Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №16 за 2017 рік

16 s. · 30 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 16 (912), 20–26 kwietnia 2017 JURIJ MUSZKETYK: KIM MY JESTEŚMY?

Memorandum Ukrainy i Międzynarodowego Funduszu Walutowego przewiduje zatwierdzenie przez Radę Najwyższą projektu ustawy dotyczącej uruchomienia rynku ziemi, a także zniesienie moratorium na sprzedaż gruntów rolnych. Zatwierdzenie przez Radę Najwyższą ustawy „O obrocie gruntów rolnych” oczekiwane jest do końca maja 2017 roku, co sprawi, że obowiązujące moratorium na sprzedaż gruntów rolnych straci moc od końca 2017 roku. Za to MFW udzieli ukraińskim władzom kredytu w wysokości 1 mld dolarów. Wygląda na to, że Ukrainę, za zgodą skorumpowanych władz, próbuje się wystawić na światową wyprzedaż. Ukraińcom chcą odebrać ostatni strategiczny zasób, jaki im jeszcze pozostał, — grunty rolne. Niemcy podczas I i II wojny światowej transportami wywozili do Niemiec bezcenny ukraiński czarnoziem. Nawet według szacunków międzynarodowych ekspertów wartość rynkowa ukraińskich gruntów rolnych wynosi ponad 500 miliardów dolarów. Ale papier z znakami wodnymi można drukować dowolnie dużo (koszt wytworzenia banknotu studolarowego wynosi kilka centów), a warstwa humusu o grubości jednego centymetra powstaje mniej więcej przez sto lat. To prawie 42 mln hektarów użytków rolnych. Planowana jest ogromna międzynarodowa afera polegająca na przekształceniu Ukrainy w kolonię surowcową, w której Ukraińcy znajdą się w statusie najemników „na naszej nie swojej ziemi”, a państwo utraci wpływ na krajowy rynek żywności. Dziś nasi chłopcy na Donbasie za cenę własnego życia bronią ukraińskiej ziemi przed agresorem, dlatego my na tyłach tym bardziej nie mamy prawa dopuścić do jej wyobcowania przez wielki oligarchiczny i transnarodowy kapitał. Nie jest już tajemnicą, że po uzyskaniu niepodległości do władzy na drodze oszustwa doszli przedstawiciele dawnej partyjno-gospodarczej nomenklatury oraz finansowi oszuści, którzy zrujnowali kołchozy i spółdzielnie rolnicze, w wyniku czego przeważająca część chłopów została bez środków do uprawy ziemi, co doprowadziło ich do straszliwego zubożenia. Możnowładcy planowo czynili wszystko, aby wieś się nie rozwijała, a chłopi nie pracowali na swoich ziemiach i je zaniedbywali. Nie zostały utworzone bazy skupu, do których chłopi oddawaliby wyhodowane produkty. Nie wpuszczano skupujących na wieś, nie wypłacano dopłat za bydło, ustalano minimalne ceny skupu mleka. Chłopów posiadających udziały (paje) przestano rejestrować na giełdzie pracy i wypłacać im zasiłki, subsydia. Wszystko robiono po to, aby ludzie rezygnowali z ziemi, a młodzież opuszczała wsie, gdyż nie było tam perspektyw. A teraz, uczyniwszy ziemię towarem, szybko wzbogacający się cwaniacy planują skupić ją za bezcen, a następnie sprzedać cudzoziemcom kilkukrotnie drożej. Więc w czyim interesie jest sprzedaż ziemi rolniczej przeznaczenia? Oczywiście nie ukraińskich chłopów i farmerów, drobnych i średnich przedsiębiorców, którzy w wyniku gwałtownej — trzykrotnej — dewaluacji hrywny i następującego po niej wzrostu cen stracili oszczędności i nie mają wolnych środków, by wziąć udział w prywatyzacji ziemi. Jest to niekorzystne dla państwa i właścicieli udziałów rolnych (pajów), bo ponownie, w wyniku zdewaluowania waluty narodowej, wartość ziemi znacznie spadła, a zatem wpływy ze sprzedaży będą znikome. Jedynymi grupami zainteresowanymi forsowaniem prywatyzacji ziemi są agrarni oligarchowie i wielkie transnarodowe koncerny agrarne, które, korzystając z głębokiego kryzysu gospodarczego i zubożenia Ukraińców, liczą na skupienie ukraińskiej ziemi za bezcen. Na świecie głoduje 1 miliard ludzi. To tak, jakby razem wzięte 22 Ukrainy. Ceny żywności rosną co miesiąc o 3%, a w ciągu roku o 36%. Dlatego ukraińska ziemia orna należy do dziesiątki najbardziej atrakcyjnych na planecie. XXI wiek to wojna o wodę i ziemię. A Ukraina to łakomy kąsek dla miliarderów. Światowe zasoby ropy i gazu, lasów itp. się wyczerpują, a ziemia nigdy się nie wyczerpie: można ją jedynie zagarnąć albo wykupić za bezcen. Uważamy, że sprawą pierwszorzędnej wagi jest odrodzenie zrujnowanego rolnictwa. Przewodnią ideą reformy ziemskiej powinno być nie sprzedawanie ziemi, lecz tanie kredyty oraz bezpłatne przekazywanie przez państwo rodzimym chłopom maszyn rolniczych, materiałów budowlanych i nawozów. Państwo powinno dotować drobnego i średniego producenta rolnego, tak jak robi się to we wszystkich rozwiniętych krajach świata, aby ludzie na własnych działkach uprawiali produkcję rolną. Rząd powinien przejąć kontrolę nad zewnętrznym rynkiem zboża. Wtedy wzbogacać się będą nie wielcy handlarze zbożem, lecz budżet państwa. Na 12 mln ha gruntów należących do państwa trzeba tworzyć państwowe przedsiębiorstwa rolnicze. Pozwoli to podnieść branżę rolniczą kraju, pokonać bezrobocie i ubóstwo na wsi, a naszym obywatelom kupować tanie i wysokiej jakości rodzimą produkcję rolną. Aby chłop czuł się gospodarzem, a nie najemnikiem, należy stworzyć mechanizm długoterminowej dzierżawy — wyłącznie dla obywateli Ukrainy. Naszym zdaniem, jeśli inwestor chce pracować na ziemi, zysk należy dzielić w proporcji: 40% — chłopu, 60% — sobie. Mając władzę ukrainocentryczną, Ukraina mogłaby stać się jednym z wiodących państw świata sa-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Zdumiewające pastele Olhy Krawczenko

dzięki rolniczemu sektorowi kraju, który może zapewnić żywność ponad 320 mln osób i przynosić do budżetu rocznie prawie 50 mld dolarów. Grunty rolne to nie tylko źródło inwestycji, lecz jedyny strategiczny zasób narodu, którego nie da się odtworzyć i od którego zależy bezpieczeństwo żywnościowe oraz geoekonomiczna rola Ukrainy w świecie. Ukraińskie czarnoziemy stanowią 9% światowych zasobów i 30% europejskich, a ich wartość w warunkach stałego wzrostu deficytu żywności na poziomie globalnym trudno przecenić. W Afryce już to przerabiano. Na przykład żyzne gleby w Kongo wykupili Chińczycy, którzy wywozili cały plon. W rezultacie w Kongu wybuchł głód i ludzie byli zmuszeni żyć z pomocy humanitarnej organizacji międzynarodowych. W takich warunkach zalegalizowanie handlu ziemią przeznaczoną do użytku rolniczego to bezpośrednie zagrożenie dla jej wyprzedaży na rzecz kapitału oligarchicznego i obcego. Warto zauważyć, że ponad 90% funduszu ziemskiego Izraela znajduje się we władaniu państwa. Do podstawowych ustaw Izraela należy „Ustawa o posiadaniu ziemi” z 19 lipca 1960 roku, w której zapisano: „Ziemia Izraela jest dobrem narodowym. Ziemie państwowe i publiczne nie podlegają alienacji ani przez sprzedaż, ani w inny sposób, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez prawo”. Mając to na uwadze, uważamy: wprowadzenie rynku ziemi rolniczej jest dywersją przeciwko Ukrainie i narodowi ukraińskiemu. Dlatego trzeba włożyć wszystkie siły, aby zachować naszą ziemię – jedyny zasób, którego jeszcze całkowicie nie wyprzedano za bezcen i nie roztrwoniono.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Każdy powinien to wiedzieć

Jurij MUSZKETYK, Bohater Ukrainy Fakt pierwszy. W kronikach konstantynopolitańskich (greckich) znajduje się informacja, że za czasów cezara (cesarza) Justyniana do Konstantynopola przyjeżdżał książę Kij. Z tego płynie kilka niezwykle ważnych wniosków: Kij nie był, jak głosi legenda, przewoźnikiem na Dnieprze (w co wątpił także autor „Powieści minionych lat” Nestor), lecz rzeczywiście był księciem; dalej: teoria o tym, że Ruś Kijowska powstała od Waregów, że kijowscy książęta to Waregowie — to również wymysł. Z całych sił podsycali go i podsycają Moskale, dla nich niechby kijowscy książęta byli z Papuasów, byle nie z miejscowych, nie z Ukraińców. I co chyba najważniejsze: z greckiego i starorzymskiego rachunku czasu dowiadujemy się, że Justynian zasiadł na tronie w 527 roku. O jakich tu Waregach mogła być mowa, skoro Oleg przyjechał do Kijowa pod koniec IX wieku i zabił kijowskich książąt Askolda i Dira? Zatem Rusini są wspominani już w greckich i gockich kronikach VI wieku. Obecnie zaś Moskale ględzą o tym, że Moskwa wywodzi swój rodowód od Kijowa, od jego początków. A Moskwa jest wspominana po raz pierwszy w 1147 roku jako mordwińska „dieriewnia” Kuczki; zresztą i późniejsze nazwy Moskwa, Wołga, Oka — są mordwińskie. Że Rusini to Rusini, rozumiemy sami, wszak Nestor-kronikarz wskazuje, że Słowianie przybyli zza Dunaju, osiedli i „nazywali się tak, gdzie siedzieli”: Drewlanie — las, dzisiejsza Żytomierszczyzna, Drygowicze — Białoruś, Siewierzanie — Czernihowszczyzna i wreszcie Polanie, albo Ruś. Bo siedzieli w międzyrzeczu rzek Roś, Roska, Rosawa, Rostawica. A dzisiejsi Rosjanie żyli na północy i Nestor wielokrotnie ostrzega, że nie byli to Słowianie, lecz mordwińskie plemiona: Czudź, Mordwa, Goladź, Wiaś i inne. Zatem Rosjanie nie są Słowianami, choćby nie wiem jak chcieli się przypisać do Słowian, wysuwając teorie słowianofilstwa, panslawizmu. Nestor świadczy, że byli to dzicy, jedli nieczyste i padlinę, nie żenili się, a żyli jak zwierzęta itd. Nie będę powoływał się na świadectwo ojca historii powszechnej Herodota, który, wskazując na miejsce położenia dzisiejszej Moskwy, pisał, że żyją tam Androfagowie — ludożercy. Oni w swej istocie nie zmienili się do dziś, pożerają całe narody. O tym samym mówi i najpoważniejszy starorzymski historyk Tacyt, wprawdzie ani jeden, ani drugi nie widzieli tego na własne oczy, a korzystali z opowieści Scytów. Ruś Kijowska albo wojowała z tymi plemionami, albo prowadziła je ze sobą na Konstantynopol. Skąd więc wzięła się Moskiewszczyzna (Rosja)? Ani razu nie spotkałem odwołania moskiewskich uczonych do Nestora, omijają go, tylko hałasują: „My pierwyje, my osnowopołagajuszczije”. Hałasują i tyle. Od starożytności do dzisiejszego „ruskiego miru” na czele z ich nieczystym najwyższym popem Cyrylem Gundiajewem. A mogliby już przytoczyć z kroniki choć jedną historię i wszystko stałoby się jasne. Nie ma w tym nic wstydliwego. Przytaczam z „Powieści minionych lat” Nestora kronikarza jeden epizod. W Kijowie na wielkoksiążęcym tronie siedzi książę Wsiewołod. W sąsiednim Perejasławiu — Igor. Walczą między sobą o wielkoksiążęcy stół. Wsiewołod idzie z wojskiem w stepy na Połowców. Igor przyjeżdża do Kijowa i siada na wielkoksiążęcym stole. Wraca Wsiewołod z wojskiem, Połowców nie spotkał, przepędza Igora, zajmuje Perejasław, Igora wrzuca do porubu (więzienie bez okien i drzwi, z klapą od góry), a sam postanawia rozprawić się z sojusznikiem Igora, nowogrodzko-siewierskim księciem Światosławem. Idzie na Nowogród Siewierski raz i drugi, ale wziąć go nie może. Wtedy zbiera ogromne wojsko — braci, bratanków i idzie znowu. W Nowogrodzie Siewierskim zbiera się wiec: gridnicy-miecznicy, czyli wojownicy, mówią Światosławowi: „Książę, służyliśmy ci wiarą i prawdą, ale teraz nie mamy sił. Pobiją nas, a nieszczęście spadnie na nasze żony i dzieci. Idź w las. Z tobą pójdzie i część wojska. A Wsiewołod wtedy nas ułaskawi”. I Światosław poszedł. Z nim poszła prawie połowa mieczników, połowa smerdów i połowa Połowców (Światosław miał duże połowieckie wojsko, druga połowa uciekła w stepy). Idą długo na północny wschód, chaszczami, lasami i natrafiają na plemię Goladź. Dochodzi do bitwy. Zwyciężają Rusini. Światosław stawia grodek i dwa grodki dla synów. Tu teraz jego ojcowizna, później — księstwo. I kim teraz są ci ludzie? Pomieszali się: Rusini, Goladź, Połowcy. Rusini zwyciężyli, teraz rządzą oni, ich prawa, ich porządki. I mówię, że ich wszystkich już można nazywać Rusinami, tym bardziej, że ich książę był Rusinem. Oto tak powstał i Suzdal, i książę tam też był ruski — Jurij Dołgoruki, syn Włodzimierza Monomacha. Ale to, że na terytorium dzisiejszej Moskwy, Suzdala, Włodzimierza żyli Rusini — to kłamstwo. To podła Pogodinowska nieprawda. W całej rosyjskiej historii, w całym życiu społecznym, kulturalnym, duchowym słychać stukot kopyt tatarskich koni i krzyk „ura” (śmierć). A słynna bitwa na Kulikowym Polu, o której napisano dziesiątki monografii, powieści, nakręcono filmy, którą propagują od pierwszych klas szkoły: rzekomo moskiewskie drużyny zwyciężyły ordę Mamaja i na zawsze uwolniły się od mongolsko-tatarskiego jarzma. Są dwie prawdy o tej bitwie: jedna — że jej nigdy nie było, a w tym samym 1390 roku była bitwa między chanem Złotej Ordy Tochtamyszem a innym wschodnim despotą Timurem Tamerlanem. W wojsku Tochtamysza były i moskiewska, suzdalska i włodzimierska drużyny, Tochtamysz został rozbity i uciekał, a z nim i te drużyny. A druga — że była to bitwa Mongołów z Mongołami, którzy w tamtym czasie wystarczająco się podzielili i prowadzili ze sobą różne narody. Zwycięstwo przyniosła wołyńska ciężka konnica, a „wielki” Dymitr Doński, przebrawszy się na początku bitwy w strój prostego wojownika, schował się w krzakach i nie wychodził stamtąd do końca bitwy. O tym pisze wielu autorów, w szczególności Wołodymyr Biliński. A w Moskwie jeszcze sto lat stał mongolski bołwan (bożek) i Moskale chodzili kłaniać mu się, składając ofiary. Moskiewszczyzna w tamtym czasie wchodziła w skład mongolsko-tatarskiego państwa jako jego ciało państwowe. Z jarłykami chana rządzili Moskiewszczyzną mongolscy baskakowie. W Złotej Ordzie wyznaczano i biskupów na Moskiewszczyznę. Z wołowymi jarzmami na szyi moskiewscy książęta pełzali na kolanach do chanów po jarłyki. I całe życie, cały mongolski ustrój przejęli Moskale. A to, że Kijowianie porzucili Kijów i osiedli na ziemiach dzisiejszej moskiewszczyzny, — czysty wymysł. To co, przez radio czy telewizor im kazali? Moskiewski archeolog, akademik hrabia Uwarow przekopał na Moskiewszczyźnie około dziesięciu tysięcy mogił, żeby udowodnić, że w IX—XII wiekach żyli tam Rusini, i nie znalazł ani jednego ruskiego pochówku, tylko mordwińskie, i jako uczciwy naukowiec opublikował o tym książkę, którą moskiewski rząd nakazał zniszczyć. Zostało sześć egzemplarzy. A Kijów w X—XII wiekach, jak świadczą cudzoziemcy, był bardziej kulturalnym i znaczącym centrum niż Paryż i Londyn. (Pawło Sztepa „Moskowstwo”). Olga, Światosław, Włodzimierz byli wielkimi książętami, czyli królami. Nazwę Ruś Moskale ukradli Ukraińcom. Spójrzmy na ówczesne europejskie mapy. Tam wszędzie Moskiewszczyzna-Moksel. Czytelniku, będziesz mógł w dużych bibliotekach wziąć książkę francuskiego inżyniera Beauplana, napisaną i po raz pierwszy wydaną w 1652 roku, który zbudował twierdzę Kudak, oto jej tytuł: „Opis Ukrainy od granic Moskiewszczyzny do granic Siedmiogrodu” (Węgier). I mapa przy niej. Są też inne mapy Europejczyków. Ukraina była nazwą wewnętrzną, a po europejsku — Ruś. I wspomina się również dawno, tak, w kronikach napisano, że w 1187 roku zmarł perejasławski książę Włodzimierz Hlebowicz, „i cała Ukraina po nim bardzo płakała”. Nazwę Rosja wprowadził w 1721 roku Piotr I, nakazując nazywać Czudź i Mierię Rosją. A teraz Moskale szydzą, że Ukraina, rzekomo, to obrzeża Rosji, której w planach nie było. Wtedy i Polska to obrzeża: „Polski kraj, cudowny kraj”. I sama Rosja „Czego szuka on (żagiel) w kraju dalekim, co stracił w kraju rodzinnym”. To co, to też obrzeża? Ukraina — to kraj, państwo, ojczyzna. Prędzej można powiedzieć, że jeśli Ukraina to kraj, to jest to sam skraj Europy, ostatnia cytadela cywilizacji, za którą zaczynają się dzikie mongolsko-tatarskie ziemie. Słynny święty Aleksander Newski był przyrodnim bratem Batu-chana, a syn Batu-chana Sartak — bratem krwi syna Newskiego; Aleksander Newski na czele mongolskiego wojska doszczętnie zrujnował swój rodzinny Nowogród, a w wsławionej bitwie z niemieckimi rycerzami było… 93 rycerzy. Prawdziwe nazwisko „zbieracza ruskich ziem” Iwana Kality — Kałga i ta nić przeciągnęła się przez wieki: Turgieniew, Lew Tołstoj, Karamzin (Kara-Murza), Mongołowie-Tatarzy. I nawyki. Ustrój życia u Moskali w połowie mongolsko-tatarski. I dalej Moskiewszczyzna pozostawała dzikim, niecywilizowanym państwem. Moskale zaczęli drukować książki 160 lat później niż Ukraińcy. Pierwszym rosyjskim drukarzem był W. Gaton, drugim — Iwan Fedorowicz. Pierwszego Moskale utopili, drugi uciekł na Ukrainę. W 1652 roku z Kijowa do Moskwy przyjechał akademista Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Epifaniusz Sławinecki, z nim przyjechało trzydziestu akademistów i przetłumaczyli z greckich oryginałów Psałterz, Oktoich, Ewangelię i szereg świeckich książek, aż do „Żywota Aleksandra Macedońskiego”, bo pisane i przepisywane od ręki przez niepiśmiennych diaczków księgi cerkiewne nie tylko świeccy nie rozumieli, co im czytają, ale i sami księża, dalej stąd przyjeżdża Symeon Połocki i przywozi wierszowanie (system sylabotoniczny), a za nim i Teofan Prokopowicz oraz Stefan Jaworski przywożą dramat, porządkują system cerkiewny, uczą carskie i bojarskie dzieci. W rewanżu Moskale niszczą ukraińską kulturę, ile spalono ukraińskich książek, w tym Ewangelii w języku ukraińskim, ile nie dopuszczono do druku, ile carskich ukazów o zakazie języka ukraińskiego, ile zamęczonych ukraińskich oświeceniowców, uczonych aż do dziś. Niczym nie zmierzyć wyrządzonej Ukrainie krzywdy przez moskiewskie upiory. I jeszcze jeden kardynalny problem wymaga wyjaśnienia. Język. Moskale szaleńczo hałasują, że język rosyjski to „wielikij, moguczij i swobodnyj russkij jazyk”. Jest on, rzekomo, kontynuacją języka ruskiego, a język ukraiński jest zepsutym rosyjskim dialektem. Otóż, przede wszystkim warto powołać się na wybitnego moskiewskiego historyka Karamzina, autora dwunastotomowej „Historii państwa rosyjskiego”. Kiedy go zapytano: „W jakim języku rozmawiała Ruś Kijowska”, odpowiedział: „W tym, w którym teraz rozmawiają Małorusini”. Czyli w języku ukraińskim. To samo powiedział inny wielki rosyjski historyk Kluczewski. To było już w XIX wieku. Ale zrozumiałe jest to i tak, inaczej być nie mogło, warto tylko pomyśleć, jeśli Rusini byli znani już w XI wieku, to w jakimś języku rozmawiali. Jeszcze nie było języka cerkiewnosłowiańskiego. Z kronik wiadomo, że trzech słowiańskich książąt (jeden z nich ruski — Rościsław) zwróciło się do bizantyjskiego (konstantynopolitańskiego) cezara Michała, mówiąc mu, że, rzekomo, u nas, Słowian, bardzo wielu ludzi przyjęło chrześcijaństwo, a Służbę Bożą, kazania i wszystko inne czytają w obcym im języku greckim. Jak zrobić, żeby ludzie zrozumieli Słowo Boże? Ale niektórzy doradcy Michała sprzeciwili się, że Słowo Boże można głosić tylko w tym języku, w którym było napisane na krzyżu, na którym był ukrzyżowany Jezus Chrystus. Na krzyżu było napisane: „Jezus Nazarejczyk, król żydowski”. A napisano w trzech językach: żydowskim, greckim i łacinie. Na tym Michał nie poprzestał, a zwrócił się do Papieża Rzymskiego. Jak być? A Papież otworzył Ewangelię i przeczytał: „Każdy naród sławi Boga w swoim języku”. Wtedy Michałowi poradzono, że w bułgarskim miasteczku Sałuń (Bułgaria pod Bizancjum) żyje bardzo mądry człowiek Lew, a u niego tacy sami mądrzy synowie Cyryl i Metody, zawołaj ich. Michał zawołał ich i polecił ułożyć słowiańską gramatykę. Zgodzili się. Cyryl ułożył alfabet — cyrylicę, którą wkrótce zastąpili głagolicę. Kilka graffiti cyrylicą jest w kijowskim soborze Sofijskim, a Metody przetłumaczył Oktoich, Psałterz, a potem, razem z Cyrylem, przetłumaczyli i Ewangelię. Co to był za język, co to była za gramatyka? Cyryl w 800 roku był w Chersonezie i czytał Psałterz i Ewangelię w języku staroukraińskim. Coś niecoś wziął i stamtąd. Zatem był to bułgarski, staroukraiński język, język cerkiewnosłowiański. Brał do swojego alfabetu Cyryl i gockie litery. My dokładnie wiemy, że w tym języku odprawiano Służbę Bożą, a potem zaczęto pisać wszelkie dokumenty: umowy itd. Oto jak brzmią: „Byst’ czełowiek posłan ot Boga i Bog bieasze słowo, i słowo bieasze ot Boga, sie bo iszkoni nicztoże nie byst’. A jeżeli byst’, mir w tom swietitsja i t’ma jego nie obist’”. Mało zrozumiałe, w nim wiekami odprawiano Służbę Bożą i w niektórych rosyjskich cerkwiach odprawiają i dziś. Nakłada się on na żywy język narodu. I oto Ruś Kijowska zaczęła podbijać Czudź, Mierię, Goladź i innych. Jak i na całym świecie, na przedzie z wojskiem szli misjonarze. Oto oni i szczepili Słowo Boże w tym języku. A żywy język na Ukrainie pozostawał ukraińskim. Cerkiewnosłowiański rozpełzał się po dialektach, tak, na przykład, cerkiewnosłowiańskie „jery” (ъ) u Wiatyczów i u Moskali Kim jesteśmy? W historii narodów istnieją fakty, które naświetlają całą historię tych (i innych) narodów, całkowicie obalają kłamstwa ich nieżyczliwych, fakty te muszą znać wszyscy przedstawiciele tego narodu. I wtedy prawda staje w pełnej krasie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

czytano jako „o”: „kon”, „wół”, a u Kijowian i Galicjan jako „i”: „kiń”, „wił”. Na Briańszczyźnie, w północnej części Czernihowszczyzny i na Białorusi jako dyftong: „kuiń”, „wuił”, „kuoń”. Tak wymawia się to tam również dziś. Język rosyjski natomiast w swoim kształtowaniu przeszedł szereg etapów. Najpierw był wpływ mongolsko-tatarski, w nim było wiele mongolskich i tatarskich słów, potem język rosyjski doznał ogromnego wpływu niemieckiego (za Piotra I panowało pogermanizowanie języka), a następnie sfrancuzczenie. Wiadomo, że w języku rosyjskim nie ma ani jednego rosyjskiego słowa. O tym opowiadał wybitny rosyjski językoznawca Siergiej Masłow. Przekonująco udowodnił to na przykładach z rosyjskich słowników. Niewiele też jest w języku ukraińskim słów ukraińskich, są to przede wszystkim słowa z okresu kozaczyzny: kulisz, tetera, sołomacha, hałuszki, barszcz, palanyca i inne. Do wszystkiego tego, do prawdy, trzeba się dobijać przez moskiewskie barykady i gąszcz. Bo niemal wszystkie źródła zniszczono, palono Ewangelie i Psałterze, napisane i wydrukowane w języku ukraińskim, lub choćby ukraińskim pismem, niszczono wszystkie ukraińskie słowniki i gramatyki („Uczytelne Ewangelie” Kiryła Stawrowieckiego, słowniki Pamwy Beryndy, Zizanija, Meletija Smotryckiego, H. Kopystenskiego i mnóstwo innych). A także wszystko, co dotyczyło ukraińskiej historii. Moskiewia napisała własną sfałszowaną historię, według której uczyłem się i w szkole, i na uczelni. Katarzyna II zwołała specjalną komisję pod kierownictwem hrabiego Muśina-Puszkina i pod osobistym nadzorem samej Katarzyny. Przede wszystkim zwieziono z klasztorów całej imperium kroniki — ponad sto — i wszystkie spalono. Pozostawiono dwie — Ławrentijewską i Ipatijewską, nad nimi zabrano się do „pracy”: podskrobywano, zmieniano, wyrywano kartki i w ich miejsce wstawiano inne. Ten „stworzony” latopis ogłoszono jedynie prawdziwym. Otwierał on „Russkuju letopis” (po ukraińsku: Kronika Ruska). „Kronika Ruska”, która składa się z trzech części: „Powieści minionych lat” Nestora-latopisca, „Kroniki Kijowskiej” i „Kroniki Halicko-Wołyńskiej”, napisana przez Nestora w Ławrze Peczerskiej w Kijowie, a przepisana przez igumena klasztoru Wydubickiego Kijowskiego Świętomikołajskiego, Sylwestra w pierwszej połowie XV wieku, z której skopiowano wszystkie późniejsze kroniki. „Kronika Ruska” przetłumaczona jest na wszystkie języki świata, leżała pod moskiewskim butem Instytutu Językoznawstwa im. Biłodida. Dopóki samodzielnie jej nie przetłumaczył i nie opatrzył komentarzem uczony Leonid Machnowiec, a my, redakcja prac historycznych wydawnictwa „Dniepr”, nie nalegaliśmy i nie wydaliśmy jej. Chwała Bogu, chociaż to jest. I wzywam wszystkich świadomych Ukraińców, by ją czytali. Tam wszystko jest zrozumiałe. Ja sam w większości z niej korzystałem. O kronice, a przede wszystkim o naszej historii, przekonująco, szeroko i argumentowanie pisze Wołodymyr Biliński w trzytomowym dziele „Moskwa Moksel”, a także Mykoła Worotyłenko z Kanady w książce „Testament Piotra I. Hołodomor”. Czytajcie te książki, one was oświecą. I myślę, że od dawna czas, by nasz Instytut Historii Ukrainy napisał argumentowane, wielonakładowe, dostępne dla wszystkich książki-broszury o naszej historii. Dać stanowczą, sprawiedliwą odprawę całej tej moskiewskiej bzdurze, która brudną, zgniłą rzeką napływa na nasze brzegi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Patriarcha FILARET: „Obronimy państwo ukraińskie, bo Bóg jest z nami!”

Rozmowa dziennikarza Ihora Zoca ze Świątobliwym Filaretem, zwierzchnikiem Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. — W swoim niedawnym wystąpieniu w Radzie Najwyższej wzywał Wasza Świątobliwość deputowanych do jedności, aby nie stracić państwa po raz kolejny. A wokół kogo ma jednoczyć się główny nosiciel władzy — naród? Wielu ludzi jest obecnie zniechęconych i zagubionych, znaczna ich część jest nastawiona krytycznie do władzy. Jak więc mamy postąpić z jednością samego społeczeństwa? — Wokół kogo się jednoczyć? Wokół tych, których naród wybrał — Prezydenta i Rady Najwyższej. Bo myślenie o wyborach, kiedy trwa wojna, to szaleństwo. Dlatego, że trzeba najpierw obronić swoje państwo, a potem myśleć o miejscu w parlamencie. A jeśli nie będziemy mieli państwa, to w jakim parlamencie będą siedzieć deputowani! Po pierwsze, trzeba obronić państwo, a my jesteśmy w stanie to zrobić, ponieważ nasza armia jest zdolna do walki, nasz naród udowodnił, że jest godny posiadania własnego państwa. Udowodnił to tym, że zarówno młodzi, jak i ludzie w dojrzałym wieku oddają swoje życie za państwo ukraińskie. A ci, którzy nie bronią z bronią w ręku, niosą pomoc humanitarną armii i tym, którzy opuścili swoje domy. Świadczy to o tym, że naród kocha swoją ziemię i jest gotów oddać za nią życie. I dlatego trzeba, po tym jak obronimy państwo, przeprowadzać reformy. Ale takie, które służyłyby narodowi i państwu, a nie poszczególnym osobom. Czyli zniszczyć korupcję, uchwalić sprawiedliwe prawa i wtedy Ukraina wejdzie do Unii Europejskiej, a co najważniejsze — będzie potężnym państwem. — Odwiedzając w zeszłym roku żołnierzy w strefie ATO w obwodzie donieckim, powiedział Wasza Świątobliwość: „Każdemu rozsądnemu człowiekowi jest jasne, że prawda w tej wojnie jest po stronie Ukrainy, a jeśli prawda jest po stronie Ukrainy, to z Ukrainą jest Bóg!”. No dobrze, a co robić z nierozsądnymi? Z tymi, których wciągnął „ruski mir”, którzy świadomie lub za trzydzieści srebrników poszli na służbę do agresora w ORDŁO, czy szerzą propagandową truciznę w naszym kraju? — Kiedy obronimy swoje państwo i wygonimy agresora z naszego terytorium, nierozsądni sami zobaczą, jak bardzo się mylili. Muszą zrozumieć, że nadzieje na przyłączenie Donbasu do Rosji są złudne, bo dzisiaj żyją oczekiwaniem, że Rosja postąpi tak, jak z Krymem. Ale jeśli obronimy państwo ukraińskie, to nadzieja w nich zniknie i wtedy albo odpokutują swoje grzechy, że szli nie tą drogą i nie tą drogą prowadzili ludność Donbasu, albo będą zmuszeni uciekać do Rosji. Oto ich droga. — W ORDŁO dzisiaj tysiące dzieci wychowuje się w duchu nienawiści do Ukrainy, jej państwowości, języka, historii i kultury. Jednocześnie nasze państwo zaprasza młodych ludzi, przetworzonych przez rosyjską propagandę, do zdobywania wyższego wykształcenia na najlepszych ukraińskich uczelniach i zapewne jest to słuszne. Ale ktoś mówi, że w ten sposób przyjmujemy nosicieli obcych idei, którzy zniszczą nasz świat. Jak tu postępować? — Zapraszając tych wypaczonych ideowo ludzi na uczelnie w Kijowie i innych miastach, Ukraina postępuje słusznie. Dlatego że oni, przebywając w innych warunkach, zrozumieją, w jakich realiach żyją tutaj i co robi władza dla poprawy życia narodu ukraińskiego oraz wzmocnienia samego państwa ukraińskiego. Jeśli oni, przebywając w tym środowisku, zobaczą i usłyszą prawdę, to zmienią swoje błędne poglądy. I dlatego Ukraińcy zapraszają dzieci ze wschodnich obwodów do odwiedzania Kijowa, Lwowa, Tarnopola i innych miast. Te dzieci zobaczą pozytywny stosunek do nich, że są bliskie narodowi ukraińskiemu, niezależnie od tego, gdzie mieszkają. — Jak ocenia Wasza Świątobliwość rozwój UKP PK w obwodzie donieckim, przecież nam — Waszym wiernym — wcześniej nie było łatwo: władza zbiegłego eksprezydenta otwarcie wspierała tylko cerkiew moskiewską. Teraz wobec władzy wszystkie wyznania są równe. Ale wygląda na to, że droga ludzi Wschodu do Kościoła Ukraińskiego dopiero się zaczyna? I jak pomóc im pozbyć się uprzedzeń wobec UKP PK? — Niestety, w obwodzie donieckim UKP PK jest nieliczny, bo gdyby Patriarchat Kijowski przeważał, to tej wojny by nie było. A zatem jest to agresja ze strony Rosji, bo wielką misję powierzyli cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego i nie bez powodu. Dlatego mamy to nieszczęście. Ale Patriarchat Kijowski w obwodzie donieckim istnieje i rośnie, a naród stopniowo przechodzi do nas. A kiedy zwyciężymy (a zwyciężymy agresora), wtedy zaślepieni wierni, którzy odwiedzali świątynie Patriarchatu Moskiewskiego, zrozumieją: żyją w państwie ukraińskim i powinni służyć narodowi ukraińskiemu. Dlatego że ziemia Donbasu to ziemia ukraińska i dowodem na to są wsie. Wszystkie wsie w Donbasie to wsie ukraińskie, tam nie ma ani jednej rosyjskiej wsi. Rosjanie, którzy szli na naszą ukraińską ziemię, przebywają w miastach: w kopalniach i fabrykach. Przyszli w czasach Imperium Rosyjskiego, zwłaszcza w czasach ZSRR, a ukraińska ziemia ich przyjęła. I dlatego powinni być wdzięczni Ukrainie za to, że ich przyjęła, i nie myśleć, że mogą, osiedliwszy się na cudzej ziemi, przyłączyć potem tę ziemię do Rosji. Tego nie będzie! To tak samo, jak gdyby Ukraińcy w Kanadzie chcieli przyłączyć Kanadę do Ukrainy! Czy to możliwe? Wszyscy śmialiby się z tego: Kanada was przyjęła gościnnie, dała wam życie, a wy teraz chcecie przyłączyć ten kraj do Ukrainy! Tak samo Donbas — ukraińska ziemia — dał schronienie Rosjanom i innym, a oni teraz chcą przyłączyć Donbas do Rosji. Ukraiński naród dowodzi, że nigdy nie odda swojej ukraińskiej ziemi! — Sytuacja na kontrolowanych przez Ukrainę terytoriach Doniecczyzny jest bardzo nieprosta. Warto było mieszkańcom Mariupola dopiąć swego w kwestii wydzielenia skrawka ziemi pod budowę świątyni Patriarchatu Kijowskiego — od razu ktoś zaczął podburzać mieszkańców do akcji protestacyjnych. I to przy pełnym panowaniu Patriarchatu Moskiewskiego. Czyli to, co dozwolone cerkwi agresora — Ukraińcom zabronione na własnej ziemi. Jak być? — Opór był i jest w całej Ukrainie, ale obecnie Patriarchat, który był mały, stał się największą cerkwią w Ukrainie. Zgodnie z ostatnimi sondażami socjologicznymi pierwszeństwo daje nam od 40 do 44 % prawosławnych wiernych, a Patriarchatowi Moskiewskiemu — 20—24 %. Weźmy armię: do 73 % wojskowych zalicza siebie do Patriarchatu Kijowskiego, 12 % — do grekokatolików i 7—8 % — do Patriarchatu Moskiewskiego. To oznacza, że armia u nas jest rzeczywiście ukraińska i ona nas obroni. — Zapytam o los ojczystego słowa i przy okazji zostawiam także swoją gazetę oraz jedyną w całym półmilionowym Mariupolu ukraińskojęzyczną „Domachę”, którą wydają proświcianie własnym kosztem raz w miesiącu. — Co tu powiedzieć? Ponad trzysta lat naród wychowywano w języku rosyjskim i naprawić sytuację w ciągu 10—20 lat jest niemożliwe, ale wszystko idzie w dobrym kierunku. Dla nas ważne jest zachowanie państwa, a my zachowamy je i język ukraiński będzie państwowym. A wraz z tym będą znać i rosyjski, i angielski, i arabski. Teraz ludzie komunikują się z całym światem. Taka perspektywa… I w Donbasie będą mówić w języku ukraińskim… A powrotu do cerkiewnosłowiańskiego języka nabożeństw w Ukrainie nie będzie. Nikt nie zechce słuchać tego, co jest niezrozumiałe. Jest to niemożliwe. Przełom już nastąpił. Skoro w cerkwi będzie brzmiał język ukraiński, ludzie będą modlić się po ukraińsku, ożyje i język! — Wyraził Pan swoją wizję ukraińskiej perspektywy w całej sferze duchowej. Chciałbym zapytać także o to, jak mamy zwyciężyć wroga w wojnie informacyjnej? — Trzeba szerzyć prawdę, a jeśli dziennikarze wierzą w Boga, trzeba pomyśleć o tym, że będzie Sąd Ostateczny i na tym sądzie trzeba będzie dawać odpowiedź nie tylko za czyny, ale i za słowa, zwłaszcza za napisane: jeśli jest ono nieprawdziwe, to szerzy swoje złe działanie także po śmierci tego, kto napisał. Dlatego i dziennikarze, i wszyscy, którzy zajmują się informacją, powinni pomyśleć o tym, że trzeba rozpowszechniać prawdę, choćby jaka by ona nie była. A ten, kto rozpowszechnia nieprawdę, będzie ukarany na sądzie Bożym. — Ten numer przeczytają także bojownicy, którzy na pierwszej linii frontu bronią Ukrainy przed wrogiem. Co im Pan powie? — Chcę przede wszystkim pogratulować paschalnego Zmartwychwstania Pańskiego Pana Jezusa Chrystusa i przypomnieć im, że przed Zmartwychwstaniem Chrystusowym było ukrzyżowanie na krzyżu, były cierpienia, ale Pan zwyciężył cierpienie, śmierć i zmartwychwstał. To znaczy, że i my, cierpiąc, zwyciężymy wroga, ponieważ z nami jest Bóg i z nami jest prawda. I że wojownicy powinni twardo wiedzieć: nawet jeśli komuś Pan sądzi zaznać śmierci, to śmierci nie ma, istnieje życie wieczne. I ten, kto z miłością do swojej Ojczyzny, swojej rodziny, do swojego narodu odda swoje życie — otrzyma Królestwo Niebieskie. Bo i dla Jezusa Chrystusa nie ma większej miłości, niż gdy człowiek odda duszę swoją i życie za przyjaciół swoich! I dlatego śmierci nie trzeba się bać, a okazywać miłość do swojej rodziny, do narodu, do swojego państwa. Bo Chrystus Zmartwychwstał i zwyciężył śmierć!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Zorganizowana przez Arkasa. Wśród jubileuszowych dat odrodzenia państwa Ukraina w latach 2016—2018 obchodzą 110-lecie od czasu założenia także proświcianie Mikołajowszczyzny

Po klęsce w 1709 r., pomimo licznych faktów niszczenia przez okupanta zabytków kultury (architektury, piśmiennictwa, artefaktów historycznych), zakazu używania języka, a nawet nazwy narodu, Ukraińcy w osobach swoich najlepszych przedstawicieli zdołali odrodzić swoją kulturę narodową, kontynuować jej rozwój i wkroczyć na drogę odrodzenia ukraińskiej państwowości. Na gruncie twórczości ludowej i odrodzonej poezji ukraińskiej, dramaturgii i literatury, pod wpływem występów kobziarzy, ukraińskich zespołów teatralnych oraz wydarzeń rewolucyjnych lat 1905—1907 w Imperium Rosyjskim, w Mikołajowie stała się odczuwalna paląca potrzeba i możliwość stworzenia ukraińskiego stowarzyszenia kulturalno-oświatowego na wzór zachodnioukraińskich „Proświt” (utworzonych w 1868 r.). Członkowie „Proświty”, uczestnicy wydarzenia poświęconego 110. rocznicy. Ihor MARCINKOWSKI, przewodniczący „Proświty” Mikołajowszczyzny. 16 lutego 1907 r. (daty do 1917 r. podane według starego stylu — Aut.) na posiedzeniu Mikołajowskiego Prezydium wysłuchano propozycji radcy stanu M. Arkasa, mieszczanina M. Mesterhaziego oraz innych osób w sprawie utworzenia w mieście Ukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Tutaj też zatwierdzono i zarejestrowano jego statut. 24 lutego „Nikołajewskaja gazieta” na pierwszej stronie wydrukowała w języku ukraińskim dwa ogłoszenia: o przeprowadzeniu o godz. 11 nabożeństwa żałobnego za T. Szewczenkę w Soborze Kupieckim oraz pierwszego zebrania Towarzystwa. 25 lutego, po nabożeństwie żałobnym w 46. rocznicę śmierci T. Szewczenki, w wynajętym budynku przy ul. Tawryjskiej (obecnie ul. Szewczenki 64) około godz. 13 odbyło się zebranie organizacyjne „Proświty”. W obecności ponad 150 osób z referatem w języku ukraińskim wystąpił przewodniczący zebrania M. Arkas. 27 lutego 1907 r. „Nikołajewskaja gazieta” w notatce „Towarzystwo „Proświta” doniosła, że M. Arkas „…przedstawił zarys historyczny kultury narodu ukraińskiego do czasu jego zjednoczenia z Rosją, okresu upadku po tym fakcie, odchodzenia wyższych warstw społeczeństwa ukraińskiego od ludu, polski i moskiewski okresy historii, systematyczny zakaz języka ukraińskiego, walkę z nim; przeniesienie ukraińskiej działalności literackiej do zagranicznej części Ukrainy, do Galicji (Lwów). Mówca zakończył swoje przemówienie słynnymi wierszami Szewczenki: „Uczcie się, bracia moi, / Myślcie, czytajcie, / I cudzego się uczcie, / A swego nie porzucajcie. / Bo kto matkę zapomina, / Tego Bóg karze, / Obcy ludzie się odwracają, / Do chaty nie wpuszczają”. Zebranie wybrało na przewodniczącego towarzystwa M. Arkasa, jego zastępcą (towarzyszem przewodniczącego) został A. Kryżaniwski, sekretarzem — J. Łytwyn, skarbnikiem — P. Sklar. Członkami rady zostali S. Hajduczenko, J. Makowski, kandydatami do rady — P. Diumin, M. Mesterhazi, K. Owczarenko. Ich współmyślicielami byli: P. Andrijaszczenko, W. Asuchowski, H. Bilenko, P. Bosichenko, I. Berdyczewski i inni. Pod koniec 1907 r. towarzystwo liczyło około 180 członków. W towarzystwie działały 4 oddziały: literacko-naukowy (kierowany przez M. Arkasa), artystyczno-muzyczny (B. Kuzniecow), księgarni i biblioteki (P. Andrijaszczenko), gospodarczy (P. Diumin, M. Zapolenko). Proświcianie prowadzili wieczory literacko-muzyczne, literacko-naukowe, rodzinne wieczory członkowskie z tańcami, na których występowali miejscowi amatorzy: poeci, muzycy, śpiewacy, deklamatorzy; organizowali jarmarki, festyny ludowe. M. Arkas czytał wykłady na podstawie rozdziałów swojej „Historii Ukrainy-Rusi”, wystawiał stworzoną przez siebie operę „Kateryna”. W księgarni i pierwszej na Mikołajowszczyźnie ukraińskiej bibliotece zgromadzono literaturę autorów ukraińskich, prenumerowano ukraińskie gazety i czasopisma, włącznie z dziecięcymi, które ukazywały się w Galicji i USA. „Proświta” wytrwale walczyła o prawo narodu ukraińskiego do szkoły ojczystej, pierwsze z nich zostały zorganizowane przez M. Arkasa we wsiach Bohdaniwka i Chrystoforiwka, ale wkrótce zostały zamknięte na donos rosyjskiego popa. Rada „Proświty” ustanowiła kilka stypendiów im. Szewczenki dla uczniów szkół mechaniczno-technicznych, kolejowych i realnych, męskiego gimnazjum, szkoły położniczo-felczerskiej. Po śmierci M. Arkasa w 1909 r. towarzystwo cierpiało na znaczne trudności finansowe i choć doświadczało represji ze strony władz (od 1910 r. „Proświty” w Imperium Rosyjskim były zakazane zgodnie z ustawą „O inorodcach i separatyzmie”), to jednak kontynuowało funkcjonowanie. W czasie I wojny światowej, zakazana jako towarzystwo ukraińskie, Mikołajowska „Proświta” działała jako organizacja charytatywna, przekazując znaczne środki na rzecz szpitali wojskowych i organizacji pomagających rannym żołnierzom. Proświcianie często organizowali koncerty przed rannymi na wojnie. Po rewolucji lutowej w 1917 r. wysiłkami ukraińskiej inteligencji nastąpiło rozszerzenie organizacji narodowo-kulturalnych „Proświty”, zwłaszcza wśród ludności wiejskiej. Na Mikołajowszczyźnie nowe placówki powstały we wsiach Suchyj Jełaneć (liczył 50 osób, przewodniczący I. Semin), Snihuriwka, Łysa Hora, Nowohryhoriwka, Wysunśk, Basztanka, Bereznehuwate, Jewheniwna, Sofijiwka, Marjiwka i inne. Podczas rewolucji narodowo-demokratycznej 1917—1921 r. mikołajowscy proświcianie wsparli Ukraińską Centralną Radę. Od 1917 r. proświcianie aktywnie pracują wśród ludności wiejskiej, porządkują czytelnie ludowe, organizują kółka śpiewacze, biorą udział w działaniach o charakterze politycznym, wspierają ukrainizację placówek oświatowych miasta. Wśród mikołajowskich prośwician tamtych lat aktywnością wyróżniali się M. Łahuta, T. Jurczenko, M. Pituszenko, J. Krawczenko, I. Iwaniw, F. Kamiński, B. Kamiński, Kropywnycki, Hudź. Kutowyj, Sidorko, Romanowski, Farbitnyk, Dokijenko, Hawryłenko, Malimon, Stiożko, N. Małecha. Zorganizowana przez M. Arkasa „Proświta” działała aktywnie, sprzyjała przebudzeniu Ukraińców w regionie. Wywołując niechętny stosunek miejscowych władz (zarówno carskich, jak i bolszewickich), była prześladowana w czasach reakcji, jednak kontynuowała działalność. Za komunistów „Proświta” początkowo brała udział w otwieraniu klubów, przedszkoli, muzeów, organizowała chóry ludowe, urządzała wystawy obrazów, literatury, prowadziła wieczory, brała udział w uczczeniu pamięci T. Szewczenki. Biorąc pod uwagę autorytet „Proświty”, zwłaszcza wśród chłopów, KC KP(b)U oraz miejscowe komitety bolszewickie próbowały wykorzystać prośwician w swojej propagandzie ideologicznej. W 1920 r. władze opracowały nowy statut „Proświty”, który narzucał komunistyczny charakter jej działalności (w Mikołajowie został on przyjęty przez walne zgromadzenie „Proświty” 13 czerwca 1920 r.). Na łamach gazety „Krasnyj Nikołajew” w 1922 r. rozgorzała dyskusja wokół „wrogiej 'kulturalnej' bandy” (nr 321), „zarażonej petlurowskim duchem” (nr 332). Jednak doświadczenie prośwician próbowano wykorzystać, by „wzmocnić KSMU na wsi” (nr 332), ponieważ ta ostatnia była tam nieliczna i słabo przygotowana, z „wielkimi trudnościami” tworzono alternatywne wobec „Proświt” Domy Chłopskie, a w Mikołajowie „Proswieszczenije”. „Proświt nie ma czym zastąpić (wyróżniono w tekście gaz. — Aut.). Domy chłopskie, jako dominująca forma w 1922 r. na Mikołajowszczyźnie — to inteligencka utopia. Mamy proświty (321 proświt według wyliczeń tow. Łomakina). Chcesz nie chcesz, a trzeba się pogodzić” (nr 321). Jednak całkowite przebudowanie działalności „Proświt” okazało się niemożliwe i bolszewicy w 1924 r. zdecydowali się na zamknięcie proświciańskich komórek. Członkowie „Proświty” doświadczali ucisku i byli prześladowani, a następnie na podstawie sfabrykowanych oskarżeń aresztowani; wielu z nich zostało rozstrzelanych. Ofiarami komunistycznych represji stali się: wykładowcy M. Łahuta, Ch. Hudź-Zasulski, M. Laszczenko, aktorzy P. Prychodko, J. Romanowski, H. Jurczenko, stolarz i inwalida-emeryt F. Iljaszenko oraz wielu innych; kilkakrotnie aresztowano i skazywano F. Kamińskiego, „aresztowano” i niszczono książki, wśród których był także szewczenkowski „Kobziarz”. Po M. Arkasie w różnych czasach radzie „Ukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w Mikołajowie” przewodniczyli B. Brojakowski, W. Dejneka, M. Wasylenko, M. Zahorujczenko, O. Sawczenko-Osmolowski, M. Łahuta, O. Zima, K. Chrystyczenko. Za niemieckiej okupacji w 1941 r. znów zaczęły odradzać się komórki „Proświty” (czasem przy wsparciu grup pochodnych OUN), ale po przejęciu władzy przez cywilną niemiecką administrację okupacyjną, zakazała ona ich działalności. Dopiero co powstałe towarzystwa ulegały samolikwidacji, aby uniknąć represji. W latach powojennych (1945—1991) komunistyczna władza deklarowała działalność „Proświt” jako „przejaw ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu”, dlatego o odrodzeniu towarzystw nie mogło być mowy, badania dokumentów archiwalnych oraz rozpowszechnianie informacji o nich było ograniczone i wypaczone. Z początkiem pieriestrojki i narodowego odrodzenia na Ukrainie, z inicjatywy aktywnej ludności w grudniu 1988 r. w Kijowie powstaje Towarzystwo Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki. W Mikołajowie jego komórki skupiły się w zakładach „Zoria” (przewodniczący W. Strenado), „Ocean” (W. Spycia), im. 61 Komunara (A. Tesłenko), w organizacjach „Maszprojektu” (K. Rybak, następnie R. Szpak), „Specbud” (W. Andriewski), w przychodni przeciwgruźliczej (M. Hanuszczak), przy obwodowej stacji doświadczalnej rolnictwa (I. Bakłycki), przy obwodowej organizacji pisarskiej (W. Bojczenko) i in. Łącznie liczyły one 152 osoby, które w trudnych warunkach komunistycznego reżimu jednopartyjnego jako pierwsze stanęły w obronie języka ukraińskiego. 22 marca 1989 r. zebranie założycielskie Mikołajowskiej organizacji miejskiej Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki połączyło pierwotne komórki miejskie, wybrano zarząd, do którego weszli pisarz W. Bojczenko (przewodniczący), inżynier W. Slipeć (zastępca przewodniczącego), agronom F. Hrozow (sekretarz). 19 maja 1990 r. w małej sali Pałacu Kultury i Techniki Zjednoczenia „Czarnomorska Stocznia” odbyła się konferencja założycielska Mikołajowskiej organizacji krajowej Ogólnoukraińskiego towarzystwa języka ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, na którą przybyło 92 delegatów. Oprócz mikołajowskich komórek reprezentowane były organizacje rejonowe z Oczakowa, Wozniesieńska, Pierwomajska, Krzywego Jeziora, Nowego Bohu, Weselinowa, Wradijewki, Śniegurewki, Jełańca. Później pojawiły się komórki i organizacje rejonowe w Nowej Odessie, Arbuzynce, Bratskim. Pomimo ucisku ze strony komunistycznej władzy, aktywiści towarzystwa starali się kontynuować tradycje arkasowskiej „Proświty”. Oprócz udziału w pracy towarzystwa, mieszkańcy Mikołajowszczyzny wspierali je materialnie własnymi środkami, zbierali literaturę ukraińską dla ukraińskich diaspor Moskwy, Murmańska, Jakucji, Kubania, Naddniestrza, dla rejonów naszego obwodu. Proświcianie rozpowszechniali powielaną na maszynie do pisania samizdatową gazetę proświciańską „Słowo” (red. K. Rybak), pierwszą w regionie niezależną gazetę. Wręczenie honorowej nagrody zespołowi chóru im. Mykoły Arkasa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„Czarnomoria” (red. N. Carynna), ogólnoukraińską demokratyczną ukraińską prasę (odpowiedzialną była R. Szpak), popularyzowali wśród ludności wiedzę z historii Ukrainy (W. Bojczenko, W. Slipeć), poruszyli przed władzami miejskimi kwestię rozszerzenia sfer używania języka ukraińskiego (M. Jewtuszenko, M. Kurinny, M. Lubczenko). Razem ze Związkiem Studentów aktywiści towarzystwa poruszyli kwestię usunięcia imienia szowinisty W. Bielińskiego z nazwy wyższej uczelni pedagogicznej regionu. Jednak władze odmówiły nadania jej imienia M. Arkasa, tak jak i przemianowania prospektu Oktiabrskiego na Piotra Sahajdacznego. Proświcianie organizowali wydarzenia artystyczne z udziałem A. Iwaniuczenki, W. Antoniuk, M. Jewtuszenki, O. Werbyckiego, W. Bojczenki, w których popularyzowano ukraińską ideę narodową. W przededniu referendum 1 grudnia 1991 r. w sprawie ogólnonarodowego zatwierdzenia Aktu proklamacji niepodległości Ukrainy oraz udziału w wyborach Prezydenta proświcianie prowadzili szeroką pracę wyjaśniającą wśród ludności. Z inicjatywy towarzystwa i przy wsparciu przewodniczącego redakcji komitetu ds. radiodyfuzji W. Cariuka na antenie wybrzmiały wystąpienia, które demaskowały antyukraińskie partie i popełnione przez nie zbrodnie. Na łamach gazet występowali W. Bojczenko, W. Slipeć, R. Szpak, A. Iwaniuczenko, W. Awramenko, H. Jezełow, P. Panianczuk i inni. Mimo wszystkich zastrzeżeń, proświcianie po raz pierwszy na Mikołajowszczyźnie 7 kwietnia 1991 r. podnieśli niebiesko-żółtą flagę narodową (później państwową) podczas świątecznego wodowania statku (T. Krywous, R. Bohdanowycz, B. Moroz, O. Cwietkow, M. Reszetniak i inni współmyśliciele) w obecności tysięcy mieszkańców miasta, a 2 grudnia 1991 r. — po raz pierwszy w obwodzie nad budynkiem administracyjnym (z udziałem R. Bohdanowycza, W. Spyci, W. Semcia, O. Matijuka). W odrodzeniu Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, a potem „Proświty” na Mikołajowszczyźnie aktywni byli W. Andriewski, N. Archypenko, O. Basztowy, W. Berezowski, I. Berezućka, L. Bohdan, I. Bodnaruk, S. Bereżny, A. Bulbotko, S. Wdowycja, Ju. Wysznewski, W. Hałuszczenko, O. Hiliakin, F. Hrozow, P. Docenko, M. Zahorodnij, A. Zaturian, H. Zaudolska, Anatolij i Ołena Iwaniuczenkowie, Tamara i Wołodymyr Kiperowie, W. Krywołap, M. Kurinny, A. Kurhan, T. Łysak, L. Łysohurska, M. Lubczenko, M. Lalko, O. Małycki, S. Myroniuk, I. Nowochaćko, L. Chrustalowa, H. Kisiura, M. Matwijiw, Ołeh i Mykoła Matiukowie, B. Moroz, P. Panianczuk, R. Prochmaliuk, K. Rybak, S. Rublewyk, W. Spycia, P. Starowojtowa, W. Strenado, A. Tesłenko, R. Szpak, L. Cymbał i inni. Z inicjatywy „Proświty” w Mikołajowie, gdzie mieszkali wybitni ukraińscy działacze kultury, ustanowiono tablicę pamiątkową i znak pamięci M. Arkasa, P. Saksahanskiego, T. Szewczenki (na rogu ul. Szewczenki i Puszkinskiej, zniszczona przez wandali w październiku 1999 r. i odnowiona w marcu 2013 r.). Proświcianie prowadzili i kontynuują pracę poszukiwawczą w celu ustalenia ocalałych w regionie zabytków historii kozactwa (O. Kowalowa, O. Szarafanow), z zakresu krajoznawczego szewczenkoznawstwa (I. Marcinkowski), tradycji pieśniarskich, proświcianie biorą udział w audycjach radiowych i telewizyjnych. Członkowie „Proświty” zawsze bronili zachowania tradycji ukraińskiej kultury regionu, prowadzili pracę wyjaśniającą, będą brać udział w działaniach o charakterze państwowotwórczym. Jednak nie wszystko było tak optymistyczne na tej drodze w niedalekiej przeszłości i we współczesnym ruchu proświciańskim. Okresy bardziej aktywnej pracy prośwician zmieniały się okresami wygasania. Nie sprzyjały ukraińskiemu towarzystwu „Proświta” także mikołajowskie władze ukraińskie: wbrew Konstytucji Ukrainy i protestom, rady miejska i obwodowa w 2012 r. podjęły decyzje, które faktycznie ograniczały używanie państwowego języka ukraińskiego, w tym samym czasie prośwician pozbawiono lokalu, stale lekceważone są apele Towarzystwa. Przykładem może być chociażby ostatni apel do mera miasta o ustanowienie tablicy pamiątkowej na budynku, w którym odbyło się zebranie założycielskie „Proświty”, złożony jeszcze 9 lutego 2017 r., a odpowiedzi, wbrew prawu, do dziś nie ma. Członkowie miejskiej komisji toponimicznej (zarówno ci, którzy ją odwiedzali, jak i ci, którzy nie przychodzili) zlekceważyli propozycje prośwician dotyczące przemianowania ulic miasta imionami osób, które miały związek z Mikołajowem (Łesia Ukrainka, I. Piddubny, S. Hajduczenko, M. Arkas, Ju. Bojko-Blochyn itd.). Za to przyjęli, na przykład, nazwy ulic: „Kuzniecka” (a jeszcze na drogowskazach pisze się też „Kuznieczna”), „Wojenna” (na chwałę której wojny została nazwana, nie uściślono). W jakim języku są one nazwane, skoro to nie rosyjski i nie ukraiński, też nie wiadomo (na jednym budynku na prostopadłych ścianach wiszą tabliczki: „ul. Kuzniecka”, „zaułek Kowalski”). Co o mieszkańcach Mikołajowa będą myśleć i jak będą odbierać te nazwy goście miasta czy adresaci? Społeczności miejskiej podsuwa się myśl o ważności ustanowienia pomnika rosyjskiego admirała Greiga, ale nie wzniesiono jako stały, a stoi od dziesięcioleci tymczasowo ustanowiony znak pamięci M. Arkasa (ul. Admirałska), nie ma tablicy ochronnej i pamiątkowej na domu Arkasów na rogu ulic Artyleryjskiej i W. Morskiej, co najmniej dziesięć lat „zagaduje się” ustanowienie pomnika ukraińskim kozakom (na miejscu mostu pieszego przez Ingul działała przeprawa kozacka, a obok, na terenie stoczni, znaleziono pozostałości kuźni kozackiej) itd. W święta państwowe urzędnicy państwowi zapominają o proświcianach, którzy włożyli swój wysiłek w odrodzenie Ukrainy, za to nagrodami honorują tych, którzy otwarcie występowali na początku lat 90. przeciwko jej odrodzeniu, a teraz nijak nie mogą wprowadzić pełnowartościowego funkcjonowania państwowego języka ukraińskiego w kierowanych przez nich instytucjach państwowych, w tym także oświatowych. Podsumowując przebytą drogę, analizując wszystkie przeżyte trudności, z pewnością można powiedzieć, że „Proświta” na Mikołajowszczyźnie jest najstarszym funkcjonującym towarzystwem społecznym, które niosło i niesie mieszkańcom regionu słowo Szewczenki, ukraińskie tradycje ludowe, najlepsze wzorce ukraińskiej kultury narodowej współczesności dla utwierdzenia państwowości Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ukraińska wiosna w Szostce w 1917 roku

(O. Szpaczynski, A. Zaturian), działalności M. Arkasa (W. Szkwareć, T. Bereziowska), badania związków działaczy ukraińskiej kultury z obwodem mikołajowskim, których wyniki są publikowane w wydawnictwach naukowych, periodykach, na konferencjach, wykładach. Dla przedszkolaków sztuki pisze dramaturg M. Jewtuszenko, ze szkolną młodzieżą pracują pedagodzy L. Curkan, N. Horecka, M. Matijuk, studentom wykładali lub kontynuują wykładać L. Starowojt, T. Bereziowska, M. Zahorodnij, I. Bereza, W. Russowa, kulturalno-poznawcze wycieczki po regionie organizuje B. Sawczenko, coroczne kolędowanie przeprowadza kierowany przez N. Archypenko wertep. Wśród oddziałów rejonowych najbardziej aktywni są nowobuzcy proświcianie — O. Żmurko, O. Repichowycz, W. Kornafel, S. Kuzmenko, L. Prorok. W latach 2000—2008 mikołajowska „Proświta” wydawała gazetę „Arkasjiwska wułycia” (red. M. Zahorodnij, a następnie N. Ohrenycz). Przewodniczącymi zarządu obwodowej „Proświty” w latach 1992—1998 był W. Bojczenko, w latach 1998–2001 — M. Zahorodnij, w latach 2001—2010 — N. Ohrenycz, od 2010 — I. Marcinkowski. Za własne środki proświcianie wznowili wydanie znaczących dla naszego regionu zabytków ukraińskiej kultury: „Mykoła Kowal” M. Wengera (Mikołajów, 1832) — pierwszy utwór prozatorski w języku ukraińskim od początku ukraińskiego odrodzenia narodowego (zachował się jeden egzemplarz); „Słownyczok Szewczenkowej mowy” N. Malechy (Mikołajów, 1916) — pierwszy ukraiński słownik leksykograficzny jednego autora (zachowały się 2 egzemplarze). Wydrukowano również „Mikołajowski spis zakazanej poezji Tarasa Szewczenki” — unikalny, pisany w drugiej połowie XIX w. zbiór utworów Kobziarza, który zachował się w Mikołajowie. Opublikowano w jednym z miejscowych wydawnictw naukowych nieznany wcześniej artykuł prasowy o T. Szewczence, napisany w 1943 r. przez naszego krajana Ju. Bojko-Blochyna. Na 200-lecie urodzin T. Szewczenki ujrzał światło dzienne „Szewczenkiwski encykłopedycznyj słownyk Mykołajiwszczyny” — wydanie encyklopedyczne, które stanowi 65 arkuszy wydawniczych, pokazujące wpływ twórczości artysty na mieszkańców regionu oraz jego historyczny i kulturowy nierozerwalny związek z całą Ukrainą. Podobne wydanie pojawiło się wcześniej tylko w Połtawie i zostało zrealizowane kosztem miejscowych władz. Wydaniami prac naukowych i publicystycznych prośwician (W. Bojczenki, I. Bakłyckiego, P. Panianczuka, M. Jewtuszenki, W. Szkwarecia, L. Starowojt, L. Cymbał, L. Dudjuka, I. Berezy, W. Russowej, O. Kowalowej, L. Prorok, O. Matijuka, P. Wodianej, I. Marcinkowskiego) wzbogaciły się biblioteki obwodu mikołajowskiego i innych obwodów Ukrainy. Przy wsparciu prośwician w Mikołajowie corocznie odbywają się konkursy literackie, wokalne i artystyczne wśród uczniów i studentów, czytane są wykłady przed uczniami, studentami, wojskowymi, aktywistami społecznymi, organizowane są wystawy w muzeach i bibliotekach, drukowane są artykuły o działaczach ukraińskiej kultury i ich związkach z naszym regionem w miejscowej prasie, Towarzystwo rozpowszechniało wśród młodzieży literaturę, edukacyjne płyty kompaktowe (z historii, kultury, języka ukraińskiego i angielskiego, krajoznawstwa, przyrodoznawstwa i innych dyscyplin). Wiaczesław KYRYJEWSKYJ, członek „Proświty”. W kwietniu 1917 r. około dwóch tuzinów robotników Szostkińskich Zakładów Prochowych (SZP), wśród nich Petacz, Pronikow, Kukaresznikow i inni, zorganizowali w Szostce ukraińskie kółko, które po tygodniu lub dwóch liczyło aż 700 członków. Wkrótce 29 kwietnia (12 maja według nowego stylu) członkowie kółka założyli ukraiński klub oraz towarzystwo „Proświta” [4, 27]. Szostkińscy członkowie kółka i proświcianie wzięli udział w pierwszomajowej manifestacji 1917 r. na placu Bazarnym. Ubrali się w stroje narodowe i wyszywane koszule. Członkowie kółka stoją pod portretami Szewczenki i wielkimi flagami z hasłami napisanymi w języku ukraińskim: „Gurtujtesia, ukrajinci!”, „Sława Ukrajini!”, „Pryjszow tej rik, zghynuła newola. Gurtujtesia, ukrajinci. Da zdrastuje wola!”. Z opowieści Petacza, szostkińskiego delegata Ukraińskiego Zjazdu w Czernihowie 8–10 czerwca 1917 r., nawet wróg ukraińskości, miejscowy proboszcz (Nymenski), „jak zobaczył ten wielki ruch, to podczas manifestacji witał wszystkich” [4, 27]. Na wiecu występował naczelnik SZP pułkownik Jurkewycz, który „wyraził życzenie, aby zakład został przyłączony do Kijowa, a nie do Piotrogrodu, z tego powodu, że do Piotrogrodu daleko zwracać się w każdej potrzebie i dużo czasu na to idzie” [4, 27]. Również na wiecu występował stary eser od 1904 r. Abram Spirydonowycz Hasznykow, płomienny mówca. Po zakończeniu wiecu żołnierze ruszyli z placu, trzymając flagę z hasłem: „Niech prawda zapanuje na Ukrainie!”. Kilka dni po manifestacji do ukraińskiego kółka zapisało się dodatkowo jeszcze 350 mieszkańców Szostki [4, 27]. Zatem co szósty dorosły mieszkaniec Szostki stał się członkiem kółka, świadomym Ukraińcem. Przy klubie otwarto czytelnię i zaczęto czytać wykłady na tematy polityczne [4, 27]. W Szostce gwałtownie odrodziło się ukraińskie życie, stłumione w grudniu 1905 r., kiedy policja podstępnie spaliła pierwszą w historii osady ukraińską placówkę kultury — klub robotniczy, gdzie miejscowi amatorzy wystawiali od 1903 r. różnorodne ukraińskie sztuki: „Swatannia na Honczariwci”, „Daj sercju wolu — zawede u newolu”, „Hłytaj, abo ż Pawuk”. W klubie śpiewał, wbrew woli moskiewskiego popa Kaszpura, chór cerkiewny, potem powstał nowy piękny chór pod kierownictwem Shermana [2;3]. Założyciele ukraińskiego kółka w 1917 r. mieli talenty do śpiewu i muzyki. Mykyta Petacz grał na harmonijce, tańczył, śpiewał, Mykoła Pronikow kierował orkiestrą dętą, Pawło Kukaresznykow miał zdolności aktorskie i wystawiał spektakle. Z protokołów przesłuchania wspomnianych wyżej członków kółka w areszcie Szostkińskiego Rejonowego Oddziału NKWD w 1938 r. wyłania się śmiertelne oskarżenie o nacjonalizm za to, że witali chlebem i solą przybycie wojsk petlurowskich do Szostki w grudniu 1918 r. Wtedy członkowie kółka, proświcianie ubrali się po ukraińsku, zaprzęgli woły do wozów, posadzili na nich orkiestrę i jeździli ulicami Szostki, śpiewając przy muzyce ukraińskie pieśni, najgłośniej — „Szcze ne wmerła Ukrajina” [4, ark. 157 odw.]. Członkowie kółka wzywali mieszkańców Szostki do udzielania pomocy wojskom petlurowskim, ponieważ prowadzą one walkę o „Samostijną Ukrajinu” [4, ark. 243]. Wszystkich głównych założycieli ukraińskiego kółka: Mykytę Denysowycza Petacza, Mykołę Kornijowycza Pronikowa oraz Pawła Hryhorowycza Kukaresznykowa rozstrzelano w maju 1938 r. w Czernihowie. 1. Państwowe Archiwum Obwodu Sumskiego, f. R-7641, op. 1, spr. 431. 2. Kukaresznykow D. Nasza narodna kultura // Zoria, Szostka. — 1962. — 25 grudnia. 3. Kukaresznykow D. Narodnyj dom w Szostkie // Sowietskoje Poliesje, Szostka. — 1966. — 18 marca. 4. Ukrajinśkyj z’jizd u Czernihowi: (8–10 czerwca 1917 r.): materiały ta komentari / Uporząd.: W. M. Bojko, R. B. Worobej, T. P. Demczenko. — Czernihów: Siwerśkyj centr pisliadyplomnoji oświty, 2012. — 98 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«Nadejdzie czas i wspomną mnie dobrym słowem…»

Każde państwo ma wybitnych obywateli, którzy koronują jego kulturę swoimi twórczymi osiągnięciami. Rzeźbiarz światowej klasy Auguste Rodin, u którego uczył się Iwan Kawaleridze, powiedział, że wielcy Mistrzowie niosą swojemu pokoleniu nowe idee i nowe kierunki. Do takich osobistości należy Iwan Petrowycz Kawaleridze (1887—1978) — rzeźbiarz, reżyser filmowy, dramaturg, artysta ludowy Ukrainy. Droga życiowa znanego syna ukraińskiego narodu była ciernista i pełna gorzkich perypetii, ale trzymały go skrzydła twórczego natchnienia i wiara w sprawiedliwość. Walentyna JEFREMOWA, historyk sztuki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, kurator projektu „Powrót” Zdjęcie Jurija KUCHARCZUKA Wspominamy twórczą drogę Iwana Kawaleridze w związku ze 130. rocznicą jego urodzin. W celu zachowania imion wybitnych ludzi swojej małej Ojczyzny w organizacji społecznej „Sumskie Ziemiaństwo w mieście Kijowie” został zapoczątkowany projekt „Powrót”. Wydarzenia kulturalno-artystyczne zwróciły uwagę na działalność Muzeum-warsztatu Iwana Kawaleridze, które znajduje się na Andrijewskim Uzwozie w Kijowie. Założycielami muzeum było małżeństwo: kandydat nauk o sztuce Nona Kapelhorodśka (1932—2005) oraz rzeźbiarz Rostysław Synko (1933—2010). Twórczy dorobek I. Kawaleridze zajął godne miejsce w muzeum, a wydarzenia artystyczne i wydawnictwa drukowane rozpowszechniły informacje o ukraińskim Michale Aniele, zwiastunie historii swojego narodu. Z inicjatywy „Sumskiego Ziemiaństwa w mieście Kijowie” (autorka idei, historyk sztuki W. Jefremowa), w 2006 roku, na rok Gruzji na Ukrainie, został wcielony w życie projekt artystyczny „Most przyjaźni”. Do jego realizacji dołączyły Ambasada Gruzji na Ukrainie oraz Narodowy Związek Artystów Ukrainy. Szczególne podziękowania dla Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Gruzji na Ukrainie (2009—2013) Grigola Katamadze oraz attaché ds. kultury Zuraba Topurii, którzy pomogli zaangażować z Tbilisi gruzińskich artystów. Grupa twórcza złożona z 12 artystów odwiedziła ojczyznę I. Kawaleridze we wsi Nowopetriwka (dawny chutor Ładański w powiecie romeńskim), dokąd generał Ładański przywiózł kilku Gruzinów po wojnie kaukaskiej (1817—1864). Tak na ziemi romeńskiej pojawiły się barwne nazwiska: Cynaridze, Czoni, Orbelani, wśród których był także dziadek Iwana Petrowycza — Waso Khwaridze. Od czasu utworzenia organizacji społecznej „Gruzińskie Ziemiaństwo w Kijowie” pod przewodnictwem Chwiczy Mepariszwili muzeum zainteresowało Gruzinów mieszkających w stolicy Ukrainy. W projektach twórczych brali udział gruzińscy artyści, goście z zagranicy, przedstawiciele Ambasady Gruzji na Ukrainie. Autorce artykułu udało się spotkać z Iwanem Petrowyczem w dalekim 1977 roku w jego mieszkaniu w Kijowie przy ulicy Czerwonoarmijskiej 12. Z okazji jubileuszu rodaka wręczono Honorowy dyplom gratulacyjny od przewodniczącego Romeńskiego Miejskiego Komitetu Wykonawczego. Dni upamiętnienia poświęcono dyskusji nad stworzeniem w jego ojczyźnie, w Romnach, galerii sztuki. Byliśmy z jubilatem przy pomniku H. Skoworody na Podolu oraz w jego pracowni przy ulicy Fiłatowa. Iwan Petrowycz pokazywał swoją małą plastykę z pleksiglasu, wosku, plasteliny i brązu, listy, fotografie, szkice, rękopisy, zdjęcia, które wyjmował z wysuwanych szuflad swojego ogromnego stołu, przystosowanego do lepienia. Za nami „obserwował” „Don Kichot” — aktorski wizerunek F. Szalapina w brązie. Niestety, czas, który mijał, nie pracował na spełnienie marzenia, niełatwo było pokonać piętno zakazu. Ale słusznie powiedziano, że kropla drąży skałę… Stopniowo nadeszła odwilż i kijowska rodzina Iwana Kawaleridzego zgodziła się pomagać w tym kierunku. Rostysław Syńko był już mianowany dyrektorem Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego. W działaniach brali udział członkowie Sumskiego i Gruzińskiego towarzystw ziomkowskich, przyjeżdżali miłośnicy twórczości z okolic Romnów. Z inicjatywy przewodniczącego Sumskiego towarzystwa ziomkowskiego I. Riszniaka z Romnów przewieziono pierwszy wariant pomnika T. Szewczenki według projektu I. Kawaleridzego i ustawiono go w alei rzeźb na Andrijewskim Uzwozie w Kijowie. Pomnik stał się głównym akcentem galerii rzeźb, zaplanowanej przez R. Syńkę. Muzeum-Pracownia zaczęło przyjmować artystów z ziemi sumskiej z wystawami. Wreszcie w Romnach, na polecenie mera miasta P. Pomarana, zatwierdzono utworzenie galerii i wydzielono pomieszczenie w miejskim Domu Kultury i Wypoczynku. Kolejnym etapem było wypełnienie galerii dziełami sztuki, przyciągnięcie do imienia I. Kawaleridzego szerokiego grona miejscowej społeczności. Co roku ziomkowie przywozili wystawy i zostawiali w prezencie miastu obrazy. Szczere podziękowania dla artystów, którzy odpowiedzieli na apel, i stopniowo kolekcja wzbogaciła się o dzieła takich twórców jak M. Łebid, O. Masyk, M. Neczwohłod, T. Nedoszowenko, H. Bodiakowa, M. Samochin i inni. A obok znajdowały się obrazy z plenerów Hoczo Dżaganaiszwilego, Mamuki Horduladzego, Gii Miminiszwilego. Zbiory uzupełniła historyk sztuki Wałentyna Jefremowa ze swojej własnej kolekcji dziełami M. Kononenki, M. Derehusa, N. Babencowej, Ju. Szejnisa, M. Chmelki, Ju. Rubaszowa, W. Masyka. Sumskie towarzystwo ziomkowskie podarowało trzydzieści ekslibrisów z projektu „Czas oddać należną cześć”, książki, prace rzeźbiarskie. Wreszcie, pokonawszy podwodne rafy, galeria sztuki otrzymała własne pomieszczenie w dwupiętrowym budynku w centrum Romnów. A obok — plac nazwany imieniem I. Kawaleridzego oraz dwa jego pomniki „Prometeusz” i „Uwolniony robotnik”, poświęcone tematowi „Ofiary rewolucji”, który później przemianują na „Bohaterowie rewolucji”. Stworzone potężne wizerunki stały się świadkami dążenia rzeźbiarza do spełnienia marzeń o niepodległości zniewolonych narodów gruzińskiego i ukraińskiego. Wtedy był przełomowy rok 1918 i nikt nie wiedział, co czeka młode państwo, które obrało kurs na niepodległość. I. Kawaleridze wyprzedzał czas, nie na darmo nazywano go Mistrzem ukraińskiego odrodzenia. Od 1911 roku rzeźba i kinematografia szły w parze w jego iskrzącej, nowatorskiej twórczości. I. Kawaleridzego stawiano w jednym rzędzie z tak wybitnymi reżyserami jak Ja. Protazanow, O. Dowżenko, W. Pudowkin, S. Eisenstein. Świat zobaczył filmy „Ulewa”, „Perekop”, „Prometeusz”, „Kolijiwszczyna” jako swoistą kronikę na drodze heroicznej walki narodu ukraińskiego o swoją niepodległość. Nowatorstwo artysty zostało odznaczone na szczeblu państwowym nadaniem Orderu Czerwonej Gwiazdy. Postępowe myślenie, świadomość obywatelska ukraińskiego artysty z kroplą gruzińskiej krwi były skierowane dla dobra swojej Ojczyzny. Na budynku w Romnach przy ulicy Puszkina 28, gdzie Iwan Petrowycz przeżył z pierwszą żoną Wiktorią i jedyną córką Jewheniją dziesięć lat (syn Ihor zginął podczas II wojny światowej), ustanowiono tablicę pamiątkową autorstwa ludowego artysty Ukrainy I. Makohona (1987). A dumny profil człowieka, który nie ugiął się przed próbami losu, jest niesamowicie podobny do córki, której pamięci poświęcony jest nagrobek w Romnach (2016) od wdzięcznego narodu gruzińskiego (autor Małchaz Budżiaszwili). W zeszłym roku odbył się plener artystów, którzy przeszli drogą grupy twórczej studia filmowego Dowżenki, której przewodził I. Kawaleridze w burzliwym 1941 roku. Artysta planował sagę o bohaterze ludowym Dowbuszu, który walczył o niepodległą Ukrainę. Projektowi przeszkodziła II wojna światowa, a Iwanowi Kawaleridzego jeszcze długo dawała się we znaki niewola, w której zmuszony był się znaleźć. W rozmowie przy pomniku H. Skoworody, gdzie byliśmy 15 kwietnia 1977 roku, Iwan Petrowycz ze smutkiem powiedział: wierzy, że nadejdzie czas i wspomną go dobrym słowem… Czas nadszedł, o czym świadczą liczne publikacje, projekty twórcze, wystawy. Autorka artykułu otrzymała zdjęcie z dedykacją, które stało się świadkiem unikalnego spotkania z oryginalnym artystą, dla którego nie było nic ważniejszego niż budzenie świadomości ludzi poprzez genialne, prorocze dzieła. Nie na darmo pomnikami Iwana Kawaleridzego wciąż przemawia historia narodu ukraińskiego, której kronikę można prześledzić w oryginalnych wizerunkach Cyryla i Metodego, Jarosława Mądrego, Światosława, Księżnej Olgi, Hryhorija Skovorody, światła narodu ukraińskiego Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Artema, Amosowa, Iwana Miczurina, Lwa Tołstoja, Jakowa Protazanowa, Mykoły Hohola, Mychajła Musorgskiego, Fiodora Szalapina, Maksyma Rylskiego, Ołeksy Dundycza i in. Wśród nich znajduje się wyrazista galeria portretowa oraz pełne dramatyzmu, metaforycznego myślenia autora rzeźby sztalugowe. Wśród nich: „Początek”, „Bunt”, „Milion lat”, „Żurawie lecą”, „Ojcze nasz” i in., w których ujawniły się cechy eksperymentatora i jednocześnie nowatora uogólnionych plastycznych obrazów z głęboką dramaturgią, heroiczno-epickim rdzeniem swoich obrazów. W tych pełnych akcji taśmach ujawniały się nowatorskie odkrycia operatorskie I. Kawaleridzego, w których głównym bohaterem był temat walki. Poprzez swoje tematy wyrzucał z siebie także własny ból, który tłumił jego twórczy lot, ale skrzydła wytrzymały i światu otworzył się unikalny talent wielostronnego człowieka, który niósł ludziom prometejskie światło. Do jubileuszu Iwana Kawaleridzego w stolicy Ukrainy przygotowywano się zawczasu, jego imieniem nazwano ulicę na osiedlu Wynohradar. Odbył się plener malarski w miejscach ostatnich zdjęć Kawaleridzego-reżysera na Zakarpaciu. Inicjatorem idei odrodzenia wydarzeń bohatera ludowego Dowbusza został dyrektor Muzeum-Pracowni Ołeksandr Junin, a dwunastu artystów stworzyło barwną wystawę, w której oddycha historia. W mieście Romny imieniem I. Kawaleridzego nazwano plac, Centrum edukacji pozaszkolnej, w którym urządzono pokój pamięci. W Sumach otworzy się wystawa rzeźb Kawaleridzego, stworzona jeszcze w 1989 roku. Biblioteki przygotowały tematyczne okrągłe stoły z dyskusją o życiowej i twórczej drodze artysty. Prezes klubu ekslibrisu Petro Nesterenko wybrał artystów do udziału w konkursie ekslibrisów „Nadejdzie czas i wspomną mnie dobrym słowem”. Czternastu twórców stworzyło głębokie w treści miniatury, w których ujawniła się wielostronna biografia twórcza Iwana Kawaleridzego, jego główne powołanie – naświetlać ludzkie losy i budzić w społeczeństwie miłość do historii swojego narodu. Laureatami konkursu zostali Heorhij Serhiejew (Kijów) oraz Ołeksij Łytwynow (Charków), wyróżnienia otrzymali Eleonora Herszanowycz (Norymberga, RFN) oraz Mykoła Bondarenko (m. Putywl w obwodzie sumskim). Wydarzenie odbyło się przy wsparciu sumskiego i gruzińskiego towarzystw ziomkowskich. Wśród skarbów państwa ukraińskiego imię sławnego rzeźbiarza, nowatora ukraińskiej kinematografii, artysty ludowego Ukrainy Iwana Petrowycza Kawaleridzego zajmuje zaszczytne miejsce. W 2007 roku pamięć o ukraińskim artyście światowa społeczność uroczyście obchodziła zgodnie z kalendarzem UNESCO. Muzeum-Pracownia I. Kawaleridzego stało się strażnikiem światopoglądu i dziedzictwa twórczego Mistrza, miejscem, gdzie wspominają go dobrym, wdzięcznym słowem. Projekty twórcze, które są wcielane w życie, wzbogacają ukraińską kulturę i sztukę, sprzyjają wzmocnieniu przyjaznych relacji między narodem ukraińskim a gruzińskim. Właśnie taka jest wielostronna działalność twórcza artysty, który napełnił kulturalno-artystyczną studnię Ukrainy nowatorskimi osiągnięciami i otworzył ukraińską sztukę dla zagranicy jeszcze na początku XX wieku. Dyrektor Muzeum wręcza Podziękowania uczestnikom pleneru, poświęconego Kawaleridzemu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

książka O. Tarnawskiego „Crazy i inne opowiadania” (2005). Ścieżka do ukraińskiego czytelnika jest więc już wydeptana. Dostępne stają się dla nas utwory wieloletniego przewodniczącego światowego Związku Ukraińskich Pisarzy „Słowo”. „Stuletni jubileusz to doprawdy wydarzenie, które powinno zostać uczczone. Ja ze swojej strony zadbałam o to, aby ukazała się drukiem pośmiertna spuścizna Ostapa i wszystko to jest dokładnie udokumentowane w wydanym przez PULSARY „Wskaźniku bibliograficznym” twórczości Ostapa – napisała niedawno w liście do wydawnictwa 86-letnia wdowa po pisarzu. – Trochę mnie dziwi – zaznaczyła z goryczą – że autorzy wpisów w ukraińskiej Wikipedii nie korzystają z wydanych na Ukrainie informatorów bibliograficznych”. Stuletni jubileusz Ostapa Tarnawskiego to powód, by powiedzieć dobre słowo o całej jego rodzinie – oprócz żony, także o dwóch synach. Jeden z nich – Maksym, tak napisał w przedmowie do ukraińskiego wydania swojej książki „Między rozumem a irracjonalnością” (Kijów, Wydawnictwo Uniwersyteckie PULSARY, 2004): „Jestem synem emigrantów z Ukrainy Zachodniej… dorastałem w domu, gdzie kwestia ukraińskiej świadomości była na pierwszym planie… Wśród gości nierzadko bywały postacie z diasporowego panteonu literackiego, rozbrzmiewały rozmowy rodziców-pisarzy na różne tematy literackie”. Prawdziwie niezniszczalny jest ten naród, którego dzieci i wnuki nawet w dalekich światach, spędziwszy życie na emigracji, mają kwestię świadomości narodowej „na pierwszym planie”. Zasiane ziarno musi wydać plon.ków. Oto jedna z nich: „Wasyłko wie, że tutaj powinien był podziękować ojcu” (Stepan Wasylczenko). Jak widzimy, korzystanie ze słownika jest bardzo proste i wygodne. Mówiąc o tak solidnym wydaniu, nie można pominąć pracy redaktora. Zresztą, jego pracy tutaj nawet nie widać, to znaczy, że wzrok nie potknie się o nieudolne „wyboje” i „przepaście”, a to już, jak mówią, wyższa klasa redagowania. I z tym błyskotliwie poradziła sobie redaktor Ludmyła Petyk. Skład komputerowy i łamanie wykonał Ołeksandr Petyk. To potomkowie znanych w świecie wydawniczym Władysława Hryhorowycza i Jewhenii Mykytiwny Petyków, którzy wnieśli znaczący wkład w rozwój rodzimego drukarstwa. Swoje twórcze wysiłki do wykwintnego projektu książki dołożył także artysta-grafik Ołeksy Hryhir. Każdy prawdziwy słownik to swoista encyklopedia różnorodności językowej każdego narodu. „Słownik rekcji czasownikowej” zarówno pod względem treści, jak i artystyczno-estetycznego rozwiązania można postawić obok najważniejszych książek tego gatunku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ukraińska świadomość. W 100. rocznicę urodzin Ostapa Tarnawskiego

Łarysa KOPAN, „Wydawnictwo Uniwersyteckie PULSARY” Koleżanka, pomocnica, żona. Ukraińska poetka, prozaiczka, krytyczka, bibliografka. To ona, Marta Tarnawska (z domu Senkiwska), nie tylko urządzała dom, wychowywała synów, ale też towarzyszyła w podróżach, prowadziła dzienniki, pomagała wydawać jego utwory… O. Tarnawski, oprócz własnych dzieł, niemało czasu i natchnienia poświęcał przekładom, do których miał szczególny sentyment i, można by rzec, upatrywał w nich „praktyczną istotę”: „Przekłady mają podwójne znaczenie: wzbogacają literaturę ukraińską utworami obcych pisarzy, a także pomagają naszym pisarzom w pracy nad językiem, nad stylem, poszerzają artystyczny światopogląd naszych pisarzy…” (O. Tarnawski. „Znane i nieznane”). Rola literatury w naszym życiu to tradycyjny temat rozważań człowieka, który chwycił za pióro. Lecz dla pisarza znacznie ważniejsze jest pojęcie istoty życia, „najwyższego celu człowieka na ziemi”. Właśnie o tym rozmyśla bohater opowiadania O. Tarnawskiego „Kamienne schody”, pisarz Trendewy, który z pewnych przyczyn trafia do szpitala: „Nie chciałbym umrzeć, zanim nie powiem tego, co chcę powiedzieć. Czuję w swoim sercu cały świat i prawdziwą krew, która płynie w żyłach”. Ci, którym przyszło nie z własnej woli opuścić ojczystą ziemię i żyć na obczyźnie, ostro odczuwali „cały świat”, a jeszcze ostrzej słyszeli ducha ziela piołunu, które każdej wiosny wyrasta w miejscu, gdzie została zakopana ich pępowina. Oto dlaczego przymusowy wędrowiec, profesor Jewhen Onacki, nie rozstawał się z ukraińską książką, ukraińskim słowem, a w dalekiej Argentynie, przy pomocy diaspory, opublikował 16 wydań „Ukraińskiej małej encyklopedii” — wybitnego pomnika naszej kultury. Oto dlaczego Iwan Kosheliweć zmuszony był badać „Współczesną literaturę w USRR” (1964) oraz „Proces literaturoznawczy nieco z oddali” (1991), pisać i Anatolij HATNENKO, członek NSŻU Pewnego razu, oglądając telewizję, usłyszałem, jak jeden z bohaterów z ekranu powiedział do swojego rozmówcy: — Dziękuję WAS! Temat i treść audycji straciły dla mnie jakikolwiek sens, ponieważ tę niezdarną pod względem językowym frazę wypowiedział człowiek poważny, znany w kraju. Sądzę, że w tym momencie dla wielu wielbicieli aureola jego osobowości znacznie zbladła. Dopuszczam, że wielu widzów w ogóle nie dostrzegło tego momentu jako negatywnego. Dla nas wszystkich bardzo ważnym jest wydanie o nieco dziwnym jak na przeciętnego człowieka tytule „Słownik zarządzania czasownikowego”. Ukazał się on niedawno w stołecznym wydawnictwie „Łybid” na zlecenie Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy w ramach programu „Ukraińska książka” 2016 roku. Ta książka jest unikalna, pierwsza na Ukrainie, w której systemowo zebrano całą wiedzę o słowach działających, które rządzą innymi słowami, tworząc językową harmonię. Autorzy tego ciekawego i skrajnie potrzebnego słownika — pracownicy wydawać monografie „Mykoła Skrypnyk”, „Ołeksander Dowżenko” gdzieś tam… Oto dlaczego twórcze wizje Jewhena Małaniuka, Todosia Osmaczki, Iwana Bahrianeho… nie opuszczały ich, solidnie „chronionych” żelazną kurtyną przed hołodomorem, moralnym i fizycznym zniszczeniem. Literatura diaspory naturalnie wchodzi w ogólną historię literatury ukraińskiej. A i w ogromie światowej nie maleje, bo twórcy jej to przeważnie ludzie wyjątkowej erudycji, talentu, szerokich zainteresowań w filozofii, historii, sztuce… A jakich to miała niszczyć władza radziecka? „…Nam jeszcze trzeba naprawdę odkryć Ostapa Tarnawskiego”, — napisał Mychajło Słaboszpycki w artykule zamieszczonym w antologii „25 poetów ukraińskiej diaspory” (Kijów, Jarosławiw wał, 2006). I oczywiście zaczniemy od tego, jak podczas pierwszej okupacji Lwowa przez władzę sowiecką 22-letniego Ostap Tarnawski z żoną Martą i synami Markiem (z prawej) i Maksymem (Filadelfia, listopad 1990 r.) poetę, który wydrukował w periodykach kilkanaście wierszy i opowiadań… przyjęto do Związku Pisarzy Ukrainy. „Szedłem między dwiema żywiołami — dwoma kolorami, szukałem, który jest mi bliski i drogi” („Mój koloryt”). Sądząc ze wspomnień przyjaciół Ostapa, poszukiwania te były niełatwe, aż tak, że wkrótce znajduje się on w Austrii. Potem — Ameryka. Ciekawy szczegół odnotowany w „Materiałach biograficznych”: „1949. Wyjazd do USA razem z rodziną Senkiwskich przez obóz przesiedleńczy w Bremie, a dalej — amerykańskim statkiem wojskowym „Mercy” do Bostonu…” (Ostap Tarnawski: Indeks bibliograficzny. — Kijów, 2008. — s. 242). Później O. Tarnawski napisze bolesne wspomnienia o latach wojennych we Lwowie, i ukażą się one (pośmiertnie) osobną książeczką we Lwowie oraz, przetłumaczone na polski, — w Poznaniu. Zakorzeniony w tradycji, w ukraińskim postrzeganiu świata („Budowali mistrzowie kalinowe mosty…”), O. Tarnawski, wybierając za hasło swojej twórczości filozoficzne pojmowanie świata, idzie naturalną dla niego drogą przyswajania najlepszych wzorców poetyckich różnych wieków, kultur, krajów. W Monachium broni rozprawę doktorską „T. S. Eliot i Pawło Tychyna”. O głębokim zainteresowaniu działalnością przekładową oraz poziomie zrealizowanych przez niego przekładów z różnych języków specjaliści mogą sądzić z jego książki „Przekłady poetyckie”, wydanej w 2006 r. w Kijowie przez „Wydawnictwo Uniwersyteckie PULSARY”. Na szczęście ukazała się w Kijowie, w naszym wydawnictwie, również Badacze twórczości jednego z najbardziej wykształconych pisarzy ukraińskiej emigracji — poety i prozaika, tłumacza i krytyka, specjalisty w dziedzinie literaturoznawstwa porównawczego, dziennikarza i działacza społecznego Ostapa Tarnawskiego będą wskazywać na jego skomplikowaną drogę życiową, rozpoczętą we Lwowie 3 maja 1917 roku i zakończoną w Ameryce 19 września 1992 roku w stanie New Jersey. Lecz nieodzownie muszą wspomnieć też tę szczęśliwą gwiazdę, która towarzyszyła mu w życiu i której imię brzmi — Marta.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Laureaci nagrody Iryny Kalynec

Leonid HRYCENKO, zastępca przewodniczącego Boryspilskiej Rejonowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Minęło pięć lat od odejścia za granicę ziemskiego życia znanej szestdziesiątnicy, poetki, działaczki społecznej i politycznej, obrończyni praw człowieka, więźniarki sowieckich łagrów Iriny Kalynec. Od 2013 roku Międzynarodowy Fundusz Edukacyjny im. Jarosława Mądrego ustanowił jej imieniem nagrody w nominacjach „Za obywatelską postawę i odwagę w obronie ukraińskich ideałów”, „Wykrywanie i popularyzację bohaterskich kart w historii Ukrainy” oraz „Białe plamy w historii Ukrainy”. Co roku rodzina laureatów zasila się nowymi nazwiskami tych, którzy związali swoje życie i działalność z ukazywaniem nieznanych bohaterskich i tragicznych kart historii Ukrainy. 22 marca 2017 roku w auli Instytutu Filologii Uniwersytetu Narodowego im. T. H. Szewczenki odbyło się uroczyste wręczenie dyplomów i nagród. Laureatami zostali: muzyk, poeta, obrońca praw człowieka, działacz społeczny i polityczny, sekretarz wykonawczy Ukraińskiego Związku Helsińskiego, więzień sowieckich łagrów, poseł do Rady Narodowej Ukrainy w latach 1994–1998, autor szeregu książek poetyckich i prozatorskich oraz płyt muzycznych Mykoła Horbal; kandydat nauk historycznych, starszy pracownik naukowy Wydziału Najnowszej Historii Instytutu Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakewycza NANU, autor, współautor i redaktor książek i zbiorów dokumentów, w tym z archiwum byłego KGB o sprawach karnych Iriny i Ihora Kalynców, kierownik zespołu autorskiego i autor czterech wydań podręcznika „Historia Ukrainy” dla studentów uczelni wyższych, współautor trzytomowej „Historii Lwowa”, książek „Lwów. Szkice historyczne” oraz „Ziemia Lwowska. Szkice historyczno-kulturalne i krajoznawcze” Jurij Zajcew oraz krajoznawca z Borysławia (Boryspola), autor książek „Narodoznawca. Pawło Czubynski i jego epoka”, „Nabat wiecznej żałoby”, „Sulimiwski panteon”, autor książek z historii ziemi boryspolskiej oraz szeregu artykułów o represjonowanych kobzarzach i uczestnikach antybolszewickiego ruchu oporu w latach 1917–1921, przewodniczący Boryspolskiej Rejonowej Organizacji Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Andrij Zyl. Dyplomy, nagrody oraz zbiór dzieł Iriny Kalynec w 8 tomach, 12 książkach, wręczyła laureatom prezydent Międzynarodowego Funduszu Edukacyjnego im. Jarosława Mądrego Walentyna Striłko. Uczestnicy uroczystości obejrzeli film dokumentalny o Irynie Kalynec, przejęli się duchem tej odważnej, zdecydowanej kobiety, nieugiętej bojowniczki o niepodległość Ukrainy. O jej dorobku twórczym komentował profesor Uniwersytetu Narodowego im. T. H. Szewczenki, laureat Nagrody Szewczenki, literaturoznawca Jurij Kowaliw. Podkreślił on znaczenie twórczości Iriny Kalynec dla wychowania u młodego pokolenia ducha niezłomności, oddania i miłości do Ukrainy, w obronie jej niepodległości na obecnym etapie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Pochwalne słowo dla słownika

Instytutu języka ukraińskiego NANU Larysa Kolibaba i Walentyna Fursa. Opracowały ogromną ilość materiału. W poradniku zebrano około tysiąca czasowników i tyle samo haseł, które są im poświęcone. Czytelnik może dowiedzieć się, jak poprawnie mówić: wybaczcie mi czy wybaczcie mnie, powiadomić nam czy powiadomić nas, zrzec się przekonań czy zrzec się z przekonań, chorować na grypę czy chorować grypą itd. Często to właśnie wyrazy rządzone stają się „ofiarami” naszego nieuważnego stosunku do języka. W każdym haśle podano w formie bezokolicznika hasłowy czasownik, objaśnienie jego znaczenia leksykalnego, pytanie do wyrazu rządzonego, najczęściej używane rzeczowniki (substantywizowane przymiotniki i imiesłowy przymiotnikowe) i zaimki, którymi rządzi czasownik, oraz ilustracje z folkloru, dzieł klasyków i współczesnych pisarzy, a także z periodyków autorytatywnych wydawnictw z całej Ukrainy. We wstępie do wydania autorki słusznie zaznaczają: „Słownik stanie się praktycznym poradnikiem podczas przygotowywania wystąpienia ustnego czy pracy pisemnej dla szerokiego grona użytkowników: uczniów, studentów i doktorantów, nauczycieli i wykładowców uczelni, dziennikarzy, redaktorów i prawników, autorów tekstów reklamowych i menedżerów, tłumaczy oraz cudzoziemców uczących się języka ukraińskiego”. A teraz wróćmy do epizodu, o którym wspomniałem na początku. W artykule poświęconym czasownikowi dякувати (dziękować) wskazano kilka połączeń składniowych w zależności od tego, na jakie pytanie odpowiadają: komu, czemu, za co, za kogo. W omawianym przypadku chodzi o wyrażenie podziękowania rozmówcy, a więc: komu. Z tego wynika prosta konstrukcja językowa: — Dziękuję WAM! Tak właśnie powinien był powiedzieć ów mężczyzna, o którym była mowa. Jeżeli zaś czytelnik nie do końca ufa fachowym badaczom, autorzy przytaczają przykłady z literatury pięknej i innych autorytatywnych źródeł. W tym artykule do konstrukcji dziękować komu przytoczono kilka cytatów z utworów znanych ukraińskich pisarzy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ukraińskie patriotyczne pisanki

Dmytro POŻODŻUK, zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy O ukraińskiej pisance mamy wiele monografii, wydanych w różnych językach i w różnych krajach, w których mieszkają Ukraińcy. Jedne książki składają się po prostu ze zdjęć pisanek i szczegółowego procesu ich wytwarzania, inne — podają ciekawe informacje historyczne o pisankach i rozszyfrowują pisankowe symbole. W czasach radzieckich, kiedy pisankarstwo na Ukrainie zakazywano i niszczono, badań nad tym rodzajem sztuki nie prowadzono i książek nie wydawano. Natomiast Ukraińcy na świecie badali pisankę i wydawali o niej ciekawe monografie, jak na przykład zasłużona mistrzyni twórczości ludowej Ukrainy Odarka Oniszczuk, która mieszkała w Kanadzie i wydała ciekawy album „Symbolika ukraińskiej pisanki” własnym kosztem. Nawiasem mówiąc, Odarka Oniszczuk była pierwszą Ukrainką poza granicami Ukrainy, która otrzymała ten zaszczytny tytuł od państwa ukraińskiego. Dzisiaj, kiedy pisankarstwo na Ukrainie burzliwie się rozwija, pojawiają się i nowi badacze pisankarstwa, tacy jak Jurij Ferenczuk z Bukowiny, Maryna Werchowa z Winnicy, Roksolana Zahajśka ze Lwowa, Wadym Mycyk z Czerkaszczyzny… Jednak nowy czas dyktuje nowe możliwości badania ukraińskich pisanek, o czym wcześniej na Ukrainie nawet nie było mowy. Mam na myśli ukraińską patriotyczną pisankę. Takie pisanki można podzielić na etapy: a) pisanki epoki kozackiej; b) pisanki Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL); c) pisanki czasów armii UPA; d) pisanki Majdanu; e) pisanki wojny rosyjsko-ukraińskiej (ATO). Jeśli mówić o pisankach epoki kozackiej, to mamy o nich najmniej informacji, a takie pisanki pisali Ukraińcy diaspory, a wśród nich — Ołeksandra Romanenko z USA, Anna Kokucjak z Wielkiej Brytanii, Wałentyna Tereszkun z Niemiec, Hałyna Chotkewycz z Francji… Pisanki epoki kozackiej pisano z tradycyjnymi ukraińskimi symbolami: bezkończnik, krzyż, gwiazda, z których tworzono wzdłuż jajka niewielki pasek, który formował dwa duże medaliony, w których pysznił się kozak z szablą oraz napis: „Kozaka szabla strzeże”, a także dziewczyna-Ukrainka w wianku ze wstążkami oraz napis: „Ukraina — kozacka matka”. Nierzadko na takiej pisance był ukraiński tryzub pod literami. Niekiedy Ukrainki na pisance z kozakiem i buławą pisały przysłowie: „Albo wolność zdobyć, albo w domu nie być”. Epokę kozacką zmienia Ukraińska Republika Ludowa. I w tym czasie szczególną popularność na pisankach zyskuje znak tryzuba. W jednych przypadkach występuje on osobno obok innych pradawnych tradycyjnych symboli, w innych — towarzyszą mu napisy, jak w pisankach Iryny Bilianśkiej, urodzonej w 1899 roku, która mieszkała na Lwowszczyźnie. Przedstawił je w swoim albumie „Dwadzieścia kop pisanek” badacz ukraińskiej pisanki z USA Zenon Elyjiw. Najczęściej Iryna Bilianśka lubiła pisać na pisankach stokrotki i grona winogron, pszeniczne kłosy oraz wyrażenie z hymnu religijnego: „Boże wielki jedyny, nam Ukrainę chroń!”. Litery Iryna Bilianśka umieszczała na pisance wokół wielkiego tryzuba, który oddzielała jaskrawą żółtą barwą. Podobne pisanki pisały także kobiety ze wsi guberni woroneskiej, biełgorodzkiej, kurskiej, które należały do państwa ukraińskiego jako etniczne ziemie ukraińskie, a także pisankarki z Polesia i Podola. Czas mijał, Moskwa coraz aktywniej włączała ziemie ukraińskie do Związku Radzieckiego i w końcu rozpoczęła się II wojna światowa między Niemcami a Związkiem Radzieckim. W obronie Ukrainy stanęła Ukraińska Powstańcza Armia. Niejedna dziewczyna-pisankarka została łączniczką UPA. Często kontaktowały się z powstańcami, pomagały im. A na święta wielkanocne przynosiły powstańcom święcone, paschę i pisankę. Właśnie wtedy na ukraińskich pisankach pojawił się herb-tryzub i napisy: „Sława Ukrainie!”, „Bohaterom sława!”. Te pisanki pisano w takich wsiach Huculszczyzny jak Kosmacz, Czornyj Potik, Wyżenka, Dychtyneć, Jasinja, Żabje… Pisankarze Połahna Bobjak, Połahna Pożodżuk, Połahna Małyk, Paraska Szkodiak z Kosmacza, Iwan Semczuk z Zamahory, Iwan Paraszczuk z Kryworówni, Jawdocha Szowheniuk z Czornoho Potoka lubili pisać na swoich pisankach hasło: „Chrystus Zmartwychwstał — Zmartwychwstanie Ukraina!”. Wojna się skończyła, rozpoczęła się deportacja Ukraińców do obozów koncentracyjnych Rosji i Kazachstanu. Ale i tam Ukraińcy nie przestawali pisać pisanek, przede wszystkim takie odważne Ukrainki jak Hanna Szabatura oraz Stefania Szabatura ze Lwowa, Paraska Płytka oraz Odozija Płytka z Kryworówni… Pisanka na Ukrainie zaczęła doznawać ucisku i zakazów. O tryzubie na ziemiach ukraińskich nie można było nawet marzyć. Wtedy ukraińscy pisankarze zaczęli pisać go w formie jaskółki. Niezdarni radzieccy urzędnicy nie od razu mogli rozpoznać w jaskółce tryzub. I nadszedł czas, kiedy rozpadł się Związek Radziecki, jak stara chata. Powstało niepodległe państwo ukraińskie. I zaczęła zmartwychwstawać ukraińska pisanka, odradzać się nowymi barwami na Słobożanszczyźnie i Polesiu, Bukowinie i Podolu, Huculszczyźnie i Bojkowszczyźnie. Ukraińscy pisankarze diaspory spotkali się z pisankarzami Ukrainy na Pierwszym Światowym Kongresie Ukraińców w Iwano-Frankiwsku, na Pierwszym międzynarodowym zjeździe pisankarzy w Kijowie. Pojawili się nowi badacze pisankarstwa, tacy jak Ołeksej Sołomczenko z Kosowa, Wira Mańko ze Lwowa, Wasyl Skuratiwśkyj z Kijowa, Tania Osadca z USA… W Kołomyi otwarto wielkie Muzeum Pisanki. W Kosmaczu, na Huculszczyźnie, wystartowały Międzynarodowe festiwale „Wielkanoc w Kosmaczu”. Na Ukrainie pojawiły się plejady utalentowanych pisankarzy, a wśród nich: Taras Horodećkyj z Czerwonogradu, zasłużeni mistrzowie twórczości ludowej Ukrainy Oksana Biłous, Tamara Włenenko, Zoja Staszuk z Kijowa, zasłużona mistrzyni twórczości ludowej Ukrainy Switłana Stadnyk z Kołomyi, Ołeksandr Oparij z Sumszczyzny, Wira Mańko, Roksolana Zahajśka, Ołena Timenyk, Marija Iwanyszyn ze Lwowa, Jurij Cikało, Zenowij Penionżyk, Petro Danyluk z Tarnopolszczyzny, Ołeh Kiraszczuk z Kołomyi, zasłużona mistrzyni twórczości ludowej Ukrainy Tetiana Konował z Ługańszczyzny, Iryna Michałewycz z Kirowohradszczyzny, Marija Bojczuk, Anna Lyndjuk, Marija Kiraszczuk, Marija Warcabjuk, Marija Jusypczuk, Marija Dzwinczuk z Kosmacza… I znowu nad Ukrainą zachmurzyło się: Ukraińcy wyszli na Majdan w Kijowie bronić swojej niepodległości i wolności. Na Majdan wyszło i wielu pisankarzy ze wszystkich terenów Ukrainy. Pojawiają się pierwsze ofiary wśród ludności cywilnej. Rosja zajmuje Krym. Wszystkie te wydarzenia są odzwierciedlone we współczesnym ukraińskim pisankarstwie. I tutaj palmę pierwszeństwa bezsprzecznie utrzymuje pisankarka Tetiana Konował z Dowżanśka w obwodzie ługańskim. Mistrzowsko pisze na jajku kronikę Majdanu, odtwarzając wszystkie wydarzenia, które tam miały miejsce: płoną opony, stoją strażnicy, stoi Choinka, powiewają ukraińskie sztandary, a jeden z majdanowców trzyma hasło z napisem — „Wola”. Na innej pisance Tetiany Konował — tęsknota za Krymem, który zabrali rosyjscy najeźdźcy, i napis: „Krym — Ukraina”. W ten sposób ukraińska patriotka-pisankarka z Ługańszczyzny wyraża swoją postawę państwowotwórczą, miłość do Ukrainy. Ta seria pisanek została napisana na żółtych jajkach, metodą trawienia. Zasługuje na najwyższą ocenę. Ukraiński Majdan kończy się atakiem rosyjskiej armii na ziemie ukraińskie. Ukraińscy mężczyźni stają w obronie Ukrainy z bronią w ręku. Obrona Ojczyzny — główny obowiązek każdego Ukraińca. Ktoś walczy na froncie z bronią w ręku, ktoś zostaje wolontariuszem, a pisankarze piszą historię wojny rosyjsko-ukraińskiej na pisankach, mistrzowsko odtwarzając wyczyny ukraińskich wojskowych. Czy nie najjaśniejszym przykładem ukraińskiego heroizmu stała się obrona przez ukraińskich cyborgów lotniska w Doniecku, a pisanka Tetiany Konował „Cyborgi” — jaskrawym tego przykładem. Ta pisanka jest wielobarwna. Jest na niej wiele starodawnych symboli: kłosy pszenicy, ptaszki, słonecznik, grona kaliny, a obok — najnowsze znaki: ukraińskie flagi, tryzub, technika wojskowa i cyborgi. Pisanka jest wielokolorowa, teraźniejsze symbole bardzo udanie łączą się z pradawnymi znakami i ma ona niezwykłą wartość artystyczną. Jeśli kobiety-pisankarki piszą pisanki o obrońcach Ukrainy, to mężczyźni-pisankarze biorą broń do ręki i idą na front bronić rodzinnej ziemi. Jak Ołeh Kiraszczuk z Kołomyi, który jako jeden z pierwszych wyszedł na Majdan, a później jako ochotnik poszedł na front i w Donbasie na haubicy mężnie bronił ukraińskich ziem, został ciężko ranny, trafił do szpitala, a stamtąd znów wyrwał się na front. Przez cały czas obok niego był anioł stróż i Ołeh postawił sobie za cel, kiedy wróci do domu, napisać tego anioła na pisance. A później u Ołeha pojawiła się seria patriotycznych pisanek. Albo pisanka Iryny Michałewycz z miasta Ołeksandrija w obwodzie kirowohradzkim, która wykonana jest również w technice trawienia. Jej kompozycja składa się z symbolu „gwiazda”, który jest tradycyjny nie tylko dla pisanek tego regionu, ale i dla pisanek całej Ukrainy, którym pisankarka dzieli jajko na pół. W niewielkich medalionach — technika wojskowa, która broni ukraińskich ziem przed rosyjską nawałą. I, naturalnie, duże spirale, między którymi napis: „Ukraina zwycięży!”. Sama zaś spirala — symbol płynności czasu, i symbolizuje ona kontynuację życia na Ukrainie, wiarę w zwycięstwo. Nawiasem mówiąc, Iryna Michałewycz — jedna z niewielu ukraińskich pisankarek, która wytwarza naturalne barwniki, a jej pisanki mają szczególny koloryt. Wielu ukraińskich pisankarzy na pisankach pisze skrzydlate słowa wybitnych Ukraińców, przede wszystkim Tarasa Szewczenki, Wasyla Symonenki, Liny Kostenko. Tak, kosmacka pisankarka Marija Bojczuk pisze ciekawe pisanki kolorowym woskiem z portretami Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Wasyla Stusa i pod tymi portretami podaje ich cytaty. Jedna z takich jej pisanek z portretem Mychajła Hruszewśkiego oraz jego aforyzmem napisana jest na strusim jajku i przechowywana w ekspozycji muzeum Mychajła Hruszewśkiego we Lwowie. Mijają lata, a ukraińska pisanka nie traci swojej popularności, napełnia się nowymi barwami naszego życia i staje się cennym dorobkiem ukraińskiej kultury narodowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Wasyl RIABYJ: Wieczysta zemsta

*** Czy istnieje gdzieś zło, któremu mściłoby się dobro? Ale dobro od zła rozgoryczonym bywa. I nie wywabia się ten wieczny syndrom, chociaż, zdawałoby się, wszystkie oznaki znikają. I drzewem nerwów, niczym trzęsienie ziemi, trzęsie, i oddychają ogniem wulkany starych uraz. I można wyobrazić sobie, co ta chwila niesie, jeśli otworzyły się i krwawią rany. Nie wyjdzie na dobre to złe dobro. Pokłóciła się kolejka dni do raju. I czas oszalał, zwracając się do Boga: dlaczego komuś dano wszystko, komuś nic, jednym cierniowe ciernie, innym puch-droga?.. Jak zemsta i budzi się srogi gniew. *** Byt podzielony na pasy sprzeczności i każdy chce wziąć coś i nie przegrać. I każdy pragnie mieć najdroższą rzecz i królować, królować, królować. Ale w luksusach kąpać się nie wszystkim, chętnych zawsze więcej niż samych pałaców, i mniej koronowanych królów niż psów, za tron trzymają się, mający władzę w pogardzie. A gdzie odwieczny głos nieznośnych buntowników — rozpylił się, odszedł, zasnął, spłonął — (niewolnicy już nie niewolnicy, kto legł pod łaskę żelazka) — i wyraz miłosierdzia na twarzy zastygł, żeby król zamożny domyślić się nie mógł: grzechocząca nienawiść schowała się pod maskę. *** Dwupogląd, dwu-dwumyślność, dwu-dwu-dwu-dwulicowość, podwójne — nie ujrzysz — podstępne dno światów, za co cierpią opalone jasne dusze, których na bezdroża ciemny obłęd zabrnął. A wiatr buntownicze wielkie łzy suszy i chce się w chórze deszczogłosów pomścić milczeniem za milczenie istniejące i uwierzyć w wycie wściekłych wilkołaków. A kto trafił w pole piekła przeklęte i wyjść z niego nieurażony zdołał, czy może odczuwać szczęście pełnobrzmiące, kiedy instynkt samozachowawczy ożył i przeżywać uczy zmienność nieunikniona omamodobra rozdwojonych umysłów. *** W tym chaosie pamiętliwych pragnień i szczerych zdrad jakby trucizny ktoś nakapał, i grzesznych wad jeszcze nie zauważona bieda — nie przestaje mścić się niezniszczalna plaga za wszystko, na co nie rzucisz okiem, tkzniesz palcem, mentalność zła nie doznaje żadnych zmian. I ty jesteś taki sam samotnik samotnikiem, nietrwały lokator, suczy syn, kogo szukać ofiarę nagle podmawia fatalny czarny duch rozerwanego maku, którego — nie zmęczyła się — nosi jeszcze ziemia. Niby anioł upadły prawym już się stał, i rozkosz zwycięstwa — tylko zemsta, a prawdziwa dobroć cierpi z jakiegoś powodu porażkę. *** Pytasz i pytasz: za co, za co? Czyżby rzeczywiście za wszystko, za wszystko i ani trochę mniej? Z nóg na głowę przewrócił się diabeł i stado wilkołaków wypuścił nie po raz pierwszy. To dziwowisko, mój Boże, że cierpieć możesz nieśmiertelne plemię mścicieli — bezbożny ród, nikim nie wyłowiony wieczny rój wrogi w przeciwstawieniu kolorów — śmiertelnej grze wczoraj i jutro — co było, co ma być, i kiedy palić za sobą wszystkie mosty przez przezroczystą teraźniejszość mętności. Z przeszłości w przyszłość przeprawę czasu nie omija krwiożerczych dni rozprawa. Poniża okrutna wyższość wysokości. *** Niczemność grzeszna udaje świętą i zadaje obłudzie tła czcigodny ton, przykrywszy się niepostrzeżenie dobrocią złą i nazywając oazą melinę. Nie ma falsyfikacji, jest tylko fałsz jakiegoś niezgłębionego muzykoladu. Fałszują nuty archaiczny pseudomarsz. Jaka jeszcze mściwa prawda może być w gadzie? Policzone (mnie) ciężar godzin i mąk. I zważone (tekel) jarzmo ziemskich zasług. Podzielone (fares) na każdego kłopoty. Wesołe szatańskie hulanki epoki i skracają dla pełnej hańby wzrost godności, skłoniwszy na kolana kroki. *** Wydaje się, najprościej ogarnąć trans — nalane w czaszę przechylić i duszkiem pić. W jaki ty urodziłeś się (czy trafiłeś) czas, jeśli tak ciężko (gdzie ty jesteś i z kim) przejrzeć. Nie pij czy pij — zaplątują w chwasty rozmów ludzkie podobizny demonów cudzych i rodzimych. To czerwienieje, to czernieje niewolnicza krew. I nie buntuje się za granicą biedna biedność. Chociaż przeważa kropelka-serdeczność, lecz miarę przebrał chciwiec niebezpieczny, i istotę rzeczy rzeczywiście powinien ktoś uratować, aby zadowolona i syta sprawiedliwość mogła z każdym uczciwie chlebem podzielić się. Duch równowagi i pragnie ślepo mścić. *** A można wszystko — co zapragniesz, to i można — wysokich tronów, marcepanów i sługi, iść po głowach pokornych zwycięsko i słyszeć dziką siłę w kroku nogi. Samowoli styl dyktuje i otwarcie rządzi, wszechwładni — nasiona szczere dobrozła — zabrali dobroć (nieszczęsny zbieg okoliczności). Na to i jest ona, przepadła kabała. I zdobycz ofiarą staje się, bo czas taki. To miłosierdzia znak żelaznej ręki. Posiano chwast ciągnąć żywosoki. I szkodniki wykorzystują moment. Lecz niedostępny tymczasowo abonent. A pokuta podkłada lewy i prawy policzek. *** Nie ludzie — figuranci zaczynają grę. Ktoś mechanizm przemocy na wieki nakręcił. I obdzierają lipę, zdjęli całą korę. Żryjcie się — rzucimy kość i między dwa ognie. W teatrze rolę dobroczyńcy trzyma cham, na wywrotkę ubrani obfite twarze. Mszczą się głupi na głupich, mądrzy na mądrych. Dlatego żyje tragedia optymistyczna. Przedstawienie o dżumie: dlaczego przez wieki swój swego rado mści za trzydzieści srebrników i w obliczu świętości chowa rożki bies. W jednym “ja” przestępca, świadek i podsądny, sędzia, oskarżyciel, karzący, mściciel błądzący. Do zabronionych chwytów pociąg wzrósł. *** Taka już wdzięczność — chłodem gasić żar. Komuś ty chleba — ktoś tobie zwykły kamień. Zwrotnego uderzenia czujnie czeka uderzenie. A czym od wielkości różni się przeciętność. Rośnie ciężka liczba niespłaconych długów. Całe życie przejrzeć przejrzyj ciemnością. Uciekaj uciekać od bezlitosnych drapieżników gdzie gdzieś świat za oczy na oślep. Oddać i oddasz, wszędzie i znajdą, i uczynią sąd, i wytrząsną potrzebną istotę myśli, które wykręcają w marzenia ręce. I żal, nie można pomścić się dobrem, a tylko, choć małym, ale złośliwym złem. I zadłużono odpłatę za przypadki. *** Kiedy to będzie, że historia rozsądzi kto dobrym był, a kto rzeczywiście bezlitosnym, złym, kogo oświeciło, kogo chwyciły obłędy i jak żywi tak mogą zazdrościć martwym. Nikt i nie domyśla się, i nie wie, jakimż instrumentem był w cudzych rękach. Udział słabych — żywotna zemsta — nie przepada i silnie, uśmiechając się, nietrwały strach. Z dala od grzechu, lecz próżna uczciwość figlarnie napada na podłość wszędzie, i wszędzie zwycięski duch, jak świst w liść. A prawdomówność narobiła zamieszania. Wahają się godzić historyczne rzeczy czy oddawać za wszystko, co czas przyniósł. *** Celowe zniekształcenie dobra i dobroci niedobrej starania nędzne. Niby dopuszczalną dawkę przebrał i dziwisz się: nie ma reakcji źrenicy. Komfortów boleść — udawaj, że to jest raj i szczekaj potulnie na stołobankiet najazdy. Komuś źle — bezwarunkowo, współczuj, jak i tobie chłodnokrwisto współczuli. W imperium obojętności całkowicie bezpieczne wino, widowisko i chleb — zbawienna sól od pustki każdego ranka, każdego wieczora. Lecz i bankietuj, ale naucz się rozpoznawać, żebyś mógł uratować w chaosie odpłaty obrazę, gorycz, zniewagę, krzywdę, ból. *** Studiuje anioł kategorie katów: zdziczałe psy, wilki, żmije niezawodne, król szczurów ze splecionych sześciu ogonów. Ale ludzka i najstraszniejsza zemsta krwawa. Czy owce zwierzęta, u pasterza psychoneuroza, nagadał całą kupę aresztantów. Zagrożeń nie mniej, a więcej gróźb od świata tego silnej zawsze odpłaty za wyschnięte źródełko, zniszczoną roślinę, za zabitego ptaszka i zatrutą rosę, za to, że złu tak sumiennie służył, i wyrzekł się raju, w którym żył swobodnie, i kara będzie za samowolno-szalone zniewagę, chamstwo, podłość, wyciąganie żył. *** Tak i błąkamy się według starego prawa i mamy swoje niepisane prawa oko za oko, ząb za ząb, a za przekleństwem trawę na trawę napuszcza trawa. Uniwersalny szary kolor przetrwania, i tylko przewaga siły wali mur. I zazdrość zazdrości zazdrości w istnieniu. W piekle, jak w piekle, rządzą smoła i licho. I toczy się życie, jak toczyło, milczałbyś czy krzyczał, dzieliłbyś się doświadczeniem, jak własny wóz pchałeś i słuchał spowiedzi sprzecznej myśli. I zemsty byś się pozbył — nie dawała ciemność błahostek. I myślałeś oszołomiony w cerkwiach kaplic wybaczyć czy wyrównać ze światem rachunki. *** Jak zemsta i budzi się wściekły gniew. Grzechocząca nienawiść chowa się pod maskę pozornej dobroci rozdwojonych umysłów, a prawdziwa dobroć ponosi z jakiegoś powodu porażkę. Poniża okrutna wyższość wysokości wzrost godności, skłoniwszy na kolana kroki. Duch równowagi i pragnie ślepo zemsty, a pokuta podkłada lewy i prawy policzek. Do zakazanych chwytów pociąg wzrósł i zadłużono odpłatę za przypadki. Czy oddawać za wszystko, co czas przyniósł obrazę, gorycz, zniewagę, krzywdę, ból, pogardę, chamstwo, podłość, wypruwanie żył — wybaczyć czy wyrównać ze światem rachunki? m. Kołomyja

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

język ojczysty, jest niebezpieczna. Dlatego też próbują, zgodnie z dawną radziecką tradycją, wysłać taką osobę na przymusową sądowo-psychiatryczną ekspertyzę. Jednak konsekwencja i uczciwość przynoszą choć niewielkie, ale zwycięstwa: „Posiedzenia sądowe w sprawie moich skarg prowadzone są teraz wyłącznie w państwowym języku ukraińskim. Chociaż początkowo sędziowie z zasady odmawiali prowadzenia posiedzenia sądowego w języku ukraińskim, a nawet niektórzy z sędziów oficjalnie podejmowali przestępczą decyzję o prowadzeniu posiedzenia sądowego w języku rosyjskim”. To rok 2004, a walkę o swoje prawo do ojczystego języka ukraińskiego Serhij Melnyczuk rozpoczął jeszcze w 2002 roku. W niepodległej Ukrainie! Wydawałoby się, że centrami ukraińskiej duchowości na Ukrainie powinny być jej wyższe uczelnie, tutaj powinna kształtować się ukraińska elita narodowa, bez której istnienie państwa ukraińskiego staje się problematyczne. W 2005 roku Serhij Melnyczuk wstępuje na Wschodnioukraiński Uniwersytet Narodowy im. W. Dala, by studiować dziennikarstwo. Kształcenie dziennikarzy — przyszłego sumienia narodu i strażników jego języka — prowadzone jest tutaj w języku rosyjskim z orientacją na rosyjskie wartości. Ale przecież w Konstytucji Ukrainy w artykule 10 zapisano: „Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”. I w artykule 11 dodano: „Państwo wspiera konsolidację i rozwój narodu ukraińskiego, jego świadomości historycznej, tradycji i kultury”. Trzeba by było być, według słów K. Paustowskiego, dzikusem, żeby nie upomnieć się o konstytucyjne prawo swojego narodu do języka ojczystego, co też czyni nieobojętny Serhij Melnyczuk. A oto śmieszna, faryzejska decyzja sądu: „Zobowiązać Wschodnioukraiński Uniwersytet Narodowy im. W. Dala do prowadzenia nauczania Melnyczuka Serhija Andrijowycza zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem — w języku ukraińskim”. A zatem, z pozostałych kształcić separatystów. To właśnie mamy teraz w Donbasie. Rękojmią nieśmiertelności starodawnego narodu ukraińskiego i jego języka są właśnie tacy nieobojętni ludzie, jak bojownik o prawo do języka ojczystego na Ukrainie Serhij Melnyczuk. Robotnik niewykwalifikowany, górnik, student, obrońca praw człowieka, który bił na alarm jeszcze wtedy, gdy nie przelewała się krew na ukraińskiej ziemi, kiedy Klinczajewowie, lekceważąc prawa narodowe, dopiero nabierali sił, by wbić nóż w plecy Ukrainy. Jakby w imieniu Serhija Melnyczuka powiedział jego starszy brat z Doniecczyzny Ołeksa Tychy w swoim końcowym słowie sądowym: „Jestem Ukraińcem. Nie tylko jednostką obdarzoną pewnym podobieństwem, umiejętnością chodzenia na dwóch kończynach, darem mowy artykułowanej, darem tworzenia i konsumowania dóbr materialnych… Jestem obywatelem świata nie jako bezdomny kosmopolita, lecz jako Ukrainiec. Jestem komórką wiecznie żywego narodu ukraińskiego. Jestem po to, by żył mój naród, by wznosiła się jego kultura, by głos mojego narodu godnie prowadził partię w wielogłosowym chórze kultury światowej”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Prawo do języka ojczystego Serhij MELNYCZUK:

Iwan JUSZCZUK, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, członek NSPU. Jeszcze z czasów szkolnych zapamiętaliśmy mądre słowa naszego sławnego pisarza Panasa Myrnego: „Największe i najdroższe dobro każdego narodu to jego język”. I równie wymowne stwierdzenie wybitnego rosyjskiego pisarza Konstantina Paustowskiego: „Prawdziwa miłość do swojego kraju jest niemożliwa bez miłości do swojego języka. Człowiek obojętny na swój język to dzikus. Jest on szkodliwy w swojej istocie dlatego, że jego obojętność wobec języka tłumaczy się całkowitą obojętnością wobec przeszłości, teraźniejszości i przyszłości swojego narodu”. Zatem chronić i szanować język ojczysty, język swojego narodu – to moralny obowiązek każdego normalnego człowieka w społeczeństwie. Teraz trzeba tylko wyjaśnić, czy my, Ukraińcy, rzeczywiście jesteśmy odrębnym narodem i czy rzeczywiście mamy swój własny język ukraiński oraz prawo do niego, co często próbowali i próbują lekceważąco negować nasi samozwańczy „starsi bracia”, uważając nas za swoich pachołków. Tutaj warto przytoczyć spostrzeżenie wybitnego językoznawcy Iwana Ohijenki: „Rosyjscy uczeni tylko z powodów politycznych naciągają język ukraiński do języka rosyjskiego. A tymczasem głębsze studiowanie naszego języka pokazuje, że wieloma swoimi cechami zbliża się on raczej do języka serbskiego, a nie rosyjskiego. I jest to znany fakt, że Ukrainiec, który nie zna języka rosyjskiego, łatwiej porozumie się z Serbem niż z Rosjaninem”. Jak tylko rosyjskie wojska we wrześniu 1914 roku wkroczyły do Galicji, zamknięto tu wszystkie ukraińskie wydawnictwa, szkoły, rozwiązano organizacje kulturalne i oświatowe, rozgromiono „Proświtę”, zniszczono bibliotekę Naukowego Towarzystwa im. T. Szewczenki, zabroniono używać języka ukraińskiego w administracji, sądzie, organizacjach społecznych. Oto jak strasznie niebezpieczny był język ukraiński dla rosyjskich kolonizatorów! Taki pozostał do dzisiaj: na Krymie, na okupowanych częściach obwodów ługańskiego i donieckiego język ukraiński jest faktycznie zakazany. Rewolucyjne wydarzenia lat 1917–1918, które sprzyjały odrodzeniu ukraińskiej państwowości, na jakiś czas uwolniły język ukraiński od moskiewskiego szowinistycznego ucisku. Ale trwało to niedługo. „Wybitny działacz Komunistycznej Partii i państwa radzieckiego” (tak zaznaczono w radzieckiej encyklopedii) Michaił Frunze na październikowym plenum KC ukraińskich komunistów w 1923 roku wprost oświadczył: „Na Ukrainie tylko zewnętrznie poradziliśmy sobie z otwartym ruchem petlurowszczyzny… Nie poradzimy sobie, dopóki nie wyrwiemy broni petlurowszczyzny – języka ukraińskiego”. I mówił prawdę. Szczególnie planowy charakter wypieranie języka ukraińskiego przez rosyjski przybiera w czasie powojennym. Niewspółmiernie na Ukrainie rośnie odsetek Rosjan-kolonizatorów, którzy do dziś, żyjąc na Ukrainie, brzydzą się językiem ukraińskim z powodu imperialnej wyższości. 10 czerwca 1983 roku KC KPU i Rada Ministrów USRR przyjmują uchwałę „O organizacji wykonania w republice uchwały KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR „O dodatkowych środkach w celu poprawy nauki języka rosyjskiego w szkołach ogólnokształcących i innych placówkach oświatowych republik związkowych”. W niej język rosyjski na Ukrainie zostaje postawiony w szczególnej, uprzywilejowanej pozycji: „1. Dążyć do tego, aby swobodne władanie językiem rosyjskim stało się normą dla młodzieży kończącej średnie placówki oświatowe, obowiązkiem społecznym każdego młodego człowieka… 5. Zwiększyć czas na naukę języka rosyjskiego w szkołach ogólnokształcących i innych średnich placówkach oświatowych z nie-rosyjskim językiem nauczania; przekazać na te cele częściowo lub całkowicie godziny przeznaczone na naukę języka obcego; przy nauce języka rosyjskiego i literatury zezwolić na podział wszystkich klas i grup z liczbą uczniów powyżej 25 osób na dwie podgrupy… doskonalić sieć szkół ogólnokształcących z rosyjskim językiem nauczania”. Czyli zwiększać ich liczbę, co też robiono kosztem ukraińskich dzieci. Tutaj wymieniono tylko niektóre fakty oficjalnego niszczenia języka ukraińskiego w Imperium Rosyjskim i w tak zwanym Związku Radzieckim, w rzeczywistości zaś trudno je nawet zliczyć. Była to taka sama kolonialna polityka lingwocydu (składowa etnocydu) wobec zniewolonego narodu, jaką w swoim czasie prowadziły Francja w Algierii, Holandia w Indonezji, Wielka Brytania w Indiach, Japonia w Korei. W wymienionych koloniach po uzyskaniu przez nie niepodległości zapanowały języki narodowe. I oto nadszedł 24 sierpnia 1991 roku: w ówczesnej Radzie Najwyższej Ukraińskiej SRR wybrzmiał długo oczekiwany „Akt proklamacji niepodległości Ukrainy”. Jeszcze dwa lata wcześniej uchwalono Ustawę o językach, w której zapisano: „Ukraińska SRR zapewnia narodowo-kulturowe odrodzenie narodu ukraińskiego, jego historycznej świadomości i tradycji, narodowo-etnograficznych cech, funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego”. W niepodległej Ukrainie – tym bardziej. Okres kolonialny w historii Ukrainy zakończył się, ale u władzy pozostali ci sami przewodnicy kolonialnej polityki Rosji, a polityka językowa pozostała prawie taka sama. Szczególnie na wschodzie i południu Ukrainy. Lecz oto w 2004 roku (w 13. roku niepodległości) pojawia się wniosek nieobojętnego człowieka: „Rusyfikacja Ukraińców na Ługańszczyźnie trwa z większą zawziętością niż w czasach radzieckich”. Czyż można o takim czymś milczeć? I jeszcze w tym samym roku: „Lekceważenie języka narodu tytularnego, przynajmniej przez osoby oficjalne i publiczne, demonstruje pogardę wobec przedstawicieli tego narodu”. Nieobojętny człowiek – Serhij Andrijowycz Melnyczuk – urodził się i uczył w całkowicie zrusyfikowanym miasteczku Krasnodon na Ługańszczyźnie. No mów sobie, jak wszyscy już przywykli w czasach kolonialnych, zarabiaj w kopalni dobre pieniądze, kupuj kiełbasę. A jednak nie. Posłuchajmy samego Serhija Melnyczuka: „Jakoś po pewnych brzemiennych w skutki wydarzeniach, które działają na człowieka niczym zimny prysznic, zastanowiłem się: „Jestem Ukraińcem. Mieszkam na Ukrainie, na historycznej ziemi swoich przodków. A w ukraińskim języku ojczystym, języku moich rodziców, po wielkiej mierze nawet dwóch słów nie potrafię powiązać”. I dlatego przede mną stanęło pytanie: „A czy jestem wart tego, by nazywać się człowiekiem?”. Po tych rozmyślaniach zasadniczo przeszedłem, w granicach Ukrainy, na ukraiński język komunikacji”. I nie tylko przeszedł na ukraiński język komunikacji, ale też, wierząc w siłę prawa, stanął w obronie prawa języka ojczystego, języka swojego rodu i narodu – zwrócił się do sędziów. A sędziowie – któż to? Dla nich, byłych kolonialnych urzędników, człowiek, który broni swojego naturalnego prawa narodowego do — Z inicjatywy przewodniczącego Związku Oficerów Ukrainy, założyciela ukraińskiego kontrwywiadu wojskowego — generała porucznika O. O. Skypalskiego, 25 marca 2017 roku w Związku Oficerów Ukrainy odbyła się prezentacja drugiego, uzupełnionego wydania mojej książki „Moja walka o język”. W prezentacji wziął udział jako ekspert z zakresu międzynarodowego prawa publicznego profesor W. A. Wasylenko (były sędzia Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Ukrainy). Wyjaśniłem treść swojej książki: „Zbiór dokumentów działalności obrońcy praw człowieka, autora książki, dokumentalnie naświetla proces szerzenia nazistowskiej ideologii »Ruskiego miru« na Ukrainie, w szczególności w Ługańsku, jako przyczółka dla zbrojnej interwencji kremlowsko-terrorystycznych wojsk na Ukrainę pod pretekstem ochrony ludności rosyjskojęzycznej. Autor ma nadzieję, że niniejszy zbiór dokumentów wkrótce stanie się materiałem do profesjonalnych badań przez pracowników SBU”. Profesor W. A. Wasylenko obrazowo wyjaśnił bezpośredni związek między wydarzeniami przedstawionymi w książce a realnym zagrożeniem dla suwerenności państwowej Ukrainy. Generał porucznik O. O. Skypalski wyraził swoje zadowolenie z prezentacji książki oraz fachowej analizy profesora Wasylenki dotyczącej aktualności poruszonych w niej problemów właściwego funkcjonowania na Ukrainie broni strategicznej — języka ukraińskiego jako państwowego. Niektórzy przewodniczący organizacji obwodowych Związku Oficerów Ukrainy zaprosili mnie do przeprowadzenia podobnych prezentacji u siebie w centrach obwodowych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Historia i historie Witalija Donczyka. Szkic jubileuszowy

Dmytro DROZDOWSKI, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki. Naukowe życie Witalija Hryhorowycza Donczyka, który 15 kwietnia obchodził swój jubileusz 85-lecia, to lustrzane odbicie zmian w rodzimym literaturoznawstwie i ogólnie w ukraińskim procesie literackim drugiej połowy XX i początku XXI wieku. Literaturoznawczy świat W. Donczyka zawsze opierał się na takich podstawowych konceptach, jak „narodowe”, „ludzkie”, „historyczne”, „współczesne” („bieżące literackie”). I dlatego w dorobku naukowca znajdują się prace o T. Szewczence, prozaikach i poetach pokolenia lat sześćdziesiątych (szczególną uwagę zwracają dziś prace związane z interpretacją twórczości Hr. Tiutiunnyka, P. Zahrebelnego, O. Honczara — epistemologiczne znaczenie tych szkiców jest do dziś aktualne). Literaturoznawca, bazując na własnym, niełatwym doświadczeniu, mówi dziś o tym, że „etap radziecki” w historii sztuki to nieznany nigdzie indziej przykład totalitarnego samowolstwa, niszczenia kultury, ale to także przykład zwycięstwa w ostatecznym rozrachunku samej literatury, jej tożsamości narodowej i artystycznej immanencji nad wszystkim, co sztuczne, narzucane i przywiezione. Tożsamość narodowa zawsze znajduje się w przestrzeni kultury, jest ona, zgodnie ze słusznym twierdzeniem współczesnych badaczy, fenomenem estetycznym. Miejsce socrealizmu jest w przestrzeni antykultury. Teza wysunięta przez niektórych „niezaangażowanych”, indyferentnych (a oni w końcu zawsze okazują się „partyjni”) krytyków o nieistniejącym współczesnym następcy socrealizmu — „nacrealizmie” — to nic innego jak falsyfikat. Badacz z wnikliwym zainteresowaniem odnosił się do nowych tendencji w procesie literackim, aktywnie je śledził, analizował i popularyzował. Jeśli zgodzić się z opinią, że prawdziwy naukowiec jest często popularyzatorem, to teza ta jest zgodna z tym, co robił i robi W. Donczyk. „Nasze dążenia, by jak najwnikliwiej i najprawdziwiej pojąć istotę i niepowtarzalność ukraińskiego słowa artystycznego, zwłaszcza Szewczenki, Franki, Łesi Ukrainki i innych klasyków, nie są możliwe nie tylko bez naukowych zgłębień i odkryć, ale także bez pełnych pasji rozmyślań, współodczuwania, emocjonalnych reakcji, natchnionych poszukiwań i miłości. Tak, tak. Prawdziwa nauka, tworzona nie przez rzemieślników tekstu, lecz przez osobowości, zawiera również — mniej lub bardziej skrycie — wielki i wieczny ferment miłości”1. Naukowiec postrzegał jedno ze swoich zadań jako przyciąganie jak największej liczby czytelników do literatury ukraińskiej, popularyzując jej najważniejsze zjawiska estetyczne, pisząc o nowatorstwie w prozie, o nowych formach postrzegania świata w literaturze ukraińskiej lat sześćdziesiątych i in. Wspierał młodych literatów, za co po wystąpieniu na międzynarodowym sympozjum w obronie prześladowanych twórców lat sześćdziesiątych przypłacił karierą, kiedy kierownictwo instytutu, zaledwie po przeniesieniu go na stanowisko starszego pracownika naukowego, po kilku miesiącach ponownie zdegradowało go do statusu młodszego pracownika naukowego. W swoim czasie W. Donczyk był jednym z najbardziej produktywnych i, bez przesady, najciekawszych krytyków literackich (obok H. Sywokonia, W. Faszczenki, W. Bruhhena, młodszych W. Bruchoweckiego, M. Słaboszpyckiego i in.). Działalność literacko-krytyczna była ważną formą obserwacji „żywego” procesu literackiego, który miał albo wyciszoną, albo wręcz przeciwnie — przyspieszoną dynamikę. Czytanie znacznej liczby utworów literackich pomogło ostatecznie zbudować także obiektywną optykę literaturoznawczą: naukowe refleksje W. Donczyka nie „od teorii do tekstu”, a właśnie „od materiału terenowego do konceptualnych uogólnień teoretycznych”. I takim dociekaniom się wierzy, ponieważ odzwierciedlają one zaznajomienie autora z obiektem badań, demonstrując „przepuszczenie” procesu literackiego przez własną świadomość. Jednak zawodowy badacz literatury, który od wielu lat jest członkiem specjalistycznych rad naukowych ds. obrony prac doktorskich, nie bez ironii (ale jednocześnie i rozpaczy) podkreśla problemy współczesnego literaturoznawstwa, w którym „dość często spotykamy badania, po pierwsze, otwarcie ukierunkowane na monistyczny, wyprostowany, wygładzony, niepolisemantyczny paradygmat i, po drugie, naznaczone jakąś neoficką przywiązanością autora (autorki) do spekulatywno-dedukcyjnego podejścia oraz naiwną wiarą w bezgraniczne możliwości wybranej tej czy innej modnej metody. W pracach historycznoliterackich takie założenia w ogóle obracają się poważną wadą. Studiując i przemyśliwując historię literatury, w takich przypadkach idzie się do badanego materiału z z góry przygotowanymi miarkami, z szablonem (często, jak to bywa, zagranicznej produkcji) oraz z pewną siebie wiarą, że stosowana metoda to uniwersalny wytrych do wszystkich zamków. Materiał (utwory artystyczne, zabytki, źródła, teksty), z którym wchodzi w dialog historyk literatury, ma takie same prawa jak jego badacz, co więcej, to właśnie on często dyktuje reguły gry i jego (to jest niezaprzeczalne) musimy słuchać, a nie narzucać mu to, co „nieswoiste”. „Źródła mają prawo weta” — jak dla mnie, bardzo precyzyjna formuła Reinharta Kosellecka. Utwory literackie skłaniały wnikliwego krytyka do stawiania egzystencjalnie ważnych pytań, od których często uciekało wielu kolegów, chroniąc się w szablony radzieckiej krytyki „socrealistycznej”. Natomiast W. Donczyka interesowała „przestrzeń literatury”, według M. Blanchota, jako projekt antropologiczny, czyli taki, w którego centrum znajduje się człowiek: jego czas, psychologia, społeczno-historyczne wpisanie człowieka w kontekst epoki, pełnia odsłonięcia świata wewnętrznego, wreszcie „deformacja”, która powstaje w wyniku „spotkania” człowieka z ideologią. Pisząc o filozofii twórczości szestdziesiatników, W. Donczyk już w książce z 1970 roku „Granie suczasnoji prozy” („Oblicza współczesnej prozy”) podkreślał: „Problemy »ducha«, samookreślenia jednostki w życiu, poszukiwania historycznie trwałych wartości, kwestie pamięci i »bezpamięci«, wolności wewnętrznej, uświadamiania sobie siebie wśród ludzi i wśród przyrody, humanistyczno-twórczy, harmonijny stosunek do świata oraz stosunek utylitarny, wystandaryzowany — to tematy, które w większym lub mniejszym stopniu, wystarczająco głęboko lub też powierzchownie, są rozpatrywane w twórczości prozaików, którzy wystąpili na początku lat 60. W ciekawych przejawach śledzi się tutaj także problemy autorskiej koncepcji ideowo-estetycznej, liryzmu połączonego z uważnym modelowaniem psychologicznym, współczesności i historyzmu, charakteru narodowego itd.”. W. Donczyk jest skrupulatnym, dokładnym i maksymalnie obiektywnym rejestratorem procesu, który w interpretacjach literaturoznawczych upodabnia się do ekosystemu, makroświata, który należy badać tak, jak robią to przedstawiciele nauk ścisłych. W końcu literatura to produkt działalności ludzkiej, wynik pracy pamięci, świadomości i podświadomości…, więc całkiem zasadnie jest widzieć za każdym utworem echo portretu psychologicznego epoki. Rozprawy naukowe (zarówno monografie, jak i poszczególne artykuły-szkice) Witalija Donczyka zawsze zawierają nie tylko wyczerpujące informacje, ale i coś więcej — w tej panoramie dynamiki historyczno-kulturowej czuć żywy puls czasu, jego niepodrobiony nerw. Uchwycenie tego nerwu dla literaturoznawcy jest niezwykle ważne, ponieważ literatura nie istnieje tylko w zjawiskach szczytowych. Proces literacki tworzy się z całej sumy zjawisk socjokulturowych i ogólnie artystycznych, które mają różny „kaliber”, różną wartość estetyczną, a zatem zajmują różne miejsce w „wielkim Czasie”, według M. Bachtina. Jednak w utworach szczytowych, które zasługują na pierwsze miejsca w kanonie literackim epoki kulturowo-historycznej, pulsu można nie poczuć. Formalna czy treściowa doskonałość takich utworów często przeszkadza w dostrzeżeniu subtelnej materii „psychologii twórczości”. A oto badanie literatury jako procesu panoramicznego, w którym ważną rolę odgrywają i utwory pierwszorzędne, i drugorzędne, i trzeciorzędne…, jest ważne, bo właśnie w tych ostatnich może prześwitywać to „żywe”, co nie rozpuszcza się w doskonałości genialnego dzieła. W. Donczyk ma rację, twierdząc, że „literatura piękna to nie tylko teksty. To także warunki tworzenia literatury, które, rzecz jasna, nie tylko są poza nią, ale, przetworzone, znajdują się także w niej samej. Warunki literatury ukraińskiej to warunki narodu, który nie zdążywszy zakończyć swojego formowania, trafił na kilka stuleci w położenie poddańcze, to brak państwowości, ciągłe uciski i zakazy języka, druku, duchowości, kultury…”. W dyskursie naukowym W. Donczyka nie ma podziału artefaktów literackich według zasady „czarno-białej”, tak jak nie ma uprzedzonego stosunku do pewnych zjawisk. Zamiast tego obecna jest próba wyjaśnienia sobie natury tego, co wydaje się dyskusyjne w procesie literackim. Jak przystało na naukowca, W. Donczyk posługuje się faktami, a nie sądami wartościującymi. Nawet pisząc o ostrych problemach społeczno-politycznych teraźniejszości, naukowiec pozostaje zwolennikiem tradycji akademickiej, która rygorystyczne i niekiedy aroganckie sprzeciwy rozpatruje jedynie jako oznakę zawężonego myślenia, zniekształconego wyobrażenia o naturze pisarstwa i literatury. Sam Donczyk ostrzega, że „jednym z paradoksów obecnego pluralistycznego, ogólnie zindywidualizowanego, zorientowanego na zachodnie systemy myślenia literaturoznawczego i literacko-krytycznego, jest pasja do kategoryzmu i doktrynerstwa, narzucanie własnej (ściślej, jakiejś upatrzonej) metodyki jako »jedynie słusznej«, »czarno-białe« rozcinanie całości, zrywanie jedności i w ogóle dość samowolny i agresywny stosunek (»podporządkowanie«, »łamanie«) do przedmiotu badań według zasady: »jeśli on nie poddaje się, to tym gorzej dla niego«. Od tego wszystkiego szybko się męczą, a za zdrową pozytywnością, za rozważnym, zorientowanym na spokojne argumenty i niespieszne wnioski stylem akademickim, wydaje się, że już dzisiaj zatęskniono”. Literaturoznawcy właściwy jest styl „historyka kultury”, który pisze nie na użytek dnia dzisiejszego, a dla przeszłości i przyszłości, bo przecież często w naszej historii dochodziło do wahadłowych przesunięć (wystarczy wspomnieć koncepcję historii literatury, którą zaproponował D. Czyżewski): to, co było w trendzie, odchodziło, a to, co wydawało się archaiczne, znów znajdowało swoich zwolenników. Prace literaturoznawcze W. Donczyka z ostatnich dziesięcioleci warto scharakteryzować jako postkolonialne. Badacz podkreśla potrzebę przezwyciężenia niebezpiecznej mitologiczności nauki radzieckiej, w której kultura ukraińska rozwijała się w „kolebce trzech bratnich narodów”. „…Pierwsze z moich zasadniczych przemyśleń w tej książce jest takie. Nie tylko dlatego, że to dwie kultury, duchowo i mentalnie odmienne (»U ich naród i słowo, i u nas naród i słowo« — pisał T. Szewczenko); nie tylko dlatego, że takiemu celowemu kilkusetletniemu niszczeniu (ludobójstwo!) podstaw narodowo-duchowych narodu, które trwało w carsko-bolszewickim imperium rosyjskim, analogów na świecie nie ma; nie tylko dlatego, że stosunki literatury kolonialnej i literatury imperium to nigdy nie jest dialog, nie twórcza rywalizacja, nawet nie konkurencja (jaka konkurencja z z góry zaprogramowanym finałem?); a wychodząc z zupełnie innych uzasadnień, innej, można by rzec, metodologii, musimy gruntownie zmienić nasz stosunek do tego, co określało się w dawnych czasach pojęciami wspólnota, wzajemne oddziaływanie, a dalej w ogóle — wzajemne zbliżenie kultur”. Osobliwość prac W. Donczyka polega na tym, że jego spojrzenie badawcze ma zdolność projektowania się z różnych punktów widzenia, co pomaga także w dorobku przeszłości dostrzec racjonalne ziarno. Działalność badawcza Witalija Donczyka ukazuje proces literacki jako fenomen metakrytyczny, który nie tylko wykazuje ciągłość diachroniczną, ale także określa aksjologię i epistemologię twórczości, utwierdzając w dyskursie literaturoznawczym zasady etyki i równowagi, estetyki i wyważenia. ___________________ 1 Donczyk W.H. Priorytety: gruntowność, wyważenie, sumienność // Skupejko L.I. Apologia osobowości: artykuły o Łesi Ukraince. – Kijów: Feniks, 2015. – S. 10-11. 2 Donczyk W. Los literatury ukraińskiej – los Ukrainy. Monologi i polilogi. – Kijów: Hramota, 2011. – S. 404 – 405. 3 Donczyk W. Granice współczesnej prozy. – Kijów: Radianśkyj pysmennyk, 1970. – S. 294. 4 Donczyk W. Los literatury ukraińskiej – los Ukrainy. – Kijów: Hramota, 2011. – S. 22. 5 Donczyk W. O historii literatury, której dotąd nie było. – Z potoku lat i lat potoku. – Kijów: WD “Stylos”, 2003. – S. 488. 6 Tamże. – S. 13.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...wiedziałam, co z nimi robić. Akurat wtedy Teresa, moja wielka przyjaciółka, opowiedziała mi, że na jej ulicy, w budynku, który mi się podoba, sprzedaje się mieszkanie. Nie było jeszcze dostatecznie uporządkowane. Wtedy przeciekała na nim woda z góry, a ściany były pomalowane w okropne, moim zdaniem, różowe i fioletowe kolory. Ale interesowało mnie, co widać z okna mieszkania. Dla mnie to bardzo ważne, lubię przestrzeń. I kupiłam to mieszkanie w pięć minut. Od razu zapłaciłam pieniądze przedstawicielowi właściciela mieszkania. Kiedy wychodziłyśmy z Teresą, na oglądanie czekał już ktoś inny, kto zaproponował podwójną cenę. Ale powiedziano mu: „Przepraszam, ale mieszkanie jest już sprzedane”. Jak widzi pani, na świecie są porządni ludzie. Lokal jest kupiony, ale trzeba go doprowadzić do porządku. A tu mnie przypadła długa zagraniczna podróż służbowa. Teresa mnie uspokoiła, powiedziała, że mogę jechać, a ona załatwi wszystko, co związane z remontem. Potem dzwoniła do mnie od czasu do czasu z różnymi pytaniami, ale mówiłam jej, że we wszystkim polegam na niej. Wtedy nie miałam dostatecznie dużo pieniędzy, by zapłacić jeszcze za renowację mieszkania. Ale jedna z moich koleżanek powiedziała: „Słuchaj, Wiero! Mam siostrzeńca. Jest jeszcze bardzo młody, ale zna się na robotach remontowych i może ci wykonać prace za niewielkie pieniądze”. Oczywiście przystałam na tę propozycję. I siostrzeniec rzeczywiście doprowadził mieszkanie do porządku. Kiedy wróciłam z długiej delegacji, można już było tu się przeprowadzić. Wszystko zostało zrobione przez Teresę i naszą wspólną przyjaciółkę. — Bardzo ciepło wspomina pani Teresę. — To była moja siostra przyrodnia w duchu, niezwykle utalentowana nauczycielka, muzyczna erudytka, wspaniały człowiek. Kiedy umarła, przy trumnie zebrało się wielu jej uczniów. Grali i śpiewali. Najpierw pieśni religijne, a później zwykłe. Był to tak wesoły pogrzeb, że nie sposób tego opisać słowami. Po prostu było to wyrazem wielkiej miłości do niej. I do dziś w dniu urodzin Teresy zbierają się jej uczniowie, by uczcić jej pamięć. Mnie też w taki dzień piszą: „Dzisiaj urodziła się Teresa. Niech żyje Teresa!”. A jej już od dawna nie ma na tym białym świecie. Była bardzo jasną osobowością. I niezwykle dobrą… — Teresa to rdzenna Brazylijka? — Nie, urodziła się w Niemczech. W Brazylii mieszkała od trzech lat, dlatego uważała się za Brazylijkę. Z charakteru była bardziej Brazylijką niż Niemką. Wśród Niemców mam wielu przyjaciół. Jedna z nich — siostra ko...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Wira WOWK: «W każdym i zawsze — przede wszystkim Ukrainka»

Zakończenie. Pocz. w nr 15 z 2017 r. Mychajło SOROKA Brazylijskie Eldorado — Dlaczego i u kogo nagle pojawiła się myśl o przeprowadzce do dalekiej Brazylii? — Pomysł przeprowadzki należał do mamy. Przyjęłam go biernie, chociaż nie mogę powiedzieć, że Brazylia mnie nie interesowała. Wyobrażałam sobie ten kraj jako jakieś Eldorado. A tu zdarzyła się propozycja księdza Haneyki. Dowiedział się o śmierci mojego ojca, o naszym trudnym życiu w powojennych Niemczech i powiedział, że mógłby opłacić naszą z mamą podróż do Brazylii. I oto odważyliśmy się na daleką drogę. W porcie Rio de Janeiro miał nas spotkać ksiądz Haneyko, ale nie było go wśród witających. Wyobraźcie sobie tę straszną dla nas sytuację. Okazuje się, że przygotowywał się na nasze powitanie dobę później. Jakoś dotarliśmy do stanu Parana, gdzie mieszka większość Ukraińców. W ciągu tygodnia poznaliśmy miejscową florę i faunę. Ale co robić dalej? Zaczęliśmy szukać pracy. Przyjął nas kurytybski klasztor niemieckich sióstr Bożej Opatrzności. Mieszkaliśmy na poddaszu. Mama pracowała w sekretariacie, zapisywała dzieci, które wstępowały do gimnazjum na naukę. A ja dawałam lekcje gry na fortepianie dla początkujących. Jakoś przyjechał tam ksiądz z Rio de Janeiro, a przełożona klasztoru wysłała wszystkich do spowiedzi. No, do spowiedzi, to do spowiedzi. Prawda, ksiądz mało interesował się moimi grzechami, a zaczął wypytywać, kim jestem, skąd i tak dalej. Opowiedziałam. Wysłuchał mnie i powiedział: „Ja wam pomogę”. I rzeczywiście. Po pewnym czasie napisał do mnie, żebym przyjechała do Rio de Janeiro na rozmowę z rektorem Katolickiego Uniwersytetu Papieskiego, badaczem dawnej literatury niemieckiej. Zrobiłam to. Rektor zainteresował się moją pracą doktorską i zaprosił mnie na egzamin. Zdałam go w języku niemieckim. Portugalskiego wtedy dobrze nie znałam. I to, nawiasem mówiąc, było dla mnie problemem, gdyż często trzeba było komunikować się w Ministerstwie Edukacji Brazylii (Rio wtedy jeszcze było stolicą). Więc dano mi pozwolenie na przygotowanie pracy doktorskiej w języku niemieckim. Wzięto też pod uwagę to, że temat mojej pracy doktorskiej dotyczy germanistyki. Egzamin trwał dwie godziny. Zdałam go z najwyższą oceną (summa cum laude) i od razu zaproponowano mi miejsce wykładowcy na żeńskim Katolickim Uniwersytecie Świętej Urszuli, w którym pracowałam trzydzieści lat. — I jest Pani profesorem tego uniwersytetu? — Wiecie, tutaj jest inna niż na Ukrainie i w innych krajach system. Profesorami tutaj nazywają przedstawicieli różnych zawodów, mistrzów i nauczycieli w swoim fachu. Na przykład krawcową lub hafciarkę, która uczy was tego rzemiosła. Nie jestem koniecznie profesorem. Chciałam zostać docentem i miałam ku temu wszystko, co niezbędne, i byłam gotowa do egzaminu. Ale powiedziano mi, że niestety ta kategoria już nie istnieje. Więc docentem nie zostałam. Byłam wykładowcą uniwersytetu. Później, przez dwanaście lat, wykładałam poetykę na wydziale filologicznym w miasteczku Cabo Frio, 120 kilometrów od Rio. Wśród moich studentów było kilka bardzo utalentowanych osób, które z czasem stały się znanymi w Brazylii pisarzami. W tamtym czasie miałam już bardzo wiele prac, w szczególności przekładów. Tłumaczyłam z niemieckiego i na niemiecki, z ukraińskiego i na ukraiński, z portugalskiego i na portugalski. W tamtych latach otrzymałam kilka nagród w Ameryce. Tam, na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku, przez rok wykładałam literaturoznawstwo porównawcze. Stało się ono moją drugą specjalnością, którą studiowałam w Monachium. Moje życie ułożyło się tak, że zawsze żyłam z dala od ukraińskiej społeczności, komunikując się z nią listownie lub podczas krótkich wizyt, co można uważać za błogosławieństwo i przekleństwo. Przekleństwo, bo naturalnie byłoby stać blisko swojego korzenia, ssać jego atawistyczne soki i do pewnego stopnia wpływać na jego rozwój. Błogosławieństwo, bo żyjąc w obcym środowisku, miałam szerszy krąg widzenia i nie mogłam wpaść pod wpływ jakiejś narzuconej ideologii. Na rozdrożu różnych poglądów i ciężko walcząc z okolicznościami życia, mogłam sobie wybierać wśród nich taki światopogląd, który najbardziej odpowiada mojej osobie. Kiedy rozmyślam o naszym przyjeździe do Ameryki Południowej, uważam coś w nim za jakby z daleka przeznaczone, jakby jakiś metafizyczny plan. Są w nim także dziwne zbiegi okoliczności, które nam wtedy nie przyszły do głowy, lub nawet takie, o których wtedy nic nie wiedzieliśmy. A mianowicie: mój przodek, ksiądz Iwan Wolański, był pierwszym ukraińskim księdzem w Ameryce. Najpierw był duszpasterzem w USA, później przeprowadził się do Brazylii i jego żona zmarła na zarazę w Rio de Janeiro. Także mój ojciec chrzestny odwiedził w swoim czasie Brazylię. Zaczęłam uważać ten kraj za swoje zadanie, swoje konieczne przeznaczenie i postanowiłam pracować w nim dla prestiżu naszej ojczyzny. Rio — miasto zadziwiające — Przez lata i dziesięciolecia życia w Brazylii już zaadaptowała się Pani do miejscowego życia i dobrze poznała charakter Brazylijczyków. Czy są podobni do nas, Ukraińców? I jeśli tak, to czym? — Bardzo podobni. Śpiewają, tańczą, bawią się, kłócą, jak my. Mają taki sam, jak i my, brak odpowiedzialności. Tutaj jest wielu polityków, którzy nawzajem się „pożerają”. Niestety, w Brazylii, jak na Ukrainie, kwitnie łapówkarstwo. W każdym razie Brazylijczycy mają jedną wielką cechę: cierpliwość (po portugalsku „paciência”). Nie muszę wyjaśniać, że często działa ona na człowieka wbrew swojej idei, kiedy musicie po raz piętnasty iść do jakiejś instytucji w pilnej sprawie i zawsze odsyłają was z uprzejmym uśmiechem, mówiąc, że szef poszedł do dentysty, sekretarka wyszła na czarną kawę, a zastępca akurat jest nieobecny z powodów urzędowych, ale jutro na pewno was obsłużą. Brazylijczycy są bardzo uprzejmi, ale trzeba rozumieć, że chodzi o umowną uprzejmość. Nic ich tak nie razi, jak szorstkość słowa czy gestu. Na przykład, kiedy jesteście gościem w jakimś domu i coś wam się spodobało, Brazylijczyk mówi: „Do waszych usług”. Jakiś cudzoziemiec zrozumiał tę frazę dosłownie i następnego dnia wysłał kierowcę po dywan z salonu, czym bardzo obraził gospodarzy! Brazylijczyk nigdy nie będzie poprawiał cudzoziemca, kiedy ten niepoprawnie wyraził się w języku portugalskim, nigdy nie będzie się z niego naśmiewał. Ale kiedy będziecie oczekiwać od Brazylijczyków dokładnego spełnienia obietnicy, wtedy się rozczarujecie. Ale tego, oczywiście, nie można uogólniać. Do pozytywnych cech Brazylijczyków należy gościnność i hojność. Nie mogę wyobrazić sobie Brazylijczyków, którzy odmawiają dania głodnemu talerza ryżu. Przypominam sobie moją pierwszą podróż pociągiem z São Paulo do Kurytyba: pociąg, którym jeździ uboga ludność, bo bilety na samolot są drogie, spóźnił się o 7 godzin. Mama i ja nie byłyśmy przygotowane na taką, zupełnie normalną w Brazylii przygodę, ale nie mogłyśmy narzekać na brak pożywienia. Wszyscy nasi współpasażerowie po prostu zasypywali nas chlebem, serem, warzywami i słodyczami, opowiadając przy tym, zapewne, coś bardzo ciekawego, czego wtedy, niestety, jeszcze nie mogłam zrozumieć. Niezwykły jest brazylijski humor i szybkość obracania jakiejś tragicznej okoliczności w żartobliwą stronę. Słowem, podobieństw do ukraińskiego charakteru jest bardzo wiele. — Karioka. O ile mi wiadomo, tak nazywają etnicznych mieszkańców Rio de Janeiro. Czy to jakiś szczególny brazylijski charakter? — Miała Pani okazję poznać Rio de Janeiro podczas Olimpiady i zapewne przekonała się Pani, że jest to niezwykłe miasto. Jego naturalne połączenie zdumiewającej formy gór z oceanem, zatokami i wyspami, jego kontrasty niewyobrażalnego bogactwa i skrajnej nędzy, oryginalnego i banalnego, szczodrego i okrutnego — to zupełnie niesłychane zjawisko. Między górami wiją się bulwary, ulice i uliczki, roi się od aut, autobusów, sklepów, zawodów piłkarskich transmitowanych przez radio i telewizję, procesji religijnych, afrykańskich czarów… Z jednej strony plaża z niemal nagimi pięknościami, z drugiej — dostojne kościoły i klasztory, po prawej pałace i luksusowe wille, po lewej, na skałach, ubogie chaty, „fawele”, gdzie nie ma ani wody, ani kanalizacji, ale jest telewizor, a wszędzie słońce, pieśni i nieodstępne synkopowane rytmy bębna. Może São Paulo byłoby dla mnie odpowiedniejsze — ze względu na chłodniejszy klimat, uporządkowanie i postęp. Jednakże kto już choć raz przybijał do tego kontynentu pod rozpostarte ramiona Chrystusa na górze Corcovado i widział z pokładu statku przez zatokę Guanabara oświetlone bengalskimi ogniami Rio de Janeiro, zrozumie, dlaczego daje się ono bardziej kochać. Dzień roboczy — od piątej godziny rano — Tutaj mieszka Pani już długi czas. Po wielu latach tułaczki ma Pani przytulne, ładne mieszkanie w malowniczym i słynącym dzięki górze Corcovado zakątku Rio. — Powiem szczerze: bardzo chciałam mieszkać właśnie tutaj. Uzbierałam niewielką sumę pieniędzy i nie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...lishnoho prezydenta Niemiec Weizsäckera. — Wracając do Pani codziennego życia, chciałbym zapytać, jak drogie są w Brazylii usługi komunalne, artykuły spożywcze, prąd, woda… Na Ukrainie wszystko to drożeje na oczach. — Zacznę od mojej emerytury. Nie jest wysoka, ale mogę z niej spokojnie żyć. Płacę za światło, gaz i telefon, a także za ziemię (ta ostatnia opłata zależy od powierzchni mieszkania). A woda w naszym domu pochodzi z lokalnej studni artezyjskiej. Nie jesteśmy zależni od miasta, gdzie często brakuje wody. — W moim wyobrażeniu społeczeństwo Brazylii dzieli się na trzy części: są bogaci, są bardzo biedni, na przykład mieszkańcy favel, i jest klasa średnia. — Tak. I oczywiście należę do ludzi o średnich dochodach. — Jak współistnieją te trzy światy? Otóż podczas Olimpiady nasza delegacja, dzięki wsparciu sponsorów, przyjmowała zaszczytnych gości w pięciogwiazdkowym hotelu „Royal Tulip”, położonym na malowniczym brzegu oceanu. A jakieś kilometr od niego, na zboczu góry, widniały osławione favele. Czy zdarzyło się Pani bywać w favelach? — Oczywiście. Co więcej, dobrowolnie pracowałam w szkole dla favel i utrzymywałam przyjazne stosunki z dyrektorem tej szkoły. A naszą uczennicą tam była obecnie znana gwiazda filmowa. — Już zwróciłem uwagę na to, że Pani mieszkanie przypomina ukraiński muzeum etnograficzne. — Ma Pan rację: tu mam Ukrainę. Ale są rzeczy nie tylko z Ukrainy, lecz także z całego świata, bo dużo podróżowałam. — Czy ktoś pomaga Pani w prowadzeniu gospodarstwa domowego? — Sprzątam mieszkanie sama. Przychodzi do mnie tylko raz na dwa tygodnie kobieta, Brazylijka Fatima, aby wyprać pościel i ręczniki. A ponadto ona prasuje, bo ja nie lubię prasować. Wszystko inne robię sama. Tu, na ostatnim piętrze, mieszka chrześniaczka Terezy, ona kupuje mi jedzenie. Oczywiście daję jej za to pieniądze. Tak więc mam pełen czas na twórczość. — Widzę, że Pani pracuje na komputerze, a z doświadczenia rozmów z Panią wiem, że stale korzysta Pani z poczty elektronicznej. — Tak. Codziennie pracuję nad literaturą. To dla mnie nawyk. Już o piątej rano jestem na nogach i pracuję do dwunastej w południe. Ale o dziewiątej wieczorem już śpię. Bardzo dużo pracowałam — w trzech szkołach, aby wydać jedną książkę, zwłaszcza przekłady utworów literatury ukraińskiej na język portugalski. Było 12 wydań literatury klasycznej, tyle samo współczesnej, a ponadto siedem antologii. Tu po osiągnięciu 70-letniego wieku nauczyciele przechodzą na emeryturę. Mogłabym jeszcze kontynuować pracę na kursach podyplomowych, ale nie chciałam. To był jedyny czas, kiedy mogłam sercem i duszą oddać się literaturze. Wieszcze pióro jaskółki — Nad czym pracuje Pani obecnie? — Niedawno ukończyła Pani poemat zatytułowany „Jaskółcze pióro”. Opowiada on o poetce, która urodziła się zimą. Mama wyniosła ją na podwórze, pod wiosenne słońce. A akurat przelatywały jaskółki i na dziewczynkę spadło jaskółcze pióro. Tak zaczyna się życie tego dziecka. To także moja biografia. Pióro jest symbolem twórczości. Jest tam naprawdę wiele moich myśli i przeżyć, ale mimo wszystko — to jest opracowanie literackie. Oprócz tego piszę zbiór wierszy zatytułowany „Niewiędnący kwiat”. — Będzie to zbiór poetycki. Ale przecież jest Pani zarówno prozaiczką, jak i dramatopisarką, tłumaczką i badaczką literatury… Który z gatunków literackich jest Pani najbliższy? — Oczywiście poezja. Zatem siadam do komputera i piszę. Napisane drukuję na drukarce, a potem przygotowuję do wydania. Mam tu bardzo dobrego wydawcę. To Brazylijczyk, młody chłopak, bardzo uprzejmy i rozsądny. Wszystko robi tak, jak powiem i jak chcę. Przy tym pobiera za wydanie książek niewielkie koszty. Ja zaś wydaję książki w małym nakładzie — po 50 egzemplarzy. — W Pani twórczości uderza mnie to, że mieszka Pani w Brazylii, w Rio, już tyle lat, a piszе Pani o Ukrainie, interesuje się ukraińskimi sprawami, zna je Pani. Nawet o Brazylii pisze Pani po ukraińsku. Jak udało się zachować ukraiński świat w swojej duszy? — Proszę spojrzeć (Wiera Wowk pokazuje mi zdjęcie) — to moja przyjaciółka Zoja i ja. W dzieciństwie umówiłyśmy się: gdziekolwiek byśmy były, cokolwiek by się z nami działo, będziemy Ukrainkami. I ja we wszystkim i zawsze przede wszystkim jestem Ukrainką. Tutaj, w Brazylii, wszyscy znają mnie i szanują jako Ukrainkę. Ale muszę powiedzieć, że bardzo solidnie odpłacałam Brazylii. Czterdzieści lat pracowałam jako wykładowczyni. Przychodziłam do pracy jako pierwsza i jako ostatnia ją opuszczałam. Przez cały ten czas nie opuściłam pracy tylko jednego dnia, i to z powodu choroby. I wszyscy wtedy zbiegali się, by dowiedzieć się, co się stało, że Wiera nie przyszła do pracy. Na przykład w Cabo Frio ciągnęłam ze sobą odtwarzacz, projektor do pokazywania zdjęć, czytałam wykłady z literaturoznawstwa, począwszy od samych początków, przekazywałam treść najważniejszych dzieł literackich, z ilustracjami, z muzycznym akompaniamentem, tłumaczenia dzieł literackich. Moi studenci wciąż mnie pamiętają: przychodzą, dzwonią i piszą do mnie. Tak więc dobrze czuję się w drogiej mi brazylijskiej rodzinie. Ale zawsze byłam i pozostaję Ukrainką. — Skąd u Pani tak głęboka znajomość i wielkie bogactwo ojczystego języka? Czytam Pani utwory i zachwycam się tym rozsypem językowych perełek. — Nie wiem. Prawdopodobnie szukam ich w słownikach, w utworach literackich. Wypisuję słowa, które przykuwają moją uwagę i które mi się podobają, którymi mogę coś przekazać, o czymś powiedzieć. Inaczej jak mogłabym przeżyć jako ukraińska pisarka, jako Ukrainka w obcym świecie? — Ukraińska istota, natura, duch przenikają Pani twórczość. Pochodzą one zapewne od Pani rodziców, z ukraińskich źródeł. A mogłaby Pani być, powiedzmy, portugalską pisarką? — Gdybym chciała, mogłabym. Mogłabym pisać nie tylko po portugalsku, ale i po niemiecku. Ale nie jest mi to potrzebne. Potrzebny jest mi język ukraiński, ukraiński świat. Ze wszystkimi jego stratami, nieszczęściami. Jestem przecież Ukrainką. Tak jest i tak musi być. — Czyli także ta mała dziewczynka, na którą spadło jaskółcze pióro, jest jednak Ukrainką? — Tak. Ma na imię Katarzyna, a poemat kończy się jej wyobrażonym dialogiem z rosyjską carycą Katarzyną II. Moja bohaterka stoi w Odessie przed pomnikiem cesarzowej, która chciała zniszczyć Ukrainę, a moja Katarzyna przekreśla to wszystko swoim „jaskółczym piórem”. Rio de Janeiro—Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Otrzymujemy duchowy przekrój społeczeństwa

W agencji UNIAN odbyła się prezentacja Ogólnoukraińskiego wernisażu poetyckiego „Róże i winogrona”—2017, który rozpoczął się 11 kwietnia i potrwa do 25 września bieżącego roku. Nadia KYRIAN Obecni członkowie jury konkursu, pisarze Iwan Dracz, Mykoła Łukiw, Petro Zasenko, prezes korporacji „Etalon” Wołodymyr Butko, dyrektor Kijowskiego literacko-memorialnego muzeum Maksyma Rylskiego Wiktoria Kołesnyk oraz dyrektor rodzinnego Funduszu Maksyma Rylskiego „Róże i winogrona”, wnuk poety Maksym Rylski opowiedzieli o warunkach konkursu, jego uczestnikach z poprzednich lat, ciepłym słowem wspomnieli klasyka literatury ukraińskiej, któremu poświęcony jest ten wernisaż. Ten konkurs poetycki odbywa się już po raz czwarty (poprzednie miały miejsce w 2006, 2008, 2012 r.) i jest skierowany do poetów-amatorów z Ukrainy w wieku od 10 lat. Najstarszy uczestnik, jak poinformowali organizatorzy, miał 83 lata. „Celem wernisażu jest propagowanie ukraińskiej poezji wśród jak najszerszego kręgu czytelników, zachęcanie młodzieży do twórczości — powiedział dyrektor Funduszu Maksym Rylski. — Poeta zawsze ostro odczuwa rytmy i bóle życia, w sposób skoncentrowany wykłada ich postrzeganie, a my otrzymujemy duchowy przekrój życia społeczeństwa, być może emocjonalny, ale nie mniej wiarygodny niż rankingi i sondaże”. Wołodymyr Butko podkreślił, że korporacja, której przewodzi, jest organizacją nie tylko biznesową, ale i patriotyczną. Przez 22 lata istnienia wykształciła się tu tradycja pomagania przede wszystkim ludziom twórczym. Uczestnicy konkursu muszą określić i nazwać wybraną kategorię, podać podstawowe dane o sobie — imię i nazwisko, pełny adres, numer telefonu kontaktowego, wskazać swój wiek, wykształcenie, miejsce pracy lub nauki, stanowisko. Utwory o łącznej objętości do 150 wersów drukowanych należy przesyłać na adres Kijowskiego literacko-memorialnego muzeum M. T. Rylskiego z dopiskiem „wernisaż”. Kategorie konkursu: liryka patriotyczna, filozoficzna, pejzażowa, intymna. W trakcie rozmowy pojawiła się słuszna propozycja, aby każdy, kto będzie przesyłał poezje, napisał i wysłał przynajmniej jeden sonet, zapoznał się z ulubionym gatunkiem poetyckim Maksyma Rylskiego. Jury wyłoni 12 laureatów i w listopadzie zaprosi ich do Kijowa na uroczystą ceremonię — wieczór literacko-artystyczny, podczas którego zwycięzcy będą czytać swoje wiersze oraz otrzymają dyplomy i honorowe odznaki — kryształowe róże. W skład jury wchodzą znani pisarze i organizatorzy wernisażu: Borys Olijnyk (przewodniczący), Iwan Dracz, Mykoła Łukiw, Stanisław Szewczenko, Petro Zasenko, Wołodymyr Butko, Wiktoria Kołesnyk, Maksym Rylski. W sprawach dotyczących konkursu prosimy o kontakt pod numerami telefonów: [kontakt ukryty], [kontakt ukryty] — Rylski Maksym Heorhijowycz. Ciepłym i szczerym słowem uczestnicy prezentacji wspominali ulubionego klasyka Maksyma Rylskiego, opowiadali ciekawe historie o tym niezwykle erudycyjnym, utalentowanym, uczciwym i świetlanym człowieku. Iwan Dracz zaczął od cytatu: „Przebiśniegów pierwszych błękitne stada. Ziemio, jak nam ciepło z tobą”, — kto mógł tak powiedzieć? Tylko poeta, który oprócz wszystkich oznak niezwykłego talentu był ciepły dla ludzi, ciepły swoimi radami, wskazówkami. Wspaniale, że nagroda dla laureatów jest symboliczna, bliska autorowi słynnego zbioru „Róże i winogrona”. Pamiętam, w Hiszpanii na jednym z konkursów zwycięzcom wręczano za czwarte miejsce brązową różę, za trzecie — srebrną, za drugie — złotą, a za pierwsze — żywą różę. A Maksym Heorhijowycz wymyślił niepowtarzalną kryształową różę. Nasze pokolenie wyrosło pod skrzydłami Maksyma Tadejowycza. A ja miałem jeszcze to szczęście, że w niegdyś bardzo popularnej gazecie „Wieczorny Kijów”, gdzie Maksym Rylski stale drukował swoje artykuły w rubryce „Wieczorne rozmowy”, w jednym z nich napisał o trzech obiecujących poetach: Winhranowskim, Korotyczu i Draczu, wspominając zarówno pozytywy, jak i niedociągnięcia. Ten artykuł był bardzo popularny, przedrukowała go nawet moskiewska gazeta literacka, dotarł on i do naszej wsi. Nauczyciel, który niedawno wrócił z zesłania, gdzie odbył 10 lat, czytając moim rodzicom artykuł, powiedział: „Maksym Tadejowycz ostrzega waszego Iwana, gdzie to on znalazł „kleiste błoto rodzinnej wsi?”. Jeśli dalej będzie tak pisał, to zagrzmi tam, skąd ja przyjechałem”. Ukraińskim poetom wtedy, jak i zawsze, wiodło się niełatwo. Ale dłoń Boża zawsze była nad Maksymem Tadejowyczem. Jakoś oni z Ostapem Wysznią (Hubenką) w burzliwe lata rewolucyjne jechali z Kijowa, a ich zatrzymał ataman Zełenyj: „Kto tacy”? Odpowiedzieli. Wtedy tak zwany „bandyta” Zełenyj przydzielił im wozy, dał eskortę i spokojnie dojechali od Trypilla do Romaniwki. Było jeszcze wiele różnych historii. Na przykład, kiedy Mykyta Chruszczow przyjechał na Ukrainę, podczas przejażdżki kutrem z pisarzami zaczął pouczać: prawdziwi ukraińscy poeci — Tyczyna, Bażan, inni proletariusze. Nie to co ten sukinsyn szlacheckiego pochodzenia — Rylski. Wtedy Tyczyna wstaje i idzie: wyjdę, nie mogę, kiedy obrażają tak sławnego poetę, Maksym Rylski — to nasz poeta. Tyczyna próbował wyjść z kutra. Dokąd? W Dniepr? Ale tym czynem zademonstrował solidarność ukraińskich poetów, co jest bardzo ważne. Wspaniale, że konkurs nazwano imieniem tak wspaniałego poety”. Petro Zasenko potwierdził, że żadne pokolenie poetów tamtych czasów nie przychodziło do literatury bez błogosławieństwa Maksyma Rylskiego. „Na początku lat 60. w wydawnictwie „Dnipro” wyszła antologia „Szczęśliwej drogi”. Słowo wstępne do tej książki napisał Maksym Tadejowycz, wspomina się tam wiele nazwisk, które potem weszły do literatury. Klasyk śledził przychodzenie do literatury nowych nazwisk, przejmował się i pomagał dobrym słowem, ojcowskimi radami. Zapraszaliśmy go na posiedzenia studia literackiego, dzielił się z nami doświadczeniem, twórczymi sekretami, nas uczył i sam uczył się od młodych. W 1968 roku w wydawnictwie „Mołod” ujrzała światło dzienne książka oryginalnych sonetów Maksyma Rylskiego i jego przekładów sonetów klasyków zagranicznych. Głębokie przedmowę do zbioru napisał Dmytro Pawłyczko, książka zyskała znaczny rozgłos. Miałem szczęście być jej redaktorem”. Mykoła Łukiw podkreślił wysoki poziom artystyczny utworów z poprzednich konkursów, aktywność, zwłaszcza młodych (w każdym było 200—250 uczestników). Wiktoria Kołesnyk podkreśliła, że wernisaż za każdym razem odkrywa nowe nazwiska, które wzbogacą ukraińską literaturę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Otulone pięknem i talentem

Z księgi wpisów: “Zachwycam się, raduję, kocham. Wielka sztuka, bo wrodzona. Jak dziecięca bezpośredniość, czysta, szczera, tak i pani Ola zachowała tę czystość w swojej duszy. Prace malowane z natury, ale dyktowane przez Najwyższego. Tylko tak można widzieć i nie widzieć ten pejzaż, bo on patrzy na nas sercem tej Wielkiej Mistrzyni. To jest Kateryna Biłokur, to jest to, czego nie można się nauczyć. Olu, jaka radość z twoich prac. Szczęścia, zdrowia, kocham twoją sztukę”. Wira BARANOWA-KULEBA, artystka Seria pasteli Olhy Krawczenko “Melancholia”, namalowanych w ciągu ostatnich dwóch-trzech lat, intryguje nie tylko swoim tytułem. (Choć nasuwa się pokusa skojarzenia ze znanym filmem Larsa von Triera, w którym widzowi przedstawiono nęcąco-zniewalający świat przed totalną katastrofą, która jednak następuje w finale). Wszak w tej serii widzimy miękką — doprawdy pastelową — ewolucję autorskiego stylu, który do niedawna wydawał się całkowicie określony i wizualnie przekonujący — w technice “płótno; olej”, co przyniosło artystce zasłużoną popularność, i to nie tylko w “wąskich kręgach”. Ołeh SYDOR-HIBELINDA, kandydat nauk o sztuce Nieoczekiwaność nowej wizji (która nie neguje jej wcześniejszych zalet) w “Melancholii” jest tym bardziej uderzająca, że Olha Krawczenko nie zrywa z systemem priorytetowych gatunków — znowu martwa natura, znowu pejzaż, często-gęsto — zagraniczny, lecz bez nadmiernej egzotycznej malowniczości. Wszystko bardzo powściągliwie, bardzo wyważone, półsłówkiem i bez patosu. Jedyny wyjątek — odzew na wydarzenia niedawnej krwawej ukraińskiej historii w obrazie “Tymczasowy rozejm na Hruszewskiego”. I tutaj autorka akcentuje swoją uwagę na momencie choćby chwiejnej, ale harmonii — i tylko nasza pamięć milcząco stawia wszystkie kropki nad “i”. Ostatecznie seria — jak i wystawa w “KalytaArtClubie” — jest nazwana od określenia dość depresyjnej ludzkiej emocji. Ale nowoczasowa refleksja pojęcia przesunęła uwagę na moment słodkiej błogości, poetyckiego smucenia się i paradoksalnej pociechy, którą daje owo smucenie się — w przeciwieństwie do bezbrzeżnego smutku, choćby nie wiem co mówił mądrala Freud. (I kontynuując paralelę z filmem Triera, w malarstwie widzimy świat choć nie nazbyt wesoły, to nie skazany na katastrofę). Melancholia przewiduje promyk nadziei, choć niekoniecznie go gwarantuje. Wobec tego — przeważają stany przejściowe, w potocznym sensie — niezbyt komfortowe, owszem, nie dramatyczne: mgła, wilgoć, lekka, nietrwała niepogoda — przykra, być może, tylko ze względu na okres letni, za którego pogodowy ideał uznano bezchmurność. Ale gdzie tam (oprócz Hurgady, która jednak zainspirowała Olhę do kilku, bez wątpienia, słonecznych krajobrazów: oaza, i tyle): nawet lejtmotyw zbiornika wodnego z odbijającymi się w nim drzewami nienachalnie sugeruje możliwe wylewy jezior i rzek, choć bezpośrednio o tym nie powiedziano. Niektóre stany przyrody są całkiem rozmyte, że ani pory dnia, ani pory roku nie odgadnie się od razu, bez autorskiej podpowiedzi — nawet sama ta atmosferyczna nieokreśloność nadaje mu nutki melancholii. Oblicza jej są różnorodne: od niepokojącej łuny w “Nocnym pejzażu” i “Przełęczy Wołowieckiej” do całkiem codziennego wieczoru czy nawet stanu zwyczajnego przejścia od jednego wieku biologicznego do drugiego (“Dojrzewa granat”). I nie ma liczby mgłom, które rozwiewają się już w środku dnia, nie niosąc udręki, a przynosząc przyjemną świeżość. Lecz sterczą pośród nich drzewa z wzniesionymi do góry gałęziami — jakby żywe istoty, spowite przejmującym niepokojem… Zadziwiającym bastionem stabilności jawią się tutaj martwe natury, miejscami energicznie autonomizowane od otoczenia (“Śliwki”, “Róża”). Wypukłe formy naczyń wszystkimi swoimi liniami ważnie przeciwstawiają się niepewnemu otoczeniu, które nawet nie odgaduje się poza granicami obrazowej rzeczywistości (“Maki”, “Waza bizantyjska”). Wobec tego te dwa, wraz z pejzażem, najbardziej “pokojowe” gatunki malarstwa, które jeszcze niedawno swobodnie kolaborowały w twórczości Olhy Krawczenko, czasem rozpuszczając się jeden w drugim, teraz rozchodzą się w różne strony, zajęte każdy swoją gatunkową samoidentycznością. Od teraz każdy ma swoją obrazową alfabet, swoją historię i swoją wizję — aż do przekształcenia w oryginalną wersję pejzażu wnętrzarskiego (“Martwa natura ze śliwkami”). Parafrazując Buffona, powiemy: “gatunek — to człowiek”, wszak nasza współczesna malarską technikę przekształca właśnie w indywidualny gatunek twórczości sztalugowej. Pastel, faworytka lokalno-rokokowego raju, stopniowo przekształca się w całkiem znośne czyśćcowe “srebrnego wieku”, w które wrzucono jednostkę reflektującą, ogarniętą niespokojnymi rozmyślaniami. Lecz nie nieszczęśliwą: homeopatyczna dawka słodkiego bólu pozwala oczom otworzyć się jak najszerzej, aby ocenić piękno otoczenia (przejmująco-czerwone dachy Wiednia i Bledu, Słowenia), które — bez takiej dawki — odbierane jest obojętnym spojrzeniem jako coś bezwarunkowego, a więc — wiecznego. A to nie tak, bo inaczej nie mielibyśmy potrzeby żadnej sztuki, która w rzeczywistości nie może konkurować z naturą. Marność, której płynność zadziwiająco wywyższa piękną zdolność ludzkich rąk do uszlachetniania przemijającego. I jedno bez drugiego nie istnieje — otulone “Melancholią”. I talentem Olhy Krawczenko. Nostalgia Zielony dom na wiosnę Zamek Bled. Słowenia Tymczasowy rozejm na Hruszewskiego. 2014 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Walerij Szeptekita: «Twórzmy dobro»

W Akademickim Młodym Teatrze w Kijowie reżyser Serhij Kornijenko niedawno wystawił spektakl „Dziewczęcy winograd” według sztuki znanego rosyjskiego dramaturga Mykoły Koladego „Dziurawy kamień” w jego własnym przekładzie na język ukraiński. Rolę Ihora Pietrowicza w tym spektaklu gra znany ukraiński aktor, Narodowy Artysta Ukrainy Walerij Szeptekita. Dziś Walerij Iwanowicz jest gościem „SP”. — Proszę opowiedzieć, jak powstawało przedstawienie „Dziewczęcy winogron”. — To spektakl o kobietach. Autor sztuki, a za nim reżyser, badają cztery kobiece losy. Gram emerytowanego muzyka, który przez całe życie pracował w orkiestrze teatru operowego. W interpretacji reżysera miała to być szlachetna, niemal idealna postać. Ja natomiast chciałem więcej swobody, spontaniczności, rozluźnienia w intymnych relacjach z kobietami tej bohemy. Podczas prób wywiązywały się dyskusje na poziomie emocjonalnym. Kiedy na jedną z ostatnich prób przedstawienia przyszedł nasz kierownik artystyczny Andrij Biłous, to po obejrzeniu, robiąc „analizę po locie”, zauważył, że mój bohater jest zbyt „uczesany” i pozytywny. Raczej nie zainteresuje to widza. W rzeczywistości Ihor Petrowycz powinien być w pewnym stopniu nawet zboczeńcem w relacjach z kobietami. Na szczęście wizja kierownika artystycznego pokrywała się z tym, co proponowałem ja. Niespodziewanym okazało się pierwsze pojawienie się Ihora Petrowycza. Zamiast zwyczajnego wejścia poważnego człowieka wpada on jak wiatr i, jak mu się wydaje, „kładzie na łopatki” od razu trzy kobiety. Mój bohater i trzy emerytowane nauczycielki żyły w zupełnie innych światach. I oto te światy się zeszły. Na każdym etapie twórczego życia aktorzy mają ulubione role, które stają się dla nich wehikułami i drogowskazami w przyszłość. Jedną z takich ról jest dla mnie Ihor Petrowycz. Muzyk, romantyk, miłośnik kieliszka i kobiet, człowiek-mistyfikator. Opowiada zmyślone historie ze swojego życia, o rzekomej podróży do Francji… I tak się zachwyca własną opowieścią, że sam zaczyna w nią wierzyć. A jego „zboczenie” polega na tym, że jednocześnie zakochuje się w trzech kobietach, a one, każda na swój sposób, starają się odpowiadać mu wzajemnością. Widz odbiera spektakl dobrze. Mamy stale pełne sale. — Pańskie życie jest związane z teatrem od ponad pół wieku. Od czego się wszystko zaczęło? — Wszystko zaczęło się w lutym 1961 roku. Wtedy minęły trzy lata od ukończenia przeze mnie szkoły i pracowałem jako tokarz w zakładzie wojskowym w Ochtyrce, na Sumszczyźnie. Grałem w miejskim Teatrze Ludowym, brałem udział w amatorskiej działalności artystycznej zakładu — śpiewałem w męskiej kapeli chóralnej. Nasz teatr grał operę Mykoły Arkasa „Katarzyna”, w której wykonywałem (grałem i śpiewałem) rolę krzywdziciela Iwana Moskala. Na jednym ze spektakli obecny był kierownik artystyczny Sumskiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru im. Szczepkina Ołeksandr Maksymowycz Lediow, który właśnie rekrutował studentów do studia przy teatrze. To on zaproponował mi przeprowadzkę do Sum. Równolegle z nauką studenci studia byli zajęci w spektaklach teatru. Moim pierwszym poważnym sprawdzianem była rola Wasyla Kowryhy w przedstawieniu Jurija Mokriewa „Moja rodzona matka”. I dopiero w 1963 roku, mając w swoim dorobku 27 dużych i małych ról, wstąpiłem do Kijowskiego Instytutu Teatralnego im. Iwana Karpenki-Karego na kurs Michaiła Michajłowicza Karasiowa — wielkiego pedagoga. Po ukończeniu pracowałem w Rówieńskim Obwodowym Teatrze im M. Ostrowskiego oraz w Donieckim Ukraińskim Teatrze, który wówczas nosił imię Artioma. Potem dziewięć sezonów służyłem w Czerniowieckim Teatrze im. Olgi Kobylańskiej. W tym czasie zagrałem 45 ról. Właśnie w Czerniowcach ostatecznie ukształtowałem się jako aktor, zdobyłem doświadczenie zawodowe. Następnie był Lwów — Teatr im. M. Zankowieckiej — jeden sezon. A stamtąd podróż na konkurs artystyczny do Kijowa. Od listopada 1979 roku — w Kijowskim Teatrze Młodzieżowym, który obecnie nosi nazwę Młody. Wówczas z prawie 200 kandydatów do teatru przyjęto tylko 26 aktorów i aktorek, z których dziś gra tu siedmioro. Pierwszą pracą było przedstawienie „Z wiosną do ciebie powrócę” na podstawie sztuki Ołeksija Kazanceva o Ostrowskim-Korczaginie. W nim grałem Mykołę Ostrowskiego, to znaczy nie jego samego, lecz opowiadałem w trzeciej osobie. Spektakl utrzymywał się w repertuarze kilka sezonów. Drugą była niewielka rola gospodarza polskiego folwarku w przedstawieniu na podstawie sztuki białoruskiego pisarza Wasyla Bykowa „Iść i nie wrócić”, poświęconej wydarzeniom wojny. — A dla Pana ważną była rola Sirka w przedstawieniu „Za dwoma zającami”. — Przedstawienie reżyserował wspaniały reżyser, mój kolega z roku Wiktor Szulakow, który potem ukończył wydział reżyserski i pracował w Teatrze w Czerkasach. Szulakow całkowicie przeformatował sztukę. W jego interpretacji na kształtowanie charakteru Proni decydujący wpływ wywarło kino. Wszystkie radości i troski bohaterki wynikały z tego, „jak w kinie”. Spektakl stał się sensacją nie tylko dla Kijowa, ale dla całej Ukrainy. Powstały dwie wersje telewizyjne przedstawienia. To była nasza pierwsza wspólna praca z wówczas młodą aktorką Tamarą Jacienko, która grała rolę Proni, a ja byłem jej tatusiem. Dziś Tamara Ołeksandriwna obok aktorek Iryny Kraczenko, Natalii Klenina i Hanny Wasyljewej jest moją partnerką w spektaklu „Dziewczęcy winograd”… A przedstawienie „Za dwoma zającami”, które żyło twórczo ponad 20 lat, zagrano około 1000 razy. Pamiętam, jak pewnego razu przedstawienie obejrzała Małgorzata Krynycyna, która wykonywała rolę Proni w znakomitym filmie „Za dwoma zającami”. Bardzo podobał jej się spektakl naszego teatru. Zostałyśmy przyjaciółkami. Następną moją rolą była rola Sirano w przedstawieniu na podstawie sztuki Edmonda Rostanda „Cyrano de Bergerac”, którą także reżyserował W. Szulakow. Ta inscenizacja miała wielki rozgłos nie tylko na Ukrainie. — Od wielu lat w repertuarze Teatru Młodego jest przedstawienie „Kajdaszowie” na podstawie powieści Iwana Necuja-Lewyckiego, w którym gra Pan rolę Kajdasza. W czym tkwi popularność tej inscenizacji? — Tę sztukę szesnaście lat temu wystawił Mykoła Jaremkiw. Przez ten czas na scenie zmieniły się trzy pokolenia aktorów (moich synów i synowych), ale przedstawienie wciąż jest dość popularne. To spektakl, który dotyka duszy i serca każdego widza. W różnych teatrach po swojemu interpretują problemy „Rodziny Kajdaszów”. My zaś staraliśmy się rozszerzyć te ramy. Podstawą jest oryginalna sztuka „Kajdaszowie” N. Dubiny na motywach I. Necuja-Lewyckiego. To spektakl o nas wszystkich — Ukraińcach. Ujawniono tu nasze bynajmniej nie najlepsze cechy charakteru. Ale jestem przekonany, że tylko wielki naród potrafi mówić prawdę i jest jeszcze zdolny śmiać się z samego siebie. — Kolejną stworzoną przez Pana postacią, która zapada w pamięć, jest poeta Émile Robine w tragikomedii „Gołębica” Jeana Anouilha. — Tę inscenizację wystawił reżyser Andrij Bakirow, który obecnie kieruje Czernihowskim Muzyczno-Dramatycznym Teatrem im. T. H. Szewczenki, a w swoim czasie był założycielem Czernihowskiego Teatru Młodzieżowego. Andrij jest reżyserem bardzo mądrym i nowocześnie myślącym. O takich mówi się — intelektualista. Z uznaniem przyjmował ciekawe aktorskie znaleziska, które wcielano w spektaklu. Mój bohater, Émile Robine, to poeta, dramaturg, akademik. Postać komediowa. Choć rola nie jest największa w przedstawieniu, sądząc po reakcji widza, mam nadzieję, że zapada ona w pamięć. A ja z tej pracy czerpię prawdziwą satysfakcję duchową. — Swego czasu jednym z znakowych był spektakl teatru „Tajna wieczerza” na podstawie sztuki Jeana-Claude’a Brisville’a. Jaki to był spektakl? — Tę inscenizację wystawił nasz reżyser, wychowanek szkoły Jefrosinina, Taras Kryworuczenko. W niej graliśmy razem z narodowym artystą Ukrainy Walentynem Szestopałowem, którego, niestety, już nie ma wśród nas. Walentyna Mykytowycza, wówczas aktora Narodowego Akademickiego Teatru Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki, zaprosił reżyser do roli ministra spraw zagranicznych Francji Talleyranda, a ja grałem ministra policji Fouchégo. Te historyczne postacie, które przeżyły cztery zmiany władzy w kraju, pracowały tak filigranowo, że za każdym razem pozostawały „na powierzchni” i dyktowały swoją wolę politykom. Wielokrotnie zdradzały siebie nawzajem, ale mieli jeden cel — wielkość Francji. Z partnerem rozumieliśmy się w pół słowa. Walentyn Szestopałow był niezwykle doświadczonym aktorem. A widz na ten spektakl przychodził szczególny. Przeważnie byli to ludzie, którzy dobrze znali historię Francji. — Również Taras Kryworuczenko wystawił w Teatrze Młodym spektakl „Zwyczajna historia” na podstawie sztuki Marii Ladò, w którym gra Pan Konia. W czym szczególność tej inscenizacji? — Spektakl jest w repertuarze naszego teatru od dziesięciu lat. „Zwyczajna historia” jest bliska i zrozumiała dla chłopów, robotników, studentów, urzędników, którzy na pewien czas stają się zwyczajnymi myślącymi ludźmi. Komediowe i dramatyczne momenty tego utworu przenikają serce każdego widza. Autorka sztuki Maria Ladò była na premierze przedstawienia. Spośród 16 inscenizacji tej sztuki, które wówczas szły w teatrach Ukrainy, Białorusi i Rosji, nasze określiła jako jedną z trzech najlepszych. Na scenie obecni są zarówno ludzie, jak i zwierzęta. A reżyser skierował nasze aktorskie spojrzenia w głąb psychologii postaci. Kto zaś jest tak naprawdę bardziej humanitarny: ludzie — wieńca stworzenia, które szamoczą się w codziennych kłótniach, czy zwierzęta. Zwierzęta oceniają ludzi, ich czyny, współczują im, życzą sobie, by stali się lepsi. Aby ocalić ludzkie dziecko, zwierzęta Pies, Koń i nawet brzemienna Krowa są gotowe oddać za nie życie, stać się jego aniołami. Właśnie one są prawdziwymi humanistami. — Oprócz spektakli dla dorosłych gra Pan także w przedstawieniach dla dzieci? — W ubiegłym sezonie teatralnym młoda reżyserka Iryna Pastuszak wystawiła spektakl „Piękność i Bestia” na podstawie bajki Charles’a Perraulta. Idea spektaklu jest zrozumiała każdemu — miłość Piękności przemienia Bestię w Księcia. To spektakl o Dobru. Już podczas próby spektaklu, w którym gram Charles’a Perraulta, zaproponowałem własną wierszowaną wersję prowadzenia przedstawienia. Poezja to bowiem najwyższy szczebel, szczyt literatury, muzyka słowa i duszy. I to także trzeba wpajać dzieciom. I oto od dwóch sezonów to robimy. — Czyli Pan pisze wiersze? — Od wielu lat. To szczególny sposób postrzegania życia, jego odzwierciedlania, rozumienia historii, współczesnych wydarzeń, dramatów, tragedii, farsy. Ci, którzy słyszeli moje wiersze, radzą wydać zbiór. Ten pomysł mi się podoba. Myślę o książeczce, do której mogłoby wejść sto wierszy i dwie poematy. Będzie miała tytuł „Jestem ostatnią literą alfabetu”. — Czy łączy Pan pracę w teatrze z zdjęciami do filmów? — Zacząłem występować w filmie w 1962 roku. Pierwszym filmem był „W martwej pętli” o lotniku z Odessy Uточkinie. Podczas zdjęć poznałem wspaniałego aktora Ołeha Stryżenowa. W filmie „Borys Godunow”, który reżyserował Siergiej Bondarczuk, grałem hegumena Cudowego klasztoru. A w filmie-operze „Borys Godunow”, zrealizowanym w studiu „Ukrtelefilm”, wcielałem się w rolę bojara Szujskiego. W filmie reżysera Krzyštofowicza „Samotna kobieta pragnie poznać mężczyznę”, gdzie moimi partnerami byli O. Zbruiew i I. Kupczenko, grałem Kasjana. Sporo grałem w kinie ukraińskim. W filmie „Gęsi-łabędzie lecą” grałem człowieka o trudnych losach, podstępnego pisarza Jychyma Babenka — postać, która przeciwstawia się głównemu bohaterowi. Ciekawa była praca przy serialu „Roksolana”, gdzie wcielałem się w rolę spowiednika Roksolany, Abdullaha-mully, który później wychowywał także jej synów. Wydarzenia rozgrywają się przez 25 lat, dlatego na początku mój bohater jest stosunkowo młodym człowiekiem, a pod koniec — starszym. Zdjęcia zaczynały się na Krymie, a trwały w pawilonach studia „Ukrtelefilm”. Tragiczna była postać profesora Prychodki z Uniwersytetu Charkowskiego (film „Ogród Getsemani”), który pełnił misję oświatową, zapoznawał więźniów z powieścią Flauberta „Pani Bovary”. Po premierze filmu odbyło się spotkanie w NSPU, gdzie moją pracę oceniono przychylnie. A w nowym serialu „25. godzina” gram aż dwie role — starego zegarmistrza i ekstrasensa z USA. — Jak zmienił się teatr w ostatnich latach? — Chwała Bogu, że teatr przetrwał trudne lata 90., kiedy widzowie prawie nie chodzili na nasze spektakle. Ale aktorzy wierzyli w swój zawód, w jego potrzebność ludziom dziś, jutro i zawsze. To nam pomogło przetrwać. Dziś widz powrócił do teatru. Większość naszych przedstawień odbywa się przy pełnej widowni. Niemal co miesiąc odbywają się nowe premiery. Przedstawień jest bardzo dużo, jednak w tym procesie najważniejsze, aby ilość przechodziła w jakość. Niedawno do afisza teatru dołączyło przedstawienie „Gagarin i Barcelona” na podstawie utworów współczesnych ukraińskich pisarzy, które wystawili studenci wydziału reżyserii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Filmu i Telewizji im. I. Karpenki-Karego pod kierunkiem swojego pedagoga Andrija Biłousa. W tym spektaklu gram „osiągnięcie naszych czasów” — bezdomnego, mojego imiennika Walerija Iwanowicza. A od 1 marca rozpoczęły się próby przedstawienia „Piękny przyjaciel” według Guy de Maupassanta, gdzie będę oddawał postać poety Norberta de Varenne. W jego życiu było wszystko: i śmiech, i łzy. Spostrzegawczość, człowieczeństwo, dobroć i nieśmiertelny humor bohatera jakby napromieniują światło świata ludzi miłością. Tak rozumiem tę rolę. Dla mnie teatr to emocja, rozum, działanie, twórczość. Twórzmy dobro. Rozmawiał Eduard OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zrobić nalewkę 1:10 na 40% spirytusie. Nastawiać trzy tygodnie w butelce z ciemnego szkła. Pić po 25—30 kropli dziennie na przegotowaną wodę. Tata zalecał przy tej dolegliwości nasiona kopru. 1 łyżeczka na 200 ml wrzątku dziennie. Albo napełnić połowę słoika owsem w łuskach, zalać do pełna wodą. Gotować na słabym ogniu 30 minut. Przed zdjęciem z ognia dodać łyżeczkę kwiatów nagietka. Odstawić na dwie godziny. Odcedzić. Spożywać po litrze nalewki codziennie. Przez dwa tygodnie. Bardzo dobrze hamuje stan zapalny w pęcherzu sok wiśniowy lub domowy ocet jabłkowy. Cukrzyca 50 g kory osiki na 3 l wody. Zagotować i pić jak herbatę. Wypijecie, i znowu tę samą korę zagotować przez 5 minut. Następnie brać świeżą porcję kory. Od czasu do czasu robić analizę zawartości cukru we krwi. Bardzo pomocne. Osika — święte drzewo białych wołchwów. Staroruska nazwa rośliny obila, obilucha. To drzewo

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Lekarstwo na całe życie

Iwan PROSIANYK, zielarz Ciąg dalszy. Pocz. w nr 14, 15 z 2017 r. Osika Bóle w krzyżu. Tata radził, aby niezbyt grubą gałązkę osiki, świeżą, przepiłować na krążki, zaszyć w płótno i przykładać na godzinę lub dwie do krzyża. Przy bólu zęba — do policzka. Przy zapaleniu prostaty — do krocza. Dobrze uśmierza bóle głowy. Gdy dokuczają stawy. Po tygodniu leczenia krążki zmienia się na nowe. A stare wyrzuca się precz. Zapalenie kości i szpiku. Spalić osikowe drewno na popiół, żeby wyszło wiadro. Dokładnie tyle potrzeba do leczenia. Bierzecie 50 g popiołu (pół szklaneczki) na wiadro wody. Dobrze roztrzepujecie i przegotowujecie. Zaparzać do wystygnięcia pod przykryciem. Dodać do wanny. Moczyć chore ciało (kości) w temperaturze 36—38° C do 15 min. Wytrzeć się. Posmarować ciało miodem, otulić się. Latem wygrzewać się w porannym słońcu. Spożywać skorupki jaj, po pół łyżeczki, dodając dwie-trzy krople soku z cytryny. Dwa razy dziennie, popijając wodą. Chutoryjskie znachorstwo radzi ranki, z których się sączy, smarować jeszcze taką maścią: roztopić w łaźni wodnej 15 g wosku, 25 g żywicy, 1 łyżkę stołową smalcu wieprzowego oraz 1 łyżkę stołową kwiatostanów nostrzyka żółtego. Dobrze wymieszać i gotować 15 min., mieszając. Przecedzić. Maść przechowywać w ciemnym chłodnym miejscu. Egzemy dziecięce, wysypki, niezrozumiałe parchy, kiedy dzieciątko kwili, nie śpi. Szklankę popiołu z drewna osiki gotować 15 min. w płóciennym woreczku w 3 l wody. Woreczek z popiołem wyrzuca się precz, jak najdalej od domu. Myć dzieciątko wieczorem. Niczym nie opłukiwać, od razu zawinąć w prześcieradło. Po tygodniu niemoc minie. Zwłaszcza jeśli to urok, bo osika to najsilniejszy roślinny amulet. Oczyszczanie ciała po chemioterapii, radioterapii Osika (obok brzozy i sosny) ma najpotężniejsze właściwości wyprowadzania z ciała toksyn-trucizn. Takie same, choć nieco słabsze właściwości mają też grusza, jabłoń, wiśnia (lepiej dzikie), babka lancetowata, pokrzywa, nagietki. 600 g z 5 roślin w równych częściach gotować (w woreczku) w 5 l wody, do 15 min. Zaparzać 30 min. Wylać do wanny. Rośliny można wykorzystać dwukrotnie, wkładając do lodówki. Do wanny warto dodać jeszcze 50 g miodu. I ssać go podczas kąpieli. Jednocześnie, dla wzmocnienia potliwości, pić herbatę z kwiatów, korzeni lub liści czarnego bzu. 1 łyżka stołowa na 250 ml wody. Trochę później pić moczopędną herbatę z kwiatów lipy. Bardzo pożądana jest tu herbata z nostrzyka żółtego, rozrzedza ona krew, podnosi poziom zdrowych leukocytów we krwi. Takimi samymi właściwościami obdarzony jest też oman wielki (korzeń) oraz skrzyp polny. A pracę trzustki odnowi korzeń mniszka lekarskiego. Wątrobę zaś — dwie-trzy krople soku z glistnika na 30 ml wody. Albo kwiaty akacji białej. Pić dwa tygodnie. Tydzień przerwy i powtórzyć. Kąpiel robić dwa razy w tygodniu. Do 20 razy. Zapalenie pęcherza. Bierzecie 20 g kory, pączków lub majowych liści osiki na 1 szklankę wrzątku. Gotować 10 min. Zaparzać pół godziny. Spożywać po 2 łyżki stołowe trzy razy dziennie. Można Księżyca. Drzewo przepełnione jest życiodajną energią — stąd drżenie liści. Deseczki z osiki wykorzystywali, obok bejcowanych dębowych, wołchwowie-rzeźbiarze do zapisu pradawnych Wieści, gdyż osiki nie toczy kołatek. Drzewo oczyszczające. Dlatego wołchwowie przed obrzędowym działaniem przytulali się do osiki plecami, aby oddać drzewu negatywną energię (słabe i zgniłe myśli ziemskie). I dopiero wtedy wznosili ręce do Niebios. Osiką obsadzano sanktuaria bóstw kobiecych: Łady, Makoszy, Leli, Rożanic. Samozasiewająca się osika na waszym podwórku to znak Bożej łaski, znak ochronny, bo żadna ciemna siła: zmory, nawie, kościogryzy, szysze, opuki — będą omijać takie podwórko szerokim łukiem. Całą bieliznę nie tylko wołchwowie, ale i gospodynie wygotowywały w popiele osiki — tak zabijano negatywną energetykę. Dawnoruskie święte budowle (świątynie) też robiono z osiki — nie brała ich zgnilizna. A zniesławienie tego Świętego Drzewa przez różnych wieszaczy to najprawdziwszy ideologiczny zabieg. Przecież ta roślina jest rozpowszechniona tylko na kontynencie europejskim. PRENUMERATA — 2017 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROSWITA” im. TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 73. Prenumerata: na 1 miesiąc 11 hrywien 46 kopiejek, na 3 miesiące 33 hrywny 68 kopiejek, na pół roku 65 hrywien 66 kopiejek, na rok 130 hrywien 12 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Jesteście ze “Słowem Proświty”, bo to — Wasza gazeta!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRYJAN Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 108B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w kwietniu — 16 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych form fotochemicznych w spółce z o.o. “Polihrafcentr” w środę.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn