Strona · s. 14strona oryginału ↗
Boży zwiastuni wiosny
Слово Просвіти, №16 за 2014 рік
szukać pożywienia, jakby wyrzucając: “Widzisz — zajmuję się sprawami, idź sobie dalej”. Lud nadał temu białoskrzydłemu piękniowi wiele magicznych właściwości, w szczególności zdolność przewidywania pogody. Pierwszego napotkanego wiosną bociana w Worokomli pytano: “Iwanie, Iwanie, spójrz na wodę — czy na deszcz, czy na pogodę”. Jeśli ptak zwróci głowę w stronę wody, wiosna będzie deszczowa, a jeśli w drugą stronę — pogodna. Zwracano uwagę także na lot ptaka: kiedy leci, z trudem machając skrzydłami, jakby pokonując opór powietrza, czekaj niepogody, gdy zaś swobodnie płynie na prądach powietrznych, rozpostarłszy skrzydła, to zwiastuje pogodny dzień. Bocian niesie do gniazda patyk — nadejdzie ochłodzenie. W ludowych przekazach mówiono również: “Zobaczysz po raz pierwszy wiosną lecącego bociana — nie będą boleć nogi, a kiedy będzie siedział na gnieździe — będziesz miał z nimi problemy”. A wierzono też: bocian swoim powrotem niesie czystość i w otaczający świat, i do każdego domu. I mimo wszystko, chyba największą miłością otoczony jest w ludzie słowik. Właśnie tak pieszczotliwie nazywają tego małego, niepozornego ptaszka o wadze do 28 g, niezrównanego śpiewaka naszych ogrodów i dąbrów. Według dawnych wierzeń, właśnie jemu Pan powierza “zimę zamykać, latko otwierać”. Autorowi udało się zapisać dwa warianty pieśni “Oj ty, słowiku”. Najwyraźniej właśnie tą śpiewką niegdyś przywoływano-witano wiosnę: — Oj ty, słowiku, Ty wczesny ptaszku. Dala-lom, dala-lom, Ty wczesny ptaszku. Cożeś tak wcześnie Z wyryjka wyszedł? (Dalej dwa ostatnie wersy strofy pomijamy). — Oj nie sam ja wyszedłem, Pan mnie wysłał. Pan mnie wysłał, Jeszcze i kluczyki wydał. Wydał mi klucze Z prawej rączki, Zimę zamykać, Latko otwierać. Ptaszka jednak ostrzegają, że jeszcze “nie pora” tego robić, bo “po górkach śnieżki leżą”, a “po dolinkach lody stoją”. Ale nieustraszony słowik obiecuje śnieżki nóżkami potupać, a lody skrzydełkami rozbić. I osiągnie swój cel, bo z nim Boży nakaz i Boża łaska, nie na darmo przecież Najwyższy wydaje mu “klucze z prawej rączki”, co jest wielce zaszczytne. A wypełniwszy Pańskie polecenie, poleci w gęsty las, uwił tam gniazdko i wyprowadzi dzieciątka. I to działanie ptaszyny postrzegane jest jako Boży testament, by przedłużyć siebie w potomkach. Przy tym słowik odnośnie do swoich dzieciątek obiecuje: Nauczę je latać, Nauczę świergotać. “Latać ponad niebiosami” oraz “świergotać trzema głosami”. A to oznacza, że dzieci słowika tak samo, jak i ich ojciec, będą latać do Boga (“ponad niebiosami”) i szczerze, mistrzowsko sławić Króla Niebieskiego (“trzema głosami”). Pieśń tymczasem wskazuje na obieg przyrody i nieskończoność życia. To worokomlowski wariant wiosnianki. W huto-kamińskim wariancie pierzastego ulubieńca nazywają “wczesnym ptaszkiem”, w refrenie okrzyk “dala-lom” zamieniono na “tala-lom”. Fabuła prawie ta sama, tylko tutaj uściślono, że “wczesny ptaszek” “uwije gniazdko na kalinie” w gęstym lesie. I pierwszy, i drugi okrzyk najwyraźniej oddają wielkanocny dzwon, wszak obie pieśni należą do postnych, które wykonuje się podczas Wielkiego Postu w oczekiwaniu na Wielkanoc. Utwory są przepełnione filozoficznym podtekstem i symbolizują nieprzerwalność życia pod osłoną Bożej łaski. Zaznaczmy: druga wiosnianka jest niezwykle współbrzmiąca z naszym czasem i odbierana jest jako ostrzeżenie dla człowieka, który zrodził “pożerających ludzi”, którzy “pożar wzniecili, dziatki poparzyli”, pozbawiając je życia i szczęścia sławienia Pana.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
