsze. Ponieważ „Czarny Woron” podniósł poprzeczkę nagrody na taką wysokość, z której być może zobaczymy nową Ukrainę”. Okazuje się, że pisarz może tak wiele… — Bardzo interesuje mnie Pana opinia o obecnej mapie Ukrainy. Jeśli się nie mylę, solidaryzuje się Pan z Jurijem Andruchowyczem w kwestii tak zwanej filozofii rozpaczy – obrazowo mówiąc, amputować uszkodzoną część ciała od zdrowego organizmu, aby zatrzymać rozprzestrzenianie się gangreny. Przekładając z języka medycznego na polityczny, oznacza to – odciąć zrusyfikowany Wschód, zrezygnować z Krymu... Czyż nie tak? — Dwadzieścia lat temu, kiedy byłem rzecznikiem prasowym Ukraińskiej Partii Republikańskiej, mówiłem: jeśli marzymy o państwie etnicznym, to jest ono możliwe w granicach Naddnieprza, Galicji, Wołynia, Słobożanszczyzny… Jeśli natomiast będziemy budować naród polityczny, to i za dwadzieścia lat będziemy mówić o zagrożeniach dla naszej suwerenności, języka, o okupowanej przestrzeni kulturowej i informacyjnej. No cóż, tak właśnie się stało. Ale jeśli Ukraińcy są gotowi walczyć o Ukrainę od Sanu po Don, to ja pierwszy staję w ich szeregach. Przecież nieustanna walka to już sposób naszego istnienia. — A czy nie wydaje się Panu, że dzisiaj Wschód jest bardziej zdolny do oporu niż bardziej patriotyczny Zachód? Takie wrażenie, że z uczuciem głodu przychodzi jasność myślenia. Jaskrawym argumentem tego są dla mnie spotkania Liny Kostenko z czytelnikami. Jak wzruszająco, cudownie emocjonalnie przyjmował Linę Kostenko Charków – włości Dobkina i Kernesa, i w jak niekorzystnym świetle postawił się Lwów. A z jakim zapałem wschodniacy bronią prawa swoich dzieci do nauki w języku ukraińskim, kiedy Tabacznyk próbuje zamykać ukraińskie szkoły… Być może nie trzeba spieszyć się z tak radykalnymi środkami jak „amputacja”, a sięgnąć po „leczenie zachowawcze”? — Nigdy nikogo nie wzywałem do podziału granic. Tutaj można się nie martwić, bo i Rosja nigdy nie przyjmie od Ukrainy takiego podarunku. Dla nich, jak Pan wie, Rosja jest tam, gdzie język rosyjski. A zrusyfikowane terytoria to znacznie skuteczniejsze przyczółki dla moskiewskiej ekspansji niż ich prawowite ziemie. Jeśli chodzi o lepsze przyjęcie Liny Kostenko w Charkowie niż we Lwowie, to nie trzeba tutaj niczego wyolbrzymiać. We Lwowie zdarzył się przykry incydent, zupełnie niezwiązany ze stosunkiem galicjan do wielkiej poetki. Oni ją kochają i czekają zawsze. I nie tylko we Lwowie, ale i w Iwano-Frankiwsku, Śniatynie, Kołomyi czy jakiejkolwiek wsi. Sam właśnie wróciłem z tamtych stron i wiem, z jakim pietyzmem traktuje się tam Linę Wasyliwnę. Więc nie trzeba tutaj przeciwstawiać Charkowa Lwówowi czy Tarnopola Donieckowi. Musimy się cieszyć, że Donbas też się budzi, i stale przypominać, że ten kraj dał całą kohortę wybitnych ukraińskich nacjonalistów – Mykołę Rudenkę, Iwana Dziubę, Iwana i Nadię Switłycznych, Ołeksę Tychyja... Wszystkich tutaj nie sposób wymienić. — Podczas spotkania z czytelnikami mówił Pan, że wschodnia przestrzeń informacyjna jest okupowana. Obecnie, kiedy zwłaszcza na przemysłowym Wschodzie życie stało się niezwykle ciężkie, a rzeczywistość kruszy przestrzeń informacyjną w ludzkiej świadomości, czy nie czas, aby pisarze i narodowo świadoma inteligencja wzięli się za tworzenie własnej przestrzeni informacyjnej? Jednym z jej ogniw mogłaby stać się działalność translatorska. Niechby na Wschodzie przeczytali „Czarnego Worona” po rosyjsku, by potem, po pewnym czasie, z zainteresowaniem obejrzeć blockbuster na podstawie tego dzieła w języku ukraińskim. — Nie wschodnia, a cała nasza przestrzeń informacyjna jest okupowana. Naiwnym wydaje się twierdzenie, że pisarze czy świadoma inteligencja mogą stworzyć zdrową przestrzeń informacyjną. Jest to przede wszystkim funkcja mediów, ale co tu począć, kiedy wszystkie kanały telewizyjne oraz najbardziej poczytne gazety i czasopisma należą do oligarchów, dla których nasza kultura jest obca i niepotrzebna. Literatura przekładowa to znikomy segment w ogromnej przestrzeni kulturowej, by mieć poważny wpływ na świadomość społeczną. Kino — tak, to potężny czynnik wpływu, ale po pierwsze, u nas podupadło przez absolutną pogardę państwa i ekonomiczną samowolę mentalnych obcych, a po drugie, nawet to, co rzadko się pojawia, nie przebija się ani na ekrany telewizorów, ani do kin. Powiedziano już — ta przestrzeń, ta sfera należą do ludzi, dla których Ukraina jest jedynie terytorium ich bezkarnej konsumpcyjnej rozpusty. Bardziej niż dziwnymi wydają mi się ich zapewnienia, że „kocham Ukrainę, dlatego że tutaj się urodziłem i nigdzie indziej nie zamierzam się wybierać”. A dokąd i po co miałbyś się wybierać, gołąbeczku, skoro nigdzie indziej nie przyjmą cię z taką „miłością”? Jeśli chodzi o przekład „Czarnego Worona” dla „rosyjskojęzycznych” Ukraińców, to już miałem takie propozycje, ale na razie jestem w rozterce. Najbardziej boję się tego, by moja książka w przekładzie nie stała się narzędziem tej samej rusyfikacji. — Dlaczego wszystkie próby rosyjskich tłumaczy Pana poprzednich powieści nie uwieńczyły się sukcesem? Czy nie dlatego, że moskiewscy wydawcy od samego początku w dużej mierze chcieli realizować nakłady na Ukrainie, a nie w Federacji Rosyjskiej? — Myślę, że zadziałał tu moment polityczny. Przecież bardzo potężne moskiewskie wydawnictwa dwukrotnie kupowały ode mnie prawa do wydania „Klucza” oraz „Krwi nietoperza”, wypłacały honorarium w twardej walucie nie tylko mnie, ale i tłumaczowi. A potem, ponosząc straty, książek nie wydawały. Jeszcze w 1990 roku w Moskwie wychodził tom moich wyborów, powieść „Stroną deszczyk pada” przetłumaczyło na rosyjski od razu trzech tłumaczy i wszystkie trzy przekłady ujrzały światło dzienne. Dlatego obecny stosunek moskiewskich wydawców do mojej skromnej osoby związany jest nie tylko z czysto literackimi gustami. — Zarzucano Panu ksenofobię w powieści „Czarny Woron”. A deputowany z Łotwy Aleksandr Mirski obiecał wyjaśnić w Parlamencie Europejskim sprawę tych, którzy w Komitecie Szewczenkowskim głosowali za Pana powieścią. Co mówią Krasowycki, Mirski, Feldman teraz, kiedy masowo zbierane są środki na blockbuster, po licznych wystąpieniach pisarzy, wydawców, inteligencji kulturalnej w Pana obronie? — Ci ludzie mają swoje konkretne zadania i nigdy się nie uspokoją, dopóki będzie napływać komenda „fas”. Wszystko, co ukraińskie, głęboko narodowe, niepokoi ich do głębi duszy. Ale Czarny Woron jest od nich silniejszy. — Jaką rolę w swoim czasie odegrała Hanna Herman w sprawie „pojednania”? Jaki jest Pana stosunek do takiej akcji? — Byłem mile zaskoczony, kiedy Hanna Herman stanęła w mojej obronie. Spodziewałem się, że swoje autorytatywne słowo publicznie powiedzą przede wszystkim nasze instytuty akademickie — historii, literatury, językoznawstwa, ale się nie doczekałem. Dlatego jestem wdzięczny pani Hannie za pryncypialną postawę. Podejrzewam, że odsunięcie jej ze stanowiska zastępcy szefa Administracji Prezydenta związane jest z jej szczerością. Niedawno pani Hanna oświadczyła w rozmowie z Mykołą Kniażyckim w TV, że ona w tej władzy stara się bronić interesów tej połowy Ukraińców, którzy nie głosowali na prezydenta. Komuś to, wygląda na to, też nie bardzo się podoba. Okazuje się, że tacy ludzie w Administracji Prezydenta nie są potrzebni. — Dlaczegoś pojęcie ksenofobii ma teraz bardzo wąskie znaczenie — jako negatyw skierowany tylko na Żydów. Sądzę, że bracia Kapranowie rozstawili w tej kwestii akcenty znaczeniowe, przypominając Mirskim i jemu podobnym Lermontowa jako zdobywcę ludów kaukaskich i Tołstoja z jego wypadami przeciwko Tatarom. Przekonujący argument, czyż nie? — Ksenofobia na Ukrainie jest kultywowana przez władzę na szczeblu państwowym, przecież stanowisko ministra edukacji i nauki zajmuje jawny ksenofob Tabacznik. Władni ukrainożercy mówią nam w twarz, że tutaj, na naszej ziemi, można obrażać tylko Ukraińców i nikogo więcej. Jestem pewien, że taka polityka będzie kosztować władzę bardzo drogo. — Anatolij Krym w swoim artykule w „Literackiej Ukrainie” pt. „Uczta szakali nad rozszarpaną ukraińską literaturą” wspomina: przeczytawszy Pana powieść jeszcze w rękopisie, dyskutował na temat pewnego „złagodzenia” w kwestii żydowskiej. Jak Pan ocenia ten artykuł, czy nie uważa Pan, że jego autor zmienił stosunek do „ostrych kątów” powieści? — Anatolij Krym to pisarz-profesjonalista i wie, że prawa dzieła dyktuje autor. Dlatego nie nalegał, bym tam coś wygładzał. Jestem mu wdzięczny za wsparcie, które ogłosił na całą Ukrainę. Niektórzy znani Żydzi również bronili mnie w rozmowach telefonicznych, a wypowiedzieć się publicznie nie odważyli. Cóż, rozumiem ich solidarność. Dziękuję i za to, że nie przyłączyli się do międzynarodowych awanturników. — Po wszystkim znanej historii z Nagrodą Szewczenkowską, z pomysłu Jurija Andruchowycza rozpoczęła się zbiórka środków na Nagrodę Narodową. Teraz z Pana inicjatywy te pieniądze mają być „przekierowane” na ekranizację „Czarnego Worona”. Jak posuwa się sprawa ze zbiórką środków? — Jeśli chodzi o Nagrodę Narodową, to zebrano na nią już większą sumę, niż daje państwo. 17 kwietnia podczas czczenia bohaterów w Chołodnym Jaru mają mi wręczyć tę nagrodę i te pierwsze środki zostaną skierowane na stworzenie scenariusza filmu, fundację charytatywną „Republika Chołodnojarska” oraz niektóre ważne kwestie organizacyjne. Główne zaś akcje akumulacji budżetu filmu rozpoczną się nieco później, kiedy ostatecznie określimy się z reżyserem filmu. Mam nadzieję, że nie będzie chodziło tyle o środki sponsorskie, co o inwestycje, które wrócą w dalszy rozwój ukraińskiego kina. Jednocześnie jestem bardzo wdzięczny ludziom, którzy przesyłają pieniądze na film ze wszystkich zakątków Ukrainy i świata. Powiem tylko, że pierwsza wpłata nadeszła z Ałczewska, a niedawno profesor ekonomii z Nowosybirska przesłał 8000 tysięcy rubli. Gotowa do tej akcji jest też nasza diaspora. — Powiedziano, że film ma być wysokobudżetowy. Co to za cyfra? — Na początek potrzeba co najmniej 20 milionów hrywien, ale cały budżet w dużej mierze będzie zależał jeszcze od tego, kto będzie reżyserem. Jeśli zostanie nim zagraniczny twórca, to będą to inne skale. Obecnie prowadzone są rozmowy na ten temat. — Kto udziela pomocy w organizacji zbiórki środków (Mykoła Kulczynski, Liga Ukraińskich Mecenasów)? — Tak, Komitet Organizacyjny pracuje, ale do projektu dołącza się wiele osób prywatnych i organizacji. W szczególności bardzo skuteczną wydaje mi się pomoc organizacji społecznej „Inicjatywa Chołodnojarska”. Główne akcje finansowania tego projektu rozpoczną się wtedy, gdy zostanie sformowana grupa twórcza zaangażowana w stworzenie obrazu. Przecież ludzie aktywniej dają pieniądze na znane nazwiska. — Czy zatrzymał Pan już swój wzrok na reżyserze przyszłego blockbustera? To Jerzy Hoffman czy jednak ukraiński reżyser? Dlaczego by, dla przykładu, nie Ołeh Bijma? Przypomnijmy, jak subtelnie oddał czas, koloryt narodowy w serialu „Zbrodnia z wieloma niewiadomymi” według I. Franki, albo jakim czarem silnych uczuć oczarowuje w swojej „Wyspie miłości”. — Szanuję Ołeha Bijmę, ale jeden nasz projekt według powieści „Klucz” już zerwał się. Jeśli chodzi o ostateczny wybór, to nie będę wybiegał naprzód. Jesteśmy gotowi polegać na ukraińskim reżyserze, ale na razie nikt z krajowych twórców nie udowodnił, że jest gotowy podjąć się takiej pracy. Choćby na poziomie twórczego żaru, nie mówię już o trzeźwych ambicjach zawodowych. — Jaka jest Pana, jako zastępcy przewodniczącego NSPU ds. twórczych, opinia o stworzeniu AUP obecnie, z perspektywy czasu? Czy nie uważa Pan teraz, że ten akt jedynie sprzyjał rozłamowi? Czy nie była to wiosenna wegetacja zamiast pryncypialnej reorganizacji starego Związku? — AUP nigdy nie wchodziło w konfrontację z NSPU. Jest wielu pisarzy, którzy należą do obu tych organizacji, ale nigdy nie inicjowali żadnych rozłamów. To twórczy ludzie i nie mają czasu zajmować się intrygami. — Co czeka Związek w przyszłości? Czyżby kłódka na jego drzwiach, którą straszył Ukrainę Jaworiwski, nie była umowna, a całkiem realna? — Kłódka na drzwiach Związku tymczasowo przyciągała uwagę opinii publicznej do naszych problemów z władzą. Tak, to nie najlepsza metoda protestu, ale co zrobić — nas i teraz nęka milicja, setny raz sprawdzają papiery księgowe itp. Dlaczego? Bo nowy gospodarz Krymu spojrzał nienasyconym okiem na nasze Domy Pracy Twórczej w Jałcie i Koktebelu i powiedział, że wygoni stąd banderowców i odda mienie „krymskim pisatielom”. Widocznie za takiego „pisatiela” uważa przede wszystkim siebie. Tak więc Związek w przyszłości czeka to, co i całą Ukrainę — ciągła walka o miejsce pod słońcem. Szkoda tylko, że do tych wrogów czasem przyłączają się i swoi wrogowie. Rozmawiała Maria KUCZERENKO. P. S. Gdy numer gazety był już składany, wydarzyło się długo oczekiwane wydarzenie: Wasyl Szklar otrzymał alternatywną Nagrodę Narodową — 255 tysięcy hrywien. Uroczyste wręczenie nagrody z dumnym sformułowaniem „Za przywrócenie ukraińskiemu narodowi pamięci historycznej” odbyło się w Chołodnym Jarze przy pomniku na miejscu bitwy atamana Wasyla Czuczupaka, w obecności tysięcy ludzi. Z całej Ukrainy, i nie tylko Ukrainy, napływały środki na Nagrodę Narodową dla pisarza, który odmówił przyjęcia Nagrody im. Szewczenki w czasach antyukraińskiej działalności Dmytra Tabacznyka. Jak już wspomniano, środki z inicjatywy W. Szklara zostaną przeznaczone na stworzenie blockbustera na podstawie powieści „Czarny Woron”, który być może stanie się początkiem serii filmów o historii ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

SOBÓR BEZ RUSZTOWAŃ

W dniach wielkanocnych do Kijowa zawita patriarcha Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej Cyryl. Jego korowód przejedzie zapewne ulicą Iwana Mazepy, która prowadzi do Ławry Pieczerskiej. Tą samą ulicą, którą jeszcze niedawno bezczelnie i cynicznie „doradził” Kijowskiej Radzie Miejskiej przemianować. Czym zresztą zajmowała się „młoda drużyna” w przerwach między transakcjami nielegalnej sprzedaży ziemi i mienia komunalnego kijowskiej wspólnoty na dziesiątki miliardów hrywien. Swoją drogą, przełożony klasztoru, Paweł, jest deputowanym Rady Kijowskiej z ramienia partii władzy... A tymczasem w centralnym soborze świętej siedziby — Uspieńskim — zdejmują rusztowania; miejscowa bracia (Patriarchatu Moskiewskiego) przygotowuje się do przyjęcia. W tych murach, których ocalała część pamięta jeszcze szczodrość i państwową mądrość ukraińskiego hetmana Mazepy. Tego samego Mazepy, którego przez stulecia przeklinało z wszystkich ambon imperium moskiewskie popostwo. Mykoła CYMBALIUK Perła chrześcijańskiej sztuki sakralnej czasów Rusi Kijowskiej, wzniesiona w latach 1073—1078, wielokrotnie podnosiła się z popiołów i ruin: w 1230 r. cerkiew „rozpadła się na czworo” w wyniku trzęsienia ziemi; w 1240 r. zniszczył ją najazd tatarsko-mongolski; w 1470 r. odbudowywał ją książę Semen Olelkowicz; w 1516 r. odnawiał książę Konstanty Ostrogski; na przełomie XVII i XVIII w. znacząco rozbudował i ozdobił hetman Iwan Mazepa; w latach 1722—1729, po niszczycielskim pożarze, przebudowana do obecnych rozmiarów z zachowaniem barokowego wystroju z zewnątrz; w latach 1999—2000 odbudowana już w niepodległej Ukrainie po tym, jak w 1941 r. bolszewicy zaminowali ją i wysadzili w powietrze. Samo wnętrze soboru, od czasów tragicznej klęski Mazepy pod Połtawą, doznawało zmian i uzupełnień — obcych. Ale wypalić pamięć narodu, zniekształcić, narzucić mu swoje artystyczne postrzeganie świata Petersburgowi do końca się nie udało. Wygląd zewnętrzny soboru w połączeniu z wewnętrznym wystrojem stworzyły spójny zespół, w którym wyraźnie wyróżniają się cechy stylu czasów mazepińskich — baroku kozackiego. Ten styl, na ile to było możliwe, starali się zachować obecni konserwatorzy, artyści-monumentaliści. Wbrew głuchemu oporowi ze strony obecnego namiestnika klasztoru — Pawła. Swoją drogą, jego stanowisko nie jest tyle jego własnym, co Synodu Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, które nie zmieniło się od XVII wieku. On od samego początku nie zgadzał się z artystyczną koncepcją ukraińskiego baroku. W swoim czasie styl barokowy opanował całą Europę. Zapoczątkowany przez Michała Anioła, rozwijał się i doskonalił dzięki wielu wybitnym artystom, architektom, muzykom, literatom. Każdy z nich dodawał coś od siebie, łącząc go z narodowymi tradycjami i filozofią życia narodu. Nie bez powodu ten okres nazywa się złotym wiekiem sztuki. Ukraińscy twórcy przyswoili język i ducha tego stylu, gdyż okazał się on najczulszym kamertonem ukraińskiej duszy. Dzieła ich rąk — obrazy i ikony, cerkwie i sobory, utwory muzyczne i wiersze oddychają poetyckością, świątecznością, czuć w nich subtelny smak jasnych barw, wyłapuje się odcień lekkiej zadumy z ledwo wyczuwalnym posmakiem smutku. A przy tym — rozczulenie i sentymentalność, lekko głęboki filozoficzny podtekst. Ponadto trzeba powiedzieć, że w ukraińskiej tradycji zawsze obecna była dekoracyjność jako dominująca cecha narodowego widzenia artystycznego. Najszerzej urzeczywistniło się to w budownictwie cerkiewnym. Oczywiście, było to sprzeczne (jak i do dziś) z moskiewskim światopoglądem z jego nietolerancją, czołobitnością wobec cara, wojowniczością, ascetyzmem, męczeństwem. Dlatego nie dziwi, że po kolejnej „rekonstrukcji” w latach 1774—1774 tynk z bezcennymi malowidłami ściennymi został niemal w całości skuty, a ikony i sceny z życia cerkwi przemalowane na nowo. Dzięki Bogu, że przed zniszczeniem sprowadzony z Petersburga akademik F. Sołncew został nakłoniony do utrwalenia starodawnych malowideł. Starannie przerysował wszystko na czterech planszach: rozmieszczenie, szczegółowe wymiary, nawet plamy kolorystyczne. Specjalistom z Instytutu „Ukrzachidprojektrestawracija” te niewielkie rysunki posłużyły za podstawę do odtworzenia wnętrza soboru. Tak więc jego teologiczna konstrukcja, jak uważają znawcy, została przez historyków sztuki odtworzona wiernie. Ale dla kijowskich i lwowskich artystów-monumentalistów rysunki Sołncewa były niewystarczające. Z pomocą przyszły cudem ocalałe malowidła zewnętrzne Cerkwi Troickiej nadbramnej, wykonane w tym samym stylu ukraińskiego baroku. Opracowując kompozycje tematyczne, rozszyfrowując wątki ewangeliczne, orientowali się na nie, jednocześnie przekopując góry starodawnych foliałów, zdobionych grafiką książkową. A dalej była kwestia kunsztu, profesjonalizmu. Opracowanie projektu rozpoczęło się w 2001 roku i dopiero po sześciu latach przystąpiono do ostatecznej realizacji zamierzeń. W tym czasie zdążono już wykonać pierwszy, Przemienienia Pańskiego ikonostas — 21 ikon. Wykonano go zgodnie ze wszystkimi zasadami, z użyciem drewna lipowego, wirtuozerskiego snycerstwa, pozłacania detali. Wykonawcą była firma „Akant”, specjalizująca się w podobnych pracach i posiadająca wystarczające doświadczenie. Ikony zostały napisane przez kijowian — zasłużoną artystkę Ukrainy Ołenę Wołodymyrową oraz ludowego artystę Wołodymyra Priadkę. Do pracy nad resztą świętych oblicz angażowano nie tylko specjalistów z Kijowa, ale także z Nowojaworowska (obwód lwowski), Połtawy i innych. Trzeba zaznaczyć, że łącznie w Soborze Uspieńskim znajduje się sześć ikonostasów, do których napisano prawie 200 ikon. Wewnątrz malowidła wykonuje kilka brygad artystów. Kopułę malowali synowie utalentowanych artystów — Andrij Honczar, Maksym Storożenko i Ołeksij Hryhorow. Północne skrzyżowanie naw — Ołena Wołodymyrowa i Wołodymyr Priadko. Południowe — rodzinna dynastia Dmytrenków: małżeństwo Lubomyr i Tetiana oraz ich dwaj synowie. Zachodnie — Andrij Honczar. Łuki z medalionami malował Wołodymyr Czernenko. Kaplicę św. Andrzeja maluje klasztorna artel Troicka (czyli podległa bezpośrednio władyce Pawłowi), która wcześniej pracowała w Cerkwi Poczęcia św. Anny. Ogrom pracy jeszcze przed nami. Artyści dopiero zaczęli malować chóry. Niepoczate pole w części wschodniej, po drugiej stronie ikonostasu, gdzie w apsydach znajdują się żertwiennik i diakonikon. Ta część zachowała się najlepiej. Na ścianach do dziś można zobaczyć prace XVIII w. Wasyla Wereszczagina, wykonane w właściwym mu stylu bizantyjskim, a dokładniej moskiewsko-kazańskim. Niestety, nie wszystko, co odtwarzane w Soborze Uspieńskim, jest jednoznacznie odbierane przez specjalistów. Ich zdaniem, na przykład, harmonia odtworzonego wystroju wnętrza soboru zostanie znacząco naruszona przez wykończenie dolnej kondygnacji filarów. Na żądanie tegoż przełożonego Pawła — który, oczywiście, nie jest głębokim znawcą architektury sakralnej i ikonografii — dolna część filarów nie będzie malowana, lecz wykończona kamieniem — marmurem. Jest to bez wątpienia odejście od pierwowzoru. Przybycie do Ławry Pieczerskiej ikonografów z Konstantynopola. Rycina z 1661 r. od wyglądu wewnętrznego, jaki sobór miał w XVII—XVIII w. Na filarach znajdowały się portrety pierwszych hierarchów: apostołów, proroków i ich następców. To właśnie oni byli filarami cerkwi w sensie filozoficznym, stanowili podstawę chrześcijańskiego światopoglądu religijnego. Zgodnie z tymi kanonami opracowano projekt. Jednak arcybiskupowi Pawłowi zamarzyło się co innego. I zmusił do rezygnacji z tego elementu. Przełożony zapewnia, że zamiast tego na niepomalowanym dolnym poziomie, zabudowanym kamieniem, znajdą się ikony w kiotach. Teolodzy (nie z Patriarchatu Moskiewskiego) i tak uważają, że będzie to wyglądało na zawieszenie w próżni, baza jest oderwana, podstawa nie istnieje. Ale poza tym, że taka woluntarystyczna, pozbawiona szczerej troski o odtworzenie perły cerkiewnej decyzja szkodzi ideologii teologicznej i narusza poprawność interpretacji symboli, jest ona przejrzyście pragmatyczna. Prawdopodobnie ustawianie stołów do handlu (a przewiduje się ich tu nie jeden czy dwa) artykułami cerkiewnymi, zasłaniając świętych — nie jest zbyt wygodne. Chociaż to nie czasy biblijne, kiedy Jezus wyganiał ich ze świątyni, jednak dla przyzwoitości lepiej, żeby święci nie znajdowali się za ich plecami. Przestrzeń przed ołtarzem będzie hojnie skąpana w świetle — w ścianach znajduje się wiele wbudowanych punktów świetlnych. Z centralnej kopuły zwisa wielkie wieloświecowe panikadiło. Takie same, ale nieco mniejsze, znajdują się po prawej i lewej stronie od głównego. Wcześniej w soborze ich nie było. Nisko opuszczone, będą nieco zasłaniać oblicza świętych. Przed zniszczeniem w starym soborze stał sarkofag jednego z najwybitniejszych ukraińskich mężów stanu, oświeciciela, konsekwentnego obrońcy chrześcijaństwa i dobroczyńcy Konstantego Ostrogskiego. Na nagrobku wyryto epitafium: „Konstanty Iwanowicz Ostrogski, wojewoda trocki, hetman Wielkiego Księstwa Litewskiego, po wielu zwycięstwach pokonany przez śmierć, tutaj pochowany w 1533 roku od Narodzenia Chrystusa, miał 70 lat od urodzenia. Zwycięstw przez niego odniesionych 63. Zdobywszy nad Moskwą i Tatarami sześćdziesiąt trzy zwycięstwa, krwią zabarwione — Roś, Dniepr, Olszanka, przybrał i założył wiele zamków, wiele klasztorów, wiele świętych cerkwi, które w księstwie ostrogskim i w stołecznym mieście W. K. Wilnie wymurował”. Do tej pory nie wiadomo, czy sarkofag powróci w pierwotnym wyglądzie (za czasów Katarzyny epitafium przepisano) do swojej wiecznej siedziby pod kopułę Zaśnięcia Bogurodzicy. Byłoby to historycznie, moralnie i po chrześcijańsku sprawiedliwe. Tak samo, jak sprawiedliwie byłoby czcić pamięć działaczy — orędowników i męczenników ukraińskiego odrodzenia narodowego. Nie tylko nam, potomnym, ale i obcym. Nie zapominając o wielce cierpliwym i utalentowanym twórcy niepowtarzalnego piękna, materialnego i duchowego bogactwa nie tylko soboru Zaśnięcia, ale i niepodległego państwa — Ukrainy. Wołodymyr Mychajłowycz Priadka, członek rzeczywisty Akademii Sztuk, artysta ludowy Ukrainy, artysta-monumentalista podczas malowania chórów w soborze Zaśnięcia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

DUCHOWA WNUCZKA SZEWCZENKI SPOCZĘŁA W KANIOWIE

Jewhen BUKET Zdjęcie autora O Virze Rich i jej działalności „Słowo Proświty” pisało niemało. Jest ona światowej sławy tłumaczką literatury ukraińskiej na język angielski, sekretarzem Anglo-Ukraińskiego Towarzystwa w Londynie. Przez całe życie, począwszy od 1961 roku, V. Rich tłumaczyła utwory T. Szewczenki („Kobziarz” przetłumaczony w całości), I. Franki, Łesi Ukrainki, M. Zerowa, P. Fyłypowycza, P. Tyczyny, W. Stusa, W. Symonenki, L. Kostenko oraz innych wybitnych ukraińskich pisarzy. Autorka setek artykułów o literaturze ukraińskiej w czasopismach anglojęzycznych. W 1997 roku Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy nagrodził Virę Rich najwyższą nagrodą translatorską — nagrodą imienia Iwana Franki. Nagrodę wręczono za znaczący wkład w popularyzację literatury i kultury ukraińskiej w świecie anglojęzycznym. Jesienią 2005 roku V. Rich uhonorowano zaszczytnym tytułem członka Towarzystwa Naukowego imienia Tarasa Szewczenki. W 2006 roku została odznaczona Orderem Księżnej Olgi. Do samej śmierci 20 grudnia 2009 roku Vira Rich pracowała nad przekładami. Zawarła w testamencie życzenie, aby jej prochy znalazły spoczynek na Ukrainie obok Góry Mnisią, gdzie spoczywa Taras Szewczenko, któremu oddała całe życie. O pragnieniu tłumaczki, by zostać pochowaną w Kaniowie, wiedzieli również jej bliscy brytyjscy i ukraińscy koledzy. Ostatnią wolę wybitnej tłumaczki zgodził się wypełnić krytyk literacki, zastępca redaktora naczelnego czasopisma „Wseswit”, pracownik Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy Dmytro Drozdowski. „Uważam za wielki cud, że wolę Viry Rich udało się wypełnić, pomimo wszystkich „technicznych” trudności — opowiada. — Jestem wdzięczny Lubow Hołocie za jej niezwykle ważne wsparcie. Jestem wdzięczny Ihorowi Lichowemu, którego pomoc okazała się nadzwyczaj użyteczna. Bez niego to „przeniesienie prochów” stałoby się niemożliwe. Jestem wdzięczny także Mykole Żułynskiemu oraz Instytutowi Literatury im. T. Szewczenki, bez wsparcia których wiele rzeczy nie udałoby się zrealizować. Jestem wdzięczny rówieńskiej „Proświcie”. W takich chwilach Ukraina musi się jednoczyć. I, co dziwne, (na szczęście!) dzięki Virze Rich takie zjednoczenie nastąpiło. Choćby na jeden dzień. Vira Rich znalazła spoczynek obok Szewczenki. Przed swoimi 75. urodzinami, przed Wielkanocą, mogła spotkać się z Tarasem w tym wymiarze, w którym nie mówi się językiem… Vira Rich stała się jednoczącym duchem dla Ukrainy, która nie może odnaleźć siebie w czasie”. 15 kwietnia w Kaniowie, na „kozackim” cmentarzu zebrali się przyjaciele i koledzy Viry Rich z trzech krajów. To goście z Wielkiej Brytanii Alan Flowers — doktor fizyki, deputowany młodzieżowego Parlamentu Europejskiego, Hilary Shires — redaktorka czasopisma „Manifold” („Różnorodności”), odziedziczonego po V. Rich, oraz kuzynka tłumaczki Jane Taylor. Białoruś, której Vira Rich również poświęcała wiele uwagi, reprezentował kulturoznawca i pisarz Jazep Januszkiewicz. Wśród gości i mieszkańców Kaniowa byli również nadzwyczajny i pełnomocny ambasador Ukrainy, eks-minister kultury i turystyki Ukrainy Ihor Lichowy, dyrektor Szewczenkowskiego… Vira Rich (1936—2009) rezerwatu Wasyl Kołomijec, badaczka twórczości przekładowej V. Rich Hanna Kosiw, przewodnicząca Rówieńskiej „Proświty”, która pomagała wykonać pomnik z wmurowaną w niego urną z prochami, Switłana Nikolina. Uroczystość żałobną prowadził Dmytro Drozdowśkyj. Wygłoszono wiele ciepłych słów o zmarłej. Brzmiały wiersze i przekłady Very Rich. Chyba każdego poruszyły wersy „Testamentu” Szewczenki w języku angielskim, które odczytała Hilary Shires: „Then in that great family A family new and free, Do not forget, with good intent Speak quietly of me”. Oto co mówili ci, którzy znali Verę Rich. Ihor Lichowyj: „Poznałem Verę Rich jeszcze latem 1993 roku na odsłonięciu pomnika Tarasa Szewczenki we Lwowie — mieście, które niezwykle kochała, miała tam wielu przyjaciół. Od kaniowian było nas troje, bo i panią Verę też już uważam za kaniowiankę, gdyż dzisiaj, tak jak zapowiedziała, połączyła się tutaj z ukraińską ziemią. Był jeszcze Ołeksandr Czupryna, który wykonywał swoje pieśni i dumy przy pomniku, przekazywał swoją miłość do Szewczenki i pozdrowienia od Kaniowa, ja reprezentowałem Muzeum Narodowe, a Vera Rich czytała swoje poezje. Była już wtedy znaną na Ukrainie tłumaczką z języków słowiańskich. Tłumaczyła nie tylko Tarasa Szewczenkę, ale i innych klasyków: Łesię Ukrainkę, Iwana Frankę, współczesnych poetów, poetów złotego odrodzenia początku XX wieku. Wiele zrobiła dla białoruskiej poezji. Ostatni raz widziałem się z nią zaledwie dwa lata temu w Mińsku. Vera Rich przyjechała na jubileusz wybitnego białoruskiego dramaturga, była w wyszywanej koszuli z Orderem Księżnej Olgi. Ta kobieta dawała nam przykład, jak trzeba kochać swoją ojczyznę, jak trzeba kochać swoich geniuszy. Vera Rich była i pozostaje naszą koleżanką. Przyjęła słowiańskie imię, chodziła do cerkwi greckokatolickiej i robiła wszystko, aby anglojęzyczny świat wiedział o literaturach słowiańskich. Kiedy dowiedziałem się, że zapowiedziała znaleźć swój ostatni spoczynek tutaj, w ukraińskiej ziemi, niedaleko mogiły Szewczenki, jeszcze raz poczułem wielkość geniuszu Szewczenki. Na ile potrafi on jednoczyć ludzi”. Alan Flowers: „Po raz pierwszy spotkałem Verę Rich w 1992 roku. Była już wtedy bardzo znana w Wielkiej Brytanii jako dziennikarka. Znałem ją dzięki publikacjom w światowej sławy czasopiśmie „Nature”. Przez 20 lat donosiła „mglistemu Albionowi” o sukcesach w radzieckiej nauce. Ale pisała nie tylko o nauce, lecz także o naukowcach. Vera Rich była orędowniczką praw człowieka i wolności. Dlatego opowiadała światu również o wielu problemach, z którymi żyli radzieccy naukowcy. Była pierwszą, która powiadomiła zachodni świat o tragedii w Czarnobylu. Vera Rich pracowała na cienkiej granicy dwóch kultur — ukraińskiej i białoruskiej, nawiązywała ich więzi z kulturą brytyjską. Szukając wsparcia zachodnich naukowców, Vera Rich zwróciła się do mnie słowami Szewczenki i one zmieniły mój światopogląd. Jest wielką nauczycielką, która pomogła mi, i właśnie dlatego jestem tu dzisiaj. Tego dnia pragnienie Very Rich spełniło się — znalazła swój spoczynek na kaniowskiej ziemi”. Jazep Januszkiewicz: „Legendy rodzą się jeszcze za życia. Vera Rich kiedyś opowiedziała mi, dlaczego nie wyszła za mąż — bo była zakochana w Białorusinie po wojnie, który z jakiegoś powodu uwierzył po śmierci Stalina, że wszystko będzie dobrze, i wrócił do Związku Radzieckiego, do mojego rodzinnego Rakowa. Jeszcze pamiętam, jaki to był niezwykły człowiek — znał kilka języków, wykładał historię. A to było niebezpieczne, przecież wtedy na Białorusi mieliśmy to samo, co mamy dzisiaj. Vera Rich była bardzo dumna z tego, że przywiozła z Kijowa Order Księżnej Olgi. I chociaż ze słów ukraińskich kolegów można wyciągnąć wniosek, że Verę Rich niedostatecznie szanowano na Ukrainie, mnie, jako Białorusinowi, gorzko, że Białoruś nawet tego nie mogła jej dać. Pracowała 24 godziny na dobę. Bywało, podczas naszych spotkań, ja o północy szedłem spać — ona jeszcze pracowała, budziłem się rano — ona już pracowała nad swoimi przekładami. To, jak dysponowała swoim życiem — dla nas za przykład. Wy później dopiero pojmiecie, kogo przyjmujecie do swojej ziemi. Dzisiaj nam wszystkim trudno sobie wyobrazić, ile tysięcy, milionów ludzi na całej Ziemi czyta Szewczenkę po angielsku. I to wszystko dzięki niej”. Oksana Prychodko, docent Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego, członkini rówieńskiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: „Moje poznanie z Verą Rich odbyło się w lipcu 2009 roku, w Londynie, podczas jednej z podróży na konferencję. Wtedy zrozumiałam, że nieustanny ruch i twórcza praca były jej żywiołem. Pełna życiowych sił i energii, chociaż już niemłoda kobieta, koniecznie chciała, żebym zobaczyła w Londynie jak najwięcej. Podczas naszych pieszych wycieczek po mieście niestrudzona pani Vera w dosłownym sensie Jazep Januszkiewicz, Alan Flowers, Jane Taylor zmuszała biec za sobą tak, że ledwo nadążałam. A ile ciekawych rozmów o Szewczence! Zapalczywych sporów o Szekspira! Wieść o śmierci V. Rich kilka miesięcy później oszołomiła. Nie wierzyło się, że Very nie ma. Byłam współuczestniczką wykonania pomnika wybitnej tłumaczki literatury ukraińskiej. Ludzie, którzy pracowali nad wystrojem pomnika, byli skrajnie poruszeni wysoką misją, która została na nich nałożona. Symboliczne, że monument zrobiono w formie książki, z której uśmiecha się twarz młodej Very w wyszywance i etnicznych ukraińskich koralach. Po obu stronach portretu urywek z „Meni odnakowo…” Szewczenki w oryginale i angielskim przekładzie V. Rich. Chcę szczerze podziękować tym, którzy bezpośrednio byli współuczestnikami wystroju monumentu: Wołodymyrowi i Serhijowi Poliszczukom, Tetianie Radanewycz, a szczególnie artystce Oksanie Nowak, której praca artystyczna uwieczniła na kamieniu twarz żywej, uśmiechniętej, bliskiej nam Very Rich”. Dmytro Drozdowśkyj: „Vera Rich — to mały gigant. „Mały” w wymiarze fizycznym. Gigant — w wymiarze duchowym. Ta osoba, tłumacząc literaturę ukraińską w zakresie od Szewczenki do Stusa, stworzyła oryginalną „angielską Ukrainę”, w końcu, europejską Ukrainę. Niestety, te kolosalne wysiłki, jak dla mnie, do tej pory nie zostały należycie ocenione. Vera Rich zdobyła dwa wyróżnienia od Ukrainy — nagrodę imienia I. Franki oraz Order Księżnej Olgi. Jednak te nagrody przyszły zbyt późno. A w końcu, „artyście nie potrzeba nagród”. Tylko oto w czym pytanie: czy był „naród” u tego mistrza? I tutaj pojawia się najbardziej przykra odpowiedź: Vera Rich była zablokowana przez całe życie. Bo zablokowana była sama Ukraina, i, co najtragiczniejsze, nawet za Niepodległości… V. Rich nie miała możliwości dotrzeć z ukraińskim słowem w bardzo dokładnym, adekwatnym angielskim przekładzie do światowego czytelnika. Ze strony Ukrainy nie miała żadnego wsparcia. Ale nie można powiedzieć, żeby Vera Rich chociaż kiedykolwiek czuła się przygnębiona, zrozpaczona. Pracowała wbrew czasowi, wbrew historii. Żyła swoją Ukrainą, w której był T. Szewczenko. „Vira Rich przez dwadzieścia lat pracowała nad przekładem »Testamentu« Szewczenki, dopóki nie dobrała w języku angielskim niezbędnych słów, które dokładnie oddały ducha utworu”. Dzięki tej opowieści Dmytra Drozdowskiego zrozumiałem, że Vira Rich była doprawdy wyjątkową osobą. Elizabeth Joan Rich tak pokochała Ukrainę, że przyjęła nasze imię — Vira i przez całe życie żyła z Ukrainą w sercu. Wcześniej chyba tylko Rosjanka Marija Wilinśka (Marko Wowczok) demonstrowała w czymś podobną postawę. Ihor Lichowy i Dmytro Drozdowski przy grobie tłumaczki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Stepanowa wiosna

Serhij Słobożanski Początek kwietnia Odeszczyzna uczciła nie tylko tradycyjną „Humorinę”, ale także dwudzieste dziewiąte „Olijnykiwskie czytania”. Przerodziły się one w święto subtelnego, a nierzadko też dokuczliwego ukraińskiego humoru, którym słynął poeta-satyryk Stepan Olijnyk. Gospodarzem był córka pisarza Lesia Olijnyk, historyk sztuki, publicystka i działaczka społeczna. Jej pomocnikami zostali wszyscy członkowie wielkiej rodziny Olijnyków: literaci, artyści plastycy, dorośli i młodzi recytatorzy, śpiewacy i muzycy. Wśród nich byli pisarze Oleksa Riznykow, Mykoła Suchowecki, Serhij Dmytrijew, Andrij Jewsa, Dmytro Szupta, bandurzystka Larysa Dediuch, kompozytorka i gitarzystka Natalia Buczel, gawędziarze Witalij Krasniuk, Ihor Czepel, Oleksij Łysak oraz inni utalentowani żartownisie. Najpierw czytania odbyły się dla przyszłych filologów w murach Odeskiego Narodowego Uniwersytetu i Uniwersytetu Pedagogicznego, a potem we wsi Lewadiwka, gdzie upłynęły dziecięce lata Stepana Olijnyka. Goście święta, którzy przybyli z Kijowa, Odessy i innych miast, złożyli kwiaty pod pomnikiem poety, odwiedzili jego rodzinną, starannie odrestaurowaną chatę oraz muzeum pamięci. W klubie, gdzie zebrała się cała wieś, Lesia Olijnyk ogłosiła nazwiska tegorocznych laureatów nagrody literackiej imienia swojego ojca „W imię dobra, przeciw złu”. Zostali nimi odescy poeci Oleksa Riznykow i Dmytro Szupta oraz dziennikarz Iwan Melnyk. A dalej na święcie kipiały wesołe żarty i celne aforyzmy, humoreski i anegdoty. Ponadto wszyscy chórem śpiewali swoisty hymn „Olijnykiwskich czytań”: „Lewadiwka, łąka. Stepanowa wiosna. Niech świeci dobrym ludziom twoja jasna gwiazda!” …sijenko, Inna Filippowa, Nina Miszczanczuk, Nina Romaniuk, Wachtang Kipiani, Zinowij Antoniuk, Jurij Badzio, Switlana Kyrychenko, Leonid Pluszcz, Swiatosław Karawanski, Olha Kobiec, Jewhen i Borys Zachary, Wołodymyr Kapłun, Mojsej Fiszbein, Nina Wirczenko i Rostysław Doczenko, Ołeksandr Suhoniako, Myrosław Symczycz, Josyf Zisels, Jewhen i Hałyna Proniukowie, Myrosław i Lubа Marynowyczowie, Iryna ta Ihor Kalyncowie, Stefanija Szabatura, Mykoła Matusewycz, Olha Hejko, Myhajło, Bohdan i Olha Horyni, Lewko Łukianenko, Les Tanjuk, Wołodymyr Tychyj, Ołesś Szewczenko, Witalij Szewczenko, Wasyl i Wira Lisowi, Hałyna Siewruk, Iryna Żylenko, Ludmyła Siemykina, Natalka Osmak, Stepan Chmara, Raisa Łysza, Mykoła ta Andrij Horbalowie, Olha i Pawło Stokotelni, Hryhorij Kucenko, Andrij i Marija Kocurowie, Nadija Samuliak, Olena Proskura, Serhij Biłokiń, Marija Owdijenko, Petro Rozumnyj, Kuźma Matwiuk, Ołesś Serhijenko, Bohdan Czornomaz, Larysa i Tetiana Krusznelnyccy, Zorian i Oksana Popadiukowie, Marija Hel, Jurij Szuchewycz, Hryhorij Prychodko, Myrosława Zwaryczewska, Oleksa Riznykiw, Hałyna Mohylnycka, Hanna Myhajlenko, Olena Hołub, Jewhen ta Ołesś Obertasowie, Hałyna Woźna-Kusznir, Rita i Borys Dowhanowie, Iwan Rusyn, Anatolij Rusnaczenko, Rostysław Siemkiw, Anatolij Kyslyj, Ludmyła Hołubczyk, Wołodymyr Sirenko, Borys Dowhaluk, Leonid Finberg, Kostiantyn Sihow, Wołodymyr Marmus, cała szkoła nr 175 im. Walerija Marczenka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

NOWI LAUREACI NAGRODY IMIENIA IWANA OHIJENKI

Przekłady Very Rich zachwycają precyzją oraz artystyczno-metaforycznym kunsztem. Znalazła ona swój „złoty podział” formy i treści w przekładzie. Dzisiaj w świecie tłumaczy Szewczenki nie ma równych V. Rich. W ogóle klasyczną literaturę nowocześni tłumacze przekładają wierszem wolnym. A dla V. Rich ta technika była obca. Oprócz tego sama pani Vera posiadała zdumiewający dar poetycki. Ostatecznie tylko niewielka liczba ludzi rozumiała to, jak ogromną wagę miała działalność Very Rich. Życie Very Rich spowite było egzystencjalną samotnością. Szła wbrew tłumowi. Przypominam nasze ostatnie pożegnanie w lipcu 2009 roku w Londynie. Na lotnisku poszła w przeciwnym kierunku, wbrew nurtowi ludzi. Każdy myślał tylko o tym, żeby nie spóźnić się na samolot. I nikogo nie obchodziło to, że ktoś idzie wbrew zasadom, wbrew zwykłej logice. Lotnisko to mikromodel naszego obecnego świata: żyjemy i jest nam obojętne, jak żyją inni. Żyjemy tylko dla siebie, odłączeni od kultury i rozłączeni ze sobą. Ta mała kobieta z oczami koloru chabrów wypadała z ogólnego kontekstu. Wydawała się anachronizmem, czymś rzadkim i zdumiewającym. Tłum szedł naprzód — do wyjścia do samolotu, myśląc tylko o tym, żeby się nie spóźnić. Vera — ona była sama w sobie, daleko od zgiełkliwego hałasu. Nie myślała o minutach spóźnienia. Myślała o Czasie. Vera Rich całe życie istniała w myśli. Ta osoba pracowała, mimo choroby, mimo bólu i samotności, 24 godziny na dobę. I to nie jest metafora. Praca nad przekładami stała się prawdziwym psychologicznym ratunkiem. Kiedy myśl zatrzymywała się nad nieznanym słowem z artystycznego kosmosu Szewczenki, brała się za utwory Franki. Swoją drogą, jej pierwszy opublikowany przekład to „Prolog” do poematu „Mojżesz”. V. Rich nie znała takiego pojęcia jak zmęczenie. Tak, była samotna, a samotność dawała jej możliwość pojmowania bytu w jego autentyczności, pozostawiając wszystko, co sztuczne, poza tym. Dlatego też nie akceptowała kultury postmodernizmu, uważając ją za sztuczną. Nie lubiła snobizmu niektórych angielskich modernistów, jak V. Woolf. Ale szanowała Tolkiena. W ogóle najbardziej na świecie szanowała naukę i naukowców, wierząc, że naprawdę rozum może zmienić świat na lepsze. Ale ten rozum w żadnym wypadku nie może być pozytywistyczny. V. Rich zmarła tłumacząc. Przekłady V. Rich to nie tylko reprezentacja ukraińskiej mentalności dla anglojęzycznego czytelnika, ale także próba narodowego, ukraińskiego samopoznania. V. Rich potrzebna jest przede wszystkim Ukrainie. Kiedyś przekłady V. Rich staną się naturalnym składnikiem kursów krajoznawstwa w szkole średniej. A póki co po raz kolejny przeżywamy przykład narodowego zapomnienia. Na pomniku V. Rich wyryto wersy z Szewczenki: Lecz nie jest mi wszystko jedno, Jak Ukrainę źli ludzie Uśpią, łgarze, i w ogniu Jej, okradzioną, obudzą… Och, nie jest mi wszystko jedno. To słowa-przestrogi. Ale dzisiaj, na odsłonięciu pomnika, w Kaniowie — zdumiewająca pogoda: to wiatr, to słońce. Wszystko jak w życiu. Ale słońce jednak zwyciężyło. Wiosna przyszła na Ukrainę. Wiosna Very Rich. Komitet do spraw nagrody im. I. Ohijenki 16 kwietnia 2011 roku podjął decyzję o przyznaniu Nagrody Ohijenki za rok 2011, ustanowionej przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo Iwana Ohijenki, Żytomierskie obwodowe administrację państwową i radę, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Fundację Wspierania Rozwoju Sztuki, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki. W dziedzinie literatury: KRASUCKIEMU MARIANOWI, pisarzowi, dziennikarzowi, m. Kamieniec Podolski, za działalność pionierską, twórczą, społeczną, za wybitne osiągnięcia w literaturze ukraińskiej, za znaczący wkład w sprawę popularyzacji imion wybitnych Ukraińców. Zgłoszony przez Chmielnicką obwodową organizację NZPU, Ogólnoukraińskie Towarzystwo Iwana Ohijenki, Kamieniecko-Podolski Uniwersytet Narodowy im. Iwana Ohijenki, Kamieniecko-Podolską rejonową Centralną Bibliotekę. PASICZNIKOWI MYCHAJLE, ukraińskiemu poecie, autorowi ponad 20 książek, przewodniczącemu Żytomierskiej organizacji NZPU, wieś Hryszkiwci w obwodzie żytomierskim, za książki „Nie rozminąć się ze sobą”, „Wodospadowy przełom”, „Pszczele pastwiska”. Zgłoszony przez Brusiłowską rejonową organizację Ogólnoukraińskiego towarzystwa im. Iwana Ohijenki, Żytomierski Uniwersytet Państwowy im. Iwana Franki. W dziedzinie edukacji: MITCZENCE WITALIJOWI, artyście-grafikowi, m. Kijów, — za wkład w rozwój sztuki graficznej, książkę „Estetyka ukraińskiego pisma ręcznego”. Zgłoszony przez Narodową Akademię Sztuk Pięknych i Architektury. W dziedzinie nauki: POLISZCZUKOWI WOŁODYMYROWI, pisarzowi, naukowcowi, doktorowi nauk filologicznych, profesorowi, m. Czerkasy, — za działalność literacką i naukową, w szczególności badania: „W. Domanicki. Z dziedzictwa naukowo-twórczego”, „Czystym sercem. Pamięci Wasyla Domanickiego”. Zgłoszony przez Czerkaską obwodową organizację NZPU. W dziedzinie sztuki: MALINOWSKIEMU RAFAŁOWI, choreografowi, głównemu baletmistrzowi zespołu folklorystycznego obrzędu narodowego „Rodosław”, wykładowcy i przewodniczącemu komisji przedmiotowej dyscyplin choreograficznych Żytomierskiej Szkoły Kultury i Sztuki im. Iwana Ohijenki, artyście ludowemu Ukrainy, m. Żytomierz, — za wieloletnią pracę na rzecz popularyzacji ukraińskiej sztuki choreograficznej Polesia. Zgłoszony przez Żytomierski obwodowy oddział Narodowego Związku Choreograficznego Ukrainy, Narodowy ogólnoukraiński związek muzyczny, zespół folklorystyczny obrzędu narodowego „Rodosław”. W dziedzinie działalności społecznej, politycznej i duchowej: HAWRYLUKOWI JAROSŁAWOWI, aktorowi teatru i kina, artyście ludowemu Ukrainy, m. Kijów, — za książkę „Kruty. Styczeń 1918 roku: dokumenty, materiały, badania, scenariusz filmowy”. Zgłoszony przez organizację społeczną „Historyczno-kulturologiczne towarzystwo „Bohaterowie Krut”. Przewodniczący Komitetu Pawło MOWCZAN Zastępca przewodniczącego Komitetu Wiktor BALURKO Sekretarz odpowiedzialny Mykoła POKROPYWNYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

MARCZENKO NINA MYCHAJLIWNA 7.02.1929 — 15.04.2011

nie w wymagającą wiarę, którą syn pozostawił jako testament. Nina Mychajliwna uporządkowała i wydała wzruszające i prawdziwe książki „Listy do matki z niewoli”, „Twórczość i życie”, „Wierzyć – i tylko tyle!”. Często występowała z głębokimi i pouczającymi opowieściami o synu. Wokół niej gromadziła się młodzież, która uczyła się głęboko rozumieć obywatelskie cnoty, oparte na czynnej miłości. Dla Niny Mychajliwny nie było to tylko uczczenie pamięci syna – było to kontynuowanie jego dzieła wychowywania uczciwych i odważnych obywateli, których słowo jest pełne miłości do Ukrainy i wiary w Boga. W praktyce była to nauka aktywności obywatelskiej i odpowiedzialności za los ojczystego kraju. Za książki o synu Nina Mychajliwna została wyróżniona nagrodą imienia Oleny Teligi, a także odznaczona Orderem „Za męstwo” I stopnia. Należała do tych aktywnych, autorytatywnych obywateli, którzy dają przykład służby i pozostają żywi w pamięci pokoleń. Pożegnanie zmarłej odbyło się 17 kwietnia, w Niedzielę Palmową, w cerkwi Zwiastowania Najświętszej Bogurodzicy, przy Patriarszym Soborze UAPC. Ninę Marczenko pochowano w Hatnem. Pochylamy się w modlitwie o spokój jej dobrej duszy: Jewhen i Walerija Swerstiukowie, Osyp i Nadija Zinkewyczowie, Wiktor i Kateryna Juszczenkowie, Walentyna Popelucz (Stus), Walentyna Czornowił, Mykoła Plachotniuk, Atena Paszko, Alla Marczenko, Semen Hluzman, Raisa Rudenko, Petro Wins, Andrij Hryhorenko, Raisa Moroz, rodzina Antonenki-Dawydowycza, Natalia Kuczer, Wasyl Ow

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

twórczej istoty języka, wyraził ją w życiodajnym słowie, w słowach prawdy i istoty… Nienawiść, niezgoda, rozgoryczenie, okrucieństwo, bluźnierstwo, podłość, złodziejstwo, podstępność, chciwość, kłamstwo — oto to, i jemu podobne, czego nie chcemy brać i nie weźmiemy w niełatwą drogę własnego budowania państwa. I nie wódź nas na pokuszenie, ale nas zbaw ode złego. Broń nas, Boże, od fałszywych przyjaciół, a od wrogów jakoś się ustrzeżemy. I oświeć rozum, przebaczając uchybienia tym, którzy nie bez złego zeszli na drogę duchowych cudzołożników i politycznych chorągiewek, którzy przedwczoraj do zapamiętania kłaniali się Tobie, wczoraj na wszystkie sposoby ganili Ciebie, a dziś, wznosząc w górę zdradzieckie oczy i składając dłonie, udają pobożnych. Faryzeizmu nie ukryjesz. Modlę się do Ciebie, Ojcze nasz, ustrzeż każdego z nas od moralnego i fizycznego rozkładu, od utraty swoich narodowych korzeni i zapomnienia Ojca Narodu — Tarasa Szewczenki, któremu z jakiegoś powodu wyznaczono zaledwie czwarte miejsce w projekcie „Wielcy Ukraińcy”. Tylko Ty, Święty Boże, Święty Mocny, Święty Nieśmiertelny, możesz zmiłować się nad nami, obdarzając mądrością i siłą ducha naszą władzę: i Prezydenta, który by ustrzegł nasze młode państwo w całości i nienaruszone na ciernistej drodze niepodległości; i parlament, aby tworzył z Twoją pomocą sprawiedliwe prawa; i nasz rząd, aby dniem i nocą troszczył się o swój naród i nas, dzieci. I zapomni się haniebna Dawna godzina, I ożyje dobra sława, Sława Ukrainy, I świat jasny, nie wieczorny Cicho zajaśnieje… Modlę się do Ciebie, spraw, by tak było. Bo Twoje jest królestwo, i potęga, i chwała, Ojca, i Syna, i Świętego Ducha, teraz i zawsze, i na wieki wieków. Amen.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

MODLITWA ZA UKRAINĘ DROGA PRAWDY

Maryna ABAZA, obwód odeski Ojcze nasz, któryś jest w niebie! Niedosiężny dla nas, Ty ze swoich wysokości widzisz i słyszysz wszystkich razem i każdego z osobna. Ty szczodrze obdarowujesz łaską tego, kto uczciwie i porządnie żyje na tej ziemi; kto swój dobrobyt buduje własnymi rękami, nie poniżając i nie gnębiąc podobnych sobie; kto dla pokoju i zgody pod Twoim niebem nie żałuje ani sił, ani życia swego; kto buduje sobory na ziemi i w duszy, a soborowość — w Państwie. I biada temu, kto, przekroczywszy mądre przykazania Twoje, czyni źle, mając nadzieję, że pozostanie niezauważony i nieosądzony. Nikomu nie dano ukryć się przed Twoim wszechwidzącym okiem. Prędzej czy później Ty każdemu oddasz według zasług. Nie ma granic Twojej dobroci, jak nie ma granic i gniewowi Twojemu. I to jest najwyższa na świecie sprawiedliwość. Dlatego modlę się do Ciebie, Panie, spraw, by brzmiała w nas ta struna sumienia, która łączy nasze dusze z duchem Szewczenki — słowem. Otwórz nieprzejrzanym tajemnicę Twojego ojcowskiego błogosławieństwa dla syna Twojego Tarasa, by wypełnił wielką misję — zjednoczyć Ukraińców wokół idei życia “w swoim domu” według praw swojej prawdy i siły. Powstańże, Boże, sądź ziemię I sędziów łakomych. Na całym świecie Twoja prawda I wola, i sława… Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj. Daj dzisiaj, kiedy żyjemy i sławimy Ciebie. Żeby jutro nie było za późno. A że takie coś może się zdarzyć, widać z naszego przepełnionego trwogą i bólem, wątpliwościami i niepewnością, w wielu kwestiach nieprzewidywalnego życia. Niektórzy nie bez podstaw nawet życiem go wstydzą się nazywać. Takie sobie istnienie-tułaczka. Ja nie mówię, Ojcze nasz, o tej znikomej liczbie ulubieńców losu, którzy na nędzy ludzi zdołali ciasno napchać sobie portfele, uszczknąć najsmakowitszy kęs. Tacy byli we wszystkie Do naszej redakcji nadesłano utwór Maryny Abazy, uczennicy 7 klasy Tatarybunarskiego Zespołu Edukacyjno-Wychowawczego “Szkoła Ogólnokształcąca I—III stopnia-gimnazjum”, m. Tatarbunary w obwodzie odeskim. Ten utwór otrzymał pierwszą nagrodę spośród ponad 700 pisemnych prac twórczych uczniów z całej Ukrainy oraz z zagranicy, którzy wzięli udział w Międzynarodowym konkursie literacko-artystycznym dla ukraińskiej młodzieży diaspory i Ukrainy “Dla ciebie, Ukraino!”, który zorganizował Międzynarodowy Instytut Edukacji, Kultury i Kontaktów z Diasporą w 2010 roku. Atutem utworu jest to, że uczennica, biorąc za podstawę modlitwę “Ojcze nasz”, przeanalizowała, co przeszkadza naszemu społeczeństwu tworzyć własne sprawiedliwe państwo i doszła do wniosku, że droga efektywnego budowania państwa została nam wskazana przez “Ojca Narodu” — Tarasa Szewczenkę, że jego testamenty w pełni odpowiadają Bożym przykazaniom. “Chodzi, Boże nasz, nie o to, czasy — i wtedy, kiedy syna Twojego Jezusa Chrystusa krzyżowali, i dzisiaj, kiedy pragną ukrzyżować cały naród. Zawróć ich, Panie, na drogę prawą, zmuś do pokuty i opamiętania. Boże mój z Tobą! Mój kraju piękny, rozkoszny, bogaty! Kto cię nie męczył? Gdyby opowiedzieć O jakimkolwiek jednym magnacie Historię-prawdę, to przestraszyć Samo piekło można. A Dantego starego Półpanem naszym można zdziwić. I wszystko to zło, wszystko, mówią, od Boga! Czyżby Jemu miło ludzi dręczyć? A zwłaszcza moją biedną Ukrainę. Co ona zrobiła? Za co ona ginie? Za co jej dzieci w kajdanach milczą? Modlę się do Ciebie, Twórco nieba i ziemi, niech na pełną moc, wyraźnie i bez zakłóceń zaczną pracować zakłady i fabryki, kopalnie i budowy, rozwija się rolnictwo — odwieczne rzemiosło Ukraińca. To umożliwi pełne zatrudnienie pracą, która karmi i odziewa, bez której człowiek przekształca się w potencjalnie społecznie złą istotę. Gdzie tu już mówić o jakimś jej duchowym wzlocie! Zważ na to, Panie, i nie dopuść, aby kawałek czerstwego chleba stał się przyczyną ogólnego rozkładu i niepokoju. Zmuś do zastanowienia się nad przestrogą Szewczenki tych, którzy “orzą nieszczęście, nieszczęściem zasiewają. A co wyrośnie? Zobaczycie, jakie będą żniwa!” I odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. żeby dzisiaj mówić słowami Szewczenki, choć one unoszą się nad nami i często bardzo trafnie proszą się na usta, chodzi o taką odpowiedzialność za los języka i narodu, jaką miał Taras Szewczenko, o duchowość, czystość duszy i języka, bo brud na ustach — to brud na sercu i w głowie, — słusznie pisze Maryna, — i jeśli Szewczenko nie boli tych, czyje serce nie idzie razem z nim drogami poszukiwaczy prawdy i wolności świętej, kto nie podziela decydujących wartości i dążeń Tarasa, ten staje się niezdolny do wspinania się po schodach duchowego postępu, a znaczy — nie ma prawa być przewodnikiem narodu lub po prostu kierować ludźmi”. Mamy nadzieję, że naszym czytelnikom będzie ciekawie, jak myślą współczesne dzieci, patriotyczna młodzież, dlatego przytaczamy najsilniejsze fragmenty utworu. Odpuść nam, Panie-Miłośniku ludzi, największy nasz grzech — to małorosyjskość, która zakorzeniła się jeszcze za czasów Piotra I, który wściekle i patologicznie nienawidził wszystkiego ukraińskiego, a najbardziej — języka ukraińskiego, nad którym znęcały się z jego lekkiej ręki dziesiątki i dziesiątki pokoleń koronowanych i kompartyjnych wodzów. My wielu wybaczamy i wybaczyliśmy krzywdy swoje. Ale dlaczego my sami nie zmieniliśmy się, dlaczego i dzisiaj wielu z nas toczy, jak robak, ten kompleks niższości? Dlaczego nie zwracamy się do unikalnego drogowskazu — “Kobziarza”, którym Taras Szewczenko raz na zawsze utwierdził Ukrainę i ukraińskość? Właśnie ukraińskość, a nie małorosyjskość, której nie przyjął od małego i na wieki, bo on miał Ukrainę i był jej synem. On, jak świętość, cenił piękne ukraińskie słowo i wysoko wzniósł się do zrozumienia ludzko-twórczej, narodo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

„…UKRAINO — OTO TWOJE DZIECI”!

Natalia Sawczuk, członkini zarządu Rówieńskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Przyszli medycy, którzy przybyli na naukę do państwowego kolegium medycznego, w większości ze wsi Polesia, Wołynia i Podola, znają i kochają słowo Szewczenki. A w Równem włączają się w poznawanie, zachowywanie i pomnażanie duchowych źródeł tego kraju: wędrują śladami literackich adresów przeszłości i teraźniejszości miasta, Samczukowymi szlakami, biorą udział w imprezach literackich i wieczorach jubileuszowych (Pawła Tyczyny, Lesi Ukrainki — w tym roku), recytują wiersze na konkursach, sami próbują pióra poety. Aktywni uczestnicy wspólnego projektu Zarządu Oświaty i Nauki Rówieńskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki „Perła wielkiej wartości”. Właśnie w tym projekcie za swoje oryginalne i samobytne wiersze laureatką konkursu została Tetiana Korzunecka, studentka I roku wydziału „pielęgniarstwo”. W konkursie „Najstarszy Kobzarz” w mojej rodzinie”, zainicjowanym w tym roku wspólnie z Zarządem Oświaty i Nauki obwodowej administracji, obwodowym zrzeszeniem „Proświta” oraz obwodową organizacją Narodowego Związku Pisarzy, również jest laureat z kolegium medycznego. Na Kremieneczyźnie, u babci, znalazła „Kobzarz” z 1942 roku studentka I roku Oksana Żowtan i opisała, jak książka pojawiła się w rodzinie. Właśnie w dni szewczenkowskie w kolegium odbyło się znamienne wydarzenie: gościnnie otwarto drzwi izby regionalnej (народознавча світлиця). Inicjatorką i organizatorką jej utworzenia została wykładowczyni metodyki języka i literatury ukraińskiej, kierowniczka obwodowego zrzeszenia nauczycieli-filologów wyższych zakładów edukacyjnych I–II poziomu akredytacji Walentyna Stepaniwna Sondak. Wyszywanki, przedmioty codziennego użytku, przekazane przez babcie z okolicznych wsi i miast, umieszczono w jasnej, ozdobnej, kunsztownie urządzonej izbie. Oddając cześć pamięci Wielkiego Kobzarza, za każdym razem przekonujemy się o aktualności jego słów. I wtedy, i teraz, gdy snuje się intrygi wokół dwujęzyczności, pojawiają się niejednoznaczne wnioski wokół celowości funkcjonowania Instytutu ukrainoznawstwa, lekcji i zajęć fakultatywnych z ukrainoznawstwa. Mimo to życie toczy się swoim naturalnym torem: młodzież odtwarza tradycje narodowe, popularyzuje je, aby przekazać je przyszłym pokoleniom i „Nie umiera dusza nasza, nie umiera wola…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Słowiańsk — miasto, w którym pamiętają…

Wasyl NOWORYŃSKI, m. Kramatorsk, obwód doniecki Święto Tarasa wciąż kroczy po całej Ukrainie — i na Doniecczyźnie, i w Galicji, na Zakarpaciu i na Bukowinie. Bo nie samym chlebem żyje człowiek. Niedaleko już i kolejna, odwieczna, choć żałobna data pamięci dla narodu ukraińskiego — Dzień powrotu i ponownego pochowania Ojca Narodu na Dnieprowskich stromiznach rodzinnej Ukrainy. Oto i w donbaskim mieście Słowiańsku myślą i mówią swoim rodzimym językiem ukraińskim, pamiętają i kochają Tarasa. Wołodymyr Sawenko, przewodniczący miejskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki: — Co prowadzi, co przywołuje ludzi do brązowego popiersia Pieśniarza zniewolonej i Proroka wolnej Ukrainy? Po prostu każdy z nich ma coś do powiedzenia Ojcu Narodu. Proboszcz świątyni Wszystkich Świętych Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego ojciec Wołodymyr zapalił znicz pamięci i odprawił modlitwę za Ukrainę. Przywódcy miejskich organizacji «Proświty» i «Swobody», Wołodymyr Sawenko i Oksana Niecziporenko, powitali zebranych. Pięknie recytowała fragmenty wielu utworów T. H. Szewczenki działaczka «Proświty», weteranka pracy pedagogicznej Maria Kolesnikowa, a swój nowy wiersz «Strzeżcie języka» przeczytał poeta Anatolij Daniliczenko. Wstrzymując oddech, wszyscy słuchali występu jedenastoletniego Tarasa Nikitina z Rajhorodka. Swój wiersz Tarasik nazwał właśnie «47» — według ziemskiego wieku Kobzarza. Najwięcej jednak było wystąpień dotyczących bolączek dzisiejszej Ukrainy. O naszym obywatelskim obowiązku, skoro już idziemy ulicą Szewczenki, drogą Szewczenki, przypomnieli Michaił Niecziporenko, Ludmiła Wieliczko, Olga Denysenko, Jewstachij Kopacz oraz gość z Krasnego Łymanu, członek «Proświty» Borys Wałch.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

TRZYKROTNA ILUZJA OBRAZÓW OLEHA SZUPLAKA

Tetiana BIDZILA, m. Brzeżany, obwód tarnopolski. Utalentowany artysta z Brzeżan na Tarnopolszczyźnie, Oleh Szuplak, stworzył unikalny, jedyny w swoim rodzaju obraz z… potrójną treścią „Nasza duma, nasza pieśń…”. Na pierwszy rzut oka obraz przedstawia tradycyjny ukraiński pejzaż. Na zboczu wzgórza pod suchą wierzbą siedzi stary kobziarz, w oddali rozciąga się staroświecka wieś, doliną między wzgórzami ściele się mgła. I nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie przebiegła iluzja, w wyniku której stare strzechy i drewniana cerkiew nie ukazałyby nam wizerunku Iwana Franki, a postacie drugoplanowe — Łukasz i Mawka — portretu Łesi Ukrainki. I na tym magia obrazu się nie kończy — wszystkie te zadziwiające iluzje są jedynie fragmentami jednej całości — oblicza naszego genialnego poety, Tarasa Szewczenki. Te trzy wielkie postacie naszych tytanów słowa dopełnia widzialno-niewidzialne podobieństwo Rusałki Dniestrowej (mimowolnie wspomina się sławnego krzewiciela oświaty Markijana Szaszkewycza, którego 200-lecie będziemy obchodzić w tym roku). A wszyscy razem tworzą patetyczny i wielki symbol ducha ukraińskiego narodu. Mistyka obrazu jest tak potężna, że warto choć raz uważnie się w niego wpatrzyć — a pozostanie w pamięci na zawsze. — Obrazy z podwójną treścią — mówi autor — nie są czymś absolutnie nowym. W sieci internetowej można odnaleźć kilkadziesiąt takich dzieł. Ale oryginalnych schematów, według których zostały stworzone, jest jeszcze mniej. A prace, które oprócz samej iluzji niosłyby w sobie jeszcze ładunek znaczeniowy, odpowiedni do przedstawianego tematu, a także miałyby mniej więcej przyzwoity poziom artystyczny, można policzyć na palcach. Klasykiem tego gatunku przyjęło się uważać Salvadora Dalego. Genialny Salvador dość często wykorzystywał podobne techniki w swoich obrazach z podwójną treścią. Ale ja spróbowałem, wybaczcie za jeszcze jeden kalambur, pójść dalej niż Dali — uśmiecha się artysta — stworzyłem obraz z potrójną treścią. Tylko w jednej swojej pracy „Twarz śmierci” Salvador Dali próbował wcielić ten zabieg. Ale tam zastosowano dość prosty schemat — powtórzenie jednego i tego samego obiektu (czaszki). W moim obrazie wszystkie składowe są różne, nie ma powtórzeń. Dlatego, jeśli ktoś przedstawi mi pracę, w której zastosowano taki sam zabieg jak u mnie (trzykrotna iluzja), z radością podaruję mu swój obraz. — Panie Ołehu, jak długo pracował Pan nad tą pracą? — pytam artystę. — Właściwie nad samym obrazem „Nasza duma, nasza pieśń…” pracowałem niedługo, ale materiały do niego zbierałem 20 lat. Obraz złożony jest z moich wcześniejszych prac. Pierwszy obraz z podwójną treścią — „Portret Szewczenki” — stworzyłem w 1991 roku. On stał się podstawą. Mam całą serię takich obrazów. Niektóre można zobaczyć na mojej stronie w internecie (arts.in.ua/artists/MrOlik/f/9129). W tych pracach dla mnie ważne jest osiągnięcie granicznej jasności i pełnowartościowości obu „treści” zarówno pod względem logiki, jak i formy przedstawienia. Na przykład nie korzystam z metody, którą stosował słynny Giuseppe Arcimboldo i jego naśladowcy — oni tworzą portrety, gromadząc stosy różnych przedmiotów, owoców, owoców morza itp. Uważam, że im prostsza formuła iluzji, tym jest ona czystsza i bardziej unikalna. Jak w matematyce czy chemii. Dlatego staram się unikać wydumanych detali, aby obraz odbierany był naturalnie, niezależnie od zawartego w nim podtekstu. Również dla mnie ważne jest zastosowanie własnych, unikalnych schematów i technik, które nie były wykorzystywane przez nikogo wcześniej. Jeśli zaś oprócz treści w pracę udaje się wnieść trochę dobrego humoru — wtedy szczególnie się cieszę. — Czy trudno tworzyć takie oryginalne, nieprzewidywalne obrazy-kalambury? — W ogóle, przyznam szczerze, rzadko sięgam po ten gatunek. Głównie pracuję w nurcie postmodernistycznym, a to abstrakcje, kompozycje symboliczne. Czasami wracam do tradycyjnego realistycznego pejzażu. A pomysły obrazów z podwójną treścią przychodzą od czasu do czasu same z siebie, jakby z zewnątrz, czy może odwrotnie — z głębi podświadomości. Mnie pozostaje tylko je zmaterializować. Takich rzeczy nie można zaplanować z wyprzedzeniem, dlatego nie próbuję tego robić. Moją stałą potrzebą jest pracować twórczo, a twórczość, jak wiadomo, jest nieprzewidywalna. „Lekcja szczerości, którą natura daje malarzowi” — twierdzi artysta i napełnia swoje dzieła słońcem, światłem, ciepłem ludzkich relacji. Świadczą o tym obrazy „Przyjaciele”, „Podwórko zakarpackie”, „Etiuda ze stogiem”. Dla Wołodymyra Hurina (pracownia profesora O. Łopuchowa) etiuda jest takim samym świętym obrzędem, jak modlitwa „Ojcze nasz”. Jego dzieła przyciągają swoją romantycznością, w której grają srebrzyste migotania, podkreślając piękno drzew, plastykę dachów wiejskich domów. W jakimś zadziwiającym rytmie cymbałów i trembit drżą korony drzew, poruszają się chmury, prześwitują ścieżki… Tam nie ma nic drugorzędnego. Warto zatrzymać się przy etiudach, pełnych szczególnego temperamentu: „Dzwonnica karpacka”, „Sad jabłoniowy” lub „Motywy karpackie”. W słowie powitalnym ludowy artysta Ukrainy, znany malarz Wasyl Hurin, życzył umiejętności odczucia złotego środka w procesie tworzenia płótna malarskiego. Bo zrozumieć ukończenie obrazu jest dość trudno. Można zgubić pierwsze, i z reguły silne wrażenie… A znalezienie granicy — to już zależy od talentu i profesjonalizmu. Wiosnę trzeba poczuć i trafnie odtworzyć swoje uczucia życiodajnymi kolorami…. Odwiedźcie galerię „Impresja” na Andrijewskim Uzwozie, w pomieszczeniu muzeum-pracowni Iwana Kawaleridzego, i przekonajcie się, jak szczerze i otwarcie artyści odkryli swoje dusze i serca, darując nam harmonię wiosennego przebudzenia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

«JEGO MAJESTAT ETUD»

Walentyna JEFREMOWA, historyk sztuki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Nowy projekt twórczy pod tytułem „Jego majestat Etiud” zaprezentował Ołeksandr Parchomenko w muzeum-pracowni Iwana Kawaleridzego. Pięcioro artystów wypełniło sale wystawowe powiewem wiosny, romantyzmu, wykwintnego piękna. Wszyscy oni: Wołodymyr Hurin, Kateryna Kudriawcewa, Wioleta Monsewycz, Panas Tytenko oraz Wiktor Szulha to absolwenci Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, uczniowie czołowych malarzy Ukrainy. Ich szkice plenerowe są nasycone życiodajnym powiewem wiosny, która darzy lirycznymi uczuciami, przypływem emocji, kalejdoskopem burzliwych wrażeń. Oto krąży w mglistych woalach delikatna zieleń ogrodów i wzgórz, przejrzysty błękit górskich szczytów, przytulnych połonin Zakarpacia… Dzieło etiudowe przekazuje zachwyt artysty nad dostrzeżonym motywem. Z reguły jest to pierwsze ogniwo do stworzenia ukończonego pejzażu, obrazu tematycznego lub płótna rodzajowego. Wzruszenie artysty przenosi się w kolorach na płótno, napełniając obraz szczególnym stanem emocjonalnym. Mistrzowie światowego formatu tworzyli do setek etiud, nadając swoim kompozycjom szczególną wyrazistość. Wszystko, co zaprezentowali artyści na wystawie, oczarowuje pięknem, na które szczodra jest ukraińska ziemia. Zakarpackie krajobrazy są szczególne. Przeważa w nich majestat panoramicznych motywów górskich zarysów, romantyzm połonin oraz przytulność niewielkich osad, uświęconych kopułami cerkwi, wśród których gwarzą przejrzyste rzeki. Zachwyca szczere i niewymuszone piękno chatek w otoczeniu kwitnących ogrodów i ogródków, przy których krzątają się ludzie. Źródlana czystość kipi wokół, przyciągając do twórczości artystyczne dusze… Stworzyć dzieło artystyczne w warunkach błyskawicznych zmian pogody nie jest tak łatwo. Trzeba wychwycić słoneczne rozbłyski, które doganiają ulewne chmury lub przykrywają gęste mgły… Artyści z powodzeniem poradzili sobie z postawionym zadaniem twórczym. W dziełach zasłużonego artysty Ukrainy Wiktora Szulhi (absolwent NASPiA, pracownia profesora W. Szałatina) drży srebrzysta gama, napełniając obrazy „Wieś”, „Karpaty”, „Poranek w Myroniwce” szczególną, poruszającą treścią, a wyrazista indywidualna maniera malarstwa artysty oczarowuje wykwintną paletą. W serii etiud Kateryny Kudriawcewej (pracownia ludowego artysty Ukrainy W. Hurina) wyczuwa się napięty stan oczekiwania… Z zachwytem spieszy się, by przekazać promienie słońca na koronach drzew, kopułach cerkwi, bo już nadciągają chmury i skryje się pierwotne piękno, które dostrzegła artystka: „Jedzie mgła”, „Pod górą”, „Deszczowy dzień”. Swój stosunek do malarstwa plenerowego artystka przekazała szczerze: „Plener uczy artystę nie tylko malować naturę, ale i odczuwać jej duszę oraz nastrój”. U Wiolety Monsewycz (pracownia ludowego artysty Ukrainy M. Hujdy, zwyciężczyni konkursu malarstwa im. W. Szałatina) wyczuwa się pociąg do monumentalnych, panoramicznych motywów. W niewielkich formatem obrazkach oddycha majestat gór karpackich, radują serce „Zaśnieżone piękności”, „Motyw z kwitnącą śliwą”, „Dolina niezwykłej urody”… Dzwonnice W. Hurin, „Karpackie motywy” uświęcają wiejskie chatki, tworząc szczególny świąteczny nastrój, który artystka z powodzeniem przekazuje nasyconym malarstwem. Kolorowe akordy artystki mistrzowsko wyłapują z ogólnej kompozycji szczególne przedmioty, formy, które stają się dominantą ogólnego zamysłu twórczego. Panas Tytenko (pracownia twórcza W. Szałatina) potrafi oczarować widza swoją energiczną manierą malarstwa, w której temperament artysty wpływa na uczucia widzów… „Plener — wspaniały”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

WIELKANOCNA PISANKA JAKO SYMBOL ZMARTWYCHWSTANIA

Oleksijko Kowalczuk z własnym wyrobem oraz Ludmyła Procenko przy pracy. Wyszywane ikony Tetiany Bałan właśnie tym ornamentem. W ramach święta każdy uczestnik mógł zrobić swój ścieg na tym niezwykłym płótnie. Na warsztatach dowiedziano się wielu ciekawych rzeczy. Na przykład, czym różni się pisanka od malowanki. W pisance zawsze wykorzystuje się określony ornament piktograficzny i tradycji rysunku nie wolno naruszać. A wzorów ornamentu, jak opowiedziała Ludmyła Procenko, kierownik stowarzyszenia twórczego „Pysanka-ryk” Centrum Pracy Pozaszkolnej Rejonu Swiatoszyńskiego w Kijowie, istnieje ponad 3000. Zanim zanurzy się jajko w farbie, specjalnym narzędziem nanosi się wzór z wosku, a po tym, jak wyrób się zafarbuje, wosk się zdejmuje i wyłania się biały rysunek. A oto malowanka — to coś, do czego my z Państwem jesteśmy bardziej przyzwyczajeni. Tutaj jest już pełna przestrzeń dla twórczej wyobraźni — kwiatuszki, motylki, gwiazdeczki itp., które wykonuje się pędzelkami. Uczono także robić wycinanki — koronkowe ozdoby z papieru. A lalki-motanki wytwarzano ze zwykłych różnokolorowych papierowych serwetek. „Bardzo lubię takie rzeczy i marzę, by nauczyć się dobrze je robić” — tak goście święta odpowiadali na pytanie o to, co ich tutaj sprowadziło. Dzieci i dorośli (a byli wśród gości i tacy), którzy wzięli udział w warsztatach, z zachwytem przejmowali doświadczenie pedagogów, a wyroby, które im wychodziły, już stały się kontynuacją wspaniałych artystycznych tradycji, właściwych naszemu narodowi. Tetiana Bałan — nauczycielka i mistrzyni. „Wiecie, a ja w tym roku zrobiłem już jedno jajko” — z niewymowną dumą chwalił się mały Oleksij Kowalczuk, uczeń 92. szkoły. Przechowuje on cenny wyrób wśród swoich najdroższych zabawek. To doprawdy wspaniałe, że w samym centrum naszego zurbanizowanego kraju znaleźli się entuzjaści, którzy pomogli innym dotknąć czystych i życiodajnych źródeł ukraińskiego ducha oraz dawnych ludowych tradycji. Bo czyż może być piękniejszy prezent na Wielkanoc niż jej symbol, wykonany własnymi rękami! „Trzeci rok z rzędu prowadzimy to święto, zapraszając tutaj mistrzów, którzy chcą zwrócić dzieci ku źródłom państwa ukraińskiego, wszak my, Ukraińcy, mamy wspaniałe tradycje, które pomagają nam przetrwać w tym świecie” — podsumowała Wira Iwaniwna Jefymenko, kierowniczka gabinetu pracy metodycznej i krajoznawczej Kijowskiego Miejskiego Domu Nauczyciela.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

PISANKA — WIEŚ

Ludmyła ILJENKO Zdjęcia Olesia DMYTRENKA 18 kwietnia w Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela odbyło się święto artystyczne „Wielkanocna pisanka”. Doświadczeni wykładowcy przeprowadzili dla wszystkich chętnych warsztaty z pisankarstwa, tworzenia malowanek, wycinanek, lalek-motanek. W tym samym miejscu odbyła się również wystawa wielkanocna, na której zaprezentowano m.in. unikalne wyszywane ikony autorstwa nauczycielki z zawodu Tetiany Bałan oraz wyszywaną mapę Ukrainy autorstwa Tetiany Protczewej, o której gazeta „Słowo Proświty” pisała w nr 13. Na tej mapie każdy region naszego kraju ozdobiony jest tradycyjnym, właściwym dla niego wzorem. Jewhen BUKET Czym dla nas jest Wielkanoc? To uroczyste dzwony cerkiewne, świeca, pisanka, pascha, wiosna, hajiwky… Jak wiele świątecznych i ciepłych atrybutów od razu przychodzi na myśl. Dlaczegoś w pamięci wypłynęły słowa Szewczenki: „Wieś na naszej Ukrainie, niby pisanka, wieś…”. Ja Wielkanoc zawsze witam w rodzinnej wsi. Zaciekawiłem się, czy są na Ukrainie wsie, których nazwy kojarzą się z Wielkanocą? Poszukiwanie odpowiedzi na to pytanie okazało się niezwykle interesujące. Tak, w rejonie koreckim obwodu rówieńskiego jest wieś Wesnianne, a w rejonie wielkoburluckim na Charkowszczyźnie — Jajeczne. Mamy na Ukrainie aż pięć Hajiwok — dwie na Kirowohradszczyźnie i po jednej na Wołyniu, Odesszczyźnie i Połtawszczyźnie. Pysanci — wieś w rejonie pokrowskim obwodu dniepropetrowskiego. Swiczkiwka — w rejonie drabowskim obwodu czerkaskiego. Również niesie wody przez karpackie góry rzeka Swicza — prawy dopływ Dniestru. A na Kirowohradszczyźnie, w rejonie dolinskim, jest wieś Pisanka! Tak, wieś jak pisanka — to zrozumiałe, bliskie każdemu z nas. A oto Pisanka — wieś, to przynajmniej dla mnie stało się niespodzianką. A ile jeszcze podobnych niespodzianek kryje szczodra ukraińska ziemia? W każdej naszej wsi i wokół niej są dziesiątki, a nawet setki mikrotoponimów — nazw zakątków, ulic, rowów, rowków, płotów, krzaczków, lasków, działek… Wśród nich, jestem przekonany, są tysiące związanych z jasnym wiosennym świętem Wielkanocy. Szkoda tylko, że nie wszystkie te nazwy do dziś zostały utrwalone, nie wszystkie zbadane… Ale wkrótce przez każdy zakątek naszej Ojczyzny przetoczy się wielkanocny dzwon i wszędzie będzie rozbrzmiewać: „Chrystus Zmartwychwstał — Prawdziwie Zmartwychwstał!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nad łopatą sklepienia, żeby ciasto wyrosło wysoko. Wylot pieca zatykają nie od razu, żeby żar zbyt mocno nie chwycił, bo nie pozwoli paschom urosnąć. Gdyby ktoś kiedykolwiek podjął się sporządzić spis wszystkiego, co ukraińska kobieta ma zrobić jeszcze przed niedzielą wielkanocną, przewyższyłby cuda Guinnessa i Nobla, filozofię Hegla i Rerycha. Nazywa się to objąć cały świat, z niebem i ziemią, ogniem i wodą, ciałem i duszą. Przed Wielkanocą musi być gotowe wszystko: ogród i chata, rodzina, goście i dusza. U moich rodaków wszystkie te miary prawdy są tak dobrze ułożone i tak zharmonizowane z Wszechświatem, że z ich codzienności i światopoglądu można by przepisywać wzór idealnego społeczeństwa. Nasze kobiety potrafią bowiem znaleźć optymalne miejsce, porządek i ład dla każdej rzeczy — ożywionej i nieożywionej (tej ostatniej u nas najwyraźniej nie ma: wszystko jest żywe i wszystko godne szacunku) — wszystko cieszy się swoim istnieniem i pozwala żyć i wzrastać (jak u Dowżenki) innym. Oprócz niekończącej się pracy domowej trzeba jeszcze pobiec do cerkwi, wieczorem, w piątek, zdjąć z ikon żałobne okrycia, zmienić je na świeże, wyszywane kwiatami albo zdumiewającą geometrią (jak u H. Harasa) ręcznikowe królestwo. Lśnią nowością chaty, cerkwie, świątynie, kaplice. Wyszorowano ogrody, sady, klomby, pobielono obory, owczarnie, kurniki, pomalowano farbą podmurówki, płoty z listewek, okna i drzwi, wypolerowano karpackie kamienie i kolorową kostkę brukową, kupiono nowe ikony i świece, wystawiono na widocznym miejscu ozdobione wielkanocne koszyki, które czuwają od czwartku. W sadzie dymi wędzarnia, w piecach dojrzewają i pachną na pół świata Pasze, na płycie bulgocze kocz, do żeliwnych garnków wkłada się wielkanocną babkę z domowego makaronu z serem, czarną porzeczką albo goździkami. Inna babka, mączna, na przypalonym cukrze będzie czuwać w piecu aż do powrotu z cerkwi. Niektórzy gospodarze w sprzyjającym kącie wypalają bimber — śliwowicę albo z wytłoków winogron, żeby złamać post nie sklepowym, z czystego spirytusu, lecz domowym, prawdziwym. Jednak największy cud dzieje się w tych dniach w dziecięcych duszyczkach, które stają się spokojne i poważne jak dorośli, przejmując od taty i mamy, dziadka i babci całą drżącą magię spotkania Świętych Świąt. Tak bardzo chciałyby uszczypnąć kawałek ciemnej od dymu wiśniowego kiełbasy, spróbować czerwonej pisanki, oblizać z paschy białkową, posypaną cukrem pudrem polewę — a gdzie tam! Około siódmej wieczorem, w sobotę, kiedy zmęczone pracami, a lekkie i radosne w przeczuciu czegoś niezmierzenie wielkiego, zbierają się w izbie, mama z córkami zaczynają przygotowywać wielkanocne koszyki. Na dno wykładają ręcznik, specjalnie wyszyty na tę okazję. Po prawej stronie kładą najpiękniejszą paschę, ozdobioną wzorami i krzyżem. Na środku — woskowa świeca, wykonana wcześniej. Pali się ją przez wiele lat, aż zostanie niedopałek. Taką świecą zapala się przeciw burzy, nawałnicy, chorobie, nieszczęściu, wojnie, żywiołom. Na glinianą misę kładzie się obwarzankowy pierścień kiełbasy, ugotowanej w łupinach cebuli, kawałek boczku, solniczkę z solą, kieliszek z makiem, główkę czosnku, igłę z nitką. Po brzegach koszyka — hałunki i pisanki. Między nimi — oczyszczone jajka, ozdobione na krzyż goździkami — dla każdego członka rodziny. Do innych koszyków wkłada się paschy, krasanki, słodycze za pamięć. Na stole — w korycie już ozdobiona nadziewana świnka z chrzanem w pysku. W chusteczce — zawiązane pieniądze na cerkiew i dla batiuszki za poświęcenie kropidłem z macierzanki. Wkrótce północ, a młodzież cała wysypuje się na ulicę. Lada chwila na wzgórzach, gdzie oddycha ziemia, zapłonie wielkanocne złoto. Od tysiącleci istnieje wiara w ten ogień, który co roku pojawia się w tym samym miejscu, łącząc ziemię z niebem wielkimi żółtopomarańczowymi pasami. O północy zaczyna się jutrznia. Zaczynają skrzypieć furtki, otwierać się bramy. Rodziny wychodzą na drogę w jednym kierunku — do cerkwi. Ktoś będzie stał w cerkwi aż do świtu. Ktoś na swoim stałym miejscu, wystanym przez stulecia, podtrzymując ogień wielkanocnej świecy. Będzie pachniało barwinkiem, goździkami, cynamonem, chustkami ze skrzyni i pastą do butów na cholewach. Najbardziej zaś — paschalnym chlebem, na który czekało się cały rok i który jest Ciałem Chrystusa. — Patrzcie, zaraz będzie się kąpać słońce — mówią stare kobiety i wszyscy patrzą w niebo.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Kiedy słońce się kąpie

Wira Kytajhorodska Od Bożego Narodzenia do Wielkanocy rzut beretem. Dlatego dobrzy gospodarze, odprawiwszy święta Bożego Narodzenia, zaczynali szykować wszystko, co będzie potrzebne na Świętą Niedzielę. Przede wszystkim dbali o mąkę pszenną najwyższego gatunku, którą można było zdobyć w Dynowcach na Chocimszczyźnie, gdzie stał solidny młyn mechaniczny, albo też zamówić wspólnie w Dunajowcach, najmując przewoźnika Wiktorka, który dwa razy dziennie przewoził przez Dniestr, albo przynieść ją z Niepołokowiec na plecach. Młynów w bukowińskich wsiach było sporo, ale wszystkie mełły przeważnie na jedno. Do 1940 roku dwa młyny jednokamienne huczały nad Surżą i u mojego dziadka Andrija. Lecz wszystkie one, kamień po kamieniu, zostały rozebrane rzekomo na rzecz kołchozu. Po drodze wszystko się rozniosło, gdzie kto mógł. Zatem mąka przed środopostem ma stać w skrzyni na zboże, w worku oznaczonym specjalnym znakiem, przeważnie czerwoną wełnianą nitką, poświęconą w zeszłym roku w Wielką Noc w koszyku. W chlewiku dorasta prosię, w kosharze przestępują z nogi na nogę brzemienne owce. Prosię, nafaszerowane domowym makaronem z suszonymi śliwkami i macierzanką, położą do koryta, w którym wyrasta ciasto na baby, i po poświęceniu w koszyku je zaniosą, a owce doją na trzy dni przed Wielkanocą, aby nazbierać mleka na świeży twarożek wielkanocny… A tymczasem na czterdziestu świętych w ogrodach płoną ogniska z zeszłorocznym chrustem i liśćmi, dzieci wrzucają w żar ziemniaki i, ubrudzone popiołem i kruchą meryknanką, biegają dookoła ogniska. Dym tego przypalonego ciernia, ziemniaków i kukurydzy tak słodko łaskocze nozdrza, wchodzi do oczu, a nawet do uszu, że już najdrobniejszymi, niewidzialnymi, jedynie domyślanymi receptorami wyczuwa się zapach baby, która nieustannie się zbliża. Po wielkich ogniskach na podwórkach chlupocze wielka woda. Dokonuje się naturalne, z niepamiętnych czasów zakorzenione w świadomości oczyszczanie z tego, co stare, przypalone, przesuszone, przepłakane. Pierze się ręczniki i koszule, obrusy, poszewki i chodniki, nabiela się w niebieskim płynie z kępki, krochmali w krochmalu ziemniaczanym. Wniesione do chaty pranie pachnie trochę dymem, trochę zieloną wiosną i odrobinę kroplistym deszczem, który po raz pierwszy zmywa z ziemi ziemię rozmarzniętą ze snu. Do Niedzieli Palmowej (Wierzbnej) całe to pranie ma być wyprasowane kochawką albo wygładzone żelazkiem na węgiel i powieszone nad ikonami, nad ramkami z rodzinnymi pamiątkami, zajmującymi pół ściany, nad oknami i drzwiami. A koszule już czekają swojej kolei na górze, w skrzyniach, zamieniwszy miejsca z ciepłymi sukmanami, baranicami i gaćmi. Najwięcej pracy w przedwielkanocny tydzień przypada na Czysty Czwartek i Sobotę, bo Wielki Piątek należy do Kościoła. Od świtu szanowne rodziny — od tych, którzy dopiero uczą się chodzić, po tych, którzy ledwo już chodzą — idą do świątyni na wynoszenie płaszczenicy. A kto dotąd nie zdążył, ma jeszcze czas, by się wyspowiadać. Natomiast dnia poprzedzającego, w czwartek, myje się okna, drzwi, schody, kąpią się dzieci, rodzice, starsi, na czwartym kącie w dużej izbie układa się poduszki, ściela się podrzeczniki, poprawia się wszystko, co jeszcze trzeba naprawić. Wiele gospodyń w czwartek piecze wielkanocne baby (bo w piątek nie wolno), a gospodarze przygotowują dzieże do szynki, wędzonego słoniny i kiełbasy. A gdy tylko zaczyna się unosić pierwszy dymek, już czuć go po korzennych przyprawach, którymi gęsto posypuje się mięsne potrawy wielkanocne. Do tego bierze się macierzankę, kolendrę, czosnek, czarny i czerwony pieprz, nasiona lubczyku, rozciera się z solą i zostawia na godzinę–dwie, a dopiero potem obtacza się mięso. Tymczasem babcia przewraca pięć razy wypłukane jelito na kiełbasę, skrobie je od środka, obsypuje solą, żeby nieco stwardniało. Tu już przygotowuje się farsz z dwóch części wieprzowiny i jednej — cielęciny lub baraniny. Słonina kroi się w drobną kostkę. Czosnek tłucze się w austriackim moździerzu razem z czarnym pieprzem, kolendrą i ziarnami gorczycy. Gdy przepuszczone przez dużą maszynkę mięso wzbogaci się słoniną i przyprawami, dodaje się garstkę mąki, pół szklanki wody, troje jajek, dwie łyżki soli i dobrze to wymiesza; z obu stron gotową kiełbasę średniej długości (żeby nie dotykała ognia ani dna) wiąże się sznurkiem i pozostawia na kilka godzin. Można ją upiec w piecu, ale lepiej wędzić w dzieży albo na drążku z wikliny do suszenia śliwek. Aby długo się przechowywała, wędzi się ją, podobnie jak słoninę i szynkę, w kilku podejściach. Podczas gdy na podwórzach wre praca, w cerkwiach trwają nieustanne nabożeństwa, bo Wielkanoc to święto nie tylko żołądka, lecz uroczystość życia. Po dwanaście razy przy akafiście niewiasty-niosące-wonności klękają, błagając Boga, by przebaczył ludziom wszystkie grzechy — wielkie i małe, świadome i nieświadome, wyznane i niewyznane. Łzy spływają po ich oczach, i Bóg z pewnością je widzi i słyszy, bo przecież i Jego Matka, Chrystusowa, tak samo błagała o zbawienie rodu ludzkiego od grzechu, rodząc i oddając za to na ofiarę swego Syna. Śpiewają chóry kościelne, w których pojedynczo basują, rzadkie już dziś, starcy, dzwonią dzwony, wzywając wszystkich, by pamiętali o tym, co najważniejsze — o człowieczeństwie i miłosierdziu. A Ukraińcy w swej istocie wciąż dotrzymują obietnicy złożonej Bogu, by trzymać Go w swoim sercu. Inaczej bowiem nie zstąpi błogosławiony ogień. Tymczasem w wielkich piecach pod gołym niebem (Chocimszczyzna, Kelmenecczyzna, Nowosielicczyzna) albo w przestronnych letnich kuchniach (Kicmańszczyzna, Zastawnieszczyzna), a także w sieniach przystosowanych na przedpokoje–kuchnie–jadalnie (Wyżnyczczyzna — Putylszczyzna) rozpala się ogień pod wielkanocną babę. Aby ją zagnieść, trzeba włożyć czystą koszulę, czystą chustkę i wypowiedzieć modlitwę. Zasiewać w ko- Paski się udały! Zdjęcie autora. Odmierz jedną czwartą jego zawartości mąki, daj jej się ogrzać. Na mleku z cukrem rozpuść w miseczce drożdże, przykryj płótnem. W ogrzanej i przesianej z masłem śmietankowym mące wsyp szklankę rodzynek, wlej dwanaście ubitych z cukrem żółtek, dodaj wanilinę i cynamon, wyrób zwarte ciasto. Niech wyrośnie przez 2-3 godziny. Przeżegnaj je krawędzią dłoni, zostawiając na nim znak krzyża. Przykryj lnianym obrusem. Podczas gdy zaczyn rośnie, można przygotować krashanki. Czerwono-brunatne wyjdą w wywarze z łupin cebuli, skumpiowe – w wywarze z kwiatu skumpii, niebieskie w kwiatostanie chabrów i dzwonka, żółte – w kwiecie mniszka. W moim wsi pisano także pisanki – przeważnie czterorożne, wiatraki, nieskończoniki i z rybką. Były to żółtopomarańczowe, zielone i skumpiowe barwy na czarnym tle. Ogólnie zaś na Bukowinie istnieją setki wzorów pisankowych, zachowanych od czasów sumeryjskich i trypolskich, uzupełnianych przez każde pokolenie nowymi barwami i symbolami. Wzory słońca, płodności, ptaków, ryb, jeleni, trójzębów, krzyży, znaków wodnych, nieskończoności świata można dziś zobaczyć w bezcennych kolekcjach M. Firczuka, M. Szkrybliaka, N. Surudżij. W ciągu ostatniej dekady w małych i dużych szkołach, placówkach pozaszkolnych odrodzono kółka pisankarstwa, gdzie młodzi uczą się wyprowadzać pisakami, zanurzanymi w wosku, rodowe symbole. Starania swoich potomków, jak widać, widzą i cieszą się nimi dusze zmarłych przodków, których w żywy czwartek wypuszcza się z tamtego świata, by odwiedzili rodzinę. Dlatego w tym dniu nie wolno niczego ani siać, ani czyścić w ogrodzie-warzywniku. Od czwartku zaczyna się dawać jałmużnę za zmarłych krewnych. Kiedy ciasto wyrośnie do połowy wierzbowego, ciosanego koryta, gospodyni bierze poświęconej wierzby, żegna nią usta pieca, kładzie wierzbę na dębowe drwa i rozpala ogień. Zaczyn miesza się jeszcze raz (jeśli jest rzadki, dosypuje się mąki). Po godzinie rozkłada się ciasto w natłuszczonych olejem foremkach (w jednej trzeciej formy) i czeka, aż wyrośnie. Gdy zaś w piecu zaczną migotać, podskakując, drobne jak świetliki żarzące się węgielki – piec jest gotowy. Kociubą zgarnia się żar, przesypuje do pieca, gdzie będzie się gotować kisiel. Po pięciu minutach można wsadzać foremki z ciastem do pieca. Wsadziwszy, zaciągają

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

WIELKANOCNA RADOŚĆ MUSI BYĆ PODKREŚLONA

W przeddzień Wielkanocy mamy dobre kłopoty — sprzątać, piec, gotować. Przewidujący sprzedawcy już na kilka tygodni, a nawet miesiąc wcześniej zaczynają handlować wielkanocnymi ozdobami — wśród jaskrawych towarów aż oczy się rozbiegają. Czy wszystkie ozdoby niosą duchowość? O tym rozmawialiśmy z proboszczem cerkwi pod wezwaniem Opieki Matki Bożej, ojcem Wołodymyrem CZERPAKIEM. Opowiedział on również, jak godnie przywitać Wielkanoc, jasny tydzień poświąteczny oraz niedzielę przewodnią. — Władyko Wołodymyrze, mówi się, że Wielkanoc to symbol corocznej możliwości rozpoczęcia nowego życia. Z jakim nastawieniem należy świętować? — Z niezwykłym optymizmem, bo Wielkanoc to zwycięstwo życia nad śmiercią, zwycięstwo Pana naszego nad wszystkimi piekielnymi siłami, to świadectwo tego, że człowiek stworzony jest wiecznym i powołany do wieczności, do sprawiedliwego życia, a śmierć nie ma nad nim władzy. Wielkanoc to największe święto, które ludzie świętują radośnie. I ta paschalna radość musi być podkreślona. Nawet przyroda budzi się na Wielkanoc, zauważamy w niej coś niezwykłego. Ludzie zupełnie niewierzący, dalecy od cerkwi, również czują, że w noc paschalną dzieje się coś niepowtarzalnego: jednemu wydaje się, że razem z procesją śpiewają słowiki i wiatr cichnie, drugiemu — że niby znajduje się w niebiosach i słyszy anielski śpiew, trzeci odczuwa jakiś wewnętrzny przypływ i po prostu radość, czwartemu — słońce gra tęczą, gdy wschodzi. Dzieje się tak dlatego, że nawet u niewierzących dusza jest chrześcijańska i odczuwają oni radość, łaskę, obecność Bożą, obecność anielską. Łaska Boża działa na ludzi różnie i pokazuje, że to święto świąt, jak śpiewa cerkiew — triumf triumfów, a to oznacza, że człowiek jest niepowtarzalnym stworzeniem Bożym, powołanym do wieczności i świętości. — Czy Cerkiew daje rady, jak ubierać się na Wielkanoc? — Takich przepisów nie ma. Ale istnieje ogólnochrześcijańska etyka i ogólnochrześcijańska moralność. Uważa się, że do świątyni na Wielkanoc trzeba iść czystym i oczyszczonym. Należy zakładać wszystko nowe, schludne, aby ubiór odpowiadał uroczystości święta. Dlatego jeśli ktoś chciał założyć na siebie coś niestosownego, to lud od razu go upominał i zawstydzał. Przypominam sobie lata 50., kiedy chodziłem do szkoły: wtedy komuniści nie pozwalali obchodzić świąt religijnych, zburzyli, pozamykali świątynie i w centralnej Ukrainie tylko w centrach rejonowych były cerkwie. I chociaż panowała straszna bieda, dzieci przychodziły do szkoły podniosłe, wszyscy zakładali coś nowego, wszyscy byli czyści i umyci, przynosili kraszanki. Potem nauczycieli ganiono za to, że nie prowadzą należytego ateistycznego wychowania dzieci. Pan rozprzestrzenia swoją łaskę i swoje błogosławieństwo na wszystkich i nawet w tamtych czasach, kiedy trwały prześladowania religijne, czuło się wielkanocny nastrój. — Obecnie wielu chce pościć. Jednak często zapominają, że Wielki Post to nie tylko dieta. — Cerkiew błogosławi post, tradycja dotycząca go jest dość autorytatywna. Cerkiew błogosławi nawet te wysiłki, które niewierząca ludność podejmuje w celu oczyszczenia organizmu. Ale Cerkiew zawsze podkreśla, że sam post dla oczyszczenia i zdrowia to dobrze, ale kiedy nie ma on duchowego i modlitewnego oparcia, to jest to tylko zwykłe oczyszczenie organizmu. A kiedy człowiek pości z modlitwą, chodzi do świątyni Bożej, spowiada się i przyjmuje komunię, stara się być ucerkiewnionym, to ten post jest o wiele bardziej pożyteczny. Pan widzi nasze starania, by zrobić krok ku Niemu i On nam pomaga. — Na Wielkanoc świąteczny stół ugina się od jadła. Często ludzie są nienasyceni w spożywaniu świątecznych potraw. Jak nie zamienić wielkiego święta w wielkie obżarstwo? — Czasami słyszę zarzuty od lekarzy, którzy mówią, że nie popierają postu, bo ludzie poszczą, poszczą, a kiedy przychodzi zezwolenie, to dochodzi do zaostrzenia różnych chorób żołądka. To oznacza, że ludzie źle się odżywiają. Każdy ma swoje własne zabezpieczenie, każdy się kontroluje. Człowiek zna swoją miarę, nie może zjeść wszystkiego po kolei i dużo, bo organizm po prostu nie przyjmie. Swego czasu zauważyłem, że ludzie przychodzą po nabożeństwie do domu, stawiają na stole poświęcone paschy, mięso, jajka, budzą się dzieci, wszyscy zaczynają śniadanie wielkanocne i chociaż na stole jest wszystkiego dużo, to nie ma gorących dań. Pamiętam z dzieciństwa, że na Wielkanoc zawsze chciało mi się czegoś gorącego, mówiłem, że chcę jeść. A babcia odpowiadała mi: „Co ty? Na Wielkanoc jeść? Przecież tu pełno jedzenia! Kto gotuje na Wielkanoc? Nikt nie gotuje. Jedz to, co jest”. Czyli całe to danie, które było na stole, było uzgodnione z pracą żołądka i ludzie nie przejadali się. — Obecnie jest bardzo dużo wielkanocnego towaru — sprzedają pisanki, ozdoby na paschy, naklejki na jajka itp. Wiele jest rzeczy pięknych i jaskrawych. Nie zawsze jednak gustowne są naklejki na jajka z wizerunkami świętych ikon. — To jest profanacja, Cerkiew odnosi się do tego jednoznacznie negatywnie. Ja również. Pisanka jest piękna, kraszanka jest piękna. Obecnie często na jajka nakleja się obrazy Matki Bożej, Zmartwychwstałego Zbawiciela i potem to trafia do śmieci, do kontenerów. Tak samo negatywnie odnoszę się do naklejek na winie z wizerunkami świątyń, Zbawiciela lub krzyża. Często do butelek przyczepiają małe metalowe krzyżyki. Znowuż — wino wypijają, a butelki wyrzucają. Na takie lekceważące podejście do świętości Cerkiew Prawosławna z czasem powie: „Nie godzi się”. W szczególności usłyszałem, że władyka Mychajło z wołyńskiej eparchii UCP KP jednoznacznie powiedział, że Cerkiew takiego czegoś nie błogosławi. — Jak należy spędzać niedzielę przewodnią? — Wszyscy się radują i witają nawzajem. W różnych regionach są różne tradycje. Na Galicji i Zakarpaciu jest lany poniedziałek, kiedy mężczyźni, składając życzenia wielkanocne, polewają kobiety perfumami. To piękny, pobożny zwyczaj, chociaż Cerkiew nie wyraziła swojej opinii na ten temat. W niedzielę przewodnią trzeba zachowywać się godnie, nie zamieniać przewodów w pijaństwo. Ileż to razy podczas mojej działalności duszpasterskiej bywałem na przewodach i zobaczyłem, że u krewnych w tym dniu nie ma rozpaczy, fatalizmu, wszyscy są radośni i podniesieni. Przewody są przykładem tego, że śmierci u nas nie ma. Jak marynarkę z siebie zdejmujesz, tak i śmierć. Pamiętam, jak w dzieciństwie odbywały się przewody we wsi: ksiądz robił obchód wokół wszystkich mogił, ludzie przy cmentarzu rozkładali płótna, ręczniki, zaczynała się wspólna uczta. To ukraiński zwyczaj, w którym nie widzę nic złego, przecież to wspólne wspominanie zmarłych. Potem w latach 70. zaczęto wykorzeniać ten zwyczaj — w cerkwi moskiewskiej nie jest to przyjęte, zaczęła się religijna mieszanina. Zburzyć dom duchowy jest dość łatwo, a zbudować bardzo ciężko. — Władyko Wołodymyrze, czego życzy Pan czytelnikom „Słowa Proświty” w przeddzień Wielkanocy? — Życzę szczerej wiary w to, że Chrystus przyszedł na ziemię i nas uratował od śmierci, wyzwolił od przekleństwa grzechu. Życzę zdrowia, miłości, wzajemnego szacunku i zrozumienia tego, że szczęścia bez Chrystusa nie ma, prawdziwe szczęście jest tylko w Zmartwychwstałym Jezusie Chrystusie. Rozmawiała Natalia ANTONIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

Zapowiedź

Redaktor naczelny: Lubow HOLOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOLOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JASZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego: Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji: Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny: Iryna SZEWCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617, strona 63 w „Katalogu”

Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301216 Nakład w kwietniu — 20 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Szef redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn