Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ukraińska wiosna w Szostce w 1917 roku

Слово Просвіти, №16 за 2017 рік

(O. Szpaczynski, A. Zaturian), działalności M. Arkasa (W. Szkwareć, T. Bereziowska), badania związków działaczy ukraińskiej kultury z obwodem mikołajowskim, których wyniki są publikowane w wydawnictwach naukowych, periodykach, na konferencjach, wykładach. Dla przedszkolaków sztuki pisze dramaturg M. Jewtuszenko, ze szkolną młodzieżą pracują pedagodzy L. Curkan, N. Horecka, M. Matijuk, studentom wykładali lub kontynuują wykładać L. Starowojt, T. Bereziowska, M. Zahorodnij, I. Bereza, W. Russowa, kulturalno-poznawcze wycieczki po regionie organizuje B. Sawczenko, coroczne kolędowanie przeprowadza kierowany przez N. Archypenko wertep. Wśród oddziałów rejonowych najbardziej aktywni są nowobuzcy proświcianie — O. Żmurko, O. Repichowycz, W. Kornafel, S. Kuzmenko, L. Prorok. W latach 2000—2008 mikołajowska „Proświta” wydawała gazetę „Arkasjiwska wułycia” (red. M. Zahorodnij, a następnie N. Ohrenycz). Przewodniczącymi zarządu obwodowej „Proświty” w latach 1992—1998 był W. Bojczenko, w latach 1998–2001 — M. Zahorodnij, w latach 2001—2010 — N. Ohrenycz, od 2010 — I. Marcinkowski. Za własne środki proświcianie wznowili wydanie znaczących dla naszego regionu zabytków ukraińskiej kultury: „Mykoła Kowal” M. Wengera (Mikołajów, 1832) — pierwszy utwór prozatorski w języku ukraińskim od początku ukraińskiego odrodzenia narodowego (zachował się jeden egzemplarz); „Słownyczok Szewczenkowej mowy” N. Malechy (Mikołajów, 1916) — pierwszy ukraiński słownik leksykograficzny jednego autora (zachowały się 2 egzemplarze). Wydrukowano również „Mikołajowski spis zakazanej poezji Tarasa Szewczenki” — unikalny, pisany w drugiej połowie XIX w. zbiór utworów Kobziarza, który zachował się w Mikołajowie. Opublikowano w jednym z miejscowych wydawnictw naukowych nieznany wcześniej artykuł prasowy o T. Szewczence, napisany w 1943 r. przez naszego krajana Ju. Bojko-Blochyna. Na 200-lecie urodzin T. Szewczenki ujrzał światło dzienne „Szewczenkiwski encykłopedycznyj słownyk Mykołajiwszczyny” — wydanie encyklopedyczne, które stanowi 65 arkuszy wydawniczych, pokazujące wpływ twórczości artysty na mieszkańców regionu oraz jego historyczny i kulturowy nierozerwalny związek z całą Ukrainą. Podobne wydanie pojawiło się wcześniej tylko w Połtawie i zostało zrealizowane kosztem miejscowych władz. Wydaniami prac naukowych i publicystycznych prośwician (W. Bojczenki, I. Bakłyckiego, P. Panianczuka, M. Jewtuszenki, W. Szkwarecia, L. Starowojt, L. Cymbał, L. Dudjuka, I. Berezy, W. Russowej, O. Kowalowej, L. Prorok, O. Matijuka, P. Wodianej, I. Marcinkowskiego) wzbogaciły się biblioteki obwodu mikołajowskiego i innych obwodów Ukrainy. Przy wsparciu prośwician w Mikołajowie corocznie odbywają się konkursy literackie, wokalne i artystyczne wśród uczniów i studentów, czytane są wykłady przed uczniami, studentami, wojskowymi, aktywistami społecznymi, organizowane są wystawy w muzeach i bibliotekach, drukowane są artykuły o działaczach ukraińskiej kultury i ich związkach z naszym regionem w miejscowej prasie, Towarzystwo rozpowszechniało wśród młodzieży literaturę, edukacyjne płyty kompaktowe (z historii, kultury, języka ukraińskiego i angielskiego, krajoznawstwa, przyrodoznawstwa i innych dyscyplin). Wiaczesław KYRYJEWSKYJ, członek „Proświty”. W kwietniu 1917 r. około dwóch tuzinów robotników Szostkińskich Zakładów Prochowych (SZP), wśród nich Petacz, Pronikow, Kukaresznikow i inni, zorganizowali w Szostce ukraińskie kółko, które po tygodniu lub dwóch liczyło aż 700 członków. Wkrótce 29 kwietnia (12 maja według nowego stylu) członkowie kółka założyli ukraiński klub oraz towarzystwo „Proświta” [4, 27]. Szostkińscy członkowie kółka i proświcianie wzięli udział w pierwszomajowej manifestacji 1917 r. na placu Bazarnym. Ubrali się w stroje narodowe i wyszywane koszule. Członkowie kółka stoją pod portretami Szewczenki i wielkimi flagami z hasłami napisanymi w języku ukraińskim: „Gurtujtesia, ukrajinci!”, „Sława Ukrajini!”, „Pryjszow tej rik, zghynuła newola. Gurtujtesia, ukrajinci. Da zdrastuje wola!”. Z opowieści Petacza, szostkińskiego delegata Ukraińskiego Zjazdu w Czernihowie 8–10 czerwca 1917 r., nawet wróg ukraińskości, miejscowy proboszcz (Nymenski), „jak zobaczył ten wielki ruch, to podczas manifestacji witał wszystkich” [4, 27]. Na wiecu występował naczelnik SZP pułkownik Jurkewycz, który „wyraził życzenie, aby zakład został przyłączony do Kijowa, a nie do Piotrogrodu, z tego powodu, że do Piotrogrodu daleko zwracać się w każdej potrzebie i dużo czasu na to idzie” [4, 27]. Również na wiecu występował stary eser od 1904 r. Abram Spirydonowycz Hasznykow, płomienny mówca. Po zakończeniu wiecu żołnierze ruszyli z placu, trzymając flagę z hasłem: „Niech prawda zapanuje na Ukrainie!”. Kilka dni po manifestacji do ukraińskiego kółka zapisało się dodatkowo jeszcze 350 mieszkańców Szostki [4, 27]. Zatem co szósty dorosły mieszkaniec Szostki stał się członkiem kółka, świadomym Ukraińcem. Przy klubie otwarto czytelnię i zaczęto czytać wykłady na tematy polityczne [4, 27]. W Szostce gwałtownie odrodziło się ukraińskie życie, stłumione w grudniu 1905 r., kiedy policja podstępnie spaliła pierwszą w historii osady ukraińską placówkę kultury — klub robotniczy, gdzie miejscowi amatorzy wystawiali od 1903 r. różnorodne ukraińskie sztuki: „Swatannia na Honczariwci”, „Daj sercju wolu — zawede u newolu”, „Hłytaj, abo ż Pawuk”. W klubie śpiewał, wbrew woli moskiewskiego popa Kaszpura, chór cerkiewny, potem powstał nowy piękny chór pod kierownictwem Shermana [2;3]. Założyciele ukraińskiego kółka w 1917 r. mieli talenty do śpiewu i muzyki. Mykyta Petacz grał na harmonijce, tańczył, śpiewał, Mykoła Pronikow kierował orkiestrą dętą, Pawło Kukaresznykow miał zdolności aktorskie i wystawiał spektakle. Z protokołów przesłuchania wspomnianych wyżej członków kółka w areszcie Szostkińskiego Rejonowego Oddziału NKWD w 1938 r. wyłania się śmiertelne oskarżenie o nacjonalizm za to, że witali chlebem i solą przybycie wojsk petlurowskich do Szostki w grudniu 1918 r. Wtedy członkowie kółka, proświcianie ubrali się po ukraińsku, zaprzęgli woły do wozów, posadzili na nich orkiestrę i jeździli ulicami Szostki, śpiewając przy muzyce ukraińskie pieśni, najgłośniej — „Szcze ne wmerła Ukrajina” [4, ark. 157 odw.]. Członkowie kółka wzywali mieszkańców Szostki do udzielania pomocy wojskom petlurowskim, ponieważ prowadzą one walkę o „Samostijną Ukrajinu” [4, ark. 243]. Wszystkich głównych założycieli ukraińskiego kółka: Mykytę Denysowycza Petacza, Mykołę Kornijowycza Pronikowa oraz Pawła Hryhorowycza Kukaresznykowa rozstrzelano w maju 1938 r. w Czernihowie. 1. Państwowe Archiwum Obwodu Sumskiego, f. R-7641, op. 1, spr. 431. 2. Kukaresznykow D. Nasza narodna kultura // Zoria, Szostka. — 1962. — 25 grudnia. 3. Kukaresznykow D. Narodnyj dom w Szostkie // Sowietskoje Poliesje, Szostka. — 1966. — 18 marca. 4. Ukrajinśkyj z’jizd u Czernihowi: (8–10 czerwca 1917 r.): materiały ta komentari / Uporząd.: W. M. Bojko, R. B. Worobej, T. P. Demczenko. — Czernihów: Siwerśkyj centr pisliadyplomnoji oświty, 2012. — 98 s.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn