Strona · s. 15strona oryginału ↗
Walerij Szeptekita: «Twórzmy dobro»
Слово Просвіти, №16 за 2017 рік
W Akademickim Młodym Teatrze w Kijowie reżyser Serhij Kornijenko niedawno wystawił spektakl „Dziewczęcy winograd” według sztuki znanego rosyjskiego dramaturga Mykoły Koladego „Dziurawy kamień” w jego własnym przekładzie na język ukraiński. Rolę Ihora Pietrowicza w tym spektaklu gra znany ukraiński aktor, Narodowy Artysta Ukrainy Walerij Szeptekita. Dziś Walerij Iwanowicz jest gościem „SP”.
— Proszę opowiedzieć, jak powstawało przedstawienie „Dziewczęcy winogron”.
— To spektakl o kobietach. Autor sztuki, a za nim reżyser, badają cztery kobiece losy. Gram emerytowanego muzyka, który przez całe życie pracował w orkiestrze teatru operowego. W interpretacji reżysera miała to być szlachetna, niemal idealna postać. Ja natomiast chciałem więcej swobody, spontaniczności, rozluźnienia w intymnych relacjach z kobietami tej bohemy. Podczas prób wywiązywały się dyskusje na poziomie emocjonalnym. Kiedy na jedną z ostatnich prób przedstawienia przyszedł nasz kierownik artystyczny Andrij Biłous, to po obejrzeniu, robiąc „analizę po locie”, zauważył, że mój bohater jest zbyt „uczesany” i pozytywny. Raczej nie zainteresuje to widza. W rzeczywistości Ihor Petrowycz powinien być w pewnym stopniu nawet zboczeńcem w relacjach z kobietami. Na szczęście wizja kierownika artystycznego pokrywała się z tym, co proponowałem ja.
Niespodziewanym okazało się pierwsze pojawienie się Ihora Petrowycza. Zamiast zwyczajnego wejścia poważnego człowieka wpada on jak wiatr i, jak mu się wydaje, „kładzie na łopatki” od razu trzy kobiety. Mój bohater i trzy emerytowane nauczycielki żyły w zupełnie innych światach. I oto te światy się zeszły.
Na każdym etapie twórczego życia aktorzy mają ulubione role, które stają się dla nich wehikułami i drogowskazami w przyszłość. Jedną z takich ról jest dla mnie Ihor Petrowycz. Muzyk, romantyk, miłośnik kieliszka i kobiet, człowiek-mistyfikator. Opowiada zmyślone historie ze swojego życia, o rzekomej podróży do Francji… I tak się zachwyca własną opowieścią, że sam zaczyna w nią wierzyć. A jego „zboczenie” polega na tym, że jednocześnie zakochuje się w trzech kobietach, a one, każda na swój sposób, starają się odpowiadać mu wzajemnością.
Widz odbiera spektakl dobrze. Mamy stale pełne sale.
— Pańskie życie jest związane z teatrem od ponad pół wieku. Od czego się wszystko zaczęło?
— Wszystko zaczęło się w lutym 1961 roku. Wtedy minęły trzy lata od ukończenia przeze mnie szkoły i pracowałem jako tokarz w zakładzie wojskowym w Ochtyrce, na Sumszczyźnie. Grałem w miejskim Teatrze Ludowym, brałem udział w amatorskiej działalności artystycznej zakładu — śpiewałem w męskiej kapeli chóralnej. Nasz teatr grał operę Mykoły Arkasa „Katarzyna”, w której wykonywałem (grałem i śpiewałem) rolę krzywdziciela Iwana Moskala. Na jednym ze spektakli obecny był kierownik artystyczny Sumskiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru im. Szczepkina Ołeksandr Maksymowycz Lediow, który właśnie rekrutował studentów do studia przy teatrze. To on zaproponował mi przeprowadzkę do Sum. Równolegle z nauką studenci studia byli zajęci w spektaklach teatru. Moim pierwszym poważnym sprawdzianem była rola Wasyla Kowryhy w przedstawieniu Jurija Mokriewa „Moja rodzona matka”. I dopiero w 1963 roku, mając w swoim dorobku 27 dużych i małych ról, wstąpiłem do Kijowskiego Instytutu Teatralnego im. Iwana Karpenki-Karego na kurs Michaiła Michajłowicza Karasiowa — wielkiego pedagoga. Po ukończeniu pracowałem w Rówieńskim Obwodowym Teatrze im
M. Ostrowskiego oraz w Donieckim Ukraińskim Teatrze, który wówczas nosił imię Artioma. Potem dziewięć sezonów służyłem w Czerniowieckim Teatrze im. Olgi Kobylańskiej. W tym czasie zagrałem 45 ról. Właśnie w Czerniowcach ostatecznie ukształtowałem się jako aktor, zdobyłem doświadczenie zawodowe. Następnie był Lwów — Teatr im. M. Zankowieckiej — jeden sezon. A stamtąd podróż na konkurs artystyczny do Kijowa. Od listopada 1979 roku — w Kijowskim Teatrze Młodzieżowym, który obecnie nosi nazwę Młody. Wówczas z prawie 200 kandydatów do teatru przyjęto tylko 26 aktorów i aktorek, z których dziś gra tu siedmioro.
Pierwszą pracą było przedstawienie „Z wiosną do ciebie powrócę” na podstawie sztuki Ołeksija Kazanceva o Ostrowskim-Korczaginie. W nim grałem Mykołę Ostrowskiego, to znaczy nie jego samego, lecz opowiadałem w trzeciej osobie. Spektakl utrzymywał się w repertuarze kilka sezonów. Drugą była niewielka rola gospodarza polskiego folwarku w przedstawieniu na podstawie sztuki białoruskiego pisarza Wasyla Bykowa „Iść i nie wrócić”, poświęconej wydarzeniom wojny.
— A dla Pana ważną była rola Sirka w przedstawieniu „Za dwoma zającami”.
— Przedstawienie reżyserował wspaniały reżyser, mój kolega z roku Wiktor Szulakow, który potem ukończył wydział reżyserski i pracował w Teatrze w Czerkasach. Szulakow całkowicie przeformatował sztukę. W jego interpretacji na kształtowanie charakteru Proni decydujący wpływ wywarło kino. Wszystkie radości i troski bohaterki wynikały z tego, „jak w kinie”. Spektakl stał się sensacją nie tylko dla Kijowa, ale dla całej Ukrainy. Powstały dwie wersje telewizyjne przedstawienia. To była nasza pierwsza wspólna praca z wówczas młodą aktorką Tamarą Jacienko, która grała rolę Proni, a ja byłem jej tatusiem. Dziś Tamara Ołeksandriwna obok aktorek Iryny Kraczenko, Natalii Klenina i Hanny Wasyljewej jest moją partnerką w spektaklu „Dziewczęcy winograd”… A przedstawienie „Za dwoma zającami”, które żyło twórczo ponad 20 lat, zagrano około 1000 razy.
Pamiętam, jak pewnego razu przedstawienie obejrzała Małgorzata Krynycyna, która wykonywała rolę Proni w znakomitym filmie „Za dwoma zającami”. Bardzo podobał jej się spektakl naszego teatru. Zostałyśmy przyjaciółkami. Następną moją rolą była rola Sirano w przedstawieniu na podstawie sztuki Edmonda Rostanda „Cyrano de Bergerac”, którą także reżyserował W. Szulakow. Ta inscenizacja miała wielki rozgłos nie tylko na Ukrainie.
— Od wielu lat w repertuarze Teatru Młodego jest przedstawienie „Kajdaszowie” na podstawie powieści Iwana Necuja-Lewyckiego, w którym gra Pan rolę Kajdasza. W czym tkwi popularność tej inscenizacji?
— Tę sztukę szesnaście lat temu wystawił Mykoła Jaremkiw. Przez ten czas na scenie zmieniły się trzy pokolenia aktorów (moich synów i synowych), ale przedstawienie wciąż jest dość popularne. To spektakl, który dotyka duszy i serca każdego widza. W różnych teatrach po swojemu interpretują problemy „Rodziny Kajdaszów”. My zaś staraliśmy się rozszerzyć te ramy. Podstawą jest oryginalna sztuka „Kajdaszowie” N. Dubiny na motywach I. Necuja-Lewyckiego. To spektakl o nas wszystkich — Ukraińcach. Ujawniono tu nasze bynajmniej nie najlepsze cechy charakteru. Ale jestem przekonany, że tylko wielki naród potrafi mówić prawdę i jest jeszcze zdolny śmiać się z samego siebie.
— Kolejną stworzoną przez Pana postacią, która zapada w pamięć, jest poeta Émile Robine w tragikomedii „Gołębica” Jeana Anouilha.
— Tę inscenizację wystawił reżyser Andrij Bakirow, który obecnie kieruje Czernihowskim Muzyczno-Dramatycznym Teatrem im. T. H. Szewczenki, a w swoim czasie był założycielem Czernihowskiego Teatru Młodzieżowego. Andrij jest reżyserem bardzo mądrym i nowocześnie myślącym. O takich mówi się — intelektualista. Z uznaniem przyjmował ciekawe aktorskie znaleziska, które wcielano w spektaklu. Mój bohater, Émile Robine, to poeta, dramaturg, akademik. Postać komediowa. Choć rola nie jest największa w przedstawieniu, sądząc po reakcji widza, mam nadzieję, że zapada ona w pamięć. A ja z tej pracy czerpię prawdziwą satysfakcję duchową.
— Swego czasu jednym z znakowych był spektakl teatru „Tajna wieczerza” na podstawie sztuki Jeana-Claude’a Brisville’a. Jaki to był spektakl?
— Tę inscenizację wystawił nasz reżyser, wychowanek szkoły Jefrosinina, Taras Kryworuczenko. W niej graliśmy razem z narodowym artystą Ukrainy Walentynem Szestopałowem, którego, niestety, już nie ma wśród nas. Walentyna Mykytowycza, wówczas aktora Narodowego Akademickiego Teatru Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki, zaprosił reżyser do roli ministra spraw zagranicznych Francji Talleyranda, a ja grałem ministra policji Fouchégo. Te historyczne postacie, które przeżyły cztery zmiany władzy w kraju, pracowały tak filigranowo, że za każdym razem pozostawały „na powierzchni” i dyktowały swoją wolę politykom. Wielokrotnie zdradzały siebie nawzajem, ale mieli jeden cel — wielkość Francji. Z partnerem rozumieliśmy się w pół słowa. Walentyn Szestopałow był niezwykle doświadczonym aktorem. A widz na ten spektakl przychodził szczególny. Przeważnie byli to ludzie, którzy dobrze znali historię Francji.
— Również Taras Kryworuczenko wystawił w Teatrze Młodym spektakl „Zwyczajna historia” na podstawie sztuki Marii Ladò, w którym gra Pan Konia. W czym szczególność tej inscenizacji?
— Spektakl jest w repertuarze naszego teatru od dziesięciu lat. „Zwyczajna historia” jest bliska i zrozumiała dla chłopów, robotników, studentów, urzędników, którzy na pewien czas stają się zwyczajnymi myślącymi ludźmi. Komediowe i dramatyczne momenty tego utworu przenikają serce każdego widza. Autorka sztuki Maria Ladò była na premierze przedstawienia. Spośród 16 inscenizacji tej sztuki, które wówczas szły w teatrach Ukrainy, Białorusi i Rosji, nasze określiła jako jedną z trzech najlepszych. Na scenie obecni są zarówno ludzie, jak i zwierzęta. A reżyser skierował nasze aktorskie spojrzenia w głąb psychologii postaci. Kto zaś jest tak naprawdę bardziej humanitarny: ludzie —
wieńca stworzenia, które szamoczą się w codziennych kłótniach, czy zwierzęta. Zwierzęta oceniają ludzi, ich czyny, współczują im, życzą sobie, by stali się lepsi. Aby ocalić ludzkie dziecko, zwierzęta Pies, Koń i nawet brzemienna Krowa są gotowe oddać za nie życie, stać się jego aniołami. Właśnie one są prawdziwymi humanistami.
— Oprócz spektakli dla dorosłych gra Pan także w przedstawieniach dla dzieci?
— W ubiegłym sezonie teatralnym młoda reżyserka Iryna Pastuszak wystawiła spektakl „Piękność i Bestia” na podstawie bajki Charles’a Perraulta. Idea spektaklu jest zrozumiała każdemu — miłość Piękności przemienia Bestię w Księcia. To spektakl o Dobru.
Już podczas próby spektaklu, w którym gram Charles’a Perraulta, zaproponowałem własną wierszowaną wersję prowadzenia przedstawienia. Poezja to bowiem najwyższy szczebel, szczyt literatury, muzyka słowa i duszy. I to także trzeba wpajać dzieciom. I oto od dwóch sezonów to robimy.
— Czyli Pan pisze wiersze?
— Od wielu lat. To szczególny sposób postrzegania życia, jego odzwierciedlania, rozumienia historii, współczesnych wydarzeń, dramatów, tragedii, farsy. Ci, którzy słyszeli moje wiersze, radzą wydać zbiór. Ten pomysł mi się podoba. Myślę o książeczce, do której mogłoby wejść sto wierszy i dwie poematy. Będzie miała tytuł „Jestem ostatnią literą alfabetu”.
— Czy łączy Pan pracę w teatrze z zdjęciami do filmów?
— Zacząłem występować w filmie w 1962 roku. Pierwszym filmem był „W martwej pętli” o lotniku z Odessy Uточkinie. Podczas zdjęć poznałem wspaniałego aktora Ołeha Stryżenowa. W filmie „Borys Godunow”, który reżyserował Siergiej Bondarczuk, grałem hegumena Cudowego klasztoru. A w filmie-operze „Borys Godunow”, zrealizowanym w studiu „Ukrtelefilm”, wcielałem się w rolę bojara Szujskiego. W filmie reżysera Krzyštofowicza „Samotna kobieta pragnie poznać mężczyznę”, gdzie moimi partnerami byli O. Zbruiew i I. Kupczenko, grałem Kasjana. Sporo grałem w kinie ukraińskim. W filmie „Gęsi-łabędzie lecą” grałem człowieka o trudnych losach, podstępnego pisarza Jychyma Babenka — postać, która przeciwstawia się głównemu bohaterowi. Ciekawa była praca przy serialu „Roksolana”, gdzie wcielałem się w rolę spowiednika Roksolany, Abdullaha-mully, który później wychowywał także jej synów. Wydarzenia rozgrywają się przez 25 lat, dlatego na początku mój bohater jest stosunkowo młodym człowiekiem, a pod koniec — starszym. Zdjęcia zaczynały się na Krymie, a trwały w pawilonach studia „Ukrtelefilm”. Tragiczna była postać profesora Prychodki z Uniwersytetu Charkowskiego (film „Ogród Getsemani”), który pełnił misję oświatową, zapoznawał więźniów z powieścią Flauberta „Pani Bovary”. Po premierze filmu odbyło się spotkanie w NSPU, gdzie moją pracę oceniono przychylnie. A w nowym serialu „25. godzina” gram aż dwie role — starego zegarmistrza i ekstrasensa z USA.
— Jak zmienił się teatr w ostatnich latach?
— Chwała Bogu, że teatr przetrwał trudne lata 90., kiedy widzowie prawie nie chodzili na nasze spektakle. Ale aktorzy wierzyli w swój zawód, w jego potrzebność ludziom dziś, jutro i zawsze. To nam pomogło przetrwać. Dziś widz powrócił do teatru. Większość naszych przedstawień odbywa się przy pełnej widowni. Niemal co miesiąc odbywają się nowe premiery. Przedstawień jest bardzo dużo, jednak w tym procesie najważniejsze, aby ilość przechodziła w jakość. Niedawno do afisza teatru dołączyło przedstawienie „Gagarin i Barcelona” na podstawie utworów współczesnych ukraińskich pisarzy, które wystawili studenci wydziału reżyserii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Filmu i Telewizji im. I. Karpenki-Karego pod kierunkiem swojego pedagoga Andrija Biłousa. W tym spektaklu gram „osiągnięcie naszych czasów” — bezdomnego, mojego imiennika Walerija Iwanowicza. A od 1 marca rozpoczęły się próby przedstawienia „Piękny przyjaciel” według Guy de Maupassanta, gdzie będę oddawał postać poety Norberta de Varenne. W jego życiu było wszystko: i śmiech, i łzy. Spostrzegawczość, człowieczeństwo, dobroć i nieśmiertelny humor bohatera jakby napromieniują światło świata ludzi miłością. Tak rozumiem tę rolę. Dla mnie teatr to emocja, rozum, działanie, twórczość. Twórzmy dobro.
Rozmawiał Eduard OWCZARENKO
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
