Strona · s. 6strona oryginału ↗
«Nadejdzie czas i wspomną mnie dobrym słowem…»
Слово Просвіти, №16 за 2017 рік
Każde państwo ma wybitnych obywateli, którzy koronują jego kulturę swoimi twórczymi osiągnięciami. Rzeźbiarz światowej klasy Auguste Rodin, u którego uczył się Iwan Kawaleridze, powiedział, że wielcy Mistrzowie niosą swojemu pokoleniu nowe idee i nowe kierunki. Do takich osobistości należy Iwan Petrowycz Kawaleridze (1887—1978) — rzeźbiarz, reżyser filmowy, dramaturg, artysta ludowy Ukrainy. Droga życiowa znanego syna ukraińskiego narodu była ciernista i pełna gorzkich perypetii, ale trzymały go skrzydła twórczego natchnienia i wiara w sprawiedliwość. Walentyna JEFREMOWA, historyk sztuki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, kurator projektu „Powrót” Zdjęcie Jurija KUCHARCZUKA Wspominamy twórczą drogę Iwana Kawaleridze w związku ze 130. rocznicą jego urodzin. W celu zachowania imion wybitnych ludzi swojej małej Ojczyzny w organizacji społecznej „Sumskie Ziemiaństwo w mieście Kijowie” został zapoczątkowany projekt „Powrót”. Wydarzenia kulturalno-artystyczne zwróciły uwagę na działalność Muzeum-warsztatu Iwana Kawaleridze, które znajduje się na Andrijewskim Uzwozie w Kijowie. Założycielami muzeum było małżeństwo: kandydat nauk o sztuce Nona Kapelhorodśka (1932—2005) oraz rzeźbiarz Rostysław Synko (1933—2010). Twórczy dorobek I. Kawaleridze zajął godne miejsce w muzeum, a wydarzenia artystyczne i wydawnictwa drukowane rozpowszechniły informacje o ukraińskim Michale Aniele, zwiastunie historii swojego narodu. Z inicjatywy „Sumskiego Ziemiaństwa w mieście Kijowie” (autorka idei, historyk sztuki W. Jefremowa), w 2006 roku, na rok Gruzji na Ukrainie, został wcielony w życie projekt artystyczny „Most przyjaźni”. Do jego realizacji dołączyły Ambasada Gruzji na Ukrainie oraz Narodowy Związek Artystów Ukrainy. Szczególne podziękowania dla Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Gruzji na Ukrainie (2009—2013) Grigola Katamadze oraz attaché ds. kultury Zuraba Topurii, którzy pomogli zaangażować z Tbilisi gruzińskich artystów. Grupa twórcza złożona z 12 artystów odwiedziła ojczyznę I. Kawaleridze we wsi Nowopetriwka (dawny chutor Ładański w powiecie romeńskim), dokąd generał Ładański przywiózł kilku Gruzinów po wojnie kaukaskiej (1817—1864). Tak na ziemi romeńskiej pojawiły się barwne nazwiska: Cynaridze, Czoni, Orbelani, wśród których był także dziadek Iwana Petrowycza — Waso Khwaridze. Od czasu utworzenia organizacji społecznej „Gruzińskie Ziemiaństwo w Kijowie” pod przewodnictwem Chwiczy Mepariszwili muzeum zainteresowało Gruzinów mieszkających w stolicy Ukrainy. W projektach twórczych brali udział gruzińscy artyści, goście z zagranicy, przedstawiciele Ambasady Gruzji na Ukrainie. Autorce artykułu udało się spotkać z Iwanem Petrowyczem w dalekim 1977 roku w jego mieszkaniu w Kijowie przy ulicy Czerwonoarmijskiej 12. Z okazji jubileuszu rodaka wręczono Honorowy dyplom gratulacyjny od przewodniczącego Romeńskiego Miejskiego Komitetu Wykonawczego. Dni upamiętnienia poświęcono dyskusji nad stworzeniem w jego ojczyźnie, w Romnach, galerii sztuki. Byliśmy z jubilatem przy pomniku H. Skoworody na Podolu oraz w jego pracowni przy ulicy Fiłatowa. Iwan Petrowycz pokazywał swoją małą plastykę z pleksiglasu, wosku, plasteliny i brązu, listy, fotografie, szkice, rękopisy, zdjęcia, które wyjmował z wysuwanych szuflad swojego ogromnego stołu, przystosowanego do lepienia. Za nami „obserwował” „Don Kichot” — aktorski wizerunek F. Szalapina w brązie. Niestety, czas, który mijał, nie pracował na spełnienie marzenia,
niełatwo było pokonać piętno zakazu. Ale słusznie powiedziano, że kropla drąży skałę… Stopniowo nadeszła odwilż i kijowska rodzina Iwana Kawaleridzego zgodziła się pomagać w tym kierunku. Rostysław Syńko był już mianowany dyrektorem Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego. W działaniach brali udział członkowie Sumskiego i Gruzińskiego towarzystw ziomkowskich, przyjeżdżali miłośnicy twórczości z okolic Romnów. Z inicjatywy przewodniczącego Sumskiego towarzystwa ziomkowskiego I. Riszniaka z Romnów przewieziono pierwszy wariant pomnika T. Szewczenki według projektu I. Kawaleridzego i ustawiono go w alei rzeźb na Andrijewskim Uzwozie w Kijowie. Pomnik stał się głównym akcentem galerii rzeźb, zaplanowanej przez R. Syńkę. Muzeum-Pracownia zaczęło przyjmować artystów z ziemi sumskiej z wystawami. Wreszcie w Romnach, na polecenie mera miasta P. Pomarana, zatwierdzono utworzenie galerii i wydzielono pomieszczenie w miejskim Domu Kultury i Wypoczynku. Kolejnym etapem było wypełnienie galerii dziełami sztuki, przyciągnięcie do imienia I. Kawaleridzego szerokiego grona miejscowej społeczności. Co roku ziomkowie przywozili wystawy i zostawiali w prezencie miastu obrazy. Szczere podziękowania dla artystów, którzy odpowiedzieli na apel, i stopniowo kolekcja wzbogaciła się o dzieła takich twórców jak M. Łebid, O. Masyk, M. Neczwohłod, T. Nedoszowenko, H. Bodiakowa, M. Samochin i inni. A obok znajdowały się obrazy z plenerów Hoczo Dżaganaiszwilego, Mamuki Horduladzego, Gii Miminiszwilego. Zbiory uzupełniła historyk sztuki Wałentyna Jefremowa ze swojej własnej kolekcji dziełami M. Kononenki, M. Derehusa, N. Babencowej, Ju. Szejnisa, M. Chmelki, Ju. Rubaszowa, W. Masyka. Sumskie towarzystwo ziomkowskie podarowało trzydzieści ekslibrisów z projektu „Czas oddać należną cześć”, książki, prace rzeźbiarskie. Wreszcie, pokonawszy podwodne rafy, galeria sztuki otrzymała własne pomieszczenie w dwupiętrowym budynku w centrum Romnów. A obok — plac nazwany imieniem I. Kawaleridzego oraz dwa jego pomniki „Prometeusz” i „Uwolniony robotnik”, poświęcone tematowi „Ofiary rewolucji”, który później przemianują na „Bohaterowie rewolucji”. Stworzone potężne wizerunki stały się świadkami dążenia rzeźbiarza do spełnienia marzeń o niepodległości zniewolonych narodów gruzińskiego i ukraińskiego. Wtedy był przełomowy rok 1918 i nikt nie wiedział, co czeka młode państwo, które obrało kurs na niepodległość. I. Kawaleridze wyprzedzał czas, nie na darmo nazywano go Mistrzem ukraińskiego odrodzenia. Od 1911 roku rzeźba i kinematografia szły w parze w jego iskrzącej, nowatorskiej twórczości. I. Kawaleridzego stawiano w jednym rzędzie z tak wybitnymi reżyserami jak Ja. Protazanow, O. Dowżenko, W. Pudowkin, S. Eisenstein. Świat zobaczył filmy „Ulewa”, „Perekop”, „Prometeusz”, „Kolijiwszczyna” jako swoistą kronikę na drodze heroicznej walki narodu ukraińskiego o swoją niepodległość. Nowatorstwo artysty zostało odznaczone na szczeblu państwowym nadaniem Orderu Czerwonej Gwiazdy. Postępowe myślenie, świadomość obywatelska ukraińskiego artysty z kroplą gruzińskiej krwi były skierowane dla dobra swojej Ojczyzny. Na budynku w Romnach przy ulicy Puszkina 28, gdzie Iwan Petrowycz przeżył z pierwszą żoną Wiktorią i jedyną córką Jewheniją dziesięć lat (syn Ihor zginął podczas II wojny światowej), ustanowiono tablicę pamiątkową autorstwa ludowego artysty Ukrainy I. Makohona (1987). A dumny profil człowieka, który nie ugiął się przed próbami losu, jest niesamowicie podobny do córki, której pamięci poświęcony jest nagrobek w Romnach (2016) od wdzięcznego narodu gruzińskiego (autor Małchaz Budżiaszwili). W zeszłym roku odbył się plener artystów, którzy przeszli drogą grupy twórczej studia filmowego Dowżenki, której przewodził I. Kawaleridze w burzliwym 1941 roku. Artysta planował sagę o bohaterze ludowym Dowbuszu, który walczył o niepodległą Ukrainę. Projektowi przeszkodziła II wojna światowa, a Iwanowi Kawaleridzego jeszcze długo dawała się we znaki niewola, w której zmuszony był się znaleźć. W rozmowie przy pomniku H. Skoworody, gdzie byliśmy 15 kwietnia 1977 roku, Iwan Petrowycz ze smutkiem powiedział: wierzy, że nadejdzie czas i wspomną go dobrym słowem… Czas nadszedł, o czym świadczą liczne publikacje, projekty twórcze, wystawy. Autorka artykułu otrzymała zdjęcie z dedykacją, które stało się świadkiem unikalnego spotkania z oryginalnym artystą, dla którego nie było nic ważniejszego niż budzenie świadomości ludzi poprzez genialne, prorocze dzieła. Nie na darmo pomnikami Iwana Kawaleridzego wciąż przemawia historia narodu ukraińskiego, której kronikę można prześledzić w oryginalnych wizerunkach Cyryla i Metodego, Jarosława Mądrego, Światosława, Księżnej Olgi, Hryhorija
Skovorody, światła narodu ukraińskiego Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Artema, Amosowa, Iwana Miczurina, Lwa Tołstoja, Jakowa Protazanowa, Mykoły Hohola, Mychajła Musorgskiego, Fiodora Szalapina, Maksyma Rylskiego, Ołeksy Dundycza i in. Wśród nich znajduje się wyrazista galeria portretowa oraz pełne dramatyzmu, metaforycznego myślenia autora rzeźby sztalugowe. Wśród nich: „Początek”, „Bunt”, „Milion lat”, „Żurawie lecą”, „Ojcze nasz” i in., w których ujawniły się cechy eksperymentatora i jednocześnie nowatora uogólnionych plastycznych obrazów z głęboką dramaturgią, heroiczno-epickim rdzeniem swoich obrazów. W tych pełnych akcji taśmach ujawniały się nowatorskie odkrycia operatorskie I. Kawaleridzego, w których głównym bohaterem był temat walki. Poprzez swoje tematy wyrzucał z siebie także własny ból, który tłumił jego twórczy lot, ale skrzydła wytrzymały i światu otworzył się unikalny talent wielostronnego człowieka, który niósł ludziom prometejskie światło. Do jubileuszu Iwana Kawaleridzego w stolicy Ukrainy przygotowywano się zawczasu, jego imieniem nazwano ulicę na osiedlu Wynohradar. Odbył się plener malarski w miejscach ostatnich zdjęć Kawaleridzego-reżysera na Zakarpaciu. Inicjatorem idei odrodzenia wydarzeń bohatera ludowego Dowbusza został dyrektor Muzeum-Pracowni Ołeksandr Junin, a dwunastu artystów stworzyło barwną wystawę, w której oddycha historia. W mieście Romny imieniem I. Kawaleridzego nazwano plac, Centrum edukacji pozaszkolnej, w którym urządzono pokój pamięci. W Sumach otworzy się wystawa rzeźb Kawaleridzego, stworzona jeszcze w 1989 roku. Biblioteki przygotowały tematyczne okrągłe stoły z dyskusją o życiowej i twórczej drodze artysty. Prezes klubu ekslibrisu Petro Nesterenko wybrał artystów do udziału w konkursie ekslibrisów „Nadejdzie czas i wspomną mnie dobrym słowem”. Czternastu twórców stworzyło głębokie w treści miniatury, w których ujawniła się wielostronna biografia twórcza Iwana Kawaleridzego, jego główne powołanie – naświetlać ludzkie losy i budzić w społeczeństwie miłość do historii swojego narodu. Laureatami konkursu zostali Heorhij Serhiejew (Kijów) oraz Ołeksij Łytwynow (Charków), wyróżnienia otrzymali Eleonora Herszanowycz (Norymberga, RFN) oraz Mykoła Bondarenko (m. Putywl w obwodzie sumskim). Wydarzenie odbyło się przy wsparciu sumskiego i gruzińskiego towarzystw ziomkowskich. Wśród skarbów państwa ukraińskiego imię sławnego rzeźbiarza, nowatora ukraińskiej kinematografii, artysty ludowego Ukrainy Iwana Petrowycza Kawaleridzego zajmuje zaszczytne miejsce. W 2007 roku pamięć o ukraińskim artyście światowa społeczność uroczyście obchodziła zgodnie z kalendarzem UNESCO. Muzeum-Pracownia I. Kawaleridzego stało się strażnikiem światopoglądu i dziedzictwa twórczego Mistrza, miejscem, gdzie wspominają go dobrym, wdzięcznym słowem. Projekty twórcze, które są wcielane w życie, wzbogacają ukraińską kulturę i sztukę, sprzyjają wzmocnieniu przyjaznych relacji między narodem ukraińskim a gruzińskim. Właśnie taka jest wielostronna działalność twórcza artysty, który napełnił kulturalno-artystyczną studnię Ukrainy nowatorskimi osiągnięciami i otworzył ukraińską sztukę dla zagranicy jeszcze na początku XX wieku. Dyrektor Muzeum wręcza Podziękowania uczestnikom pleneru, poświęconego Kawaleridzemu
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
