Strona · s. 12strona oryginału ↗
Literaturoznawczy tryptyk Witalija Macki
Слово Просвіти, №16 за 2014 рік
W dorobku twórczym członka NSPU Witalija Macki znajdują się dziesiątki książek — własnych oraz wznowień zapomnianych autorów. Ścisłe więzi łączą go z diasporą, gdzie również wyszukuje utalentowanych ukraińskich mistrzów słowa, nieznanych szerokiemu kręgowi czytelników. Mykoła MACZKIWSKYJ, członek NSPU, Chmielnicki. Witalij Macko — doktor nauk filologicznych, profesor, były przewodniczący (1994—2005) Chmielnickiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” (obecnie członek zarządu), pedagog, szczery orędownik losu Ukrainy. Do 1994 roku pracował również jako dziennikarz w gazetach obwodowych i rejonowych. Słowem, jego pióro nigdy nie drzemało. Ono i teraz, kiedy Ukraina boleśnie toruje drogę niepodległości, stoi na straży ojczystego słowa. A kilka lat temu pan Witalij odnalazł, przetłumaczył z rosyjskiego i pod egidą „Proświty” wydrukował powieść „Szewczenko” swojego ziomka Wiaczesława Jezerskiego, co stało się sensacją, bo stara książka o Kobzarzu okazała się aktualna również dzisiaj. Z czasem ujrzało światło dzienne dwuksiążkowe wydanie (poezje „Skąpe wiersze” i proza „Podróż do krainy nocy”) pisarza z diaspory Ołeksandra Smotrycza (1922—2011), wspaniałego pisarza-modernisty, urodzonego w Kamieńcu Podolskim. W ubiegłym roku Witalij Macko podarował czytelnikowi jeszcze trzy swoje książki, tzw. literaturoznawcze trójksiążę: „Był z nami (poeta Borys Mamajsur we wspomnieniach i listach)”, „Myron Stepniak: dyskurs epistolarny i literacko-krytyczny” oraz „Ornament językowy w prozie lirycznej Ihora Kaczurowskiego”. Weźmy książkę (redagowaną przez Mychajła Skoryka) o B. Mamajsurze. Co dotąd o nim wiedzieliśmy? Poeta-szestdziesiątnik. Autor zbioru wierszy „Czy będzie sztorm?”. Dopiero w naszych czasach akademik Iwan Dziuba napisze o nim wspaniałą przedmowę (i wyda własnym kosztem główny dorobek poetycki Mamajsura) w książce „Drugi początek” (K., 1997). Książki tej, niestety, nie wszyscy widzieli, czytali, ale o zapomnianym utalentowanym poecie wreszcie zaczęto mówić w prasie, przyjęto go do Związku Pisarzy Ukrainy (1999). Przed swoją śmiercią B. Mamajsur przekazał część swoich materiałów archiwalnych skrupulatnemu badaczowi Mackce. I, jak się teraz okazało, przekazał w dobre, pewne ręce. W książce, którą opublikował Witalij Petrowycz, wszystkie te materiały zostały przedstawione. A są to nie tylko nigdzie niepublikowane ukraińskie wiersze, ale i pisane po rosyjsku pod wpływem charkowskich pisarzy, kiedy studiował w instytucie bibliotecznym. Jednak nie są to wyświechtane ogólniki, a prawdziwa poezja — świeża, kunsztowna, którą z zainteresowaniem czyta się i dzisiaj, po wielu latach. Nienawidzę „rozsądku”, Gardzę „rozsądnymi”: Ich podłymi rozmyślaniami, Jakby wyjść mądrzejszym od mądrych, Jakby życie swoje przeżyć nakazano Bez trudu, bez trosk, bez męki… Jeśli ręce pracy nie wykonują, To po co takie ręce. Z Borysem Mamajsurem (1938—2003) stała się ta sama metamorfoza, co z Leonidem Kisielowem. Język ukraiński, którym zaczął pisać później, otworzył przed nim zdumiewające możliwości, głos jego zabrzmiał z pełną siłą: „Wielka dobrodziejka — państwo / Po swojemu odetchnąć nie daje…”. B. Mamajsur już we wczesnych wierszach pozostawał w opozycji do totalitarnego reżimu. I dobrze, że profesor Macko zachował te wiersze i opublikował je w książce „Był z nami…” (Chmielnicki: FOP Ciupak A. A., 2013. — 132 s.). Nasze wyobrażenie o poecie-szestdziesiątniku stało się bogatsze, rozumiemy teraz, dlaczego władza radziecka zamknęła mu drogę do wielkiej literatury. Wiersze nie wyczerpują uporządkowanej książki. Bardzo wiele znaczą listy, wspomnienia, w szczególności pobratymca M. Skoryka. Z przejęciem czytałem to, co pisał Mamajsurowi w swoich listach Iwan Dziuba. Nie tylko pomagał dotrzeć do czytelnika z dorobkiem poety, ale i wspierał go materialnie: w latach 90. co miesiąc przesyłał 30—40 hrywien. Prawdziwy obraz B. Mamajsura wyłania się zarówno z gruntownego artykułu W. Macki, jak i ze wspomnień P. Zasenkę, M. Karpenki, M. Skoryka, rodzonej siostry Wałentyny Smuś (Mamajsur). Słowem, powstała książka godna śp. poety. I z wdzięcznością myśli się o proświcianinie W. P. Mackce, który dał jej przepustkę do życia. Podobnie można powiedzieć o książce „Myron Stepniak: dyskurs epistolarny i literacko-krytyczny”. Trudno dzisiaj znaleźć wielu ludzi, którzy znaliby tę nieprzeciętną osobowość. Zresztą w liście (19.XI.2013) do W. Macki akademik I. Dziuba pisze o M. Stepniaku tak: „Na swój wstyd, nie znałem tego badacza. A jest on bardzo interesujący, i prace jego nie zestarzały się. Rzadko spotykany pryncypialny człowiek, pozwalał sobie naruszać niektóre tabu. Nie ustępował dobrym smakiem. A to też niemało. Zrobiliście dobrą sprawę, — i zrobiliście odpowiedzialnie, wykwalifikowanie”. Cóż tu mówić, dla autora — wysoka ocena. Jak dowiadujemy się z książki W. Macki, życie Stepniaka ułożyło się skrajnie niekorzystnie, o czym szczegółowo opisuje w listach do O. Biłeckiego: wojna, ruina, choroba, prześladowania za nacjonalizm — wszystko to odbiło się na jego stanie fizycznym. Jednak w swojej praktyce twórczej i dydaktycznej (na Uniwersytecie Odeskim) był człowiekiem pryncypialnym, dobrze obeznanym, nigdzie nie schodził do poziomu służalczości, zresztą nie ustępował autorom znamienitym (Tyczynie, Rylskiemu, Sosiurze…), kiedy nie usprawiedliwiali nadziei czytelników. Profesor-filolog Macko zrobił dobrą sprawę, przypominając literackiej i naukowej społeczności o pisarzu Myronie Stepniaku, którego dorobek ma nieprzemijającą wartość. Jeśli chodzi o badanie naukowe „Ornament językowy w prozie lirycznej Ihora Kaczurowskiego”, to jest ono w tym trójksiążu dla mnie najtrudniejsze w swoim pisarstwie. Styl Witalija Macki — prosty, czytelny. A tutaj spróbował mówić zbyt naukowo, hojnie wykorzystując terminy literaturoznawcze, które zmuszają do zaglądania do słownika. Zatem, nieco utrudnia to odbiór. Zrozumiałe, że ta książka przeznaczona jest dla badaczy, naukowców-filologów. Znamienne jest też to, że rękopis tej książki czytał i pobłogosławił na świat sam śp. I. Kaczurowski (1918—2013). Tym wyższa jest cena naukowości, wiarygodności zjawisk literackich, faktów. A jeszcze zważmy, że prozę znanego pisarza z diaspory, laureata Narodowej Nagrody imienia Szewczenki I. Kaczurowskiego autor analizuje jako pierwszy wśród ukraińskich badaczy. Książka interesująca i cenna, która jeszcze ściślej połączy czytelnika z artystycznym dorobkiem I. Kaczurowskiego. Z nim autor przez długi czas korespondował i, być może, korespondencję z czasem opublikuje. Przeczytawszy książki W. Macki, mimowolnie pomyślałem: gdyby dzisiaj wśród nas był Anatolij Pohribny, to, jestem pewien, byłby prawdziwie dumny ze swojego byłego studenta, utalentowanego wychowanka.
przygotowali kompozycję do utworów Hryćka i Wadyma Bojków, uczniowie szkoły muzycznej rejonu kijowsko-swiatoszyńskiego (kierownik Antonina Dobrowa) — kompozycję literacko-muzyczną do słów współczesnych pisarzy. Literackie zagadki, interaktywne gry, questy, krzyżówki zorganizowała pracownica muzeum, pisarka Oksana Chłopiacza. Nie pozostali na uboczu młodzi artyści: święto śmiechu ozdabiały wesołe ilustracje uczniów do utworów ulubionych pisarzy. Szczególnie wesołe były zawody „Narysuj przyjaciela”: czytelnicy rysowali pisarzy, a pisarze — czytelników, rysunki dowcipnie komentował pisarz-humorysta Wasyl Dowżyk. Aktywni uczestnicy święta otrzymali nagrody od „Proświty”, wydawnictwa „Swit uspichu” (dyrektor Neonila Struk), czasopism „Barwinok” (redaktor Switłana Prudnyk) oraz „Malatko” (redaktor Zinaida Łeszczenko), fundacji charytatywnej „Wid sercia do sercia” (przewodniczący rady nadzorczej Łeonid Sokołow). Szczególnym prezentem dla dzieci i dorosłych stała się prezentacja książki „Jazyk do Kyjewa dowedet, abo Cikawi roli teatru w szkoli” (Kijów, „Presa Ukrajiny”, 2013 r.) dla uczniów i nauczycieli kijowskich szkół, którą przedstawił Anatolij Kaczan, przewodniczący stowarzyszenia twórczego pisarzy dziecięcych NSPU.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
