Strona · s. 10strona oryginału ↗
Prawo do języka ojczystego Serhij MELNYCZUK:
Слово Просвіти, №16 за 2017 рік
Iwan JUSZCZUK, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, członek NSPU. Jeszcze z czasów szkolnych zapamiętaliśmy mądre słowa naszego sławnego pisarza Panasa Myrnego: „Największe i najdroższe dobro każdego narodu to jego język”. I równie wymowne stwierdzenie wybitnego rosyjskiego pisarza Konstantina Paustowskiego: „Prawdziwa miłość do swojego kraju jest niemożliwa bez miłości do swojego języka. Człowiek obojętny na swój język to dzikus. Jest on szkodliwy w swojej istocie dlatego, że jego obojętność wobec języka tłumaczy się całkowitą obojętnością wobec przeszłości, teraźniejszości i przyszłości swojego narodu”. Zatem chronić i szanować język ojczysty, język swojego narodu – to moralny obowiązek każdego normalnego człowieka w społeczeństwie. Teraz trzeba tylko wyjaśnić, czy my, Ukraińcy, rzeczywiście jesteśmy odrębnym narodem i czy rzeczywiście mamy swój własny język ukraiński oraz prawo do niego, co często próbowali i próbują lekceważąco negować nasi samozwańczy „starsi bracia”, uważając nas za swoich pachołków. Tutaj warto przytoczyć spostrzeżenie wybitnego językoznawcy Iwana Ohijenki: „Rosyjscy uczeni tylko z powodów politycznych naciągają język ukraiński do języka rosyjskiego. A tymczasem głębsze studiowanie naszego języka pokazuje, że wieloma swoimi cechami zbliża się on raczej do języka serbskiego, a nie rosyjskiego. I jest to znany fakt, że Ukrainiec, który nie zna języka rosyjskiego, łatwiej porozumie się z Serbem niż z Rosjaninem”. Jak tylko rosyjskie wojska we wrześniu 1914 roku wkroczyły do Galicji, zamknięto tu wszystkie ukraińskie wydawnictwa, szkoły, rozwiązano organizacje kulturalne i oświatowe, rozgromiono „Proświtę”, zniszczono bibliotekę Naukowego Towarzystwa im. T. Szewczenki, zabroniono używać języka ukraińskiego w administracji, sądzie, organizacjach społecznych. Oto jak strasznie niebezpieczny był język ukraiński dla rosyjskich kolonizatorów! Taki pozostał do dzisiaj: na Krymie, na okupowanych częściach obwodów ługańskiego i donieckiego język ukraiński jest faktycznie zakazany. Rewolucyjne wydarzenia lat 1917–1918, które sprzyjały odrodzeniu ukraińskiej państwowości, na jakiś czas uwolniły język ukraiński od moskiewskiego szowinistycznego ucisku. Ale trwało to niedługo. „Wybitny działacz Komunistycznej Partii i państwa radzieckiego” (tak zaznaczono w radzieckiej encyklopedii) Michaił Frunze na październikowym plenum KC ukraińskich komunistów w 1923 roku wprost oświadczył: „Na Ukrainie tylko zewnętrznie poradziliśmy sobie z otwartym ruchem petlurowszczyzny… Nie poradzimy sobie, dopóki nie wyrwiemy broni petlurowszczyzny – języka ukraińskiego”. I mówił prawdę. Szczególnie planowy charakter wypieranie języka ukraińskiego przez rosyjski przybiera w czasie powojennym. Niewspółmiernie na Ukrainie rośnie odsetek Rosjan-kolonizatorów, którzy do dziś, żyjąc na Ukrainie, brzydzą się językiem ukraińskim z powodu imperialnej wyższości. 10 czerwca 1983 roku KC KPU i Rada Ministrów USRR przyjmują uchwałę „O organizacji wykonania w republice uchwały KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR „O dodatkowych środkach w celu poprawy nauki języka rosyjskiego w szkołach ogólnokształcących i innych placówkach oświatowych republik związkowych”. W niej język rosyjski na Ukrainie zostaje postawiony w szczególnej, uprzywilejowanej pozycji: „1. Dążyć do tego, aby swobodne władanie językiem rosyjskim stało się normą dla młodzieży kończącej średnie placówki oświatowe, obowiązkiem społecznym każdego młodego człowieka… 5. Zwiększyć czas na naukę języka rosyjskiego w szkołach ogólnokształcących i innych średnich placówkach oświatowych z nie-rosyjskim językiem nauczania; przekazać na te cele częściowo lub całkowicie godziny przeznaczone na naukę języka obcego; przy nauce języka rosyjskiego i literatury zezwolić na podział wszystkich klas i grup z liczbą uczniów powyżej 25 osób na dwie podgrupy… doskonalić sieć szkół ogólnokształcących z rosyjskim językiem nauczania”. Czyli zwiększać ich liczbę, co też robiono kosztem ukraińskich dzieci. Tutaj wymieniono tylko niektóre fakty oficjalnego niszczenia języka ukraińskiego w Imperium Rosyjskim i w tak zwanym Związku Radzieckim, w rzeczywistości zaś trudno je nawet zliczyć. Była to taka sama kolonialna polityka lingwocydu (składowa etnocydu) wobec zniewolonego narodu, jaką w swoim czasie prowadziły Francja w Algierii, Holandia w Indonezji, Wielka Brytania w Indiach, Japonia w Korei. W wymienionych koloniach po uzyskaniu przez nie niepodległości zapanowały języki narodowe. I oto nadszedł 24 sierpnia 1991 roku: w ówczesnej Radzie Najwyższej Ukraińskiej SRR wybrzmiał długo oczekiwany „Akt proklamacji niepodległości Ukrainy”. Jeszcze dwa lata wcześniej uchwalono Ustawę o językach, w której zapisano: „Ukraińska SRR zapewnia narodowo-kulturowe odrodzenie narodu ukraińskiego, jego historycznej świadomości i tradycji, narodowo-etnograficznych cech, funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego”. W niepodległej Ukrainie – tym bardziej. Okres kolonialny w historii Ukrainy zakończył się, ale u władzy pozostali ci sami przewodnicy kolonialnej polityki Rosji, a polityka językowa pozostała prawie taka sama. Szczególnie na wschodzie i południu Ukrainy. Lecz oto w 2004 roku (w 13. roku niepodległości) pojawia się wniosek nieobojętnego człowieka: „Rusyfikacja Ukraińców na Ługańszczyźnie trwa z większą zawziętością niż w czasach radzieckich”. Czyż można o takim czymś milczeć? I jeszcze w tym samym roku: „Lekceważenie języka narodu tytularnego, przynajmniej przez osoby oficjalne i publiczne, demonstruje pogardę wobec przedstawicieli tego narodu”. Nieobojętny człowiek – Serhij Andrijowycz Melnyczuk – urodził się i uczył w całkowicie zrusyfikowanym miasteczku Krasnodon na Ługańszczyźnie. No mów sobie, jak wszyscy już przywykli w czasach kolonialnych, zarabiaj w kopalni dobre pieniądze, kupuj kiełbasę. A jednak nie. Posłuchajmy samego Serhija Melnyczuka: „Jakoś po pewnych brzemiennych w skutki wydarzeniach, które działają na człowieka niczym zimny prysznic, zastanowiłem się: „Jestem Ukraińcem. Mieszkam na Ukrainie, na historycznej ziemi swoich przodków. A w ukraińskim języku ojczystym, języku moich rodziców, po wielkiej mierze nawet dwóch słów nie potrafię powiązać”. I dlatego przede mną stanęło pytanie: „A czy jestem wart tego, by nazywać się człowiekiem?”. Po tych rozmyślaniach zasadniczo przeszedłem, w granicach Ukrainy, na ukraiński język komunikacji”. I nie tylko przeszedł na ukraiński język komunikacji, ale też, wierząc w siłę prawa, stanął w obronie prawa języka ojczystego, języka swojego rodu i narodu – zwrócił się do sędziów. A sędziowie – któż to? Dla nich, byłych kolonialnych urzędników, człowiek, który broni swojego naturalnego prawa narodowego do
— Z inicjatywy przewodniczącego Związku Oficerów Ukrainy, założyciela ukraińskiego kontrwywiadu wojskowego — generała porucznika O. O. Skypalskiego, 25 marca 2017 roku w Związku Oficerów Ukrainy odbyła się prezentacja drugiego, uzupełnionego wydania mojej książki „Moja walka o język”. W prezentacji wziął udział jako ekspert z zakresu międzynarodowego prawa publicznego profesor W. A. Wasylenko (były sędzia Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Ukrainy). Wyjaśniłem treść swojej książki: „Zbiór dokumentów działalności obrońcy praw człowieka, autora książki, dokumentalnie naświetla proces szerzenia nazistowskiej ideologii »Ruskiego miru« na Ukrainie, w szczególności w Ługańsku, jako przyczółka dla zbrojnej interwencji kremlowsko-terrorystycznych wojsk na Ukrainę pod pretekstem ochrony ludności rosyjskojęzycznej. Autor ma nadzieję, że niniejszy zbiór dokumentów wkrótce stanie się materiałem do profesjonalnych badań przez pracowników SBU”. Profesor W. A. Wasylenko obrazowo wyjaśnił bezpośredni związek między wydarzeniami przedstawionymi w książce a realnym zagrożeniem dla suwerenności państwowej Ukrainy. Generał porucznik O. O. Skypalski wyraził swoje zadowolenie z prezentacji książki oraz fachowej analizy profesora Wasylenki dotyczącej aktualności poruszonych w niej problemów właściwego funkcjonowania na Ukrainie broni strategicznej — języka ukraińskiego jako państwowego. Niektórzy przewodniczący organizacji obwodowych Związku Oficerów Ukrainy zaprosili mnie do przeprowadzenia podobnych prezentacji u siebie w centrach obwodowych.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
