Strona · s. 7strona oryginału ↗
Ukraińska świadomość. W 100. rocznicę urodzin Ostapa Tarnawskiego
Слово Просвіти, №16 за 2017 рік
Łarysa KOPAN, „Wydawnictwo Uniwersyteckie PULSARY” Koleżanka, pomocnica, żona. Ukraińska poetka, prozaiczka, krytyczka, bibliografka. To ona, Marta Tarnawska (z domu Senkiwska), nie tylko urządzała dom, wychowywała synów, ale też towarzyszyła w podróżach, prowadziła dzienniki, pomagała wydawać jego utwory… O. Tarnawski, oprócz własnych dzieł, niemało czasu i natchnienia poświęcał przekładom, do których miał szczególny sentyment i, można by rzec, upatrywał w nich „praktyczną istotę”: „Przekłady mają podwójne znaczenie: wzbogacają literaturę ukraińską utworami obcych pisarzy, a także pomagają naszym pisarzom w pracy nad językiem, nad stylem, poszerzają artystyczny światopogląd naszych pisarzy…” (O. Tarnawski. „Znane i nieznane”). Rola literatury w naszym życiu to tradycyjny temat rozważań człowieka, który chwycił za pióro. Lecz dla pisarza znacznie ważniejsze jest pojęcie istoty życia, „najwyższego celu człowieka na ziemi”. Właśnie o tym rozmyśla bohater opowiadania O. Tarnawskiego „Kamienne schody”, pisarz Trendewy, który z pewnych przyczyn trafia do szpitala: „Nie chciałbym umrzeć, zanim nie powiem tego, co chcę powiedzieć. Czuję w swoim sercu cały świat i prawdziwą krew, która płynie w żyłach”. Ci, którym przyszło nie z własnej woli opuścić ojczystą ziemię i żyć na obczyźnie, ostro odczuwali „cały świat”, a jeszcze ostrzej słyszeli ducha ziela piołunu, które każdej wiosny wyrasta w miejscu, gdzie została zakopana ich pępowina. Oto dlaczego przymusowy wędrowiec, profesor Jewhen Onacki, nie rozstawał się z ukraińską książką, ukraińskim słowem, a w dalekiej Argentynie, przy pomocy diaspory, opublikował 16 wydań „Ukraińskiej małej encyklopedii” — wybitnego pomnika naszej kultury. Oto dlaczego Iwan Kosheliweć zmuszony był badać „Współczesną literaturę w USRR” (1964) oraz „Proces literaturoznawczy nieco z oddali” (1991), pisać i Anatolij HATNENKO, członek NSŻU Pewnego razu, oglądając telewizję, usłyszałem, jak jeden z bohaterów z ekranu powiedział do swojego rozmówcy: — Dziękuję WAS! Temat i treść audycji straciły dla mnie jakikolwiek sens, ponieważ tę niezdarną pod względem językowym frazę wypowiedział człowiek poważny, znany w kraju. Sądzę, że w tym momencie dla wielu wielbicieli aureola jego osobowości znacznie zbladła. Dopuszczam, że wielu widzów w ogóle nie dostrzegło tego momentu jako negatywnego. Dla nas wszystkich bardzo ważnym jest wydanie o nieco dziwnym jak na przeciętnego człowieka tytule „Słownik zarządzania czasownikowego”. Ukazał się on niedawno w stołecznym wydawnictwie „Łybid” na zlecenie Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy w ramach programu „Ukraińska książka” 2016 roku. Ta książka jest unikalna, pierwsza na Ukrainie, w której systemowo zebrano całą wiedzę o słowach działających, które rządzą innymi słowami, tworząc językową harmonię. Autorzy tego ciekawego i skrajnie potrzebnego słownika — pracownicy wydawać monografie „Mykoła Skrypnyk”, „Ołeksander Dowżenko” gdzieś tam… Oto dlaczego twórcze wizje Jewhena Małaniuka, Todosia Osmaczki, Iwana Bahrianeho… nie opuszczały ich, solidnie „chronionych” żelazną kurtyną przed hołodomorem, moralnym i fizycznym zniszczeniem. Literatura diaspory naturalnie wchodzi w ogólną historię literatury ukraińskiej. A i w ogromie światowej nie maleje, bo twórcy jej to przeważnie ludzie wyjątkowej erudycji, talentu, szerokich zainteresowań w filozofii, historii, sztuce… A jakich to miała niszczyć władza radziecka? „…Nam jeszcze trzeba naprawdę odkryć Ostapa Tarnawskiego”, — napisał Mychajło Słaboszpycki w artykule zamieszczonym w antologii „25 poetów ukraińskiej diaspory” (Kijów, Jarosławiw wał, 2006). I oczywiście zaczniemy od tego, jak podczas pierwszej okupacji Lwowa przez władzę sowiecką 22-letniego Ostap Tarnawski z żoną Martą i synami Markiem (z prawej) i Maksymem (Filadelfia, listopad 1990 r.) poetę, który wydrukował w periodykach kilkanaście wierszy i opowiadań… przyjęto do Związku Pisarzy Ukrainy. „Szedłem między dwiema żywiołami — dwoma kolorami, szukałem, który jest mi bliski i drogi” („Mój koloryt”). Sądząc ze wspomnień przyjaciół Ostapa, poszukiwania te były niełatwe, aż tak, że wkrótce znajduje się on w Austrii. Potem — Ameryka. Ciekawy szczegół odnotowany w „Materiałach biograficznych”: „1949. Wyjazd do USA razem z rodziną Senkiwskich przez obóz przesiedleńczy w Bremie, a dalej — amerykańskim statkiem wojskowym „Mercy” do Bostonu…” (Ostap Tarnawski: Indeks bibliograficzny. — Kijów, 2008. — s. 242). Później O. Tarnawski napisze bolesne wspomnienia o latach wojennych we Lwowie, i ukażą się one (pośmiertnie) osobną książeczką we Lwowie oraz, przetłumaczone na polski, — w Poznaniu. Zakorzeniony w tradycji, w ukraińskim postrzeganiu świata („Budowali mistrzowie kalinowe mosty…”), O. Tarnawski, wybierając za hasło swojej twórczości filozoficzne pojmowanie świata, idzie naturalną dla niego drogą przyswajania najlepszych wzorców poetyckich różnych wieków, kultur, krajów. W Monachium broni rozprawę doktorską „T. S. Eliot i Pawło Tychyna”. O głębokim zainteresowaniu działalnością przekładową oraz poziomie zrealizowanych przez niego przekładów z różnych języków specjaliści mogą sądzić z jego książki „Przekłady poetyckie”, wydanej w 2006 r. w Kijowie przez „Wydawnictwo Uniwersyteckie PULSARY”. Na szczęście ukazała się w Kijowie, w naszym wydawnictwie, również Badacze twórczości jednego z najbardziej wykształconych pisarzy ukraińskiej emigracji — poety i prozaika, tłumacza i krytyka, specjalisty w dziedzinie literaturoznawstwa porównawczego, dziennikarza i działacza społecznego Ostapa Tarnawskiego będą wskazywać na jego skomplikowaną drogę życiową, rozpoczętą we Lwowie 3 maja 1917 roku i zakończoną w Ameryce 19 września 1992 roku w stanie New Jersey. Lecz nieodzownie muszą wspomnieć też tę szczęśliwą gwiazdę, która towarzyszyła mu w życiu i której imię brzmi — Marta.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
