Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №17 за 2009 рік

16 s. · 43 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 43 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

WSZECHUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 17 (498), 30 kwietnia – 6 maja 2009 PREZENT NA IMIENINY – „RADIO ALLA”

Zdjęcie Ksenii Hładyszewej Łubow HOŁOTA Wczoraj (27 kwietnia) wyobraźnię telewidzów jednego bardzo popularnego w Ukrainie i na świecie kanału TV miał zaszokować sensacyjny reportaż: w dwóch kijowskich księgarniach (adresy nie są podawane) rozbito witryny. To właśnie przez nie wrzucono butelki z mieszanką zapalającą. Jedna z butelek nie wybuchła, pożaru nie było. Druga zapaliła się i ucierpiały książki. Ponieważ (rzekomo, bo listu nie pokazano) dyrekcja jednej z księgarni otrzymała list od „Trizuba” z ostrzeżeniem, by nie sprzedawać książek o treści antyukraińskiej, a na ścianie innej księgarni widnieje napis „OUN”, dziennikarka, nie czekając na wnioski śledczych, kategorycznie stwierdza: nacjonaliści palą książki i księgarnie. Do pokazanego materiału komentują dwie osoby: Ołeś Buzyna, którego paszkwil na Tarasa Szewczenkę stał na rozbitej witrynie, oraz ktoś z „nacjonalistów” (zamiast legitymacji – wyszywanka), który „nie podpalał, ale popiera działania podpalaczy…” Kropkę za zobaczonym i usłyszanym stawia rozsądny kijowski uczniak, według którego całą sprawę zorganizowali „jakieś durnie”. Trudno się z nim nie zgodzić – normalny człowiek nie pójdzie podpalać księgarń. A inna, też rozsądna osoba, bez „sądu i śledztwa” nie wyciągnie jednoznacznych wniosków, że „nacjonaliści palą książki”. Sensacje sensacjami, ale musi być też poczucie miary i odpowiedzialności. Tymczasem, gdy złowrogie słowo „wybory” rozbrzmiewa niemal wszędzie, w Ukrainie pojawiło się wielu chętnych do przeprowadzenia „czystki” na jej narodowym polu. 17 kwietnia od ran zadanych nożem zginął aktywista patriotycznej oficjalnie zarejestrowanej organizacji „Sicz”, student czwartego roku Odeskiego Uniwersytetu Maksym Czajka. Jego towarzysz, Andrij Dzeban, także członek „Siczy”, ciężko ranny, trafił na reanimację. Śledztwo trwa i oczywiście tylko organy UMWS wyciągną ostateczne wnioski. Ale Drzewa, jak wiadomo, umierają stojąc... Czarny znak naszych czasów: te drzewa z skweru Wasyla Stusa. Pęd, wyrosły wbrew śmierci, wbrew beztroskiej pamięci! SPRAWOZDANIA Z OBWODOWYCH „PROSWIT” JAK URATOWAĆ DUCHOWY KONTYNENT?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

ZŁOCZYŃCY W PLECY!

już dziś wszystkie ukraińskie strony internetowe są przepełnione informacjami o tym, że tej zbrodni dopuścili się przedstawiciele „antify” — organizacji, która określa siebie jako ruch antyfaszystowski. Tymczasem to, co narodowe, ukraińskie, ci „antyfaszyści” uważają za faszystowskie. Głos zabrała również odeska partia „Rodina”, którą nieprzypadkowo uważa się za matkę „antify”. Ciekawe, że już pierwszy akapit „oświadczenia” jest czytelny jednoznacznie (cytuję w oryginalnym języku): „17 kwietnia 2009 roku w Odessie dokonano zabójstwa aktywisty organizacji nacjonalistycznej «Sicz». Według informacji mediów zginął on w starciu z przedstawicielami młodzieżowej grupy «antifa»”. Wspomniano też o „organizacjach nacjonalistycznych w rodzaju «Proświty»”. Dla tych rodinowców Ukraina to nic więcej niż „reżim”, który hoduje „prawych radykałów”, a niedawne wybory w Tarnopolu jeszcze bardziej przestraszyły „Rodinę”, która uważa, że wszystko wokół roi się od faszystów (czytaj — „Ukraińców”). Równie oburzające dla tej partii, reprezentowanej w odeskiej radzie miejskiej przez frakcję „Rodina” i kierowanej przez byłego deputowanego rady miejskiej Ihora Markowa (temu panu pozbawiono mandatu za rozbójnicze zachowanie), jest to, że poległego Maksyma Czajkę media nazywają patriotą, a jego zabójców — „prorosyjskimi bojownikami”. Partia „Rodina”, której lidera nazywa się właścicielem telewizji „ATV”, przedsiębiorstwa „Sojuz” oraz „Słowiańskiego Aliansu”, za hasło swoich „tez programowych” obrała jego własne słowa: „Teraz nasza kolej, by bronić rodzinnego miasta i rodzinnego kraju przed nikczemnikami, którzy próbują nami rządzić”. Gazeta „Wieczernij Horod” z 24.03.2009 r. opublikowała zdjęcie, które utrwala ceremonię picia kawy między Ihorem Markowem (znane przezwiska „Celentano” i „Maradonna”) oraz posłem z ramienia Partii Regionów Serhijem Kiwalowem. Jak donoszą odeskie serwisy internetowe, obecni posłowie W. Syrkowycz, W. Kolesniczenko, byli posłowie O. Kostusiow i S. Tyhypko, a także „przyłączający się do nich” W. Korniłow „sprzyjają” liderowi „Rodiny”, a słowa S. Tyhypki, który lada chwila wynurzy się na powierzchnię polityki państwowej, cytują nawet media: „W Kijowie jest bardzo wielu ludzi, którzy mu (Markowowi. — Red.) pomogą i których poprą”. Najwyraźniej wersy z „Tez programowych”: „nie uważamy »niepodległości« za wartość absolutną”, czy „z politycznego leksykonu i z bazy normatywnej należy wyłączyć takie pojęcia, jak »naród tytularny« i »język państwowy«”, zaprzeczenie tożsamości narodowej i tym podobne, przypadły do gustu wymienionym osobom, które przysięgały na Konstytucję (oprócz W. Korniłowa) służyć Ukrainie i jej narodowi „wiernie i uczciwie”. Regionalna odeska „Rodina” nie jest osamotniona. Nie wierzycie? Przeczytajcie „Manifest Wielkiej Ukrainy”. Czytelnikowi tego „Manifestu…” od razu staje się jasne, że pisali go ludzie znacznie bardziej utalentowani niż twórcy odeskich „Tez”. Ostre, wyważone na pokaz frazy, które nie mogą nie spodobać się: „Rozpoczynamy walkę o powrót do odwiecznych zasad, zdeptanych nawoływaniem pod fałszywymi hasłami obcego nam systemu wartości, co w rzeczywistości przerodziło się w samowolę garstki złodziei, bezlitośnie grabiących naród ukraiński”. Prawda, że mocno i strasznie?! A jakże, lider partii politycznej „Wielka Ukraina” Ihor Berkut (vel I. Hekko, I. Honczul) — prawie pisarz! Zakończenie na str. 7 ZA CO DAJĄ NAGRODĘ IM. LENINA EUROPEJSKI POZIOM KSIĄŻKI NARODOWEJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

WIOSENNO-POLITYCZNE MEDYTACJE

Koniec kwietnia i początek maja są tradycyjnie naznaczone świętami, co w pewnym stopniu łagodzi społeczno-polityczne namiętności. Jednak one nigdzie nie znikają, po prostu pulsują nieco ciszej, ale nie mniej napięcie. Oto kilka akcentów. Petro ANTONENKO JUSZCZENKO IDZIE NA PREZYDENTA To, że oświadczenie Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki o jego zamiarze ponownego kandydowania w wyborach prezydenckich dla wielu wydało się jakoby nieoczekiwane, świadczy jedynie o politycznym zaślepieniu elektoratu, umiejętnie obrobionego przez politologów. Bo w rzeczywistości co tu może być dziwnego i nieoczekiwanego? Absolutnie nic. I dobrze rozumieją to właśnie twórcy technologii politycznych, rozumieją w sztabach nie tylko głównych sił politycznych, ale i w otoczeniu szybko upieczonych „następców tronu”. Dlatego znów trzeba mówić o absurdalności szczodrze powielanych w mediach tak zwanych rankingów politycznych, których prawdziwa wartość jest dobrze znana ich autorom. Absurdalność nie polega na tym, że można nie zwracać uwagi na rankingi, lecz na czymś innym: w społeczeństwie z niedorozwiniętymi tradycjami demokratycznymi, z przekupionymi i odsprzedanymi mediami, to nie rankingi odzwierciedlają nastroje elektoratu, a elektorat jest przyuczany myśleć i głosować tak, jak nakazują rankingi. Oto pojawiają się kilkuprocentowe, a nawet zbliżone do zera „rankingi” głowy państwa, polityka, na którego w wyborach oddało głosy ponad 40 procent wyborców. W warunkach waśni i rozproszenia sił politycznych Majdanu, błędów władzy, rozczarowania obywateli (czy my kiedykolwiek żyliśmy bez rozczarowań?) miliony wyborców, bez wątpienia, są gotowe zagłosować na urzędującego Prezydenta państwa, choćby ze względu na naszą mentalną inercję, a nawet ociężałość, w dobrym tego słowa znaczeniu, które przynajmniej ostrzegają przed pośpiechem w decyzjach. Oświadczenie Prezydenta bez wątpienia wnosi świeży powiew w, wydawałoby się, ponuro wytyczoną perspektywę kampanii wyborczej. A także przyczyni się do pewnej konsolidacji sił politycznych Majdanu, a niektórych polityków powstrzyma przed pospieszną ucieczką ze statku, na którym tak nieźle się urządzili. Choć uciekać, oczywiście, łatwiej niż płynąć samemu w naszych politycznych sztormach. HETMAN MAZEPA ZNÓW „WROGIEM LUDU”? Polityczne poddaństwo wciąż żyje w naszym niepodległym państwie. Świadczy o tym decyzja Rady Miejskiej Połtawy o wstrzymaniu własnej decyzji w sprawie otwarcia w mieście pomnika Iwana Mazepy. To wydarzenie planowano na czerwiec. Teraz rada miejska zdecydowała, że odbędzie się to później. Kiedy – nie wiadomo. Pomnik Mazepy w Połtawie wznoszony jest z inicjatywy społeczeństwa, przede wszystkim obwodowego oddziału towarzystwa „Proświta”. Proświcianie zebrali na pomnik już prawie milion hrywien dobrowolnych datków patriotów ze wszystkich zakątków Ukrainy. Idea otwarcia pomnika w Połtawie wynika z tego, że miasto to ma sławną kozacką historię, że właśnie na Połtawszczyźnie Iwan Mazepa został wybrany hetmanem Ukrainy. Swoją nieoczekiwaną decyzję rada miejska motywowała nie tylko rzekomym brakiem czasu na postawienie pomnika, ale przede wszystkim tym, że nie warto, jakoby, tą akcją tworzyć dodatkowe napięcie w społeczeństwie. Nie jest tajemnicą, że chodzi o obchody w czerwcu tego roku 300-lecia bitwy pod Połtawą. Ta bitwa, w której sojusznik hetmana Mazepy król Szwecji Karol XII poniósł klęskę, jest jedną z nieszczęśliwych kart historii Ukrainy. Trzeba oczywiście pamiętać także o tej dacie, wyciągać należyte wnioski. Ale trudno uznać „wielkie zwycięstwo rosyjskiego oręża”, jak interpretują je w sąsiednim państwie, za równie świąteczne wydarzenie dla nas. Jednak obchody jubileuszu bitwy, na które wydaje się niemałe środki państwowe, niektórzy w Rosji, a i na Ukrainie, chcieliby przekształcić w demonstrację idei imperialnych. Zrozumiałe, że w taki scenariusz otwarcie pomnika hetmana się nie wpisuje. Ale dlaczego właśnie takie scenariusze biorą górę w naszym kraju? Można dodać, że rada miejska zablokowała także ideę wzniesienia w Połtawie pomnika jeszcze jednemu wybitnemu działaczowi Ukrainy – Symonowi Petlurze. Życie i działalność jego ściśle związane są z Połtawą. Ale dla wielu zwolenników reżimu rosyjsko-bolszewickiego i ta postać historyczna jest wroga, bo i Ukraińska Republika Ludowa, jednym z przywódców której był Petlura, została zniszczona przez bolszewicką Moskwę. Ale dlaczego tak postępuje władza państwowa Ukrainy dzisiaj? Iwan JUSZCZUK W środkach masowego przekazu pojawiła się wiadomość o tym, że rosyjska Duma Państwowa ma lada moment przyjąć ustawę „O przeciwdziałaniu rehabilitacji na terytorium niepodległych państw – byłych republik ZSRR nazizmu, nazistowskich zbrodniarzy i ich popleczników”. Uznanych za winnych rehabilitacji nazizmu, nazistowskich zbrodniarzy oraz ich popleczników czekać będzie od trzech do pięciu lat pozbawienia wolności. Ustawa, jak widać z jej nazwy, dotyczyć będzie nie tyle obywateli Federacji Rosyjskiej, co obywateli Ukrainy, Gruzji, Litwy, Łotwy, Estonii… Genialna ustawa, ale o jej genialności nieco później. Bo tutaj pojawia się pytanie: a dlaczego ta ustawa ma tak ograniczone zastosowanie – tylko do obywateli byłych republik ZSRR? Dlaczego nie do obywateli całej Europy, czyli także Anglii, Francji, Niemiec, Włoch? Przecież Adolf Schicklgruber – ten miał zamiar ustanowić „nowy porządek” w całej Europie, a nie tylko w jej wybranej części. Ustawa ta jest bardzo terminowa. „Dzielni chłopcy” z „antyfa”, nawet nie doczekawszy się jej, niedawno... Miejscowe rady w kilku regionach, walcząc z nazizmem i faszyzmem w Odessie, w biały dzień zasztyletowały studenta dziennikarstwa Maksyma Czajkę i okaleczyły jego przyjaciela Andrija Dzebana. Oni, te „riebiata”, tak właśnie oświadczyli: „Żadni naziści i faszyści różnych maści nie będą mogli dyktować tutaj swoich porządków”. A to, widzicie, ktoś śmie lekceważąco wypowiadać się o Katarzynie II, podjęły dziwną decyzję: wywiesić 9 maja, w 64. rocznicę Zwycięstwa, obok flag państwowych Ukrainy flagi byłego ZSRR, czerwone, „sierpiste i młotowate”, chyba że bez pięcioramiennej gwiazdy. Za tym zagłosowały rady miejskie Charkowa, Ługańska, a nawet na mojej Czernihowszczyźnie w Pryłukach, starodawnym ukraińskim kozackim mieście. Co prawda nie miejska, a rejonowa rada. Pełną demagogią i przeinaczaniem historii można nazwać motywację takich decyzji. W rzeczywistości „uhonorowanie weteranów i ofiar wojny” jest na dziesiątym planie. Władza ma czym się zająć, aby rzeczywiście zatroszczyć się o zaniedbane groby ofiar wojny, o niewielu jeszcze żyjących i zapomnianych przez wszystkich weteranów, rodziny poległych. Ale za słowną zasłoną przemycają idee o „wielkim wyczynie Związku Radzieckiego w wojnie ojczyźnianej”, a co za tym idzie nostalgię za imperium. Tutaj trwa bezwstydna spekulacja na całkowicie zrozumiałej i wycierpianej przez nasz naród nienawiści do faszyzmu. Przecież apologeci radzieckiego komunistycznego imperium wszystkich swoich oponentów zaliczają… do faszystów. Dla takich „antyfaszystów” radzieckiego gatunku wszystko, co bardziej na prawo od komuno-radziecczyzny, to faszyzm. Trwa podmienianie pojęć. Przecież faszyzm to w dużej mierze lewacka ideologia. Czemu by nie wspomnieć, że w nazwie partii faszystowskiej figurował także termin „socjalistyczna”? Że właśnie czerwonego koloru był faszystowski sztandar? Czy przypadkiem nie jego, tylko bez swastyki, proponują wywieszać? Wreszcie, zamiast pasożytować na temacie wojny, warto wspomnieć, skąd wzięła się ta wojna. Jak właśnie komunistyczny reżim ZSRR przyjaźnił się z faszystowskim reżimem Niemiec, a potem dzielił z nim mapę Europy i świata. POLITYCZNA PSYCHIATRIA W naszym pstrym życiu społecznym wypłynął także taki wesoły temat, jak ataki psychiczne w polityce. Chodzi o propozycję, zatwierdzoną nawet w parlamencie, aby mer Kijowa Leonid Czernowiecki przeszedł ekspertyzę psychiatryczną. To, oczywiście, tylko rekomendacja, bo lizm” oraz „komunizm” — czyż w słowach istota? — i ludzi, którzy na wsiach, uczynić poddanymi, a krnąbrnych wyniszczać na Biełomorkanałach, w GUŁAG-ach. Tak nie, oni swoich ludzi nie wyniszczali, nawet grandioznego Hołodomoru nie urządzili, po którym osób drugorzędnego narodu zmniejszyłoby się gdzieś o milionów dziesięć, podczas gdy pierwszorzędnego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

OD ZAPRZECZENIA — DO BADAŃ

Rysunek Ołeksandra Jewtuszenki przymusowo taka ekspertyza u nas możliwa jest jedynie na mocy decyzji sądu. A skoro rzeczywiście niektóre postępki mera stolicy są na granicy zdrowego rozsądku, to może Leonidowi Mychajłowyczowi przypisano taką rolę. A nasze media „dały się nabrać” na tę maskaradę. Przynajmniej zauważyliście, że w dobrych 90 procentach media smakują pewne sytuacje życiowe mera, w rodzaju hipodromu, śpiewów i tańców, kultury fizycznej czy „morsowania”, a spróbujcie przeanalizować jego działalność właściwie jako mera, szefa miejskiej administracji, przewodniczącego rady miejskiej. Oczywiście Czernowecki zdążył wypromować się także na tej historii, bohatersko odpierając próbę sprawdzenia jego psychiki. Jednak temat psychiatryczny trwa. Do Rady Najwyższej parlamentarzysta jednej z frakcji wniósł projekt ustawy o obowiązkowej ekspertyzie psychiatrycznej urzędników państwowych, którzy pretendują na pewne stanowiska we władzach. Oprócz psychiatrycznej proponują także ekspertyzę narkologiczną. A nuż kandydat do władzy jest nie tylko, powiedzmy łagodnie, psychicznie niezrównoważony, ale też alkoholikiem czy narkomanem. Gorliwcy „zdrowej władzy” mogą zaproponować, by do tej listy dodać także obowiązkowe badanie na AIDS. Ktoś może ironicznie przyjąć podobne idee. A ktoś przypomni, że Ukraina, niestety, jest w liczbie liderów w Europie pod względem zaburzeń psychicznych i innych mało przyjemnych problemów socjalno-medycznych. Tak czy inaczej, a publiczne, ze smakowaniem w mediach, wypady niektórych naszych polityków, nawet słowne, świadczą o tym, że takie projekty ustaw wcale nie są takie niepoważne. nie trafił się Mannerheim. I w tym samym Ukraińskim Radzieckim Słowniku Encyklopedycznym dalej przeczytałem taką dziwną frazę: „Po wojnie organizacje n.-s. zostały ogłoszone poza prawem, a ich kierowniczy skład uznany na procesie norymberskim za organizację przestępczą”. Rzeczywiście, dziwne: gorliwi uczniowie zostali ukarani, a nauczyciele — do tej pory nadymają policzki. Ale wrócę do prawa. Ten akt prawny jest o tyle genialny, że da on wymiarowi sprawiedliwości Federacji Rosyjskiej wszelkie podstawy prawne, by wsadzić przede wszystkim Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenkę na pięć lat za kraty: wszak to właśnie on, Wiktor Juszczenko, zrehabilitował „poplecznika nazistów” Romana Szuchewycza, głównodowodzącego UPA, która była „wrogiem ludu”, bo walczyła (choć nie ona rozpętała II wojnę światową i nie pchała się ani do Abchazji, ani do Osetii Południowej) o samodzielną Ukrainę z żółto-błękitną flagą i tryzubem (co za horror, co za zbrodnia!), nie pytając o to pozwolenia w stolicy świata Moskwie. Zresztą nie tylko jego, ale wszystkich nacjonalistów, którzy bronią prawdziwej niepodległości swojego kraju. A może i Szewczenkę zakazać, bo przecież pisał: „A Moskale i świat Boży w pęta zakuli”. Jewhen BUKET W „Ukrinformie” odbyła się konferencja prasowa Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej „O współpracy ze stroną rosyjską w zakresie badania materiałów archiwalnych dotyczących tematyki Hołodomoru 1932—1933 lat na Ukrainie”. W wydarzeniu wzięli udział zastępca przewodniczącego UIPN, profesor, doktor nauk historycznych Władysław Werstiuk; naczelnik wydziału archiwalnego UIPN, profesor, doktor nauk historycznych Heorhij Papakin; profesor, doktor nauk historycznych Wasyl Maroczko. Jak wiadomo, 25 lutego w centrum prasowym RIA „Nowosti” (Moskwa) odbyła się prezentacja zbioru dokumentów „Głód w ZSRR 1930—1934 lat” i zbioru dokumentów na nośniku DVD „Głód w ZSRR 1929—1934 lat”, zorganizowana przez Federalną Agencję Archiwalną Rosji oraz Fundację „Pamięć Historyczna”. Wtedy strona rosyjska złożyła oświadczenia, skierowane na zaprzeczenie ludobójczego charakteru Hołodomoru 1932—1933 lat na Ukrainie. Także zaprzeczono chęci strony ukraińskiej, w szczególności historyków i archiwistów, do współpracy w badaniu i upublicznianiu dokumentów dotyczących tematyki Hołodomoru. Do tego, że ze strony Rosji stale odbywa się niezbyt poprawna ideologiczna obsługa problemu Hołodomoru na Ukrainie, chyba już wszyscy przywykli. Ukraińscy naukowcy właśnie dowodzą na konferencjach naukowych i prasowych własną pozycję. Dzisiejsze wydarzenie — nie jest wyjątkiem. Ale skłoniło ono naukowców do przypomnienia ukraińskim dziennikarzom o swojej pracy i opowiedzenia, co nowego zrobił w tym roku Instytut Pamięci Narodowej w badaniach Hołodomoru 1932—33 lat. Po obchodach 75. rocznicy tragedii, na które ustanowiono bezprecedensową liczbę znaków pamięci ofiar Hołodomoru i przywrócono z niebytu 880 tysięcy nazwisk poległych na stronach 20-tomowej „Księgi Pamięci”, wydawało się, że powinien być odpoczynek. Jednak, jak zapewnili uczestnicy konferencji prasowej, praca ani na chwilę nie ustaje. Tak, obecnie opracowują i napełniają elektroniczną bazę danych ofiar Hołodomoru, kontynuują prace w kompleksie memorialnym, przygotowują materiały do pierwszej na Ukrainie tematycznej „Encyklopedii Hołodomoru” pod redakcją W. Maroczki. Trwa opracowywanie archiwów USC 1932—1933 lat, które wpłynęły do Instytutu w 2008 roku. Tak przywracają imiona ludzi zamęczonych głodem, aby uzupełnić listy ofiar tragedii. Także na konferencji prasowej zaprezentowano ogólnoukraińską akcję „Ludzkość w nieludzkim czasie”, która będzie trwała w ciągu kwietnia-listopada. Celem akcji jest poszukiwanie i uczczenie pamięci osób, które pomagały przeżyć w latach Hołodomoru. Odnośnie północnego sąsiada uczestnicy konferencji prasowej byli nastawieni optymistycznie. Wszak w Rosji już zmienił się wektor — od całkowitego zaprzeczenia do badań tematu głodu. W Ukraińskim Instytucie Pamięci Narodowej są pewni, że nadejdzie czas, kiedy władze Federacji Rosyjskiej jednak uznają zbrodniczość reżimu stalinowskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Czyja by warczała…

oznaczać, że Odessa jest miastem ukraińskim i że powinien w nim brzmieć także język ukraiński, a w kioskach powinno się sprzedawać również ukraińskie gazety. Widzicie, czego chcą ci naziści! A właściwie, poza tym, że to obelga, jakie znaczenie mają te słowa — naziści, faszyści? Zaglądam do Ukraińskiego Radzieckiego Słownika Encyklopedycznego wydania z 1967 roku: Nazizm — to samo co niem. faszyzm. Zob. także Narodowi-socjaliści. Czytam: Narodowi-socjaliści, naziści — niem. faszyści-hitlerowcy, którzy dla oszukania mas ludowych kryli się pod hasłami „nacjonalizmu” i „socjalizmu”. Mogliby kryć się także hasłami „internacjona- (czyli „wielkiej”) — zwiększyłoby się o 22 miliony. Czytam dalej: Partia n.-s. (utworzona 1919), ustanowiwszy w 1933 roku swoją dyktaturę w Niemczech, rozgromiła wszystkie organizacje demokratyczne i rozpętała 2-gą wojnę światową. Najwyraźniej naziści byli dobrymi uczniami w ustanawianiu dyktatury i rozgromieniu organizacji demokratycznych (tu przypomina się Szewczenkowskie: „Do nas w naukę! Nauczymy…”). Ale chyba nie do końca, bo długo się przymierzali i nie znali tak pojemnego, ideowo nienagannego określenia, jak „wróg ludu”. A co do wojny, to przez pewien czas byli na początku wojny bardziej udani, bo im na samym początku-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

rusa oraz oświadczenie o rezygnacji Witalija Szewczenki. Oboje pozostają członkami Rady Narodowej, ponieważ ten najwyższy organ regulacyjny naszej przestrzeni telewizyjno-radiowej jest mianowany przez parlament i Prezydenta. Rada pracuje, jest p.o. przewodniczącego — Andrij Mirosznyczenko. Wkrótce członkowie Rady Narodowej mają wybrać przewodniczącego, przecież nie można wiecznie być p.o., w naszym państwie i tak jest zbyt wielu pełniących obowiązki. Swoją drogą, formalnie na stanowisko przewodniczącego znów może kandydować Szewczenko. Ale co dalej? Co dzieje się w naszej przestrzeni medialnej? Jakie powiewy wieją nam „Alla-radio” i tym podobne? Czym to wszystko jest motywowane? Za „Allą” głosowali, oprócz Mirosznyczenki, T. Łebediewa, W. Liasowski, W. Ponediłko, T. Mokridi. Tetiana Mokridi to osoba znana w świecie mediów. Podjęła się skomentowania miłości do inoradia. Najpierw powiedziała wiele ciepłych słów pod adresem teraz już byłego przewodniczącego Witalija Szewczenki. Jeśli chodzi o „Radio Alla”, pani Tetiana uspokoiła, że przedstawiciele tego radia proponowali członkom Rady Narodowej „zademonstrować swoją koncepcję, która nie rozmija się z interesami narodowymi”. Cóż, po podjęciu przez Radę Narodową decyzji na korzyść rosyjskiego radia, może ono łaskawie zademonstrować tę koncepcję. W każdym razie czekać nie trzeba było długo. Już następnego ranka na naszych dawnych falach „Radio Alla” zaśpiewało, oczywiście w duchu „interesów narodowych”, „Lepiestki biełych roz”. Kierowca stołecznej marszrutki, swoją drogą rosyjskojęzyczny, ale z tych, którzy chętnie przechodzą na ukraiński, gdy się do nich w nim odezwie, oburzał się, że jeszcze wczoraj słuchał na tych falach młodej ukraińskiej estrady, a teraz — proszę bardzo. „I chociażby ostrzegli!” Czego chciał, dziwak… Zapytałem Witalija Fedorowycza Szewczenkę, którego od dawna znam jako doświadczonego specjalistę, patriotę, który wraz z Radą Narodową niemało zrobił dla ukrainizacji przestrzeni medialnej, dlaczego wciąż jest tyle problemów i przeszkód w tej sprawie. Dlaczego w warunkach rozmnażania się zagranicznych nadawców tak sztucznie zmniejszono audytorium, powiedzmy, Radia „Kultura”, Radia Narodowego, które wykonuje ogromną pracę w dziedzinie duchowości, odrodzenia narodowego, produkując 19 godzin nadawania na dobę, ale normalnie można je usłyszeć chyba tylko w stolicy i okolicach? Witalij Szewczenko przekierował to pytanie do Państwowego Komitetu Telewizji i Radia, ponieważ to właśnie w jego gestii znajduje się Pierwszy Kanał Narodowy i Radio Narodowe. Rada Narodowa natomiast wydaje licencje, do tego na zasadzie konkursowej. Ale niestety, nasza rodzima władza w osobie Państwowego Komitetu jest bardzo inercyjna wobec rozwoju własnej przestrzeni medialnej, w odróżnieniu od zwinnych i natarczywych radiowych i telewizyjnych głosów z zagranicy. Władze nie wiedzą czy nie chcą wiedzieć, że radiowęzły przewodowe, jak i odbiorniki trójprogramowe, dawno wyszły z użycia, a we wsiach transmisji radia przewodowego prawie nie ma? W każdej rodzinie są małe odbiorniki radiowe, które pracują na falach FM. Ale z jakiegoś powodu nie jest transmitowany kanał radiowy „Kultura”, przynajmniej we Lwowie. Więc co trzeba zrobić, żeby wspaniałe audycje Radia „Kultura” słuchała cała Ukraina? Kanały telewizyjne są wypełnione serialami, które promują przemoc, morderstwa, okrucieństwo. Deputowani Rady Najwyższej i innych rad często przemawiają nie w języku ukraińskim, dziennikarze telewizyjni komunikują się z nami surżykiem i nie wstydzą się pojawiać na ekranach telewizorów, prawie nie znając języka ukraińskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

OD TELEWIZORA — DO KSIĄŻKI

Mykoła HNATYSZ, osiedle typu miejskiego Kalinówka, rejon wasylkowski, obwód kijowski Przez wiele wieków książka odgrywała znaczącą rolę w wychowaniu człowieka i poznawaniu tajemnic świata. Wraz z pojawieniem się radia i telewizji książka przestała być głównym źródłem wiedzy, ustępując nowszym wynalazkom. Całe pokolenia dorastały, nie obciążając się czytaniem. U ludzi wykształcił się stereotyp obojętności, a nawet pogardy wobec książki. Dziś czyta się mało także z powodu niskiej techniki czytania. U wielu czytelników nie wykształcono peryferyjnego widzenia nie tylko linijek, ale i pojedynczych słów. Boleśnie to mówić, ale zdarzało mi się spotykać absolwentów szkół średnich, których technika czytania jest na poziomie 2.–3. klasy. Mają oni znikomy zasób słownictwa, bo nie czytają. Kryzys kultury czytelniczej nastąpił już w epoce „wielkiego gadulstwa”. Większość czasu ludzie spędzają przed ekranem telewizora. Widzów interesują piłka nożna i kreskówki. Telewizja wysyła do każdego domu zagraniczny chłam: niekończące się seriale, filmy grozy, krwawe bojówki. Oto zaledwie kilka tytułów: „Morderstwo na klatce schodowej”, „Morderstwo o świcie”, „Tajemnica morderstwa”, „Czysto amerykańskie morderstwo”. Telewizja cynicznie depcze sumienie i wstyd, miłość i miłosierdzie. I całą tę duchową zgniliznę chłoną zarówno dorośli, jak i dzieci, ona pustoszy dusze, niszczy uczucia narodowe. Ten produkt kształtuje u ukraińskiego widza myślenie antyukraińskie. Zniknęli z ekranów naukowcy, pisarze, myśliciele. Obcowanie z książką to najwyższa i niezastąpiona forma intelektualnego rozwoju człowieka. „Książka uczy, jak na świecie żyć”, — stwierdza ludowe przysłowie. Badacze dowodzą, że u ludzi, którzy mało czytają, trzykrotnie wcześniej rozwija się miażdżyca. Telewizor nie przyniesie tyle korzyści, ile przyniesie książka. Rozwój mowy, piśmienność, kultura i erudycja człowieka zależą od czytania. W Ukrainie istnieje problem języka ukraińskiego i książki, która znajduje się w zapaści. Ojczyste państwo nie troszczy się o własny rynek kulturalny, przekazało przestrzeń informacyjną sąsiedniemu państwu. W Ukrainie na pełnych obrotach działa rosyjski sektor wydawniczy. Z Rosji do Ukrainy sprowadza się książki za dziesiątki milionów hrywien. W wielu z nich zawarte są treści antyukraińskie, niszczą one ukraiński duch. Ukrainiec doznaje ograniczeń w dostępie do informacji w języku ojczystym. Najbardziej szkodliwie to oddziałuje na nastolatków. Moskwa rozumie, że najskuteczniej rusyfikuje drukowane słowo. W Ukrainie odczuwamy potrzebę wychowania czytelnika. Ukraińska rodzina i szkoła powinny kształtować u dzieci zainteresowania czytelnicze, wciągać je w prawdziwą literaturę. Ukraińska literatura klasyczna to niewyczerpane źródło patriotyzmu, duchowy skarbiec dawnego utalentowanego narodu. Klasyka pomoże odrodzić duchowe i kulturowe dziedzictwo naszego narodu. W każdym domu powinny być nieśmiertelne słowa Wielkiego Kobzarza, dzieła Marka Wowczka, I. Necuja-Łewyckiego, Panasa Myrnego, M. Kociubynskiego, I. Franki, Łesi Ukrainki. Nasze dzieci wyrosną na prawdziwych Ukraińców, gdy wezmą do swojej duszy piękno języka ojczystego z dzieł pisarzy piszących w tym języku. Rodzice powinni dawać dzieciom przykład — w wolnej chwili czytać.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

JAK USŁYSZEĆ NASZE SŁOWO?

Fotokolaż Ksenii Hładyszewej Petro ANTONENKO Przewodniczący Krajowej Rady, znany dziennikarz, jeden z założycieli Ruchu i poseł kilku kadencji parlamentu Witalij Szewczenko podał się do dymisji. Ze skandalem i daleko nie za pierwszym „podejściem” Rada ją przyjęła. Do dymisji podał się również zastępca przewodniczącego Ihor Kurus. Rozłam w Radzie w stosunku „pięć do trzech”, gdzie w mniejszości znaleźli się właśnie przewodniczący z zastępcą, których poparł także Iwan Płaksjuk, spowodowało, zdawałoby się, rutynowe posiedzenie 8 kwietnia. Zostało ono przerwane (co jest dopuszczalne zgodnie z regulaminem) i zakończone 14 kwietnia również daleko nie w sposób pokojowy. Co więc wybuchło na posiedzeniu, gdzie, jak zawsze, rozpatrywano dziesiątki bieżących spraw dotyczących ukraińskiej przestrzeni telewizyjno-radiowej? Większość spraw nie wywołała nadzwyczajnych dyskusji, więc przewodniczący Krajowej Rady spokojnie podpisał przyjęte decyzje. Ale kilka zaproponowanych i zatwierdzonych przez większość decyzji wywołało przynajmniej wątpliwości u przewodniczącego i wymienionych członków Rady. Witalij Szewczenko nie zaczął ich natychmiast podpisywać, oświadczając, że musi szczegółowiej zbadać wszystkie okoliczności. Co więcej, wziął kilkudniowy urlop. I… napisał wniosek o dymisję. Dalej wydarzenia rozwijały się jak w kryminale. W naszej dyspozycji znajduje się kopia listu Witalija Szewczenki do członków Krajowej Rady, datowanego na 16 kwietnia, gdzie mowa o tych perypetiach. Niespodziewanie dla samego przewodniczącego 14 kwietnia odbyło się posiedzenie Rady, które formalnie stało się kontynuacją i zakończeniem posiedzenia 8 kwietnia. Przewodniczącego, który nalegał, aby na najbliższym posiedzeniu przyjęto jego dymisję, na to zebranie nawet nie zaproszono. Zamiast tego kierowana przez p.o. przewodniczącego Krajowej Rady A. Miroszniczenkę większość tego samego dnia opublikowała te skandaliczne decyzje na stronie internetowej Krajowej Rady bez podpisu przewodniczącego. To już znaczne naruszenie w pracy Rady. Członkowie Rady mieliby prawo osobiście, większością głosów, podpisać i opublikować decyzje, tylko gdyby przewodniczący wyraźnie oświadczył, że odmawia ich podpisania. Czym więc tłumaczono taki pośpiech? 16 kwietnia Witalij Szewczenko przerwał urlop, aby podpisać kilka decyzji Rady i oficjalnie oświadczyć w formie pisemnej, które decyzje odmawia podpisać i proponuje podpisać je osobiście każdemu z „piątki”. Cóż to za decyzje? Skandal w przestrzeni medialnej wybuchł w wyniku „przepychania” przez Krajową Radę pomysłu z przekazaniem fal ukraińskiej stacji radiowej „Radio One” rosyjskiej stacji radiowej. Jakiej dokładnie? Okazuje się, że rosyjskiemu „Radio Ałła”. Swoistą filię tego radia postanowiono „umieścić” na falach i faktycznie na licencji „Radio One”, choć to radio uczciwie zdobyło w konkursie licencję na nadawanie, wzięło na siebie zobowiązania przede wszystkim wspierania młodych ukraińskich talentów, rozwoju rodzimego show-biznesu. I nagle takie coś… Cóż to za „Radio Ałła”? Właścicielką jego jest ta sama Ałła, którą w sąsiednim kraju (a i niektórzy u nas) woleliby już pisać wielkimi literami, — Ałła Pugaczowa. Więc nie bezpodstawna jest wersja pośpiechu, z jakim „piątka” Krajowej Rady przez głowę wciąż urzędującego przewodniczącego publikowała odrażające decyzje właśnie 14 kwietnia. Przecież sama Ałła następnego dnia obchodziła 60-lecie. Czym nie prezent na imieniny? Najmniej teraz chce się wdawać w dyskusje dotyczące takiej postaci w rosyjskiej, czy raczej radzieckiej estradzie, lub jak obecnie jeszcze dokładniej mówią, show-biznesie, jak Ałła Pugaczowa. Dlaczego koniecznie w pośpiechu trzeba siadać na głowę ukraińskiemu radiu? Decyzje Krajowej Rady, których kopie są w naszej redakcji, kategorycznie odmówił podpisać przewodniczący Krajowej Rady. Oto własnoręcznie napisana przez Witalija Szewczenkę adnotacja na jednej z nich: „Ta decyzja jest sprzeczna z poprzednimi decyzjami Krajowej Rady dotyczącymi koncepcji programowych nadawców tej kategorii”. Chodzi o decyzję nr 613 z 8 kwietnia „W sprawie wniosku spółki z o.o. firmy „Wołyń”, m. Kijów dotyczącego przerejestrowania licencji na nadawanie”. Szewczenko odmówił podpisania także decyzji nr 614, 615, 616, 619 o tej samej treści. Cóż tam i na kogo „przerejestrowują”? „Pod nóż” oddawano cały szereg stacji radiowych w stolicy i regionach — Doniecku, Charkowie, Odessie. Co więcej, na „wnioski z miejsc”, czyli oświadczenia „Wołynia”, a także spółki z o.o. „Tele-Radio-Kompania „Donieck FM”, „Tele-Radio-Wydawniczej Kompanii „Master”, m. Charków, spółki z o.o. „TRK „Pilot-Ukraina”, m. Odessa. Te organizacje telewizyjno-radiowe pokornie prosiły Krajową Radę o przerejestrowanie licencji, co ona usankcjonowała, postanawiając, że odtąd w licencjach figurować będą „dane wyjściowe (logo, sygnały wywoławcze, emblemat): „Radio Ałła”. Formalnie wszystko jest zgodnie z prawem. Decyzja została podjęta, podpisana osobiście przez „piątkę”. Rada zadowoliła, jak wcześniej w odniesieniu do Kuby. Teofania KAŁYTOWSKA, członkini Proświty, m. Lwów (Wynnyky) Szanowna Redakcjo „Słowa Proświty”! Szanujemy Was, kochamy, czytamy i prenumerujemy gazetę. Serdecznie dziękujemy za Waszą pracę nad podnoszeniem świadomości narodowej Ukraińców, zrujnowanej podczas niewoli przez reżimy totalitarne. Gazeta jest potrzebna w każdej szkole i w każdej ukraińskiej rodzinie. Uważamy, że członkowie Proświty powinni stać się popularyzatorami „SP” i zadbać, aby było jak najwięcej czytelników i prenumeratorów. Wynnykiwskie towarzystwo „Proświta”, do którego mam zaszczyt należeć, przez 10 lat prenumeruje demokratyczne wydania dla mieszkańców Wschodniej Ukrainy, głównie wiejskich nauczycieli, nieobojętnych na ojczyste słowo. Na 2009 rok zamówiliśmy 10 egzemplarzy „SP” oraz siedem „Literackiej Ukrainy”, zrobiliśmy 10 kopii książki Hiroaki Kuromiyi „Wolność i terror w Donbasie” i wysłaliśmy na Donbas. Nie wiadomo, kiedy tę książkę będzie można kupić w księgarni, zwłaszcza tam. W grudniu 2008 i w styczniu 2009 roku we Lwowie można było słuchać audycji radiowych kanału „Kultura” na falach FM. W lutym te audycje zniknęły z eteru radiowego. Czyżby kierownicy i organizatorzy, Skandal w Krajowej Radzie Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii jeszcze raz naświetlił napięcie, z jakim prowadzona jest walka o przestrzeń informacyjną naszego państwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

ŻYCIODAJNE IMPULSY

Wasyl FOLWAROCZNY, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Kampanię sprawozdawczo-wyborczą oddziałów obwodowych Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki rozpoczęły oddziały lwowski i czerniowiecki, następnie konferencje odbyły się w Równem, Łucku i Tarnopolu. Miałem okazję gościć u mieszkańców Bukowiny, Wołynia i Tarnopolszczyzny, dlatego spróbuję przeanalizować tendencje, osiągnięcia i błędy, właściwe większości oddziałów obwodowych. Nieznośnym bólem, ciężkim kamieniem w sercach mieszkańców Bukowiny odbiły się problemy nie tylko rodaków, ale i patriotycznych Ukraińców z regionu donieckiego, których wysiłki w obronie ojczystego języka, matczynego słowa, uwieczniania pamięci sławnych patriotów, takich jak Wasyl Stus, napotykają na mur wrogości ukrainofobów z poselskimi odznakami, zarówno miejscowego, jak i ogólnoukraińskiego autoramentu. Jednocześnie miło zaznaczyć, że na Bukowinie władze ukraińskie działają wspólnie z proświtianami, wspierają ich inicjatywy, co sprzyjało szerokim obchodom 140-lecia „Proświty” nie tylko w centrum obwodowym, centrach rejonowych, ale niemal we wszystkich wsiach obwodu. Podczas uroczystości w Czerniowcach żaden aktywista-proświtianin nie pozostał bez uwagi. Aktywistów nagradzali Dyplomami Honorowymi i upominkami obwodowej administracji państwowej przewodniczący Wołodymyr Kulisz, przewodniczący rady obwodowej Iwan Szełepnycki, mer Czerniowiec Mykoła Fedoruk. Każdy z tych wysokich urzędników ma własne sympatie partyjne, ale znajdują oni porozumienie z proświtianami przede wszystkim na gruncie obrony ukraińskich interesów, odrodzenia pamięci narodowej, duchowości, kultury i nie próbują uczynić z nich podpórki dla swoich partii. W regionie nie odbyło się żadne ważne, rezonansowe wydarzenie społeczno-polityczne czy kulturalne bez połączenia wysiłków władz bukowińskich i proświtian. Przewodniczący Czerniowieckiego oddziału obwodowego OT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Ostap Sawczuk w sprawozdaniu sporządził listę tych wydarzeń: obchody Dnia Jedności, uczczenie Bohaterów Krut, obchody Dnia Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa, prowadzenie wieczorów literacko-artystycznych poświęconych T. Szewczence, I. Frankowi, Łesi Ukraince, J. Fedkowiczowi, S. Worobkewyczowi. Odbyło się tu uczczenie 100-lecia urodzin Stepana Bandery i Romana Szuchewycza, odnotowano jubileusz Iwana Mazepy, trwają przygotowania do uczczenia Symona Petlury. Władze lokalne wsparły inicjatywę honorowego przewodniczącego oddziału obwodowego proświtian, pisarza Wiktora Kosiaczenki, i na rogu ulic Łesi Ukrainki oraz Iwana Kotlarewskiego, niedaleko ulic Iwana Franki i Olhi Kobylańskiej, ustawiono jedyną na Ukrainie stelę pamiątkową ku czci orędowników ukraińskiego piśmiennictwa i literatury. Obok zasadzono kalinową aleję, gdzie co roku prowadzone są uroczystości z okazji Dnia Języka Ukraińskiego. Nawiasem mówiąc, z inicjatywy proświtian przy wsparciu towarzystw kulturoznawczych i organów władzy w Czerniowcach w latach niepodległości ustawiono pomniki gigantów słowa Tarasowi Szewczence i Sydorowi Worobkewyczowi, a także rumuńskiemu poecie Mihaiowi Eminescu i klasykowi literatury żydowskiej Paulowi Celanowi. Czerniowieccy proświtianie zainicjowali ustawienie popiersi Szewczenki i Kobylańskiej na terytorium ukraińskich wspólnot w sąsiednim powiecie Suczawa w Rumunii. Ponieważ obwód jest przygraniczny, na konferencji poruszano problemy więzi z Ukraińcami za granicą. Bardzo trudno jest im bronić ukraińskości, odradzać język i edukację. Wszak w sąsiedniej Rumunii nie ma obecnie ani jednej ukraińskiej szkoły, zmniejsza się liczba studentów uczących się na ukraińskim wydziale Uniwersytetu w Suczawie. Tylko jednostki przyjeżdżają uczyć się do Czerniowiec. Z rumuńskojęzycznych wsi obwodu czerniowieckiego co roku wyjeżdżają uczyć się do sąsiednich państw setki absolwentów szkół, po zdobyciu wykształcenia zostają tam. Tysiące mieszkańców północnej Bukowiny, oprócz ukraińskich, mają jeszcze paszporty obywateli Rumunii. Dlatego na konferencji podkreślano, że jednym z priorytetów proświtian jest praca wśród ludności mniejszości etnicznych regionu. Podobne problemy są także w przygranicznym obwodzie wołyńskim. Przedstawiciele towarzystw kulturoznawczych często zaniedbują obowiązki obywatela państwa, w którym żyją, a występują przede wszystkim jako obrońcy interesów sąsiedniego kraju, zaostrzając konflikty międzynarodowe. Rozmowy na konferencjach były szczere, miejscami ostre. Większość mówców wzywała do ożywienia pracy wśród młodzieży, dążąc do tworzenia komórek proświtiańskich, aby podnieść temperaturę ukraińskiego patriotyzmu, godności narodowej, potępienia janczarstwa, zwłaszcza w okresie kampanii wyborczych, kiedy marginalni politycy rozpalają wrogość na gruncie międzywyznaniowym i wokół problemów językowych. Jak nie zgodzić się z uwagą pisarza Wołodymyra Mychajłowskiego, że siły polityczne, które mają kolosalny potencjał finansowy, prowadzą antyukraiński bal na ukraińskiej ofiarności razem z obcymi mediami, które dzień w dzień wylewają brud na naszą niepodległość, naszą historię i język, na ukraińskich patriotów? Staje się oczywista dewaluacja ukraińskiego patriotyzmu i bezradność władzy, która nie przeciwdziała zagrożeniu bezpieczeństwa narodowego. Było to w unisonie z moimi bolesnymi rozmyślaniami, kiedy tylko w ciągu ostatniego roku przeprowadziliśmy do dziesięciu „okrągłych stołów”, konferencji prasowych, transmisji na żywo, deklarując kryzys polityczny i duchowy na Ukrainie. W wielokrotnych apelach, oświadczeniach, adresowanych do Prezydenta, rządu, Rady Najwyższej nalegaliśmy na wypracowanie ideologii narodowej, stałe przestrzeganie Ustawy Zasadniczej we wszystkich sferach życia społecznego, w szczególności tych jej postanowień, które dotyczą wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego, zachowania i rozwoju narodowej przestrzeni informacyjnej, ukraińskiej kinematografii, druku i rozpowszechniania książek. Rada Najwyższa Ukrainy, do której wielokrotnie zwracaliśmy się z żądaniami przyjęcia pakietu ustaw językowych, programu rozwoju państwowego języka ukraińskiego, okazała się niezdolna do wypracowania państwowego ustawodawstwa językowego, które zapewniałoby pełnowartościowe funkcjonowanie języka państwowego w edukacji, mediach, w wydawnictwach książkowych i stałoby się zaporą dla totalnej rusyfikacji Ukrainy. Kwiecieńowa sesja Rady Głównej OT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w imieniu tysięcy proświtian, wszystkich Ukraińców, którzy nie mogą być obojętni na te procesy, które zagrażają niepodległości naszego państwa, rozchwiewają fundamenty narodowego stawania się, po raz kolejny zwróciła się do Prezydenta, Rady Najwyższej i rządu z żądaniem przerwania antykonstytucyjnej warchlakowatości, którą tworzą antypaństwowe partie polityczne, prywatne media, wlewając w społeczeństwo antypaństwowe nastroje zwątpienia i rozczarowania, braku szacunku do symboli narodowych, do własnego kraju, do jego postępu drogą niepodległości. Te żądania brzmiały także na konferencjach sprawozdawczo-wyborczych. Ostro poruszył je w nowej książce „Komu ciężka nauka języka ojczystego” aktywista wołyńskich proświtian, pisarz i działacz społeczny z Łucka Wasyl Hej. Niepokoje wołyniaka współbrzmią z niepokojem bukowińczyka Wołodymyra Mychajłowskiego. Korzenie choroby narodowej tkwią w diagnozie postawionej przez akademika Iwana Dziubę: „Przeciwdziałanie wzbogacaniu i rozwojowi języka ukraińskiego, przeciwdziałanie integracji różnych jego dopływów – to przeciwdziałanie integracji ukraińskości. Jej reżyserzy i działacze opierają się na ogromnym działaniu językowego lenistwa i językowej głuchoty obywatela, na fundamentalnych osiągnięciach radzieckiej praktyki „zbliżania języka ukraińskiego z bratnim rosyjskim” oraz na potężnym wsparciu rosyjskiego hegemonizmu językowego”. Dlatego Hej i Mychajłowski, jak i większość proświtian, są zaniepokojeni tym, że na Ukrainie do dziś nie ma nowej ustawy językowej, skierowanej na utwierdzenie i ochronę języka ukraińskiego jako państwowego. Nie wykonuje się przyjętych ustaw: „Język w sferze obsługi”, „Język wychowania i zdobywania wykształcenia”, „Język środków informacji”, „Język informatyki”, „Język ogłoszeń i komunikatów”. Na kwietniowej sesji Rady Głównej po raz kolejny wybrzmiał apel do Prezydenta Ukrainy o wydanie dekretu „O ochronie, rozwoju i stosowaniu państwowego języka ukraińskiego” oraz do rządu w sprawie przyjęcia rządowego programu „O zachowaniu, rozwoju i funkcjonowaniu ukraińskiego języka państwowego oraz języków mniejszości narodowych na Ukrainie”. Na konferencjach sprawozdawczych mieszkańców Bukowiny, Tarnopolszczyzny i Wołynia czuć było niepokój, że naród znalazł się przed nowymi wyzwaniami, odpowiednio nadszedł czas na gruntowną przebudowę pracy proświtian, odejście od stereotypów, poszukiwania nowych form i metod ofensywności w budowaniu państwa. Głównym celem obecnie w pracy proświtian od wschodu do zachodu, północy i południa Ukrainy jest przejście od epizodycznych działań do systematycznej pracy w obronie ukraińskości na Ukrainie, zachowania ukraińskich świętości, pamięci narodowej, odrodzenia ukraińskiej kultury i duchowości, walki o stworzenie jedynej Pomiestnej ukraińskiej cerkwi, wychowania w rodzinie dzieci, młodzieży na tradycjach narodowych, poczucia gospodarza na ojczystej ziemi, pozbywania się kompleksów niższości, niewolniczej zależności od nienasyconego północnego sąsiada i własnych odszczepieńców, którzy połączyli się w oligarchiczne klany sług złotego cielca. Rdzeniem codziennej pracy powinno stać się pomnażanie narodowych tradycji wychowania młodych patriotów na przykładzie życia zwycięskich bojowników o los Ukrainy Mazepy, Petlury, Bandery, Szuchewycza, Bohaterów Krut. Jednocześnie należy dawać zdecydowany odpór wszelkim odszczepieńcom, renegatom i oszczercom, nosicielom wrogich ukraińskości idei, pachołkom piątej wielkoimperialnej kolumny. Trzeba poprowadzić zdecydowaną walkę o likwidację symboli totalitarnego systemu przeszłości, bo i teraz nawet w Czerniowcach, gdzie świadomość narodowa jest znacznie wyższa niż u wschodnich sąsiadów, już ponad dekadę trwa walka o przemianowanie ulic Czerwonoarmiejskiej na Mychajła Hruszewskiego, Arkadija Gajdara na Romana Szuchewycza, Czapajewa na Pyłypa Orłyka, Majakowskiego, gdzie mieszkał Wołodymyr Iwasiuk, na ulicę jego imienia. Jak nie przypomnieć słów Iwana Bohuna do Chmielnickiego, kiedy ten jechał do Perejasławia w celu podpisania aktów przyłączenia Ukrainy do Rosji: „Bogdanie, nasza żona – to wolność. Zgwałcona przez Moskala, urodzi niewolnika”. Prorocze słowa Bohuna pisarz Wasyl Hej postawił jako epigraf do nowej książki. Bo i do dziś gwałci duchowo nasze kobiety i córki piąta kolumna sług diabelskich Moskali, i rodzą się pokolenia neoniewolników sowieckiego chowu okresu poradzieckiego. Dlatego za wcześnie rozbrajać się proświtianom, trzeba od obrony przechodzić do ataku na antyukraińskie siły, uświadomić sobie, że jesteśmy gospodarzami własnego losu na swojej ziemi i nie potrzebujemy obcych rozkazów, skądkolwiek by one brzmiały. Konferencje potwierdziły, że jest niemało zmian. W Czerniowcach proświtianie co roku prowadzą święta ulic miasta, które noszą imiona władców słowa. Bukowinę nazywają pieśniarską oazą Ukrainy. Z inicjatywy proświtian szeroko prowadzone są festyny, czci się imiona Wołodymyra Iwasiuka, Nazarija Jaremczuka oraz Iwana Mykołajczuka. Mieszkańcy Tarnopolszczyzny wiele zrobili dla uwiecznienia imion wybitnych rodaków Sołomii Kruszelnickiej, rodzin Czajkowskich, Barwińskich, Lesia Kurbasa, Iwanny Błazkewycz. Wołyniacy – dla uwiecznienia imienia Łesi Ukrainki, Łypynskiego oraz innych sławnych rodaków. Warto wesprzeć i rozpowszechnić doświadczenie tarnopolskich proświtian, którzy zabrali się za pisanie niesfałszowanej przez miniony reżim historii miast i wsi, tworzenie wiejskich i miasteczkowych muzeów, porządkowanie mogił rodaków, poszukiwania imion poległych rodaków, którzy oddali życie za niepodległość Ukrainy – Strzelców Siczowych, żołnierzy Ukraińskiej Armii Halickiej oraz OUN-UPA, bojowników o niepodległość, zamęczonych, represjonowanych przez stalinowskich satrapów. Podkreślali to Honorowy przewodniczący Łanowieckiego rejonowego oddziału „Proświty” na Tarnopolszczyźnie Jarosław Halas, inicjator niedawno przeprowadzonej w rejonie uroczystej akademii z okazji 120-lecia urodzin generała Pawła Szandruka, która uwieńczyła się otwarciem sali muzealnej i tablicy pamiątkowej we wsi Borsuky, gdzie urodził się wsławiony generał. We wsi w latach dwudziestych pracował patriarcha Mścisław. Więc tutaj prowadzone są patriotyczne działania dla młodzieży. Niemało ciekawych przedsięwzięć na proświtiańskiej niwie ma naczelnik zarządu archiwów obwodu, przewodniczący towarzystwa „Memoriał” Bohdan Chawariwski oraz krajoznawca i pisarz Bohdan Melnyczuk. Warto wykorzystać doświadczenie mieszkańców Bukowiny i Tarnopolszczyzny w prowadzeniu wspólnych działań z towarzystwami „Memoriał”, krajoznawców z agencją poszukiwawczo-wydawniczą „Księga Pamięci Ukrainy”, z organizacjami weteranów żołnierzy OUN-UPA i represjonowanych. Szczególnie wiele zrobiono podczas przygotowań i prowadzenia ważnych działań na 70-lecie Hołodomoru, które uwieńczyły się wydaniem książek nowych świadectw naocznych świadków ludobójstwa. Cenne jest wydanie książki tarnopolan w wydawnictwie „Dżura” Mykoły Łazarowycza „I było piekło na ziemi…”, w której wspomniano z imienia i nazwiska tych, którzy w dzieciństwie przeżyli głód na Wschodniej, Centralnej, Północnej i Południowej Ukrainie, a którzy później przeprowadzili się na Tarnopolszczyznę. Te wspomnienia – to żywy wyrzut dla politykierów, którzy sztucznie rozbijają Ukrainę, przekręcają fakty historyczne, usprawiedliwiając reżim komunistyczny, zrzucając wszystko na nieurodzaj. Czytając stołeczne gazety, oglądając różnorodne show pseudo-wolności wszelkich szustraczów, którzy promują jednych, hańbią innych, widząc nosicieli władzy, którzy doszli do powszechnego szału, wpadasz w rozpacz, pesymizm, apatię, że jesteśmy nad przepaścią… Ale po wizytach w regionach, spotkaniach z setkami patriotów-proświtian ładujesz się optymizmem, utwierdzasz się w myśli, że nikomu nie uda się pogrzebać Ukrainy, bo dla jej dobra płoną, a nie żarzą się ogniska proświtianstwa, wlewają jasne promienie nadziei. Jak 140 lat temu, i dziś niestrudzenie pracują budowniczowie Ukrainy, jej oświeciciele i proświtianie. Najwyższa proświtiańska nagroda „Budowniczy Ukrainy” zdobiła na konferencjach sprawozdawczych piersi wielu wołyniaków, tarnopolan i mieszkańców Bukowiny, wlewając wiarę w przyszłość naszego państwa. Chce się wyrazić serdeczną wdzięczność za bezinteresowną służbę sprawie rozbudowy młodego niepodległego państwa budowniczym, szanownym profesorom i pisarzom Członkowie Proświty (od lewej do prawej) Dmytro Nykyforiak, Ostap Sawczuk, Iwan Tokar, Wasyl Folwarocznyj, Wiktor Kosiaczenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ta dziennikarzom z Czerniowiec Wiktorowi Kosiaczenko, Nadziei Babicz, Wołodymyrowi Michajłowskiemu, Borysowi Bunczukowi, Bohdanowi Melnyczukowi, Wierze Kytajhorodskiej, Wasylowi Selezince, Iwanowi Tokarzowi, Witalijowi Kołodijowi, Lubomirze Paraniuk, Marii Pełech, Heorhijowi Koželjance, Tamarze Marusyk, Wołodymyrowi Antofijczukowi, Ihorowi Burkutowi, Wołodymyrowi Wozniukowi, Myrosławowi Łazaruku, Tamarze Minczenko, Wasylowi Waskanowi, zasłużonym artystom Ukrainy Iwanowi Derdzie i Wasylowi Pyndykowi oraz niezmiennemu zastępcy przewodniczącego rejonowej administracji państwowej Dmytrowi Nykyforakowi, dzięki któremu we wszystkich szkołach i placówkach kultury rejonu wykupiono prenumeratę gazety „Słowo Proświty”. Jeśli mówić o pracy wołyńczyków, to zasługują na podziękowanie dziesiątki budowniczych. W okresie sprawozdawczym dorobek obwodowego zrzeszenia jest znacznie skromniejszy niż w sąsiednich obwodach. Niestety, utracono wiele doświadczenia zdobytego w poprzednich latach, zgromadzonego przez Wasyla Heja i Nadiję Humeniuk. Przykro, że utracono siedzibę Proświty. Podejmowano próby ożywienia pracy przez wybraną na okres sprawozdawczy zasłużoną artystkę Ukrainy Halinę Każan, lecz zabrakło sił i umiejętności. Przeprowadzono wiele imprez proświtiańskich, jednak systematycznej pracy, w której odczuwalna byłaby kierownicza rola zarządu i rady obwodowego zrzeszenia, niestety nie prowadzono. Dlatego powierzono dalsze kierowanie Wołyńskim Obwodowym Zrzeszeniem OUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki autorytetowemu profesorowi Wołyńskiego Narodowego Uniwersytetu im. Łesi Ukrainki Mykole Kuczerepie. Do zarządu weszli pisarze Wasyl Hej, Nadija Humeniuk, Nina Horyk i Halina Każan, którzy, miejmy nadzieję, odbudują utracone i zaczną pracować na poziomie nowych wymagań. Wiele krytycznych uwag dotyczących niedociągnięć organizacyjnych padło również pod adresem Petra Szymkowa, jednak tarnopolanie nadal powierzyli mu stery proświtiańskie, z życzeniami dobrania niezawodnego pomocnika na stanowisko sekretarza odpowiedzialnego, udoskonalenia struktury organizacji pierwotnych, zakończenia ponownej rejestracji, zintensyfikowania pozyskiwania nowych indywidualnych i zbiorowych członków, a także sponsorów i mecenasów na organizację imprez proświtiańskich. Podsumowując rozważania, byłem pod wrażeniem rozmowy z przewodniczącym Lwowskiego Obwodowego Zrzeszenia Jarosławem Pitkiem, gdzie konferencja sprawozdawcza odbyła się kilka miesięcy temu. Wiele ciekawego z doświadczenia lwowian można wynieść na tryburę zjazdową, a także do rozmów przedzjazdowych na łamach „Słowa Proświty”, do wykorzystania w dalszej pracy. Trzeba było wysłuchiwać przykrych uwag w obwodach oraz pod adresem Centralnego Zarządu, jego sekretariatu, za słabe związki z obwodowymi zrzeszeniami, brak dopracowanej pomocy metodycznej w prowadzeniu potrzebnych seminariów zgodnie ze specyfiką regionalną obwodów Ukrainy. Konferencje sprawozdawcze, odbywające się w obwodach, jeszcze raz potwierdziły, że Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” zarówno wcześniej, jak i teraz pozostaje najpotężniejszą organizacją budującą państwo, która konsoliduje obywateli Ukrainy na rzecz rozbudowy społeczeństwa obywatelskiego, daje dobre ożywcze impulsy do pracy w imię niezależnego państwa. Nie ugina się przed żadną z partii i ich liderami. Jedyny, przed kim, jak przed ojcem, jest gotowa stanąć na kolanach, to przed prorokiem Ukrainy Szewczenką, której imieniem poświęciła się służbie swojemu narodowi. Maria Dumnicz, odpowiedzialna sekretarz Owidiopolskiego Rejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki W Owidiopolu na Odessczyźnie odbyło się pierwsze posiedzenie klubu „Współczesny”. Jego organizatorami i założycielami były Owidiopolska Rejonowa Organizacja Kozacka „Czarnomorskie Hajdamackie Zjednoczenie” pod przewodnictwem otamana Olega Diakowycza, deputowanego Owidiopolskiej Rady Rejonowej; Owidiopolskie Rejonowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki pod przewodnictwem przewodniczącego Serhija Ahiejenki; młodzieżowa organizacja społeczna „Potomkowie Owidiusza” pod przewodnictwem prezydent Anny Ababiny. Celem posiedzenia było naświetlenie tematu „Dolne Podniestrze. Jego rola i miejsce w kozackiej Odessczyźnie” z cyklu „Odrodzenie pamięci historycznej narodu ukraińskiego” oraz prezentacja zbioru „Odessa kozacka” — …prezentacją książki „Niżyńska «Proświta». Strony historii”. Tę książkę wydali Niżyńska «Proświta» oraz organizacja społeczna „Fundacja charytatywna «Nižen»”, którą kieruje pierwszy przewodniczący miejskiego Towarzystwa, dziś przedsiębiorca i działacz społeczny Mykoła Szkurko. Ponieważ książka jest poświęcona także 140-leciu Ogólnoukraińskiej «Proświty», oprócz materiałów o czasach najnowszych znajduje się w niej wiele ciekawego o naszych korzeniach. Powiedzmy, publikacja o wybitnym rodaku, urodzonym w powiecie niżyńskim Ołeksandrze Konyskim. Pisarz, publicysta, proświtianin, działacz społeczny, znany jako autor słów duchowego hymnu Ukrainy „Boże wielki, jedyny”, do którego muzykę napisał Mykoła Łysenko. W książce zamieszczono też opowieść o kolejnej wybitnej proświtiance, rodaczce ziemi siewierskiej Zofii Rusowej, której idee oświatowe i pedagogiczne znajdują dziś wcielenie w ukraińskiej szkole. Zakazaną przez władze Cesarstwa Rosyjskiego na początku XX wieku, wkrótce po jej założeniu, niżyńską «Proświtę» patrioci odnowili zaraz po utworzeniu Ukraińskiej Centralnej Rady. Mówi o tym publikacja o pierwszym przewodniczącym odnowionego Towarzystwa Ipolicie Kowalewskim. Już 9 kwietnia 1917 roku zwołał on wraz z jednomyślnymi osobami w Niżynie wiec ukraiński, w którym wzięło udział 800 osób i który przyjął uchwałę o poparciu Centralnej Rady, a także o odnowieniu niżyńskiej «Proświty», „dla obrony i rozszerzania swoich interesów narodowych”, jak powiedziano w rezolucji wiecu. Już po tygodniu jedną z pierwszych akcji odnowionej «Proświty» stało się nabożeństwo żałobne za Tarasem Szewczenką, odprawione na Placu Soborowym miasta. Prasa pisała: „Po raz pierwszy od kilkuset lat wszędzie rozbrzmiało naturalnie rodzime słowo. Nieoczekiwanie nabożeństwo żałobne przemieniło się w manifestację uczuć narodowych”. W tych dniach z nalegania patriotów miejski park został przemianowany z Mikołajowskiego na Szewczenkowski. Jednak nawet po obaleniu monarchii odrodzenie narodowe przebiegało nie bez trudności, gdyż Rząd Tymczasowy dążył do dalszego utrzymywania Ukrainy w łonie państwa rosyjskiego. Latem 1917 roku rozwinęła się dyskusja społeczna o kwestii narodowej. W tym czasie przewodniczący niżyńskiej «Proświty» Ipolit Kowalewski wydaje broszurę „Kim jesteśmy, czym jesteśmy i czego chcemy?” W niej autor gruntownie uzasadnia prawo Ukrainy do odrodzenia niepodległego państwa. W książce „Niżyńska «Proświta». Strony historii” przedrukowano tę patriotyczną pracę. Jej tezy są interesujące nie tylko jako dokument, ale także dla zrozumienia dalszej historii Ukrainy. Na przykład o ekonomicznym grabieniu Ukrainy przez Moskwę czy o zmuszonej emigracji zarobkowej Ukraińców. W książce jest wiele dokumentów. Na przykład donos gubernialnego inspektora oświaty (już za reżimu bolszewickiego, w 1918 roku) o konieczności zamknięcia „Proświty” we wsi Drimajiwka powiatu niżyńskiego: „Proponuję dokładnie pilnować, aby w powiecie nigdzie nie istniały Pietlurowskie Proświty”. Zamieszczono także donos NKWD z 1945 roku o działalności ukraińskiego nacjonalistycznego podziemia, w tym proświtian na Niżyńszczyźnie w latach wojny. To także nasza niełatwa historia. Końcowe rozdziały książki dotyczą ostatnich dwóch dziesięcioleci. W wierszach kroniki niżyńskiej «Proświty» – ten burzliwy czas, zwłaszcza przedpaństwowe lata 1989–1990 i dalsze – początki Niepodległości. Jest tu udział w słynnych proświtiańskich marszach „Dzwon-90” i „Kozackimi szlakami” (1991), obchody w Baturynie 500-lecia ukraińskiego kozactwa, a także akcja „Ostatnim szlakiem Kobzarza” – ponieważ wiosną 1861 roku przez ziemię niżyńską i przez Niżyn przewieziono trumnę z ciałem Szewczenki do miejsca spoczynku w Kaniowie. Są też pierwsze nabożeństwa w mieście i rejonie Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, w którego życiu «Proświta» brała i bierze najaktywniejszy udział. Wystarczy powiedzieć, że dziś niżyńską «Proświtę» kieruje proboszcz jednej ze świątyń UKP KP ojciec Ołeksandr Morozow, znany w mieście historyk. W kronice wiele akcji proświtian, których uczestnikami byli m.in. Wiaczesław Czornowił, Dmytro Pawłyczko, Jurij Muszkietyk, Petro Kononenko, Dmytro Biłous. Ciepłe słowa wypowiedziano pod adresem Niżyńskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Gogola, gdzie w 1989 roku odbyło się zebranie założycielskie niżyńskiej «Proświty» i który także dziś jest jednym z przyczółków oświaty w regionie. A nowe pokolenia proświtian piszą najnowszą historię Towarzystwa. H. Halunka, L. Babicz, pracownik naukowy wydziału sztuki sakralnej i historii Kościoła w DIAZ W. Diemianiec i inni. Podziękowali B. Hołowinowi za niezwykle cenne wydanie o nowomęczennikach XX wieku, które wzbogaciło duchowo-kulturowy skarbiec naszego narodu. Prezentując dzieło, autor pod koniec spotkania zaznaczył: bohaterowie książki są przykładem samoofiary i oddania ideałom duchowym. To kwiat narodu, nie mamy prawa o nich zapomnieć. Kałagłija S. Sawczenko. Uzupełnili opowieść główny hetman Zaporoskiego Kozactwa Anatolij Pietko oraz jego zastępca, generał-chorąży Anatolij Rojczenko. Kandydat nauk historycznych T. Honczaruk przedstawił temat „Narodziny Odessy i udział kozactwa w kształtowaniu i rozwoju miasta”, kandydat nauk historycznych W. Połtorak — „Badanie historii kozactwa na Dolnym Dunaju. Stan obecny”, historyk Kyrylenko — „Obalenie mitów o zagospodarowaniu południa Ukrainy wyłącznie przez Imperium Rosyjskie”. Wiele faktów naukowych było nowych dla słuchaczy, zwłaszcza dla młodzieży. Z życzeniami oraz propozycją dalszej współpracy ze szkołami rejonu zwróciła się do obecnych Natalia Synko — kierowniczka wydziału oświaty Owidiopolskiej Rejonowej Administracji Państwowej. Program zakończył pokazowy występ przedstawicieli „Młodej Proświty” z Odessy, którzy wykonali kozackie i patriotyczne pieśni.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

BURZLIWE DZIESIĘCIOLECIA

Petro ANTONENKO Jakże szybko teraźniejszość staje się historią! I jak ważne jest utrwalanie tej historii w naszej pamięci. Potwierdziło to niedawne obchodzenie 20-lecia powstania „Proświty” w chwalebnym mieście Niżynie, jednym z kulturalnych i oświatowych ośrodków nie tylko Czernihowszczyzny, ale i całego Lewobrzeża. Miasto słynnego Uniwersytetu Gogola, gdzie geniusz naszej literatury studiował przez osiem lat, miasto kozackiej chwały i twierdza prawosławia — nie przypadkowo właśnie tutaj dwie dekady temu, na początku naszego narodowego odrodzenia, wrzało życie społeczne. Jubileusz niżyńskiej „Proświty”, obchodzony uroczyście, w obecności patriotów, pierwszych członków Proświty i uczestników Ruchu, stał się jeszcze

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

PRZYKŁAD SAMOPOŚWIĘCENIA

Tetiana BUDAR, miasto Bereżany, obw. tarnopolski Sens ludzkiego życia na ziemi polega na wytrwałej pracy dla swojego narodu! Taka jest dewiza publicysty, pisarza, pedagoga, aktywnego działacza Proświty, patrioty Ukrainy Bohdana Hołowina. W ciągu ponad półwiecza twórczej pracy ten utalentowany dziennikarz i literat opublikował w ukraińskiej i zagranicznej prasie ponad 600 materiałów różnych gatunków. Spod jego pióra wyszło już wiele książek: „Męczennicy i wyznawcy Kościoła Ukraińskiego XX wieku”, „Niegasnąca pochodnia narodu”, „Oblubienice Chrystusa”, „Błogosławieni święci męczennicy Tarnopolszczyzny” i inne. Choć w podeszłym wieku (82 lata), honorowy przewodniczący obwodowej „Proświty”, posiadacz medalu „Budowniczy Ukrainy”, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, laureat Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Braci Lepkich, Bohdan Hołowin nie zatrzymuje się na osiągniętym. Świadczy o tym wydanie jego książki „Za służbę Bogu, narodowi — śmierć”, którą autor poświęcił Patriarsze Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, kardynałowi Józefowi Slipyjowi — wieloletniej zbiorowej pracy naukowej Wydziału Historii Kozactwa na Południu Ukrainy NDI Historii Kozactwa Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy, Wydziału Historycznego Odeskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Miecznikowa oraz Czarnomorskiego Zjednoczenia Hajdamackiego. Posiedzenie otworzył przewodniczący Owidiopolskiego Rejonowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» w więzieniach i obozach koncentracyjnych bolszewickich. Ta książka opowiada o duchownych UKGK, którzy za gorliwą służbę Bogu i narodowi, za odmowę przejścia na prawosławie rosyjskie doznali poniżeń i prześladowań od bolszewickich siepaczy, zostali rozstrzelani lub zginęli w obozach koncentracyjnych, na zesłaniu. Słowo wstępne ks. Witalija Kozaka, doktora nauk historycznych Papieskiego Instytutu Wschodniego (Rzym, Włochy), biografia autora — B. Nowosiadłego, członka Narodowego Związku Dziennikarzy i Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki. Spośród 31 biogramów duchownych, których nazwiska podano w porządku alfabetycznym, prawie jedna trzecia dotyczy Bereżańszczyzny — rodaków z naszego kraju, byłych uczniów gimnazjum lub duszpasterzy, a niektórzy byli więźniami bereżańskiego więzienia: ks. Wasyl Demczyszyn, ks. Apolinary Osadca, ks. Petro Pastuch, ks. Josyf Jarymowycz i inni. Każda z biografii to nie tylko odrębny ludzki los, to część Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, los naszego narodu, jego szlachetnej, bohaterskiej duszy. O tym wzruszająco mówili na prezentacji ks. Wasyl Oniszczuk, dyrektor muzeum krajoznawczego N. Gołod, starsze pracownice naukowe N. Pryszlak (organizatorka i prowadząca imprezy), przewodnicząca Lidia Saweljewa opowiedziała o pracy organizacji „Potomkowie Owidiusza”, zaproponowała współpracę z „Proświtą” oraz Czarnomorskim Hajdamackim Związkiem, zaznaczając, że na posiedzeniu klubu jest wielu młodych ludzi, którzy interesują się historią kraju. Wsparła ją deputowana Owidiopolskiej Rady Osiedlowej H. Delebis.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

KOZACKI ROD NIE MA PRZEDAWNIENIA

Sergij Ahiejenko, który podkreślił, że minęło 65 lat od dnia wyzwolenia Owidiopolskiego kraju spod niemiecko-rumuńskich faszystowskich najeźdźców. W wyzwoleniu Owidiopolszczyzny znaczny wkład wnieśli kozacy pod dowództwem generała I. Płijewa, co świadczy o związku wojennych czynów kozactwa w przeszłości i dziś. Zastępca owidiopolskiego osiedlowego Wśród zaproszonych byli także: przewodniczący Odeskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Ołeksandr Stiepanczenko, Kraiowy ataman Czarnomorskiego Hajdamackiego Związku Sergij Hucaluk oraz kozacka starszyzna. Sergij Borysowycz opowiedział o działalności ukraińskiego kozactwa w Odessie, zaprezentował książkę «Odessa kozacka», do której ilustracje wykonał nasz zemła z wsi

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

CZY UKRAIŃSKI INTELIGENT CHCE „ZAGNAĆ JĘZYK ROSYJSKI DO KUCHNI”?

Ludmyła ILJENKO W Uniwersytecie Europejskim, jednej z pierwszych niepaństwowych uczelni wyższych, odbył się „okrągły stół”, podczas którego dyskutowano o „Ukrainie i języku ukraińskim dzisiaj”. Naukowcy, politycy, pracownicy naukowo-dydaktyczni uniwersytetu wspólnie ze studentami wyrażali główne kierunki myślenia naszej inteligencji. Niektórzy opowiadali się za oficjalną dwujęzycznością. Jednak większość wystąpień świadczyła o postawie państwowotwórczej: kwestia językowa w niepodległej Ukrainie wymaga znacznie większej uwagi władz i społeczeństwa. Zgodnie z danymi spisu ludności, język ukraiński uznaje za ojczysty około 75% obywateli Ukrainy, ale władza bezpośrednio i pośrednio faktycznie zakonserwowała wprowadzanie w życie języka ukraińskiego. Ustawa Zasadnicza Ukrainy oraz decyzja Sądu Konstytucyjnego z 14 grudnia 1999 roku dają podstawy do szerokiego zakresu działań ośrodków edukacyjnych, w szczególności uczelni wyższych, które kształcą specjalistów i jednocześnie formują osobowość rozumiejącą cel ukraińskiego społeczeństwa z jego historią, kulturą i językiem. Inicjatorem przeprowadzenia „okrągłego stołu” było Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”. Społeczność wykładowców i studentów powitała uczestników i współorganizatorów wydarzenia: deputowanego ludowego Ukrainy Jurija Hnatkewycza, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, profesora KNU, pisarza Wasyla Folwarocznego, poetę Wasyla Wasylaszka i innych. Szerokie zgromadzenie otworzył rektor Uniwersytetu Europejskiego, przewodniczący Stowarzyszenia Uczelni Ukrainy o prywatnej formie własności, profesor Iwan Tymoszenko. Na przykładzie własnego życia opowiedział, że po ukończeniu szkoły średniej w Doniecku kontynuował naukę we Lwowie, ponieważ kiedyś istniała tradycja wymiany studentów między zachodnimi a wschodnimi obwodami. W czasach nauki przyszło mu widzieć, jak profesorowie przyjeżdżający z Moskwy i Leningradu na Uniwersytet Lwowski próbowali prowadzić wykłady w języku ukraińskim. Iwan Iwanowycz podkreślił również, że język ukraiński ma wiele gwar i dialektów, co jest zjawiskiem świadczącym o bogactwie językowym. Rektor I. Tymoszenko uważa, że kwestii językowej nie da się rozwiązać w gabinetach. Uniwersytet Europejski, przy którym działają szkoła i przedszkole, poświęca wiele uwagi językom angielskiemu i rosyjskiemu. Taki, jak twierdzi, jest wymóg czasu. Iwan Iwanowycz zacytował meksykańskiego poetę: „Meksyku, jakże jesteś daleka od Pana Boga i bliska Stanom Zjednoczonym!”. Ukraina nieustannie odczuwa silną presję rosyjską — handlową, gospodarczą, informacyjną itd. Rektor odnotował tendencję: młodzież zaczęła mówić po ukraińsku. Co więcej, znać ukraiński jest modnie. Nawet w Doniecku, według jego doświadczeń, obserwuje się tę tendencję. Dlatego profesor I. Tymoszenko z optymizmem patrzy w przyszłość i uważa, że język, który pod presją represji nie zginął przez 400 lat, obecnie ma perspektywy umocnienia i rozwoju. Świadczy o tym również twórczość dzisiejszej młodzieży — na Uniwersytecie Europejskim w serii „Wiosenna fala” ukazało się kilka tomików poetyckich. Deputowany ludowy Ukrainy Jurij Hnatkewycz w przemówieniu „Czy język ukraiński ma alternatywę?” powiedział: „Język ukraiński na Ukrainie to ostra kwestia polityczna. Mówić o języku i nie mówić o narodzie jest niemożliwe. Kiedy ogłosiliśmy niepodległość Ukrainy, uważaliśmy, że będzie ona bardzo szybko zmierzać do swojej ukraińskiej treści, a nie NA TRYBUNĘ ZJAZDU Anatolij SEMENENKO, proświcianin, m. Horodyszcze obw. czerkaskiego Patriotyzm… To słowo we wszystkich czasach u wszystkich narodów oznaczało miłość do kraju, w którym się urodziło, do narodu, wśród którego się dorastało, utwierdzało jako człowiek. Nie może być patriotyzmu bez szacunku do symboli narodowych i państwowych, do języka ojczystego. Dla większości narodów świata poczucie patriotyzmu jest tak samo naturalne jak życie. Obcokrajowcy często nie rozumieją, co oznacza wychowywać u obywateli patriotyzm. Latem 2007 roku w PTU nr 31 w osiedlu typu miejskiego Buki w rejonie mańkowskim odbyło się spotkanie grupy kierowników zawodowych placówek oświatowych obwodu czerkaskiego z koordynatorem programu Unii Europejskiej „Tacis”. Głównym zadaniem programu było podniesienie przygotowania zawodowego młodych robotników. Po oficjalnym wystąpieniu koordynatora projektu obecni zadawali pytania. Ktoś zapytał gościa z Holandii, jak wychowuje się w placówkach oświatowych w jego ojczyźnie patriotyzm u młodego pokolenia. Szanowny przedstawiciel Unii Europejskiej, również pedagog, nie zrozumiał, o co chodzi. A kiedy tłumaczka wyjaśniła istotę pytania, odpowiedział, że nikt w Holandii ani u dorastającego pokolenia, ani u dorosłych nie wychowuje tego uczucia. Swój kraj obywatele kochają, jak dzieci swoich rodziców, krewnych, bliskich. I ten proces jest naturalny. Taka odpowiedź wywołała u obecnych zdziwienie. Przecież przywykli, że procesem kształtowania patriotyzmu należy kierować. W czasach radzieckich wychowywano uczucia patriotyczne nie tyle do Ukrainy, co do innych republik, przede wszystkim Rosji. Takie wychowanie nazywano internacjonalnym. Zastępowało ono wychowanie narodowe. Nawet porozumiewanie się w języku ojczystym w miejscowościach południa i wschodu Ukrainy, w dużych miastach innych regionów nie było pochwalane. Trwał proces rusyfikacji narodów ZSRR. Zrozumiałe, że nie sprzyjało to pojawieniu się u ludzi patriotyzmu. Niestety, z powodu braku państwowego programu utwierdzania języka ukraińskiego i kultury w społeczeństwie, niewystarczającej pracy organów władzy państwowej negatywne procesy na Ukrainie trwają. Podam kilka przykładów, jak „propagują” obecnie język ojczysty niektóre kanały telewizyjne, w szczególności „Inter”. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej „kwartału”. On — Żenia — wykonuje rolę ukraińskojęzycznego bohatera, ona — Ołena — bohaterka rosyjskojęzyczna. Żenia również szczególnie nie obciąża się dążeniem do przestrzegania norm ukraińskiego języka literackiego. Powstają pytania także do tych, którzy piszą scenariusze podobnych programów. Jak wam, szanowni mężowie literaccy, nie łamią się pióra od takich słów? Język dla każdego narodu jest jak Bóg dla ludzkości — alfa i omega. Nasz język to nasza świętość. Zniknie język — zniknie naród. A oto języka rosyjskiego artyści „95 kwartału” nie zaśmiecają. Jeśli przyjąć, że wychodzą oni ze scenicznego nadzadania za wszelką cenę rozśmieszyć widza, tylko do formy, stanie się właściwie państwem ukraińskim, jak podpowiadało nam doświadczenie innych krajów”. W 1991 roku Jurij Hnatkewycz jako zastępca przewodniczącego Komitetu Rady Najwyższej ds. edukacji i nauki dołożył starań, aby przenieść szkoły na ukraiński język nauczania. W tamtym czasie w Kijowie było około 400 rosyjskich i 13 ukraińskich szkół. „My, profesorowie, wierzyliśmy wtedy, że jeśli dzieci zostaną przeniesione na ukraiński język nauczania, to rodzice i dziadkowie będą rozmawiać z nimi po ukraińsku, ponieważ w Kijowie 82,2 procent to Ukraińcy. Pomyliliśmy się. Znajomość języka to jeszcze nie świadomość narodowa, a władanie językiem i używanie języka to różne rzeczy”. Jako deputowany Jurij Hnatkewycz wraz z profesorem Iwanem Juszczukiem niedawno napisał i zarejestrował w Radzie Najwyższej projekt ustawy o języku państwowym, za co rosyjskojęzyczna prasa oskarżyła go o to, że rzekomo „chce zagnać język rosyjski do kuchni”. Taka była reakcja na zapisy projektu ustawy o tym, że oficerowie Sił Zbrojnych powinni w służbie rozmawiać po ukraińsku, a także o obowiązkowej ukraińskojęzycznej części wydań gazet, których nakład przekracza 50 tysięcy. Na spotkaniu wystąpili także goście i wykładowcy Uniwersytetu Europejskiego. Obecnym bardzo spodobało się wystąpienie docent Łarysy Kołodinej „Język ukraiński jako składnik wizerunku wykładowcy”, które odzwierciedla nastroje dzisiejszej inteligencji. Głos zabrali również studenci, którzy zapewnili audytorium, że nie dadzą dwujęzyczności państwowej żadnej szansy. Wykładowcy docenili taki wynik wieloletniej pracy. poziom kulturalny, brak szacunku do narodu i kraju, w którym żyją i pracują. Nie można nie wspomnieć o tradycji używania zepsutego surżykiem języka ukraińskiego również przez rosyjskich aktorów. Okresowo dzieje się to na scenie teatru „Krywe dzerkało” oraz podczas festiwalu w Jurmale. To przykład tego, jak ludzie zarabiają na chleb, nie przebierając w środkach. Nawet zniekształcając język wielkiego narodu. Nie można pominąć także przedstawiania w rosyjskich filmach Ukraińców i naszego języka w półgroteskowej formie. Nie jest on tam literackim językiem ukraińskim, a tym, który nazywają „rusko-ukrajonskim”. Ale przecież w rosyjskich filmach kinowych i telewizyjnych anglo-, francusko- czy hiszpańskojęzyczni bohaterowie nie rozmawiają po angielsko-rosyjsku, francusko-rosyjsku czy hiszpańsko-rosyjsku. To byłby absurd. A ukraińskim surżykiem można?! W opozycji przytoczymy przykłady pozytywnego stosunku do języka ojczystego wielu profesjonalnych i amatorskich zespołów twórczych Ukrainy, w szczególności naszego rejonu horodyszczeńskiego w obwodzie czerkaskim. Jest on pełen szacunku i tego powinni się uczyć niektórzy stołeczni artyści. Im chce się życzyć, aby uczyli się języka narodu, wśród którego żyją. Jest w nim piękno, siła, czar. A surżyk to nośnik pseudokultury, który propaguje pseudomoralność, wychowuje pseudopatriotyzm, pseudomiłość do Ukrainy. W występach artystów odzwierciedla się niedbałość wielu rodaków w stosunku do języka ojczystego. Nie należy zapominać, że używając surżyku, wulgaryzmów, poniżamy język, a poniżając go, lekceważymy siebie. Więc szanujmy się, szanujmy i kochajmy nasz silny, piękny, melodyjny język. Olha PUHACH, przewodnicząca Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, starszy wykładowca katedry fizyki ogólnej NTUU „KPI”. Niedawno w Narodowym Uniwersytecie Technicznym Ukrainy „KPI” świętowano 20-lecie utworzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Wydarzenia te poprzedziło badanie stanu wdrażania języka ukraińskiego w proces nauczania na wydziałach i w instytutach placówki. Dziesiątki wydziałów oraz tysiące pracowników i wykładowców obsługują 40-tysięczną społeczność studencką. Monitoringi, które okresowo przeprowadzali działacze „Proświty”, wykazały, że w różnych jednostkach sprawy mają się różnie. Jednak ogólnie w ciągu ostatnich 20 lat mamy bezsporny postęp w stanie ukrainizacji procesu nauczania. Zawdzięczamy to pryncypialnej postawie rektora uniwersytetu profesora M. Zhurowskiego, a także kolektywowi uczelni. Wśród aktywistów wyróżnionych przez „Proświtę” są profesorowie I. Dyczka, W. Tarasenko, O. Rybin, J. Mazor, J. Zin'kowski, N. Wirczenko, S. Iwasyszen, D. Czerneha, W. Chyzniak, W. Antoniuk, O. Bezwesilna, S. Hrysza, S. Telenik, W. Romanenko, W. Krawiec, E. Ponomariowa, docent M. Kyryczenko, starszy pracownik naukowy J. Bohatczuk. Z inicjatywy profesora wydziału inżynieryjno-chemicznego M. Kwaska na ostatniej stronie indeksu wydrukowano Hymn Ukrainy. Działacze „Proświty” placówki edukacyjnej mają głębokie tradycje. Politechnika Kijowska została otwarta w 1898 roku jako Instytut Cesarza Aleksandra II, a już w 1906 roku wśród założycieli „Proświty” w Kijowie byli wykładowcy i pracownicy instytutu: inżynier metalurg I. Feszczenko-Czopiwski (zginął w obozie śmierci w Komi ASRR) oraz konstruktor lotniczy J. Kasjanenko (rozstrzelany w 1937 roku). W 1989 roku na pierwsze zebranie, na którym podjęto decyzję o założeniu Towarzystwa Języka Ukraińskiego, zebrało się około 100 osób. Towarzystwu przewodniczył Jurij Hnatkewycz. Na sekretarza odpowiedzialnego wybrano W. Dzyhuna, pracownika biblioteki. Jurij Hnatkewycz, otwierając uroczyste zebranie, wspomniał, jak niełatwą sprawą było w 1989 roku poruszenie kwestii językowej w KPI. Oglądano się nie tylko na komitety partyjne… Nie jest tajemnicą, że i dziś wśród naszych kolegów są tacy, którzy uważają powrót do ukraińskości za sprawę niepotrzebną, tymczasową. Są i tacy, którzy do tej pory czegoś się boją. Profesor Wołodymyr Szechowcow, zastępca przewodniczącego zjednoczenia „Proświty” NTUU „KPI”, opowiedział, jak w 1989 roku posiedzenie Rady Naukowej, na którym omawiano kwestię przejścia na ukraiński język wykładowy, rozpoczęło się tradycyjnie po rosyjsku, a zakończyło po ukraińsku. Od tego czasu wszystkie posiedzenia prowadzone są w języku państwowym, wydawnictwa edukacyjne i metodyczne również realizowane są po ukraińsku. Uniwersytet szczyci się tym, że nasi absolwenci mają wysoki ranking w Europie i na świecie. Mamy nadzieję, że staną się niezawodnym oparciem w budowaniu własnego państwa, a ich sukcesy pomnożą sławę Ukrainy. Obecnym na święcie wręczono, oprócz dyplomów i podziękowań, zestawy książek wydawnictwa „Proświta”, płyty kompaktowe, informacje źródłowe dotyczące działalności „Proświty” w KPI. Na zakończenie święta ukraińskie pieśni wykonały Jelyzaweta Lipitiuk i Anżelika Andrijiwska.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

ALFA I OMEGA

…dycznie pokazują muzyczno-humorystyczno-rozrywkowy program „95. kwartał”. Od czasu do czasu w występach artystów, którzy w większości mówią po rosyjsku, pojawiają się także monologi i dialogi w języku ukraińskim. Wszystko byłoby dobrze, gdyby były one wypowiadane z zachowaniem norm językowych. Niestety, artyści „Wieczornego kwartału” mówią po ukraińsku w stylu Wierki Sierdiuczki, rozpowszechniając wśród milionów telewidzów analfabetyzm, nasycają mowę surżykiem, przede wszystkim rosjanizmami i słowami potocznymi. W największej sali koncertowej Ukrainy widzowie przyswajają tzw. produkt komediowy i nie rozumieją, że spokojne przyjmowanie czegoś podobnego byłoby obraźliwe dla przedstawicieli każdego europejskiego narodu. W programie telewizyjnym „Wstawaj, Ukraino!” dwaj aktorzy z tego samego… nawet kosztem używania surżyka, więc wydawałoby się, że powinni to samo robić z rosyjskim. Wyszukaną rosyjszczyzną mówi także partnerka Żeni. Jakby podkreśla ona piękno języka rosyjskiego. A język ten istotnie jest piękny. Jednak ukraiński nie jest gorszy. Potwierdziły to znane międzynarodowe konkursy, w których nasz język nieodmiennie znajdował się wśród laureatów. To, że jest melodyjny, elastyczny, niepowtarzalny, wykazano również w pracy Iwana Ohijenki „Tabela poglądowa eufonii języka ukraińskiego”. Trudno sobie wyobrazić, by tak postępowali z rosyjskim mistrzowie sceny w Rosji. Ani widzowie, ani przedstawiciele władz nie zrozumieliby i nie wybaczyliby takiego stosunku do języka ojczystego: na takie przedstawienia nikt by nie chodził. Artyści skłonni okaleczać język powinni pozbyć się tego nawyku. Nie dodaje im on autorytetu, wręcz przeciwnie, świadczy o niskim poziomie kul-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «ZŁOCZYŃCY W PLECY!», s. 1

POWSTRZYMAJ ZŁOCZYŃCÓW!

Zakończenie. Początek na str. 1. Współautor książki „Brat” — tej samej, z której okładki celnie spogląda W. Putin, ubrany w mundur piechoty morskiej. Najwyraźniej liderowi „Wielkiej Ukrainy” nietrudno było uzyskać osobiste zezwolenie W. W. na wykorzystanie jego wizerunku do popularyzacji politycznego fantasy absolwenta „Kremlówki” — Moskiewskiej Wyższej Szkoły Dowodzenia. Zwiadowcy. Weterana wojny w Afganistanie. Szpiega. Specjalisty ds. walki z terroryzmem w sektorze finansowym gospodarki. Geografia działalności — WNP (Kazachstan, Uzbekistan, Ukraina, Rosja). To, co o Igorze Berkucie podaje on sam lub kijowskie wydawnictwo „Polityczna literatura” („Sammit-knyha”, 2009). Naczytawszy się tego koktajlu politycznych urojeń, gróźb, pochlebstw wobec rosyjskich władców itd., napatrzywszy się na plakaty w metrze i nasłuchawszy się samochwalstwa na wszelkich konferencjach telewizyjnych, radiowych, prasowych i forach, jeszcze raz przekartkowałam „Brata”. Cytowanie książki przez autorów (I. Berkut, R. Wasylyszyn) jest kategorycznie zabronione, ale jeden z jej elementów z pewnością nie podlega prawu autorskiemu. Jest to adnotacja, która zaświadcza, że „osobliwością książki są scenariusze hipotetycznych konfliktów zbrojnych w ramach konfrontacji Rosja—NATO oraz Ukraina—Rosja”, a także wyraża nadzieję, że książka będzie interesująca dla tych i owych, w tym dla „pracowników służb specjalnych”, a także osób, „których sferą działalności są strategie militarnej konfrontacji, operacje specjalne” itp. Skuszeni „Tezami…” „Rodiny” i „Manifestem Wielkiej Ukrainy”, hipotetycznie-rozpustnymi opisami upadku okupowanej przez Rosję Ukrainy i moralną degradacją jej narodu, który z chlebem i solą wita „braci”, w końcu zrozumieją, że zarówno „Rodina”, jak i „Wielka Ukraina” to nic innego jak projekty owych „pracowników i osób”. Póki co nieliczne, ale bardzo agresywne partyjki-projekty, partyjki sklepikarzy i partyjki ukrainofobów mnożą się na Ukrainie z niebywałą prędkością. Powiedzmy, czego warte są choćby separatystyczne sztuczki z „kraju Rusinów na południe od Karpat”! Ciekawe, że wszystkie te „projekty”, nazwane i nienazwane, propagują i dążą do stworzenia federacyjnej republiki oraz szerokiej autonomii dla regionów południowo-wschodnich, północno-centralnych, zachodnich i zakarpackiego. Ktoś z nich chce „rozerwać Ukrainę” na pięć, ktoś na trzy części. Ktoś wolałby rozdrobniać ją do stanu komórkowego — dlatego jest tak wiele zastraszania: Ukraińcu, patrioto, nacjonalisto — „Wstawaj, strano”, do walki z faszyzmem! W każdym razie wróćmy do „Wielkiej Ukrainy” i jej lidera Gekko—Berkuta—Honcuła. (Informacja: Doniecka komórka „WU” — 612 zarejestrowanych osób, Ługańska — 784 osoby, Dniepropetrowska — 412 osób, Chersońska — 356). A oto przebieg pracy „zwiadowcy” i „szpiega”. Według danych naszego źródła, lider „WU” wspólnie z przedstawicielami rosyjskiej grupy przestępczej „Sołncewskaja” jest właścicielem sieci restauracji „Rybnyj bazar” w Republice Autonomicznej Krymu. A „geografia działalności” „po życiu” układała się (punktowo) tak: 1992 r. — w ramach programu „VSGG” przebywał na stażu na Uniwersytecie Bankowości w Michigan (USA). 1993 r. — kurs przekwalifikowania i podnoszenia kwalifikacji Permskiego Instytutu Finansowo-Przemysłowego (struktura prywatna, FR). 1993 r. — współwłaściciel „Techabank” (kraje Azji Środkowej). 2001 r. — redaktor naczelny gazety „Lubimyj gorod” (czy to nie ta sama gazeta, w której drukuje się I. Markow z „Rodiny” — Red.). 2001 r. — kandydował w wyborach do Rady Najwyższej Ukrainy (m. Siewierodonieck). Spory sądowe między I. Gekko a J. Joffe. 2003 r. — oficjalne zapytanie Prokuratury Generalnej Kazachstanu w sprawie podwójnego obywatelstwa tego obywatela Wielkiej Ukrainy. 2004 r. — ogłoszony listem gończym. 2004 r. — uczestnik akcji „Inicjatywa Obywatelska” na poparcie W. Juszczenki („Zwiadowca” czy „szpieg”? — Red.). 2005 r. — współwłaściciel „Metrobanku” (FR). 2005 r. — jeden z inicjatorów akcji „Ukraina bez Juszczenki” („Kim jesteś, doktorze Gekko?!” — Red.). 2005 r. — stworzenie organizacji społecznej „Rodina-Wostok”. Zatwierdzono odznaczenie dla wybitnych mieszkańców regionów wschodnich Ukrainy. Projekt zakończył swoje istnienie. (Wybitnych mieszkańców nie wystarczyło — Red.). 2006 r. — lider partii „Wielikaja Ukraina” („Ciężka jest czapka Monomacha!” — Red.). 2007 r. — jeden z inicjatorów referendum w sprawie dymisji L. Czernowieckiego. (Najwyraźniej jest to potrzebne do stworzenia kijowskiej komórki „WU” — Red.). Ciekawe, że zarówno Berkut-Gekko, jak i Markow-Maradona bardzo lubią promować się w Internecie. Słowem, plotą wirtualną pajęczynę, w której niekiedy plączą się ci, którzy lubią ostro pachnące produkty. Trzeba przyznać, że Igor B.-G. — tak tnie, tak tnie — to po rosyjsku (głównie), to po ukraińsku w ping-pongu „pytanie—odpowiedź”: „Ile zarobiliście pieniędzy na książce „Brat”?” — „Sześć milionów. Euro. Gotówką. I to jeszcze nie wszystko” (konferencja internetowa z 9.04.2009 r. LigaBiznesInform). Ech, fryzjerze Gałachwastowie („I komuż to ja się nie spodobam?”), odpoczywaj w pokoju w brązie u wylotu Andriejewskiego Zjazdu! Inne gry w naszej Oikumene dzisiaj. Jak wam, drodzy Ukraińcy, podoba się taki mini-dialog z 17 kwietnia na stronie FROM-UA: „UKRAINIEC: — WASZ PROJEKT POLITYCZNY DZIAŁA NA POLU ELEKTORALNYM PARTII REGIONÓW I, FAKTYCZNIE, DZIAŁA W INTERESIE BJuT. W BJuT RÓWNIEŻ SĄ LUDZIE Z TAKĄ SAMĄ BIOGRAFIĄ, JAK U WAS, CO WSKAZUJE NA MOŻLIWĄ PRZYNALEŻNOŚĆ (W PRZESZŁOŚCI?) DO STRUKTUR GRU RF. CZY TO PRZYPADEK CZY PRAWIDŁOWOŚĆ? IHOR BERKUT: WSZYSTKO, CO PAŃSTWO ZAUWAŻYLI, JEST CAŁKOWICIE PRZEWIDYWALNĄ PRZYPADKOWĄ PRAWIDŁOWOŚCIĄ. WASZA SPOSTRZEGAWCZOŚĆ Z CZASEM MOŻE NARAŻYĆ NA RYZYKO JEŚLI NIE PAŃSTWA OSOBIŚCIE, TO TĘ RZECZYWISTOŚĆ, W KTÓREJ PAŃSTWO PRZEBYWAJĄ”. Oto taka ona jest, Ukraina dla Ukraińców, od I. Gekko-Berkuta, nawiasem mówiąc, kolegi z klasy W. Konowaluka, również posiadacza oryginalnych poglądów politycznych, które wykraczają poza skalę w nienawiści do Lwowa i pełnej poświęcenia miłości do Moskwy. Z jakiegoś powodu wydaje mi się, że pewne materiały telewizyjne, audycje radiowe, książki, programy, manifesty itd. zostały przygotowane przez jeden zespół, który pracuje jeśli nie poza granicami Ukrainy, to za granicą lub na granicy pola prawnego państwa. Nawoływania do działań, które prowadzą do utraty państwowości, niekończące się ataki na ukraińskość i wyśmiewanie świętych dla każdego obywatela każdego państwa symboli i pojęć, groźby wobec tych, którzy inaczej myślą i mówią, a teraz jeszcze zabójstwo młodzieńca, którego coraz głośniej nazywają nazistą i faszystą. Wydaje się, że nawet te partie, które przyjęło się uważać za ukraińskie, państwowotwórcze, dzisiaj nie nazbyt głośno artykułują swoją samoidentyfikację z wartościami narodu tytularnego, jego językiem, historią, kulturą. Niedaleki ten czas, kiedy zobaczymy kto jest kim, ale już dzisiaj gorzko uświadamiać sobie, że zagubieni, zbici z tropu głośnymi nazwami i dźwięcznymi frazami Ukraińcy, zniechęceni i rozjuszeni ukraińscy wyborcy doprowadzą do władzy nowożytnych murawjowców, zdolnych strzelać do wyszywanki i karać za ukraińskie słowo. Przykro, że synowie jednej matki-Ukrainy, posiadacze jednego kraju, który rozbijają na regiony już drugi dziesiątek lat, zapominają dawną przypowieść o mocno związanej miotle, której nie przełamać, i o witkach, które łatwo się gną i łamią pojedynczo... Razem nie warto ojca bić, razem warto wymieść z naszego domu tych, którzy dzisiaj hojnie wabią „władzę — nam, a szczęście wam”. Razem pora zapytać władzę: „Władzo! Czemu jesteś taka bezzębna, czemu nie obronisz swoich obywateli i swojej Ojczyzny przed tymi, którzy pryskają żółcią na twój naród?” I czyż nie do Ciebie, Ukraino, nie do nas, Ukraińców, nie do ciebie, człowieku, i nie do ciebie, kobieto, 27 maja 1860 roku z Sankt Petersburga przemawiał Prorok jedynej i niepodzielnej, ukraińskiej Ukrainy: „Zło czyniących powstrzymaj, W pęta kute nie zakuwaj, W grobowce głębokie nie muruj. A dobro czyniącym rękom I pokaż, i pomóż, Świętą siłę ześlij”… I tę „świętą siłę” rozumiejmy jako siłę jednego narodu, któremu niestraszne jakiekolwiek projekty i działania, skierowane przeciwko niemu. Patrzeć — widzieć, słuchać — słyszeć, mówić — rozumieć. Z nami Bóg i Ukraina! Lubow HOŁOTA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

APEL Centralnej Rady Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki do Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, Prokuratora Generalnego Ukrainy Ołeksandra Miedwiedki, szefa Służby Bezpieczeństwa Ukrainy Walentyna Nalywajczenki, ministra spraw wewnętrznych Ukrainy Jurija Łucenki

Centralna Rada Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki na swoim posiedzeniu rozpatrzyła apel odeskich organizacji społecznych i politycznych dotyczący zuchwałych antypaństwowych akcji zorganizowanych grup wytrenowanych młodzieńców pod rosyjskimi trójkolorami, którzy nazywają siebie członkami partii «Rodina» i aktywistami «Jedinoje Otiecziestwo». Jednak faktów brutalnego pobicia przez nich uczestnika pikiety pod obwodową administracją państwową 2 września 2007 roku, ani napadu na biuro obwodowego zrzeszenia «Proświty» 22 września 2008 roku, ani udziału odeskich «rodincÿ» w separatystycznych wiecach na Zakarpaciu i na Krymie, a także publicznych wezwań kierownictwa «Rodiny» za pośrednictwem kontrolowanych przez nie mediów do bezprawnych działań, skierowanych na obalenie władzy i rozczłonkowanie państwa ukraińskiego, do międzynarodowej i religijnej wrogości, nie otrzymały należytej oceny ze strony organów ścigania i prokuratury. Rezultatem tego wszystkiego stało się zuchwałe zabójstwo 17 kwietnia 2009 roku, dokonane przez członków prorosyjskiej organizacji komunistycznej, lidera nieformalnej patriotycznej młodzieży Odessy Maksyma Czajki. Prosvitianie Ukrainy wraz z przedstawicielami organizacji społecznych i politycznych Odeszczyzny są skrajnie oburzeni i zaniepokojeni zuchwałym szabasem «rodincÿw», kierowanych przez Ihora Markowa, marszem ekstremistów-szowinistów na czele z W. Kaurowem. Wygłaszając niniejsze oświadczenie protestacyjne, żądamy zaprzestania jawnych prób «hamowania» głośnych spraw przeciwko ukrainofobowi I. Markowowi, wszczętych przez śledcze zarządy prokuratury i milicji, położenia kresu rozpalaniu konfliktu międznarodowego, międzywyznaniowej wrogości oraz przejawom separatyzmu ekstremistycznych struktur, w szczególności tak zwanej partii «Rodina» i organizacji «Jedinoje Otiecziestwo». Bezkarność organizatorów bezprawnych akcji doprowadziła 21 marca bieżącego roku do zuchwałego napadu wielkiej grupy ochroniarzy lidera «Rodiny» na funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Doszło do tego, że podejrzany przez organy ścigania o popełnienie dwóch przestępstw, jednak nieizolowany od społeczeństwa, I. Markow dokonał nawet cynicznego przesłuchania zatrzymanych, które transmitowała kontrolowana przez niego telewizja. Musimy przypomnieć, że już we wrześniu 2007 roku śledcze zarządy UMWS Ukrainy w obwodzie odeskim wszczęły sprawę karną w związku z faktem brutalnego pobicia przez bojówkarzy I. Markowa proswitian i innych uczestników pikiety pod budynkiem obwodowej administracji państwowej, zgodnie z oznakami art. 296 Kodeksu karnego Ukrainy. Jednak przez półtora roku nikt z winowajców, którzy zadali liczne urazy uczestnikom pikiety, z których czterech zostało hospitalizowanych, nie został pociągnięty do odpowiedzialności. Tymczasem w ostatnich dniach telekompania «Nowaja Odessa» po raz kolejny pokazywała widzom nagrania wideo, na których wyraźnie utrwalono przestępczy napad I. Markowa wraz z ochroniarzami na uczestników pikiety. Bezczynność organów ścigania doprowadziła do tego, że w Odessie przelano krew. Kwalifikujemy zabójstwo Maksyma Czajki jako polityczne. Społeczność Odessy już była świadkiem, jak grupa zwyrodniałych nikczemników biła pod budynkiem rady obwodowej na alei Szewczenki młodych chłopców i dziewczęta, kobiety w podeszłym wieku, które chciały wręczyć list Prezydentowi Ukrainy, którego przyjazd oczekiwano w Dzień Miasta Odessy. Chrystusowe Zmartwychwstanie w Odessie choć według kanonów cerkiewnych było Jasne, to jednak nie dla przyjaciół, bliskich i krewnych Maksyma Czajki, którego pozbawiono życia w Wielki Piątek. Wielkanocnego dnia 19 kwietnia ulicami Odessy od miejsca zabójstwa Maksyma Czajki do stadionu «Spartak» przeszła liczna kolumna mieszkańców miasta, którzy domagali się odnalezienia przestępców i ukarania ich z całą surowością prawa. Chciałoby się wierzyć, że żadne groźby i żadne obietnice nie wpłyną na pracowników organów ścigania, którzy wszczęli sprawę karną w związku z zabójstwem, i że zdołają ją doprowadzić do końca, ustalić winnych i przekazać sprawę do sądu. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, popierając apel odeskich organizacji społecznych i partii politycznych, oświadcza, że jeżeli struktury ochrony prawa nadal będą przejawiać słabość i niezdolność do zapewnienia spokoju, pokoju obywatelskiego i integralności terytorialnej państwa przed zamachami prorosyjskich ekstremistycznych struktur, kierowanych z zagranicy, nie pozostanie nam innego wyboru, jak zwrócić się o wsparcie do patriotów całej Ukrainy oraz utworzyć na bazie państwowych organizacji społecznych i partii politycznych dobrowolne formacje społeczne do ochrony porządku publicznego, zgodnie z obowiązującym prawem Ukrainy, zdolne wypełniać funkcje, których nie mogą lub nie chcą wykonywać skorumpowani funkcjonariusze.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

JAK URATOWAĆ DUCHOWY LĄD? ZACHOWAĆ GODNOŚĆ SWOJEGO ZAWODU

Konferencja prasowa „Ocalone skarby Czarnobylskiej Atlantydy”, która odbyła się w Ukrinformie, przyciągnęła uwagę nie tylko dziennikarzy, ale także literatów i działaczy społecznych. Wszak wybitna ukraińska poetka Lina Kostenko, dyrektor Państwowego Centrum Naukowego Ochrony Dziedzictwa Kulturowego przed Katastrofami Technogenicznymi Rostysław Omelaszko oraz znany działacz społeczny, scenarzysta filmowy i reżyser filmu „Czas Czarnobyla” Leonid Mużuk opowiedzieli o strefie czarnobylskiej nie tylko jako o terytorium dotkniętym wysokimi dawkami promieniowania, ale jako o krainie zadziwiającej przyrody, wybitnych zabytków architektury oraz utalentowanych i dobrych ludzi. Jak wskrzesić do aktywnego życia tysiące hektarów ziemi, jak wykorzenić w psychologii kierownictwa zbrodniczą tradycję zatajania przyczyn i skutków katastrof? Co należy zrobić, aby zachować dziedzictwo kulturowo-artystyczne tego zagubionego zakątka i stworzyć muzeum strefy czarnobylskiej? Właśnie te i inne żywotne tematy zostały poruszone podczas konferencji prasowej, w której uczestniczyli pracownicy naszej gazety. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Nadija KYRIAN. Dobrze pamiętam koniec kwietnia 1986 roku. Suche, kłujące powietrze, plotki o wybuchu reaktora, myśli o tym, co najgorsze. Uderza nieodpowiedzialność władz na wszystkich szczeblach: w czasie, gdy dzieciom nie zalecano nawet wychodzenia na ulicę, uczniów z Kijowszczyzny wysyłano do prac polowych — rwania rzodkiewki na polach, 1 maja przeprowadzano świąteczne demonstracje. A dygnitarze szybko wywozili swoje dzieci jak najdalej od Czarnobyla. Na konferencji prasowej poruszyły dokumentalne kadry z filmu Leonida Mużuka „Czas Czarnobyla”: okazuje się, że robotnicy, którzy prowadzili prace awaryjne po katastrofie, nie mieli nawet odpowiedniej odzieży ochronnej, pracowali w bawełnianych kombinezonach, co świadczy o całkowitej obojętności wobec człowieka nawet w ekstremalnych okolicznościach. Lina Kostenko opowiedziała o wsi Lystwyn, która znajduje się w Strefie, w rejonie owruckim, gdzie ludzie zorganizowali się we wspólnotę i postanowili „nie zginąć”. Ta wieś żyje i rozwija się. A obok — martwe wsie. Nie warto liczyć na władzę. Uderzył przykład, który przytoczył Rostysław Omelaszko, jak wielokrotnie zwracał się z prośbą o przyznanie pomieszczenia na muzeum. Dobrowolne ekspedycje historyczno-etnograficzne, które prowadzono od 1993 do 2008 roku, zbadały i zgromadziły eksponaty w 350 miejscowościach Polesia Centralnego (w tym w 140 wsiach w Strefie Wykluczenia i obowiązkowego wysiedlenia). Dziesiątek tysięcy bezcennych eksponatów obecnie nie ma gdzie umieścić. Ale sprawy nie udało się ruszyć z miejsca. „Ja na przykład inicjuję wniosek, idę do swojego kierownictwa, piszę list — opowiedział Rostysław Omelaszko. — Mój kierownik działu w ministerstwie parafuje ten list, potem kierownik zarządu, dyrektor departamentu, wiceminister i minister podpisują. List idzie na przykład do Prezydenta. Prezydent wydaje polecenie Gabinetowi Ministrów, Gabinet Ministrów — ministrowi, ten wiceministrowi, dalej kierownikowi zarządu, kierownikowi działu, a kierownik działu daje mi polecenie odpowiedzieć na mój własny list. To stary radziecki system. Ile już było poleceń i od Gabinetu Ministrów, i od Prezydenta! Czym kończy się taka korespondencja? Niczym! Pomieszczenia na muzeum jak nie było, tak nie ma”. Lina Kostenko uważa, że jedyną skuteczną siłą w naszym państwie jest świadoma część dziennikarzy. Pomarańczowa rewolucja zaczęła się od dziennikarskiej. Solidarność dziennikarska, pragnienie, by nie pisać nieprawdy, wiele znaczy. „Dziennikarze to oczy społeczeństwa, które śpi, słuch społeczeństwa, które nie słyszy. Życzę wam, abyście byli głosem społeczeństwa i to takim, żeby społeczeństwo usłyszało i cały świat usłyszał prawdę — powiedziała Lina Kostenko. — Pracujcie, zachowując godność swojego zawodu, a wtedy bardzo wiele uratujecie”. Zatem trzeba służyć nie panu, który płaci, a własnej ziemi, ludziom. Uratować się możemy tylko razem. Dzielą nas — kupują, zastraszają — i władają. Nie poddawajmy się!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

JEJ GŁOSEM PRZEMAWIA SUMIENIE

Jewhen BUKET. Taras Szewczenko stał się prorokiem Ukrainy w XIX wieku. Kiedyś zastanawiałem się: kto z pisarzy, którzy urodzili się i wychowali w wieku XX, pozostanie na Ukrainie na zawsze? Rozmyślania ostatecznie zatrzymały się na wielkiej postaci. Jej imię to Lina Kostenko. Bywają dni, dla których warto być dziennikarzem, nawet jeśli czasem o trzy miesiące spóźniają wypłatę. W takie dni dzięki pracy spotykasz ludzi, którzy uosabiają kraj, w którym żyjesz i który, mimo wszystko, tak gorąco kochasz. W takie dni przewartościowujesz poglądy na niektóre, wydawałoby się, dawno zrozumiałe prawdy. 23 kwietnia „Ukrinform” podarował mi drugie w moim życiu spotkanie z Liną Kostenko. 23 lata temu ukraińską ziemię czarnym cieniem przykryła piołunowa gwiazda. Katastrofa czarnobylska złamała i nadal niszczy miliony ludzkich dusz. Bez wątpienia cień tej gwiazdy będzie towarzyszył naszym potomkom jeszcze niejedną setkę lat. Rozumieją to wszyscy — oprócz tych, którzy przede wszystkim powinni to rozumieć — ukraińskich władców. Trzeba co roku w przeddzień smutnych rocznic przypominać o najbliższej nam w czasie tragedii narodu ukraińskiego, o jej skutkach. Właśnie w tym celu Lina Kostenko pojawiła się przed dziennikarzami w przepełnionej sali agencji informacyjnej. Malownicze ukraińskie Polesie 26 kwietnia 1986 roku przez ludzką nieostrożność zamieniło się w zieloną pustynię. Tysiące hektarów ziemi z miastami, wsiami i drogami opustoszały i znalazły się w pierścieniu drutu kolczastego, za potrójnym kordonem milicji. Strefa. Tam przyjeżdżają na wycieczki obcokrajowcy, stamtąd już dwie dekady nielegalnie wywożą drewno i złom, tam ukrywają się przestępcy. Co roku w Strefie jest tłoczno tylko w tygodniu żałobnym, a w inne dni nieliczni mieszkańcy wysiedlonych wsi, którzy kiedyś nie potrafili żyć w obcym środowisku i wrócili do rodzinnych domów, egzystują poza granicami cywilizacji. Dlatego cieszą się za każdym razem, gdy odwiedza ich kolejna ekspedycja etnograficzna. Lina Kostenko od wielu lat pracuje w takich ekspedycjach i zna wszystkie opustoszałe poleskie wsie oraz ich obecnych mieszkańców. Wszystkich interesują pytania: dlaczego milczy Lina Kostenko? Dlaczego rzadkich kilometrów zniszczonego kraju. Przebadano i zebrano wartości w 350 miejscowościach ukraińskiego Polesia. Uczestnicy ekspedycji znaleźli metody dekontaminacji radioaktywnych eksponatów: stosują mechaniczne (szczotki, odkurzacze, inne) i chemiczne (kwas szczawiowy itp.) środki. Muzeum-archiwum pojawia się publicznie? Dlaczego nie wydaje co roku nowych książek? Lina Wasyliwna taktownie uchyla się od odpowiedzi. Za czasów totalitarnego reżimu lepiej było milczeć niż mówić. A obecnie, kiedy naród i władza istnieją w równoległych światach, kiedy sztuka literacka zamieniła się w „ukrsuczlit” z wyraźnym naciskiem na „sucz”, kiedy wszyscy zapomnieli, że jest taka ziemia, gdzie Ukraina już umarła… Czy jest sens mówić, pisać, drukować się? To pytanie ostatecznie postawiła obecnym i sobie Lina Kostenko. Sądzę, że niedługo otrzymamy na nie odpowiedź. Wszak Lina Wasyliwna zauważyła: „chyba już czas”. Myślę, że usłyszeli ją i zrozumieli wszyscy obecni w „Ukrinformie”. Bo każde jej słowo było trafne i miało głęboki podtekst. Nikt z urodzonych i uznanych w XX wieku oraz żyjących obecnie nie może równać się z Liną Kostenko. Przynajmniej tak mi się wydaje… Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Leonid Mużuk, Lina Kostenko, Rostysław Omelaszko odpowiadają na pytania dziennikarzy chów, w przekonaniu Rostysława Andrijowycza, powinien być właśnie w Kijowie, wszak tutaj przebiega granica między Polesiem a Lasostepem. A Czarnobyl dymi… W utraconej ziemi, która nie zna pługa, w pamięci dzieci, które rosną oderwane od praojczyzny w odległości zapomnianego czasu…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Na odległość zapomnianego czasu

Olena Szulha Minęło ponad dwadzieścia lat od chwili, gdy usłyszeliśmy trzy straszliwe słowa: „Czarnobyl”, „promieniowanie”, „okres półrozpadu”. Już przywykliśmy do życia z tym, często zapominamy zapytać, czy babcie nie sprzedają przypadkiem jagód ze Strefy. Zapominamy też o ludziach, którzy kiedyś mieszkali tam, gdzie dziś jest Strefa. Wracają tam raz w roku — „na groby”, by pokłonić się rodzinnym mogiłom. I nie poznają już miejsc, w których stały ich domy. A była to oryginalna poleska kultura — duchowa i materialna. Nie da się jej już przywrócić, można jedynie odtworzyć jej obraz. Temu celowi służy Państwowe Naukowe Centrum Ochrony Dziedzictwa Kulturowego przed Katastrofami Technogennymi Ministerstwa Sytuacji Nadzwyczajnych Ukrainy. Zostało ono prawnie usankcjonowane dopiero w 2001 roku, dziesięć lat po tym, jak w Strefie Wykluczenia zaczęły działać wyprawy historyczno-kulturoznawcze z nadzieją, że historia i kultura, które zginęły, zmartwychwstaną w naszej pamięci. Strefa to bowiem cały kontynent kultury duchowej: Czarnobyl po raz pierwszy wzmiankowano w kronikach już w 1193 roku; to znikające gwary, ustrój życia, obrzędy kalendarzowe i rodzinne, obyczaje, tradycje, zabytki materialne. Wyprawa utrwala wszystko, co jest możliwe: wnętrza, architekturę, żywą mowę ludzi, którzy pozostali tam, aby odtworzyć kulturowo-historyczny model tego terytorium. Od 1993 roku zorganizowano 35 historyczno-etnograficznych wypraw oraz ponad 70 specjalistycznych wyjazdów terenowych. Prawie w każdej wyprawie uczestniczyła Ліна Костенко. Na konferencji prasowej „Ocalone skarby Czarnobylskiej Atlantydy” w agencji „Ukrinform” bez optymizmu mówiła, że Strefa to model możliwej przyszłości Ukrainy. W Strefie ludzie żyją w warunkach, w których żyć się nie da. Często nie mają prądu, zimą piją wodę z Prypeci, bo nie są w stanie wydobyć jej ze studni. Na przykład we wsi Lubianka mieszkało 55 osób, a pozostało sześć. Ludzie się spijają, a zbrodniarze-rabusie zabijają ich w poszukiwaniu czegoś wartościowego. Dlatego ludzi w Strefie jest coraz mniej. Obecnie jest ich około 250, w Szepeliczach – dwoje. Trzeba dać tym ludziom możliwość godnego dożycia na ziemi ojczystej. Po nich nikt tu już nie osiedli się, wsie zapadną się w ziemię – będzie puszcza, jak na początku wieków. Nie nazywajmy tych ludzi samosiołami – to rdzenny etnos, mają prawo do tej ziemi, bo urodzili się i wyrośli tutaj, to na nich trzymała się ta ziemia. Przesiedlenie Poleszuków to etnocyd. Teraz Centrum Ochrony Dziedzictwa Kulturowego przed Katastrofami Technogennymi potrzebuje pomieszczenia, aby przechowywać eksponaty. Obecnie znajdują się one w Czarnobylu, w Iwankowie, częściowo w Kijowie. Należy utworzyć muzeum Czarnobylskiej Atlantydy. Według słów Rostysława Omeliaszki, kierownika Centrum, potrzeba 3000 metrów kwadratowych, aby zachować pamięć o 27 tysięcy kwad-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

OSOBOWOŚĆ NARODOWEJ ELITY

Sergiej KLIMKO Zdaniem Serhija Krymskiego idea narodowa to przede wszystkim czyny i osiągnięcia przedstawicieli narodu, wpisane w ogólnocywilizacyjny rozwój ludzkości: konkretna sprawa zawsze jest ważniejsza od pięknych słów. Tym cenniejszy jest przykład Liny Kostenko, mistrzyni „pięknego słowa”, która odkłada zadania twórcze i kieruje swoje wysiłki na czasem rutynową pracę terenową nad ratowaniem dziedzictwa kulturowego. Niezrozumienie, a niekiedy i opór urzędników, z którym na co dzień stykają się entuzjaści pracy kulturalnej, w przypadku naukowego centrum ochrony dziedzictwa kulturowego po raz kolejny przypominają o problemie narodowej elity, o niezgodności wyobrażeń o niej u władzy i inteligencji. Miejsce narodowej elity to gdzieś pomiędzy państwem a społecznością, miejsce arbitrażu, instancji bezstronnego osądu, ważnego dla całego kraju. Brak takiej instancji sumienia społecznego pozbawia obywateli możliwości świadomego i nieobojętnego działania w interesie narodowym w zgodzie z aparatem państwowym. W takiej sytuacji pozostaje jedynie słuszne wyjście — liczyć na własne siły i własną pracą inspirować innych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

ABY NIE ZGUBIĆ DUSZY SWOJEJ…

Wołodymyr WOJTENKO, profesor “Przede wszystkim – ubogich nie zapominajcie, w miarę sił karmcie i dawajcie sierocie, a za wdowę wstawiajcie się sami, a nie dawajcie możnym zgubić człowieka. Ani prawego, ani winnego nie zabijajcie i nie nakazujcie zabić; jeśli ktoś będzie godzien nawet śmierci, to nie gubcie żadnej duszy chrześcijańskiej. A jeśli będziecie krzyż całować braciom czy komu innemu, to czyńcie to, tylko sprawdziwszy serce swoje, że na całowaniu możecie ustać, wtedy całujcie. A pocałowawszy, dotrzymujcie przysięgi, aby, przekroczywszy ją, nie zgubić duszy swojej. Żonę swoją miłujcie, ale nie dajcie im, kobietom, nad sobą władzy. A kiedy dobrze coś umiecie – tego nie zapominajcie, a czego nie umiecie – to tego uczcie się, tak, jak ojciec mój. W domu siedząc, on zdołał poznać pięć języków – a za to cześć jest od innych krajów”. Wołodymyr Monomach, “Pouczenie” (1117 r.) Jarosław Mądry zmarł zimą 1054 r., ale w tamtym czasie już żwawo wierzgało w pieluchach dziecię, które znalazło się u żony jego piątego syna Wsiewołoda; chłopca nazwano Wołodymyrem, a ochrzczono Wasylem. Jego matka zwała się Maria i była córką bizantyjskiego cesarza Konstantyna Monomacha. Nie pomylimy się, mówiąc, że Wołodymyr Chrzciciel, Jarosław Mądry i Wołodymyr Monomach stali się najlepszymi uosobieniami tej doby, kiedy rozkwitała przedmongolska (i przedmoskiewska) Ruś Kijowska, pierwsze i ostatnie imperium ze stolicą na dnieprzańskich wzgórzach. Różne epoki historyczne formują różnych bohaterów. Zaryzykuję stwierdzenie, że osobiście i pod względem wpływu na dalszy los Ukraińców ze sławną trójką kronikarskich czasów możemy porównać trzech innych mężów: Piotra Mohyłę, Bohdana Chmielnickiego i Iwana Mazepę. Czekamy na siódmego. 1 1113 roku, 19 marca o pierwszej godzinie dnia, było znamię: zostało słońca mało i stało się ono jak księżycowy sierp w dół oboma rogami. Znamię w słońcu, wiedzieli ludzie, zwiastowało śmierć kijowskiemu księciu Światopełkowi (Iziasławiczowi). 6 kwietnia nadeszło święto Paschy i świętowali je, a książę rozchorował się. I 16 kwietnia przeniósł się w Wyszogrodzie. Przywieźli go w łodzi do Kijowa; obrządziwszy ciało, położyli go na sanie. (Teraz, zapomniawszy swoje słowo, nazywamy takie rytualne “sanie” karawanem). Płakali za księciem bojarzy, płakali wojowie; śpiewali należne pieśni i położyli nieboszczyka w Złotowierchiej cerkwi świętego Michała, którą on sam, Światopełk, był zbudował. Niepocieszona księżna jego Barbara wielkie rozdzieliła bogactwo klasztorom, i popom, i ubogim, tak że dziwili się ludzie. Nazajutrz, w siedemnasty dzień kwietnia, kijowianie uczynili radę i posłali do Perejasławia do Wołodymyra Wsiewołodowicza, mówiąc: “Pójdź książę, na stół ojcowski i dziadowski”. Ale nie poszedł, bo – chociaż siedzieli kiedyś w Kijowie i ojciec jego, i dziad – zmarły Światopełk nie był ani jego ojcem, ani jego dziadem. Jednak Księstwo Perejasławskie zazwyczaj zajmował ten książę, który miał być następcą kijowskiego – i właśnie tak się stało. W Kijowie zaczęły się grabieże. I znowu posłali do Wołodymyra: “Jeśli nie pójdziesz, wiele zła podniesie się, i wtedy będą nie tysięcznika, nie setników, nie żydów Jewhen BUKET Z okazji Światowego Dnia Książki 22 kwietnia w “Ukrinformie” internetowe wydanie “LitAkcent”, które nazywa siebie przewodnikiem w świecie współczesnego pisarstwa, przeprowadziło konferencję prasową “Książka i wirtualna przestrzeń”. Wzięli w niej udział Wołodymyr Panczenko, profesor NaUKMA, redaktor naczelny wydania, oraz pisarze “nowej generacji” Iwan Andrusiak i Artem Zacharczenko. Uczestnicy zebrania dyskutowali, jak obecnie współistnieją drukowany i wirtualny światy literackie. Wołodymyr Panczenko we wstępnym słowie zaznaczył: “W swoim czasie pojawienie się kina przyczyniło się do pesymistycznych prognoz dotyczących perspektyw teatru. Jednak teatr nie przestał istnieć. Podobna sytuacja kształtuje się teraz z książką: pojawienie się Internetu nie grabić, a pójdą na wdowę, i na bojarów, i na klasztory. A ty będziesz odpowiedź miał przed Bogiem”. Otóż, to usłyszawszy, Wołodymyr Wsiewołodowicz Monomach Wielki, książę rostowski, smoleński, wołodymyrsko-wołyński, czernihowski, perejasławski, poszedł i zasiadł na kijowskim tronie w niedzielę, 20 kwietnia 1113 r. Spotkali go metropolita z biskupami i ze wszystkimi kijowianami. A bunt zgasł, bo nowego księcia uczciwi kijowianie szanowali, a źli bali się. Usłyszawszy o śmierci Światopełka, poruszyli się Połowcy; zaczęli zbierać wojsko przy Wirze (obecnie Biłopilla w obwodzie sumskim). Wołodymyr zawołał synów swoich i bratanków, ruszyli na północ, a kiedy doszli do Romien, Połowcy uciekli. 2 Teraz w to trudno uwierzyć: Wołodymyr “trudził się, działając łowy i wyprawy” od trzynastu lat. Piętnastoletnim jesienią 1068 r. poszedł książęcić do Rostowa; tam posłał go ojciec, a sam na księstwo zasiadł w Kursku. W 1069 wypadło Wołodymyrowi siedzieć w Smoleńsku, a od 1073 roku on już rządził w grodzie Wołodymyrze. Latem 1076 roku u Monomacha urodził się syn Mścisław; nie wiem, czy, urodziwszy syna, zasadził on i drzewo, ale tego samego roku (Lachom na pomoc) chodził z wojskiem na Czechów. W pierwszy dzień 1077 roku ojciec Monomacha, książę Wsiewołod, zasiadł na kijowskim stole, ale pierwsza próba trwała niedługo, tylko do lipca. Natomiast po roku, powróciwszy do Kijowa po raz drugi, już nie oddawał Wsiewołod wielkoksiążęcej pieczęci aż do samej śmierci. Syn jego Wołodymyr, książęcąc w różnych miastach, jednocześnie pozostawał prawą ręką ojca. 1080 rok: podnieśli się przeciw Rusi Torkowie; Wsiewołod posłał na nich Wołodymyra, a ten poszedł i zwyciężył. 1084 rok: Rościsławicze wygonili Jaropełka z grodu Wołodymyra; poszedł młody Monomach, wygnał Rościsławiczów i posadził Jaropełka. 1085 rok: niewdzięczny Jaropełk zebrał się na Kijów, na Wsiewołoda, ten posłał przeciw niemu syna – i wszystko skończyło się “po monomachowsku”. W kwietniu 1093 r. Wsiewołod spoczął; stało się to w ulubionej Alcie, gdzie jego wysiłkami zbudowano cerkiew Świętych męczenników Borysa i Gleba (fundament jej odkryto w m. Boryspol w obwodzie kijowskim). Stojąc przy ojcowskiej trumnie, Wołodymyr w swoich czterdziestu latach już był tym, można powiedzieć, politykiem, którego na Rusi interesowało wszystko i który interesował wszystkich. Kiedy opłakali ojca razem z Rościsławem, młodszym bratem, zaczął Wołodymyr rozumować, mówiąc: “Jeśli zasiądę dzisiaj w Kijowie, będę miał wojnę ze Światopełkiem, bo na tym stole jego ojciec był wcześniej niż mój”. Więc powrócił Wołodymyr Monomach udał się do Czernihowa, a Rościsław poszedł do Perejasławia; w Kijowie zasiadł Światopełk. Przez pewien czas Kijów i Czernihów działały wspólnie. Lecz nie utrzymał się Światopełk: pod koniec 1097 roku posłuchał oszczerców i uwierzył, że Monomach sprzysiągł się przeciwko niemu z Wasylkiem z Terebowli; niewinnemu Wasylkowi wyłupiono oczy. Od tego straszliwego czynu przez prawie rok drżała Ruś. Wołodymyr dwukrotnie zapobiegł wielkiemu rozlewowi krwi, ale od tamtej pory stał się — nie, nie okrutniejszym, lecz chłodniejszym. 1098 rok: Wołodymyr założył kamienną cerkiew w Perejasławiu; w tym samym roku — gród nad rzeką Ostr (obecnie wieś Starohorodka w obwodzie czernihowskim). 1101 rok: założył Wołodymyr w Smoleńsku cerkiew świętej Bogurodzicy, kamienną, dla biskupstwa. W 1103 roku włożył Bóg w serce Światopełkowi i Wołodymyrowi dobry zamiar. Zjednoczywszy wielkie siły, na koniach i łodziach ruszyli na południe. 29 marca, w Wielkanoc, przybyli poniżej porohów i stanęli na wyspie Chortyca. Zjedli śniadanie wielkanocne, a dalej szli w pole cztery dni i dotarli do rzeki Suteń. Stali przeciwko nim połowieckie pułki i nie można było objąć ich wzrokiem. Czwartego dnia kwietnia Rusini doszczętnie porąbali rywali. Wzięli wtedy dużo bydła, owiec, koni, wielbłądów, różne łupy, pojmali wielu Pieczyngów i Torków. Wrócili do rodzinnych domów z wielkim łupem, ze sławą i ze zwycięstwem. Jeszcze nie raz i nie dwa do 1113 roku, kiedy nadeszła jego wielkoksiążęca pora, gromadził Wołodymyr ze Światopełkiem i innymi książętami bojowe drużyny, ale zmagali się nie brat z bratem — chodzili na Połowców lub bronili swoich miast przed ich bronią. 3 Wielki książę kijowski Wołodymyr Monomach, objąwszy najwyższy urząd państwowy, nie chciał, nie szukał i nie miał spokoju. Od 1113 do 1125 roku, do dnia swojej śmierci w maju, trzymał w rękach wszystkie dźwignie władzy, znał wszystkie jej środki i widział wszystkie jej wady, uwarunkowane feudalno-federalnymi, dynastycznymi konfliktami. Znalazł czas, aby napisać swoje „Pouczenie”, według jego słów, „siedząc na saniach”. Niczym w sprawozdaniu przed potomkami się nie chwali, niczego się nie wyrzeka, ale i u schyłku życia nie zapomina o gorzkiej rodzinnej stracie: w 1093 roku, podczas nieudanej potyczki z Połowcami pod Trypoliem, w Stuhnie „zaczął tonąć” Rościsław, młodszy brat Wołodymyra, i chciał on podtrzymać brata swego, i mało nie utonął sam. Przeszedłszy na tamtą stronę Dniepru, płakał. „I poszedł do Czernihowa zasmucony wielce”. A Rościsława szukali i znaleźli w rzece: w głowie tkwił grot strzały; pochowali go w Sofii. Oto jak zaczyna Wołodymyr, można by rzec, inwentaryzację tego, co zrobił w swoim życiu: „Z Czernihowa do Kijowa ze sto razy jeździłem ja do ojca, w ciągu dnia przejeżdżałem ja tę drogę, do nieszporów”. I zaraz potem: „A wszystkich wypraw odbyłem ja osiemdziesiąt i trzy wielkie, a reszty nie pamiętam, mniejszych. I pokojów zawarłem ja z połowieckimi książętami bez jednego dwadzieścia i za ojca, i bez ojca…”. Nie zapomniał Wołodymyr Wsiewołodowicz rachuby połowieckich książąt, których wypuścił z okowów (w sumie 109), i których porąbał („około 200 lepszych”). „Na namiestnikach nie polegając”, robił sam wszystko, co było trzeba: cały porządek i w domu swoim, i u łowczych, i u koniuszych, i o sokoły oraz jastrzębie dbał sam. Przy ojcowskiej trumnie płakali w świętej Sofii wszyscy synowie Monomacha — Mścisław, Jaropełk, Wiaczesław, Jerzy, Andrzej… Lecz tylko jednego wspomniał on niedługo przed śmiercią w swoim „Pouczeniu” — starszego, Mścisława. Przez długi czas książę ten panował w Nowogrodzie, a po wielkim ojcu swoim zasiadł na jego tronie i, władając w Kijowie rozumnie aż do śmierci (1132), niczym nie splamił miana Monomachowicza. Lecz już niedługo potem zaczęła się i stała się niepohamowanie burzliwą wrogość między Monomachowiczami (Wołodymyrowiczami) a Olgowiczami. W tej wojnie wszystkich ze wszystkimi, czyli wszystkich przeciwko Rusi, jedną z wiodących stała się postać Jerzego Wołodymyrowicza (Dołgorukiego); trzykrotnie (lecz niedługo) wspinał się on na kijowski tron i trzykrotnie ze stołka go zrzucano (ostatni raz kijowianie, otruwszy nielubianego, zatrzymali go na zawsze). Przypadkowe zbiegi nie mają ukrytego sensu, ale dlaczego całą podłość swoich czasów skoncentrowali w sobie dwaj Jerzowie — jeden Monomachowicz, drugi — Chmielniczenko? Karamzin w swojej „Historii państwa rosyjskiego” pisze: „Jerzy (Jurij) władzy żądny, lecz beztroski, nazwany Dołgorukim, słynie z cywilizacyjnego wykształcenia wschodniego krańca dawnej Rusi, w którym spędził wszystkie kwitnące lata swojego życia. Lecz Jerzy nie miał cnót wielkiego ojca; nie wsławił się w kronikach ani jednym czynem wielkoduszności, ani jednym działaniem dobroduszności, właściwej plemieniu Monomacha. Skromni kronikarze nasi rzadko mówią o złych cechach władców, gorliwie chwaląc dobre; lecz Jerzy bez wątpienia wyróżniał się tymi pierwszymi, kiedy będąc synem księcia tak kochanego, nie umiał zasłużyć na miłość ludową. Widzieliśmy, że igrał świętością przysiąg i wzburzał wyczerpaną wewnętrznymi niesnaskami Rosję dla korzyści swojej ambicji. Jednym słowem, lud kijowski tak nienawidził Dołgorukiego, że dowiedziawszy się o jego zgonie, rozgrabił pałac i wiejski dom książęcy. Obywatele, nie chcąc, zdaje się, aby i ciało Jerzego leżało razem z ciałem Monomacha, pogrzebali je poza miastem, w Berestowskiej Monasterze Spasa”. Choć jak to dziwne, w powieści P. Zahrebelnego „Śmierć w Kijowie” widzimy inny obraz Dołgorukiego… Ale to już inny temat. Na koniec z głębokim szacunkiem wymienię imię Leonida Machnowcia, laureata Nagrody Szewczenkowskiej. Prawie czterdzieści lat „przeżywszy” w archiwach i bibliotekach, zwrócił nam wiele i z tego, czym możemy się szczycić, i z tego, co musimy przyjąć jako przestrogę. „Kronika ruska” obecnie stała się najbardziej dostępnym źródłem historycznym dla szerokiego ogółu dzięki przekładowi na współczesny język ukraiński, którego dokonał L. Machnoweć. Pod jego piórem na nowo przemówił do nas i poetycki epos „Słowo o wyprawie Igora”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Jak «LitAkcent» obchodził Dzień Książki

Tradycja obchodzenia Dnia Książki zrodziła się w Katalonii, gdzie w Dzień św. Jerzego tradycyjnie darowano różę za każdą kupioną książkę. 23 kwietnia to znaczący dzień dla światowej literatury: urodzili się wtedy Maurice Druon, Władimir Nabokow, Andrij Kurkow i Hryhorij Tiutiunnyk. I właśnie tego dnia w 1616 roku zmarli Cervantes, Szekspir i Lope de Vega. Biorąc pod uwagę ten fakt, Generalna Konferencja UNESCO w 1995 roku postanowiła ustanowić Światowy Dzień Książki i Praw Autorskich. Obecnie obchodzi się go w 190 krajach świata, wśród których jest również Ukraina. oznacza koniec „ery Gutenberga”. Można prognozować ich „pokojowe współistnienie”, choć pozycje książki w pewnych kierunkach mogą zostać zepchnięte na dalszy plan. Przede wszystkim dotyczy to wydań poetyckich, literatury pięknej w ogóle. Natomiast od niedawna pojawił się fenomen tak zwanej „literatury sieciowej”. Jako przykład podał on „LitAkcent”, którego dwie wersje – wirtualna i książkowa (drugą część drukowanego almanachu zaprezentowano niedawno) – jedynie się uzupełniają. Iwan Andrusiak najbardziej martwi się o poezję i wysoką literaturę, które, jak twierdzi, „nie da się czytać z ekranu”. Ponadto pojawienie się Internetu da, jak sądzi, możliwość uwolnienia sfery książkowej od „popsa”, która spokojnie przepływa w przestrzeń wirtualną. Artem Zacharczenko opowiedział o nowych formach literatury sieciowej, a mianowicie: hipertekstowej, gdzie dzięki hiperłączom istnieje cały labirynt fabuł; blogowej — wirtualne dzienniki zmyślonych użytkowników; witrynach-prowokacjach — wirtualne organizacje, które wyśmiewają politycznych fanatyków. Założony w 2007 roku „LitAkcent” jest, jak twierdzą jego autorzy, próbą skutecznego zaprzeczenia temu, że na Ukrainie rzekomo nie ma krytyki literackiej. Ale, jak sami uczestnicy konferencji prasowej przyznali, młodzi autorzy krytykują wyłącznie swoich rówieśników. W tym celu stworzono nawet ranking książkowy „LitAkcent roku”, w którym nagradza się najlepsze prace w nominacjach „Literatura piękna” i „Literaturoznawstwo”, a także wyłania się książkę-pechowca — właściciela „Złotej bańki”. Niestety, brakuje witryny z poważną oceną dzieł uznanych klasyków literatury ukraińskiej. „Młode pokolenie” literatów nazywa ich pisarzami „antycznymi”. Jednak wszystko poznaje się w porównaniu. Wystarczy mi przeczytać kilka wierszy z dowolnego utworu Ołesia Hončara, by zrozumieć, że w rzeczywistości zdecydowana większość autorów „ukrsuczlitu” z ich utworami przepełnionymi wulgaryzmami, jak zauważył w swoim komentarzu na stronie „LitAkcentu” jeden z odwiedzających, to po prostu „plastikowe jednorazowe chłopcy i dziewczynki”…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

ZNISZCZENIE, POSZUKIWANIE, ODNOWA

Iryna FARION, Lwów. Zakończenie. Początek w nr 48, 49, 50, 52 za 2008 rok, nr 3, 6, 10 za 2009 r. Akcent różnicujący znaczenie. Istnieje szereg słów, które zmieniają znaczenie w zależności od akcentu. Nieznajomość takiej funkcji akcentu prowadzi do zabawnych sytuacji, świadkiem jednej z których niedawno byłam w marszrutce. — Pani, płacić za przejazd — rzucił kierowca w ślad za kobietą, która szybko przemknęła obok niego w głąb salonu. — Zaraz zapłacę (ukr. zapłaczę/zapłacę), — odpowiedziała pasażerka. Kierowca, uśmiechając się, dodał: „Płakać nie trzeba. Trzeba płacić”. Zatem osobowe formy czasowników zapłacę (zapłacę) i zapłaczę (zapłaczę) pochodzą od różnych bezokoliczników — płacić i płakać, i tylko poprawne akcentowanie zapewnia adekwatną komunikację. Swoją drogą, jeśli słowo płakać akcentować jako płakać, to zrozumienie utrudnimy jeszcze bardziej. Proponuję kilka par słów, w których akcent różnicuje znaczenie: adresny — od adres: list gratulacyjny / adresny — od adres: nowy adres; batkiwszczyna — spuścizna po rodzicach: bogata batkiwszczyna / batkiwszczyna — ojczyzna: rodzinna batkiwszczyna; bronia — rezerwacja, dokument o rezerwacji: rezerwacja biletu / bronia: pancerne poszycie: pancerz czołgu (akcent na rdzeniu rzeczownika bronia w języku ukraińskim jest pierwotny. Przesunięcie akcentu na zakończenie nastąpiło w pierwszej połowie XX wieku, najwyraźniej pod wpływem języka rosyjskiego. Obecnie akcent na rdzeniu należy uważać za zalecany, a akcent fleksyjny — za dopuszczalny) [4, s. 130]; wyhoda — korzyść: wspólna korzyść, korzyść ekonomiczna / wyhoda — wygoda: mieszkanie ze wszystkimi wygodami; hospodarskyj — od gospodarz: gospodarski syn, czyli właścicielski / hospodarskyj — od gospodarstwo: rozrachunek gospodarczy, czyli produkcyjny; zasidannia — zebranie ludzi: posiedzenie sesji / zasidannia — czatowanie, podchodzenie kogoś: czatowanie na złodzieja; likarskyj — od lekarz: działalność lekarska / likarskyj — od lekarstwa: rośliny lecznicze, preparaty; ludskyj — od ludzie, ludzki: ludzkie traktowanie / ludskyj — właściwy człowiekowi lub związany z człowiekiem: ludzki ślad; proszu — zwracać się z prośbą, zabiegać: proszę o pomoc / proszu — wzywać, zapraszać (formuła grzecznościowa): proszę usiąść. (Akcent proszu w drugim znaczeniu ma bardzo szeroki zasięg dialektalny i wykracza poza granice regionu południowo-zachodniego. Jest stabilny w mowie potocznej, czym nieustannie toruje sobie drogę do użycia literackiego, a nawet zastępuje pierwsze znaczenie) [4, s. 130; 46, s. 136—137]. szkoda — żal: szkoda pracy / szkoda — na próżno, daremnie: szkoda mnie namawiać; jakos — przysłówek, w jakiś sposób, byle jak: trzeba jakoś pomóc / jakos — pewnego razu, kiedyś: pewnego razu pojechałem. Akcent różnicujący formy. Wskazana funkcja akcentu różnicuje formy gramatyczne słów, w szczególności liczbę i przypadek rzeczownika: knyżky — mianownik liczby mnogiej, knyżky — dopełniacz liczby pojedynczej; chaty — dopełniacz liczby pojedynczej, chaty — mianownik liczby mnogiej. W tym obserwuje się bezsporne wpływy południowo-zachodnie: znaky, porochy, roky, maky, tysiaczi [46, s. 135]. Osobnego komentarza wymaga akcentowanie rzeczownika swiata w liczbie mnogiej. W ukraińskich zabytkach ten rzeczownik w formach przypadkowych liczby mnogiej konsekwentnie akcentuje się na rdzeniu. Potwierdzają to także prace leksykograficzne z końca XIX — początku XX wieku. Jednak ostatnio w radiu i telewizji, a pod ich wpływem także w mowie ustnej, konsekwentnie słyszymy akcentowanie na zakończeniu — swiata. Jeśli takie akcentowanie można by przyjąć, to, jak zauważa W. Wynnycki [4, s. 192—193], działa wewnątrzjęzykowy czynnik przeciwdziałania: w języku ukraińskim istnieje przymiotnik swiatyj, w rodzaju żeńskim swiata, co powoduje niepożądaną zbieżność form rzeczownikowych i przymiotnikowych. Dlatego nie warto zachwycać się akcentem końcowym. Według „Słownika ortoepicznego” M. Pohribnego, za zalecany należy uważać akcent na rdzeniu swiata, a za dopuszczalny — swiata. Jednosylabowe rzeczowniki drugiej deklinacji w dopełniaczu liczby pojedynczej, zmieniając zakończenie, zmieniają także akcent: dworu — dwora, mostu — mosta, stołu — stola. Wariantowe formy akcentowania w narzędniku i miejscowniku mają następujące rzeczowniki: hostiamy, histmy; na hostiach; czobitmy, czobotamy, czobotiamy; u czobotach, u czobotiah; hriszmy, hroszyma; dwermy, dweriamy; slizmy, slizmy, slozamy; na dachu, na dasi. Chyba najaktywniej funkcja akcentu różnicująca formy przejawia się w parach aspektowych czasowników, które przekazują czynność dokonaną lub niedokonaną: widkłykaty — widkłykaty, narizaty — narizaty, widmiriaty — widmiriaty, wsłuchatysia — wsłuchatysia, wysypaty — wysypaty, roznosyty — roznosyty. Akcent dialektalny. Akcent dialektalny jest uwarunkowany dwiema głównymi tendencjami terytorialnymi w akcentowaniu: południowo-zachodnią i południowo-wschodnią. Od XIX wieku normatywna staje się południowo-wschodnia tendencja akcentowania słów. Z uwagi na to warto zwrócić uwagę na następujące typy słów akcentowane dialektalnie, aby uniknąć tego w komunikacji urzędowej: akcentowanie form czasownikowych: roblu trzeba roblu, pyszu trzeba pyszu, zakinczu trzeba zakinczu; plesty trzeba plesty; westy trzeba westy; perejdemo trzeba perejdemo, smijetesia trzeba smijetesia, żywemo trzeba żywemo; akcentowanie zaimków dzierżawczych, określających i wskazujących: swojeho trzeba swojeho, wsoho trzeba wsoho, toho trzeba toho, tsioho trzeba tsioho (ale do swojeho, do wsoho, do toho, do tsioho). Akcentowanie szeregu pokrewnych słów w języku ojczystym i obcym według obcego modelu powoduje akcent interferencyjny. Ukraiński system akcentowy w czasach imperium radzieckiego pod wpływem presji rosyjskojęzycznej doznał znacznego zniekształcenia, w wyniku czego nie tylko w mowie potocznej, ale i w słownikach normatywnych utrwalono zniekształcony akcent, jak na przykład w słowach poduszka (było poduszka), powistka (było powistka) i tym podobne. Akcent był jedną z największych przeszkód w procesie „zlania się języków”, ponieważ, według metaforycznego określenia S. Karawanskiego, jest on „kręgosłupem” każdego języka. Zabierzcie Francuzom czy Polakom standard akcentowy ich języków — a znikną niepowtarzalne języki francuski i polski [10]. Aby pod wpływem języka rosyjskiego nie znikała akcentowa niepowtarzalność naszego języka, wyróżnimy szereg pokrewnych słów w obu językach, które mają odmienny akcent (zob. tab.). Złożone przypadki akcentowania słów obcojęzycznych Słowa obcojęzyczne w większości zachowują miejsce akcentu własnego języka: biuleten (biuleteni), dohmat, dyspanser (dyspansernyj), ekspert, żaluzi, kwartał, kompromis, kredytorśkyj, mahisterśkyj, marketynh, medykament, menisk, nekroloh, parter, psewdonim, rehent, tyraniia, faksymile, fanatyczka, farfor (farforowyj), fenomen, filister (filisterstwo), folha, forzac, centner, szofer. Zwróćmy uwagę na typowy akcent w grupach wspólnego modelu słowotwórczego: arystokratiia, kilometr, barometr, diałoh, farmaciia; demokratiia, santymetr, spidometr, nekroloh, mimikriia; biurokratiia, milimetr, manometr, monoloh, polihrafiia. Ale: industriia, kulinariia, ortopediia. Akcentowanie nazw własnych Czyż nie najsłodszą muzyką dla każdego z nas są imiona własne, których poprawne akcentowanie jest niezastąpioną nutą w rozpoznawalnej melodii. Większość obecnych imion własnych pochodzenia obcojęzycznego, jednak na przestrzeni wieków doznały one w każdym języku takiego opracowania fonetycznego, że trudno w nich rozpoznać pierwotnych obcokrajowców, na przykład Iwan — to starohebrajskie Jochanan, co oznacza dosłownie „boża łaska, dar bogów”, w niemieckim otrzymało formę Johann, w angielskim — John, we francuskim — Iryna Farion Jean, we włoskim — Giovanni, w hiszpańskim — Juan, w polskim, czeskim, białoruskim — Jan, w gruzińskim — Wano, w mołdawskim — Ivo, w węgierskim — Jóncsi itd. Dlatego, gdy używamy imion w niewłaściwej im formie narodowej, w rodzaju Fiedia, Stiopa, Dima, Wania, Natasza, Katia, powstaje pytanie: kim jesteśmy? Być może anegdota niektórych popchnie do poszukiwań. Spotkały się dwie kobiety-Galicjanki i jedna cieszy się, że będzie miała synową o imieniu SWIETA. — Prawda, nie wiem — wielkanocną czy bożonarodzeniową, — dodaje z goryczą. Mniej więcej coś takiego kręci się wokół dziwowiska SERIOŻA: Se roża czy nie se? Każde z imion ma swój akcent — bez niego słowo traci samodzielność, bez poprawnego akcentu — kulturę użycia. Akcentowanie imion własnych Wśród imion z błędnym akcentem napotykamy takie: Bohdan trzeba Bohdan, Borys trzeba Borys, Harasym (Herasym) trzeba Harasym (Herasym), Konon trzeba Konon, Myron trzeba Myron, Mokij trzeba Mokij, Nyczypir trzeba Nyczypir, Ołeh trzeba Ołeh, Ołeś trzeba Ołeś, Orest trzeba Orest, Osyp trzeba Osyp (Josyp), Prokip trzeba Prokip, ale (Prokopij), Roman trzeba Roman, Stanisław trzeba Stanisław; Weronika trzeba Weronika, Jewpraksija trzeba Jewpraksija. Odmieniając imię Taras, pamiętajmy o nieruchomym akcencie: Tarasa, Tarasom. Z odpowiednim akcentem będą używane imiona odojcowskie: Bohdanowycz, Borysowycz, He(a)rasymowycz, Kononowycz, Myronowycz, Mokijowycz, Nyczyporowycz, Ołehowycz, Orestowycz, Osypowycz, Prokopowycz, Romanowycz, Stanisławowycz, Tarasowycz. Akcentowana pierwsza sylaba w imionach Bohdan, Borys, Ołeh, Orest, Ołeś, Myron, Roman — to typowa zachodnioukraińska cecha. Tę samą cechę dialektyczną obserwujemy w dwusylabowych imionach pochodnych z przyrostkiem -k: Sławko, Łewko, Jurko (norma literacka Sławko, Łewko, Jurko, ale Marko), natomiast w trzysylabowych imionach pochodnych poprawny akcent pada na drugą sylabę: Wasylko, Danyłko, Iwanko. Akcentowanie nazwisk Akcentowanie nazwisk jest uwarunkowane ich pochodzeniem, budową oraz terytorium występowania. Do pierwszego typu akcentowania należą nazwiska pochodzące od pierwotnie powszechnie używanych nazw (apelatywów) w rodzaju Baran, Harbuz, Hontar, Kowal, Komar, Spiwak, Kohut, a także od imion, które stały się nazwiskami, w rodzaju Taras, Stepan, Bohdan. Zachowują one miejsce akcentu swoich słów motywacyjno-twórczych. Akcentowanie w rodzaju Baran, Kowal, Komar, Hontar, Spiwak, Kohut; Taras, Stepan, Bohdan — to nielogiczna próba zaciemnienia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

źródło pochodzenia nazwiska i oddalić się od pierwotnej przyczyny. Jednak prawda od tego nie znika — i Barany czy Barany jednakowo Baranami pozostają. Język bowiem, za niemieckim poetą Hölderlinem, jest najniebezpieczniejszym dobrem: zawsze świadczy o tym, kim jesteśmy naprawdę. Żadnemu z Niemców, najwyraźniej, nie przychodzi do głowy zmieniać akcentu w słowie Bauer (rolnik), kiedy używa się go jako nazwiska [23, s. 112—113]. Znany językoznawca N. Babycz takie akcentowe odchylenia od podstaw motywacyjnych słusznie nazywa snobizmem [1, s. 41]. Zapomniał. Przyszedł pewnego razu do sklepu pan z grubą teczką. Kupił, co trzeba, i poszedł, a teczkę zapomniał na ladzie. Sprzedawca znał tego pana, tylko zapomniał jego nazwiska — pamięta tylko, że pochodzi ono od jakiegoś zwierzęcia. Więc goniąc go, woła: — Panie Cap (Kozioł), proszę czekać! A ten idzie sobie i nie zwraca uwagi na krzyk. — Cap, Cap, Cap! — znowu nadrywa się sklepikarz. Wreszcie nie wytrzymał pan, odwrócił się i mówi: — Ja nie Cap, a Baran! — No ja wiem, że pan to bydlę, tylko zapomniałem jakie. Drugi akcentowy typ nazwisk ma budowę sufiksalną. 1. Na sufiksach akcentują: — nazwiska o znaczeniu patronimicznym i matronimicznym (pochodne od nazywania po ojcu lub matce) na -ak (-jak), -czak, -uk (-juk), -czuk: Lubak, Sawczak, Stojak, Hryniuk, Jaremczuk, Katerynczuk; — nazwiska, których sufiksy przekazują w większości znaczenia zgrubiałe lub zdrobniałe (czyli sufiksy subiektywnej oceny z oparciem na spółgłosce sufiksalnej): -ga (-uga, -yha, -ha) — Maliuha, Mysiuha, Sabryha; -da (-ynda, -ejda, -uda (-juda)) — Berynda, Hrynda, Maliuda, Bryzejda; -j (-aj, -ej, -ij) — Nyczaj, Borodej, Drobotij; -n (-an, -yna, -un, -uń) — Wolan, Iwanyna, Bakun, Andruń; -ra (-ura (-jura), -yra) — Jacura, Steciura, Kostyra; -ta (-at (-jat), -uta (-juta)) — Procewiat, Wachuta, Maliuta; -ha (-ach, -uch (-juch), -och, -ocha, -iha, -ech) — Petrach (ale Kinach, Kinasz), Zeniuch, Pazioch, Chrystopycha, Maciocha, ale Welech. Tendencję do akcentowania sufiksalnego mają nazwiska z sufiksem -asz, najwyraźniej ze względu na jego autochtoniczne pochodzenie w porównaniu z modelami -usz, -osz, -ysz, -isz, -esz, które są wzmocnione wpływami polskimi i węgierskimi — Dmytrasz, Hryhorasz, Łukasz, Matijasz, Ostasz, Fedasz, ale Kinasz, Chudasz, Biłasz, Małasz [28, s. 115]. Nazwisko Sabadosz w zależności od terytorium występowania (Użhorodczyzna, południe i wschód Zakarpacia), ma potrójne akcentowanie Sabadosz [45, s. XVIII, XV]. 2. Na rdzeniu akcentują nazwiska z sufiksami subiektywnej oceny -s (-us, -as, -ys (-yś)) — Lewus, Klymas, Foryś, Matyś (ale rzadko Kuryłas, Matwijas, Juras, Chanas) [28, s. 14, 112–113]; -sz (-usz, -osz, -ysz, -isz, -esz) — Ładusz, Jarosz, Prybysz, Pakisz, Keresz; -alo (-kalo) — Hupało, Buchało, Bekało, natomiast nazwiska z sufiksami -ula, -ula, -ylo mają akcent na sufiksie: Kahula, Fisula, Bedryło; -a: Stroma, Netreba, Bera. 3. Tendencję do akcentowania na zakończeniu mają dwusylabowe nazwiska na -ko: Śniżko, Cipko, Kyjko; -o: Dunio, Fedio, Halio; trzysylabowe zazwyczaj akcentują na środkowej sylabie: Andruszko, Łazorko, Fedirko; Zachario, Hałandio, Teresio. 4. Akcent w nazwiskach sufiksalnych na -enko zależy od akcentu słowa podstawowego, od liczby sylab, fonetycznego składu przed sufiksem: a) akcent na trzeciej od końca sylabie mają nazwiska na -szczenko: Andruszczenko, Onyszczenko, Juszczenko; -czenko, które mają spółgłoskę przed cz: Babczenko, Wasylczenko, Marczenko; — utworzone od rzeczowników na -a (-ja) zajika — Zajiczenko, Semeniuka — Semeniuczenko, Fedoriaka — Fedoriaczenko; — utworzone od rzeczowników rodzaju męskiego na spółgłoskę oraz -o z nieruchomym akcentem w liczbie pojedynczej na drugiej lub trzeciej sylabie: Adam, Adama — Adamenko, Antin, Antona — Antonenko; — utworzone od przymiotników z akcentowaną drugą lub trzecią sylabą: harkavyj — Harkawenko, czerewatyj — Czerewatenko; b) akcent na drugiej od końca sylabie mają w większości nazwiska — na -czenko, w których przed cz występuje samogłoska: Babyczenko, Kalenyczenko, Mirosznyczenko; — utworzone od rzeczowników — nazw osobowych i pospolitych rodzaju męskiego z nieruchomym akcentem w liczbie pojedynczej na pierwszej sylabie: did, dida — Didenko, bondar — bondaria — Bondarenko, Hnat — Hnata — Hnatenko; — utworzone od przymiotników z akcentowaną pierwszą sylabą: bilyj — Bilenko, dowhyj — Dowżenko, chytryj — Chytrenko; — utworzone od słów, w których akcent w przypadkach zależnych przesuwa się z podstawy na zakończenie: honczar — honczaria — Honczarenko, sklar — skliaria — Sklarenko, Tymisz — Tymosza — Tymoszenko; — utworzone od słów z akcentem na zakończeniu: koliada — Koliadenko, Pawło — Pawlenko, szulha — Szulżenko. Niektóre nazwiska mają podwójny akcent Serhijenko, Hordijenko, Denysenko, jednak z tendencją do akcentowania drugiej od końca sylaby, czyli sufiksu -enko [25, s. 37—39]. 5. Oddzielną grupę akcentowania stanowią nazwiska, w których akcent pełni rolę rozróżnienia między nazwą własną a pospolitą. Nazwiska modelu dzierżawczo-przymiotnikowego na -iw (-jiw), -yn w odróżnieniu od przymiotników dzierżawczych (Stepaniw, Chomyn), mają akcent na rdzeniu: Stepaniw, Chomyn, Lesiw, Hryckiw, Kyrchiw, Smolyn, Werbyn, Lesyn; w modelu dzierżawczo-patronimicznym na -owycz, -ewycz akcent z rdzenia przesuwa się na sufiks: Iwanowycz — Iwanowycz, Hryhorowycz — Hryhorowycz. Tak samo przesunął się akcent z zakończenia na sufiks w nazwiskach, które pochodzą od rzeczowników IV deklinacji: Hajduczenia (hajduczenia), Zubenia (zubenia). 6. Nazwiska złożone w większości mają akcent na drugiej podstawie: Czornowil, Riabosztan; w nazwiskach, w skład których wchodzi forma trybu rozkazującego, zaobserwowano tendencję do akcentowania właśnie tej formy: Tiahnyriadno, Swerbyhuz, Tiahnybik, Nepyjwoda, Hulajwiter. 7. Nazwy własne obcojęzyczne w większości akcentują tak, jak w języku źródłowym: we francuskim nazwiska mają akcent na ostatniej sylabie: Dumas, Derrida, angielskie — na pierwszej sylabie: Hamlet, Makbet (ale pod wpływem częstotliwości użycia Szekspir, Newton), polskie — na przedostatniej sylabie — Tuwim [14, s. 106]. — Pe-pe-pe-petrenko. — Czy pan się jąka? — Nie, tata się jąkał… a paszportzista był łajdakiem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

TARAS KIJAK: „W MOIM RODZIE NIE BYŁO ROZWIEDZIONYCH, ALKOHOLIKÓW, ZŁODZIEI I KOMUNISTÓW”

Zapamiętajmy poprawne akcentowanie niektórych nazw terytoriów z przyrostkiem -szczyzna (-щина), które zachowują miejsce akcentu wyrazów podstawowych: Bojkiwszczyna (Bojkowie), Wasylkiwszczyna (Wasylków), Łemkiwszczyna (Łemkowie), Połtawszczyna (Połtawa), Korostysziwszczyna (Korosteszów), Pustomytywszczyna (Pustomyty), Sumszczyna (Sumy), Jaworiwszczyna (Jaworów). Na szczególną uwagę zasługuje akcent nazwy naszego kraju Ukraina, co wiąże się z pochodzeniem tego słowa i jego znaczeniem. Istnieją dwie najpopularniejsze wersje: „samodzielnego” i „przygranicznego” pochodzenia tej nazwy. Zgodnie z pierwszą wersją, słowo Ukraina pochodzi od słowa kraj „odcinek, kawałek ziemi” [20, s. 117–118; 34, s. 20, 39]. Na oznaczenie przestrzeni w języku prasłowiańskim używano specjalnego przyrostka -yna (-ина) (doł + yna = dołyna, nyz + yna = nyzyna). Według tego samego wzoru utworzyło się słowo krajina (kraj + ina) w pierwotnym znaczeniu „terytorium, które należy do plemienia”. Obok rzeczownika kraj istniał rzeczownik ukraj „odcinek od kawałka; oddzielony kawałek ziemi; oddzielona część terytorium plemienia; krańcowa granica oddzielonej części terytorium plemienia”. Zgodnie z drugą wersją tak zwanego przygranicznego pochodzenia, słowo ukrajina utworzono od przyimkowego połączenia wyrazowego u kraja z dodaniem tego samego przyrostka -ina (-іна) o znaczeniu „krańcowa przygraniczna część terytorium kraju”, zrozumiałe, że o obrzeżach jakiegoś innego kraju nie ma mowy [43, s. 680]. W ciągu XV—XVI w. w słowie ukrajina zachodził proces zmiany pierwotnego akcentowania: w słowach na -yna (-ина, -іна, -їна) przyrostek zaczął przyciągać akcent na siebie (por. batko — batkiwszczyna — batkiwszczyna, horoch — horoszyna — horoszyna, ryba — rybyna — rybyna, churtowyna — churtowyna; tak samo Ukrajina — Ukrajina) [20, s. 119]. Twórczość T. Szewczenki świadczy, że jeszcze w XIX wieku ten akcent był wariantywny: Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… W czasie srogim, W ostatnią ciężką minutę Za nią Pana Boga błagajcie. („Czy my się jeszcze zejdziemy znowu?”) Nawet w jednym wierszu — wariantywny akcent: Mnie wszystko jedno, czy będę Ja żył na Ukrainie, czy nie. Małego śladu nie zostawię Na naszej sławnej Ukrainie, Na naszej — nie swojej ziemi”. („Mnie wszystko jedno, czy będę…”). Literatura 1. Babycz N. D. Podstawy kultury mowy. — Lwów, 1990. 4. Wynnycki Wasyl. Ukraiński system akcentowy: kształtowanie, rozwój. — Lwów, 2002. 10. Karawanski Swiatosław. O „kręgosłupie” języka // Literaturna Ukrajina. — 16. 09. 2004. 14. Koczan I. M., Tokarska A. S. Kultura języka ojczystego. — Lwów, 1996. 20. Piwtorak Hryhorij. Pochodzenie Ukraińców, Rosjan, Białorusinów i ich języków. — Kijów, 2001. 23. Ponomariw Ołeksandr. Kultura słowa. Porady językowo-stylistyczne. — Kijów, 1999. 25. Promowa, albo gdzie się mylimy… — K., 2006. 28. Redko J. K. Współczesne nazwiska ukraińskie. — Kijów, 1966. 43. Chudasz M. L. Jak, dlaczego i od kiedy Ruś stała się Ukrainą, a Rusini Ukraińcami? (do pytania genezy choronimu Ukraina oraz etnonimu Ukraińcy) // Narodoznawczi zoszyty. — 2005. — nr 5—6. 45. Czuczka Pawło. Nazwiska Ukraińców zakarpackich. Słownik historyczno-etymologiczny. — Lwów, 2005. 46. Szewelow Jurij. Wkład Galicji w kształtowanie ukraińskiego języka literackiego. — Lwów — Nowy Jork, 1996. — Urodził się Pan na Lwowszczyźnie w rodzinie nauczycielskiej, ale Pana ojciec był nie tylko nauczycielem… — Tak, ojciec ukończył trzy kursy seminarium duchownego we Lwowie, ale nie zdążył przyjąć święceń. Nasza rodzina zmuszona była wyruszyć w tułaczkę, ponieważ ojciec był żołnierzem UPA. Do 1956 roku ciągle krążyliśmy po Zachodniej Ukrainie, właśnie w tym roku KGB dokopało się do sedna, a jego cień towarzyszył rodzinie aż do uzyskania niepodległości. W podziemiu ojciec przyjął święcenia kapłańskie i przez wiele lat pracował jako podziemny ksiądz. W dzień — nauczyciel Roman, w nocy — ksiądz Andrij. — W tamtym czasie był Pan jeszcze bardzo małym chłopcem, czy rozumiał Pan, co się dzieje? — Bez wątpienia, rozumiałem od samego dzieciństwa. Często przychodzili do nas księża, w nocy spowiadali, rano odchodzili. Bywało, że łapano ich po drodze, a ja to wszystko widziałem. Wychowywano nas w duchu narodowym. Znaliśmy swoich przodków. W moim rodzie było wielu wybitnych ludzi. Wielu krewnych wywieziono na Syberię. Jestem dumny ze swojego pochodzenia i często powtarzam, że przez 150 lat nie mieliśmy ani jednego rozwodnika, alkoholika, złodzieja i komunisty. — W rodzinie jest Pan najstarszy, pomagał Pan wychowywać trzech braci i siostrę. Z pięciorga troje to doktorzy nauk. Czy taka naukowa pracowitość jest genetyczna? — Widocznie dało o sobie znać wychowanie. Jednak moja droga jako naukowca nie była prosta. Obecnie jestem germanistą, kierownikiem katedry teorii i praktyki przekładu z języka niemieckiego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia T. Szewczenki, doktorem honoris causa Instytutu Krajów Naddunajskich i Europy Środkowej w Wiedniu, autorem około półtorej setki artykułów naukowych i monografii. Ale pracę doktorską broniłem w Moskwie, obrona trwała około dziewięciu godzin. Broniłem się w zamkniętej instytucji — w Instytucie Tłumaczy Armii Radzieckiej. Dzień przed obroną nadeszło zaświadczenie, czyim synem jestem, ale byłem gotowy bronić swojego stanowiska. — Lata 90. stały się przełomowe dla wszystkich Ukraińców, a dla Pana szczególnie. — Ruchy demokratyczne zastały mnie nie na Ukrainie. Wszystko zaczęło się od tego, że przybyłem do Lipska pracować na uniwersytecie. Właśnie tam po raz pierwszy wziąłem udział w demonstracji i razem z Niemcami rozbierałem Mur Berliński. Swoją drogą, do dziś przechowuję jego kawałek jako pamiątkę. Ale w Niemczech, wraz z uniesieniem, pojawiło się we mnie też inne uczucie — że we własnym kraju póki co wszystko jest inaczej. Ale wkrótce zmiany nadeszły i u nas. — W kontekście życia kraju pojawia się pytanie: czy nie uważa Pan swojej walki z lat 90. za daremną, skoro wielu osiągnięć tamtych lat nie zdołaliśmy zachować, na przykład jedności narodowej, optymizmu? — Za czasów stalinowskich Ukraina straciła bardzo wielu przedstawicieli inteligencji, dlatego nowym pokoleniom na poziomie genetycznym nie przekazały się te wartości, dzięki którym państwo może żyć i rozwijać się. W latach 90. zebraliśmy wszystkie swoje siły i zdołaliśmy wybuchnąć jako naród, ale to oczywiście nie wystarcza do istnienia kraju. Teraz wśród liderów partyjnych są ludzie przeciętni, którzy bronią własnych interesów ekonomicznych. Te osoby nie są duchowymi przewodnikami narodu — oto w tym problem. — Jeśli mówić o Pana wkładzie w rozwój państwa ukraińskiego, nie można pominąć Pana udziału w pisaniu Konstytucji. — W sformułowaniu 10. artykułu pomógł nieżyjący już Wadym Hetman. Ten artykuł to jedna z moich dum nie tylko z okresu przebywania w Radzie Najwyższej, ale w ogóle. Jego projekt z 26 czerwca wisi u mnie w ramce na ścianie. Tekst jest tak sformułowany, że nasi wrogowie nie mają się do czego przyczepić i zrealizować swojego marzenia o dwujęzyczności. Przeanalizowałem 120 konstytucji świata i przekonałem się, że w żadnym kraju dwujęzyczność nie istnieje. Na papierze — tak, a w rzeczywistości dominuje jeden język. Kiedy u nas poruszają kwestię językową, wszyscy zapominają wspomnieć o postulacie Konwencji Haskiej o językach regionalnych. W dokumencie mowa o tym, że wszystkie mniejszości narodowe powinny znać i posługiwać się językiem państwowym. — Oprócz osiągnięć w życiu społecznym, ma Pan aż trzy osiągnięcia, z których chyba najbardziej dumny jest każdy człowiek. To Pana dzieci — dwóch synów i córka. — Wychowując własne dzieci, staraliśmy się z żoną podtrzymywać te tradycje, w których wychowywano nas samych. Dzieci znają z dziesięć kolęd, szczególnie ważne jest dla nas świętowanie Bożego Narodzenia i Wielkanocy. — Oprócz przestrzegania tradycji rodzinnych, włączał Pan dzieci do ważnych spraw państwowych. Na przykład, pewnego razu podczas pomiarów ekologicznych wody w podróży po Dniestrze zabrał Pan swoich synów. — Wtedy rzeczywiście nie tylko podróżowaliśmy, ale robiliśmy pomiary ekologiczne. Właśnie w tym czasie aktywnie działał ruch zielonych Bukowiny. Starszy Andrij miał wtedy 14 lat, młodszy Maksym — 5 lat. Wtedy zabraliśmy ze sobą jeszcze przyjaciela Andrija i płynęliśmy na dwóch kajakach: ja z Maksymem — w jednym, a Andrij z kolegą — w drugim. Proszę sobie wyobrazić mój strach, kiedy w jednym wartkim miejscu kajak starszego syna został w tyle tak bardzo, że nawet nie było go widać. Ale oni nas dogonili. Słyszę, chłopcy wypływają zza zakrętu i śpiewają ukraińskie pieśni… — Był Pan w wielkiej polityce, czy chciałby Pan widzieć w niej swoje dzieci? — Zacznę od córki. Zajmuje się nauką — jest filologiem, więc raczej nie jest jej potrzebna polityka. Starszy syn jest kandydatem nauk ekonomicznych, pracuje w banku, odmówił powrotu do spraw zarządczych. W przeciwieństwie do niego młodszy (kandydat nauk filozoficznych) idzie do polityki, obecnie pracuje w Instytucie Badań Strategicznych, aktywnie stara się brać udział w życiu społecznym, jest bardzo postępowy. Myślę, że do takich młodych ludzi należy przyszłość państwa ukraińskiego. I nie tylko do Maksyma, ale także do Andrija i Łesi, ponieważ wszyscy oni bardzo wytrwale pracują i zawsze starają się osiągać tylko najwyższe wyniki. Rozmawiała Łesia WORONIUK, m. Czerniowce. Po wywiadzie mój rozmówca zauważył, że wyszedł on eklektyczny. Ale nie bardziej eklektyczny niż życie tego człowieka — Tarasa Kijaka. Oto niektóre fakty z jego biografii: stał u podstaw Ruchu, brał udział w burzeniu Muru Berlińskiego, został autorem 10. artykułu Konstytucji Ukrainy, był deputowanym ludowym II kadencji, kierował towarzystwem „Proświta” i TUM w Czerniowcach, zajmował się problemem Wyspy Wężowej, a nawet samodzielnie kajakiem podróżował po Dniestrze. Jak wyznaje Taras Romanowycz, los zawsze rzucał go w wir wydarzeń społeczno-politycznych, dlatego w przededniu 65. urodzin jest co wspominać.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

W kręgach kozackich również często pojawiają się podwodne prądy, demokratyczny wybór koszowego w rzeczywistości nie jest demokratyczny. Ten moment krytycznego stosunku do wyborów kozackich mamy także w oryginalnym tekście Gogola: “W ten sposób zakończył się hałaśliwy wybór, któremu, nie wiadomo, czy tak cieszyli się inni, jak cieszył się Bulba: tym pomścił się na poprzednim koszowym; poza tym i Kirdyaga był jego starym towarzyszem i bywał z nim w tych samych lądowych i morskich wyprawach, dzieląc surowości i trudy bojowego życia. Tłum rozproszył się zaraz świętować wybór, i podniosła się hulanka, jakiej jeszcze nie widywali dotąd Ostap i Andrij! Za ruską ziemię!” przekształcają film w kicz. Bezsprzecznie, w autentycznym tekście Gogola istnieje wiele momentów, które dają częściowe prawo do podobnej interpretacji: “Bulba był uparty strasznie. Był to jeden z tych charakterów, które mogły powstać tylko w ciężkim XV wieku na półkoczowniczym zakątku Europy, kiedy cała południowa pierwotna Rosja, pozostawiona przez swoich książąt, została spustoszona, wypalona do cna nieokiełznanymi najazdami mongolskich drapieżników; kiedy, pozbawiony domu i dachu, stał się tutaj odważny człowiek; kiedy na pogorzeliskach, w obliczu groźnych sąsiadów i wiecznego niebezpieczeństwa, osiedlał się on i przyzwyczajał patrzeć im prosto w oczy, oduczywszy się wiedzieć, czy istnieje jakaś bojaźń na świecie; kiedy bojowym płomieniem objął się dawniej spokojny słowiański duch i powstało kozactwo — szeroki, rozhukany zamach rosyjskiej natury, — i kiedy wszystkie dorzecza, przewozy, przybrzeżne łagodne i wygodne miejsca usiały się kozakami, którym i liczby nikt nie znał, i śmiali towarzysze ich byli uprawnieni odpowiadać sułtanowi, który zapragnął wiedzieć o ich liczbie: “Kto ich zna! u nas ich rozrzucone po całym stepie: co pagórek, to kozak” (co mały pagórek, tam już i kozak). To było, dokładnie, niezwykłe zjawisko rosyjskiej siły: wybiło je z ludowej piersi krzesiwo biedy”. Bezsprzecznie, w zaznaczonych miejscach powinno było zostać użyte “Ruś” oraz “ruski”. Już D. Lichaczow zauważył niebezpieczeństwo pomyłki z tymi pojęciami, która powstała. Jednak u Bortki idea rosyjskiego mesjanizmu znalazła kiczowaty wyraz. Pokazując obraz Tarasa Bulby, który w filmie, moim zdaniem, jawi się jako najbardziej adekwatny (Bulba — to ten zbiorowy charakter, który mógł wytworzyć się w konkretnych warunkach historycznych), czyli w jego obrazie zaktualizowano romantyczną mitologemę, która, być może, dla rosyjskiego odbiorcy wyprodukowana jest jeszcze przez “bogatyrska” tradycję, aktywnie obecną w rosyjskim folklorze, choć niedawne badania zdemitologizowały i ten mit o “rosyjskiej duszy” tak naprawdę ruskich (chodziło o ukraińskie ziemie) bogaterów. Oczywiście, film nigdy nie może całkowicie skopiować oryginału, niektóre sceny będą pominięte, coś zostanie dodane (jak epizod z narodzonym dzieckiem z polsko-kozackiego “małżeństwa”), jednak w tym przypadku mamy potężną aktualizację imperialnego mitotwórstwa w filmie Bortki “Taras Bulba”. Epizod z narodzonym dzieckiem zmusza do zaproponowania kilku możliwych interpretacji tej “wstawnej noweli”: być może, w takim przypadku implicite podkreślono, że w polskim województwie, w najwyższych szczeblach polskiego społeczeństwa także będzie płynąć i ruska (dla Bortki — rosyjska) krew. Czyli ruskość (rosyjskość) przedstawiono w jej totalnym, uniwersalno-mitologicznym przejawie. Nadejdzie czas, kiedy, wyczerpana od tych próżnych podbojów, polska ziemia stanie się częścią Imperium Rosyjskiego. Ale taka “aneksja” nie będzie nienaturalna dla Polaków, wszak od XVI wieku odbywają się “małżeństwa” między swoimi a “obcymi”. Na koniec można powiedzieć, że zapewnienia reżysera, iż szedł za autentyką Gogola, niczego nie zmieniając, wydają się, delikatnie mówiąc, przesadzone. Tekst Gogola niekoniecznie nadaje się właśnie do takiej interpretacji, ale wprowadzone momenty, których nie ma u Gogola (kiedy Bulba w patriotyczno-mesjanistycznym zapale zwraca się do “towarzyszy”, śmierć kozaków z wiarą w niezwyciężoność ruskiej ziemi, narodziny dziecka itp.) zmuszają do stwierdzenia ideologicznego zaangażowania filmu Bortki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

«ТАВАРІЩ» БУЛЬБА, або КІНОІДЕОЛОГІЯ НЕ ВІД ГОГОЛЯ

Дмитро ДРОЗДОВСЬКИЙ, Києво-Могилянська академія, “Всесвіт” Культовий упродовж останніх тижнів фільм “Тарас Бульба” режисера Володимира Бортка та співрежисера Миколи Гоголя постає новітнім кінематографічним прочитанням повісті “Тарас Бульба” єдиного і неповторного Миколи Гоголя. Попри те, що режисер у виступах для преси заявляє, що він прагнув чітко дотримуватися гоголівського оригіналу, в кінематографічному тексті можна було помітити деякі “відхилення” й актуалізовані ідеологічні моменти імперського міфу. Передовсім варто сказати, що фільм — версія української (“руської”) історії XVI століття, часу кривавих сутичок між козацтвом і ляхами, татарами й турками. Російський вектор у фільмі наче не згадано. Саме тріада ляхи—татари—турки у фільмі постає в образі “чужого”. Постійно артикулюється їхня відмінність, чужість, ворожість, передовсім на релігійному рівні (інша віра). Військові виступи на чолі з Тарасом Бульбою — як виступи за збереження і захист рідної (російської) православної християнської віри, це боротьба проти “вихрестів”, які чинять безлад на українських землях, вирізуючи українські поселення, грабуючи. Зокрема епізод, у якому Тарас Бульба дізнається, що його поселення вирізали ляхи, вбили його дружину, віддзеркалює саме цю тезу. Проте у військових виступах простежується чіткий ідеологічний підтекст (“руськість”, захист віри, обраність у збереженні православ’я, мовляв, саме руський народ має вберегти християнську православну віру, бо доки буде віра, доти існуватиме і руська земля). В такий спосіб формується міфологема руської землі, її історичної доленосності, незнищенності. Цікаво, що “пролог” до фільму має саме ідеологічне забарвлення: перед нами — ідеологічна канва. Такого “прологу” немає в оригінальному тексті Гоголя (повість починається з приїзду синів Тараса Бульби додому). Тарас Бульба закликає всіх боронити руську землю і руську віру, які потерпають від нападів турків і татарви (одразу ці народи постають як ворожі, агресивні, тобто чужі), від внутрішніх міжусобиць. Але ідеологічний момент простежується відчутно, зокрема, разюче на тлі першої заставки з “рекламою” каналу “Россия” перед початком фільму. Звичайно, найвиразнішою ідеологічно була сцена фатальної розгромної битви, коли на допомогу ляхам підійшов інший варшавський загін. Смерть козаків зображено з неприхованим ідеологічним проросійським підтекстом, у дусі імперського звитяжництва. “Руськість” артикульовано як головну провіденційну ознаку, що реалізує себе через концепти руської православної церкви, руської віри, руської землі. Усі ці гасла — складові риторики Російської імперії, яка вибудовувала свою інакшість, наголошуючи на вірі православній як головній святині, за яку треба проливати кров, бо ці війни святі, за “Христа навіки на руській землі”. Те, що кожен козак помирав із прощальним словом до “отєчества”, було відверто невдалим піаром російської імперськості. Також варто звернути увагу і на постійні звертання в козацькому колі одне до одного як “товаріщ”. Безперечно, таке слово неодноразово трапляється в тексті “Тараса Бульби” Гоголя, але жодного разу — як звертання. Козаків названо товаришами в авторському мовленні, але навряд чи було природно в часи Гоголя писати про козацькі віча, на яких кожен говоритиме “Товаришу Бульбо!” Така риторика віддзеркалює пізніший етапу житті Російської (радянської сталінської) імперії. Нині пересічний підімперський постсовєтський російський глядач це сприймає, можливо, нормально. Але всі ці елементи вказують на те, що фільм має чітке ідеологічне підґрунтя: сформувати образ могутньої руської (в російській мові це також прочитується і як російської) землі, що є Богоспасенною, адже сам Бог скеровує руку козацьку, щоб захистити рідну землю від ворога. Часом (сцена козацької загибелі зі словами-освідченнями до рідної землі на устах) відчуваємо, що ця війна — священний російський джихад. У такому разі “дух” Гоголя постає переписаним, не автентичним; якщо те, що знято, справді — за Гоголем, то такого Гоголя можна назвати ідеологом російського імперського шовінізму. Ще одне припущення в “ідеологічності” фільму полягає у змалюванні ляхів. Попри позірну претензійність зробити фільм “політкоректним”, зокрема через уникання слова “жиди” (його замінено шинкарями), в мовленні польських героїв можна помітити особливість: фрази, сказані у фільмі польською мовою, занадто наближені до української, тобто здалося, що було використано лексику, наближену до української. Натомість українські елементи в мовленні козаків (та й-то переважно Тараса Бульби — Богдана Ступки) видаються вкрай дрібними, козацтво постає як військово-політична сила, яка захищає інтереси руськості (можна помітити, наскільки інакше звучать українські лексеми в мовленні Богдана Ступки та, скажімо, Михайла Боярського). В такому разі однозначну демаркаційну лінію проведено між “руськими” та представниками іншої віри (ляхи — католики, османи — мусульмани). Можливо, це припущення перебільшене, тому не беруся його стверджувати. Суперечка між Андрієм та Остапом після жорстокого покарання одного з козаків за вбивство також відображає цікаві моменти фільмової риторики. У повісті Гоголя прямої мови між синами Бульби немає, цей епізод незначний, його автор згадує: “Но более всего произвела впечатленья на Андрия страшная казнь, определенная за смертоубийство. Тут же, при нем, вырыли яму, опустили туда живого убийцу и сверх него поставили гроб, заключавший тело им убиенного, и потом обоих засыпали землею. Долго потом все чудился ему страшный обряд казни и все представлялся этот заживо засыпанный человек вместе с ужасным гробом”. Натомість Остап говорить про те, що для нього найважливіший чинник — рідна земля, саме руська земля. Андрій — герой- “космополіт”, який каже, що ми могли народитися й на іншій землі. І що тоді? Рольові позиції агресора і захисника зміняться? Як же бути з римським правом? Андрій постає героєм, що для нього існує особистісний вимір, який прагне осмислити ситуацію, визначити власну позицію, а не служити великій ідеї. Козаки у фільмі — служителі саме великого ідеологічного наративу, але саме для імперії вони “позитивні”, а всі “непевні” — зрадники, яких слід знищити. Здається, що у фільмі Бортка ця радянська теза проглядає досить чітко: Остап свій — Андрій чужий. Заради власного захисту Остап виступає і проти батька (дискурс сили), натомість Андрій схиляється до розмірковування над ситуацією, хоч він також має надзвичайну фізичну силу (епізод із пострілом під час “розваг” на Січі). Але Андрій — роздвоєний образ саме тому, що він як Гамлет, розмірковує над учинком і не йде виконувати покладену на нього місію як людина — функція імперської системи, потрібна для здійснення великої місії (навіть мовлення Андрія та Остапа різниться: не той тепер Остап, більш схожий на героя з “Бригади”). Рефлексії Андрія зближують його з героями гамлетівського типу. Подвійність Андрія реалізована через другу сюжетну лінію: історію закоханості (реалізація вальтер-скоттівської моделі). Подібно до античної Антігони, Андрій, з одного боку, має втілити громадянський обов’язок, а з іншого — закохується в польку, яка належить до табору “ідеологічного ворога”. Проте для Андрія, крім громадських цінностей, існують інші — людські. Він закохується і в такий спосіб прирікає себе на трагічну розв’язку. Історія кохання не може бути примирена ані для Гоголя, ані, тим більш, для Бортка. Можливо, примирення в майбутньому: зрештою, польський воєвода таки не вбиває дитини дочки. Якоїсь миті в ньому перемагає людське, відчуття свого зв’язку з немовлям. У повісті Гоголя також маємо цю дволінійність, колізію громадянського обов’язку та сили почуттів, що не знаходять примирення. У самій повісті Гоголя багато пафосно-героїчних епізодів, козаків змальовано у “богатирському” романтичному сенсі. Але в Бортка візуальна образність набуває особливого розмаху, зокрема на тлі музичного супроводу Ігоря Корнелюка, автора музики і до “Бандитського Петербурга”. Щоправда, перша зустріч із Січчю, коли Тарас привозить двох синів, має іронічний вигляд: Січ зображено як простір розкріпаченого духу, схильного до бурхливої пиятики й бешкету. рий. Винные шинки были разбиты; мед, горелка и пиво забирались просто, без денег; шинкари были уже рады и тому, что сами остались целы. Вся ночь прошла в криках и песнях, славивших подвиги. И взошедший месяц долго еще видел толпы музыкантов, проходивших по улицам с бандурами, турбанами, круглыми балалайками, и церковных песельников, которых держали на Сечи для пенья в церкви и для восхваленья запорожских дел”. Саме жид у повісті допомагає Тарасові Бульбі побачитися востаннє з Остапом, саме Янкель приносить Тарасові звістку про те, що Андрій у місті, що він закохався в чарівну польку. Так, образ жида виконує важливу роль у сюжетотворенні повісті. Образ скривдженого жида, який має шукати для себе захисту в різних сил (стереотипізація), у фільмі знаходить інший акцент: жиди служать козакам не лише з міркувань зиску. Янкеля й Тараса Бульбу поєднує зв’язок значно глибшого рівня, зрештою, саме Тарас врятував життя Янкелю. Але жид міг би забути цей вчинок, натомість він безстрашно йде разом із військом на ляхів (у фільмі ця деталь знаходить яскраве позначення). Деякі сцени у фільмі змінено, дещо випущено. Так, Янкель пропонує їхати до Варшави “з рибою”, але цього немає у фільмі Бортка. Жид вірно і віддано служить “руській душі” (чи не є це також політичним реверансом нинішньої політичної ситуації?). Підводячи риску, можна сказати, що екранізація “Тараса Бульби” виконує за нинішніх умов функцію потвердження російського великодержавного міфу, оскільки у стрічці яскраво змальовано стратегію творення великого проімперського наративу, побудованого на основних концептах православної віри, Богообраності російського народу, вірі в незнищенність руської (читай — російської) землі. Козацтво, що було особливим становим військово-політичним утворенням на українських землях, сформоване для захисту прикордоння від нападів османів, татар тощо, вписано в парадигму великого імперського міфу; це те козацтво, з якого з часом постане дворянське російське козацтво, яке буде в палаці Катерини ІІ в Петербурзі, коли по черевички для Оксани на чорті прилетить Вакула. Це те “козацтво”, яке захищає руську віру, яке вірить у те, що ця земля є землею Христа, яке водночас своїми вчинками заперечує основні християнські закони (які, проте, частково усвідомлені для Андрія). Трагічні епізоди, в яких козаки помирають зі словами “За руську ві-
Strona · s. 13strona oryginału ↗

ŻYJE DUSZA POETY ŚWIĘTA

Nina HNATIUK, Zdjęcie Ksenii HŁADYSZEWEJ Kiedy 60 lat temu w Kijowie otwierano muzeum Tarasa Szewczenki, kolejka chętnych do obejrzenia ekspozycji ciągnęła się aż do ulicy Włodzimierskiej. Niestety, przez te lata zatracono tradycję odwiedzania muzeów i miejsc historycznych całymi rodzinami czy grupami studenckimi. A jednak każdego roku próg domu Szewczenki przekracza 70 tysięcy zwiedzających. Większość z nich wychodzi stąd z przekonaniem, że Taras Szewczenko był nie tylko genialnym poetą i malarzem, ale także człowiekiem, który zdołał pokonać sidła niewolnictwa, ciężar ziemskiej marności i wznieść się duchem ku wyżynom ogólnoludzkiego uznania, stać się symbolem zmartwychwstania Ukrainy, głosem prawdy i sumienia. Swój jubileusz kolektyw Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki uczcił po domowemu, jasno i prosto: w jednej z sal zebrali się weterani muzeum, laureaci nagrody im. Szewczenki, koledzy, goście. Minister kultury i turystyki Ukrainy Wasyl Wowkun wygłosił powitanie od Prezydenta Ukrainy. Tym razem nie było orderów, medali, zaszczytnych tytułów, nagród — ograniczono się do dobrych słów i pięknych życzeń. Dyrektor generalna Narodowego Muzeum Natalia Kłymenko z miłością i szacunkiem mówiła o przyjaciołach poety — M. Kostomarowie, braciach Łazarewskich, L. Żemczużnikowie, A. Kozaczkowskim, H. Czestachiwskim, którzy zaraz po śmierci Tarasa Hryhorowycza zapoczątkowali kolekcję szewczenkowską i dołożyli niemało starań, aby zachować bezcenne dziedzictwo — oryginały jego dzieł, rzeczy osobiste. Niemało z nich dzisiaj można zobaczyć w jubileuszowej ekspozycji. To 73 pędzle, które zaznały dotyku rąk artysty, jego paleta, sztaluga, zegarek, którego wskazówki zatrzymano w chwili śmierci właściciela, pierścień oraz medalion z włosami, żoł- Michel Terestchenko Serhij KLYMKO Francja, mając wiekowe ambicje bycia centrum europejskiej kultury, hojnie dzieli się swoimi osiągnięciami ze światem. Dzięki obecności kulturalnej Republiki Francuskiej na Ukrainie, na naszych ekranach częściej pojawiają się arcydzieła kina niekomercyjnego, ukazują się drukiem przekłady literatury pięknej i naukowej, wykonywane są utwory muzyczne francuskich kompozytorów. Otwarcie „Wiosny Francuskiej” odbyło się pod gołym niebem, na Dnieprze, w Hydroparku — teatr „Ilotopie” pokazał „Dziwactwa na wodzie”, bajkowe, pełne przepychu widowisko z licznymi fajerwerkami i atrakcjami. W tym roku „Wiosna” przeszła przez 11 miast Ukrainy. Cały kwiecień trwały wydarzenia zorganizowane przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Europejskich Republiki Francuskiej, Ambasadę Francji na Ukrainie, Francuskie Centrum Kultury oraz Alliance Française: koncerty, wystawy malarstwa i fotografii, spotkania z działaczami kultury, w których mogli uczestniczyć mieszkańcy Kijowa, Lwowa, Dniepropietrowska, Charkowa, Symferopola. „Ten program to owoc ścisłej współpracy z naszymi ukraińskimi i francuskimi partnerami” — zaznaczył Jacques Faure, Ambasador Francji na Ukrainie. Tradycyjnie przedmiotowi dumy narodowej Francji — kinematografii — poświęcono „A Taras Szewczenko był krępy, szeroki w barach!” nierska koszula, płócienny kostium, „Kobzarze” z autografami, Biblia podarowana przez Szewczenkę F. Łazarewskiemu, autografy poezji, pióro, ołówki, pieczątka z monogramem „TS…”. Wszystkie te bezcenne eksponaty to ozdoba kolekcji muzeum, która liczy ponad 85 tysięcy jednostek, z czego fundusz podstawowy to 32 tysiące. W muzeum prowadzona jest ważna działalność naukowo-badawcza, ukierunkowana na głębokie studiowanie i popularyzację genialnego dziedzictwa T. H. Szewczenki. Pracownicy naukowi biorą aktywny udział w przygotowaniu do druku nowego Pełnego wydania zbioru dzieł T. H. Szewczenki w 12 tomach oraz Encyklopedii Szewczenkowskiej w czterech tomach. Pracownicy muzeum aktywnie występują z referatami i Mykoła Jakowyna, Natalia Kłymenko i Wasyl Wowkun komunikatami na naukowych konferencjach szewczenkowskich, jubileuszach i uroczystościach zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami: w Rydze, Wilnie, Ufie, Orsku, Orenburgu, Forcie Szewczenko, Petersburgu. Od dnia otwarcia muzeum odwiedziło je ponad dziewięć milionów osób z różnych zakątków świata. Na świętowanie przybyło niemało drogich gości, wśród których był praprawnuk cukrownika i mecenasa Mykoły Tereszczenki, Michel Tereszczenko. Specjalnie na uroczystości przywiózł portret słynnego przodka, w którego pałacu dzisiaj mieści się muzeum. Potomek rodu Łazarewskich, pisarz Ołeksandr Łazarewski, podarował muzeum „Małego Kobzara” z 1911 roku wydania. Bezcenne eksponaty I choć kryzys gospodarczy oraz niedostateczne finansowanie placówek kultury odcisnęły swoje piętno na skali jubileuszu, mimo wszystko wydano album-przewodnik, monetę jubileuszową, udało się zalegalizować dla muzeum i jego filii w Kijowie działki ziemi, co jest bardzo ważne w naszych czasach. A ja z goryczą dowiedziałam się, że pokój-pracownia Tarasa Szewczenki w Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, gdzie 10 marca 1861 roku zatrzymało się jego serce, jest teraz zamknięty na klucz. Jeśli odwiedzicie miasto nad Newą, nie uda się wam zwiedzić tego pokoju pamięci. Skąd wziąć jeszcze jednego Wołodymyra Melnyczenkę, żeby opiekował się pamięcią Tarasa Szewczenki w mieście nad Newą? Laureaci Nagrody im. Szewczenki W. Łopata, M. Szudria, D. Stus

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

WIOSNA PO FRANCUSKU

uwagę. W ramach trzech programów odbywały się pokazy nowości i klasyki kina: festiwal pokazów przedpremierowych, retrospektywa Jacques'a Demy'ego oraz Długa noc krótkiego metrażu. We współpracy z głównymi ukraińskimi dystrybutorami «Francuska Wiosna» zaprezentowała najlepsze francuskie filmy 2008 roku. Wśród nich znalazły się «Granica świtu» Philippe'a Garrela, «Chryzalis» Julien'a Leclercqa oraz inne tytuły. Retrospektywa twórczości reżysera Jacques'a Demy'ego, znanego widzom z obrazu «Parasolki z Cherbourga», po raz kolejny ucieszyła wielbicieli talentu Catherine Deneuve, Jeanne Moreau i Jeana Marais. Krótki metraż zaprezentowano w postaci około 20 obrazów różnych autorów i kierunków: między klasyką a nowymi odkryciami, między filmami animowanymi a eksperymentalnymi. Ukrainę odwiedziło dwoje francuskich pisarzy, którzy przedstawili swoje utwory i badania. Joël Vernet opowiedział o swojej twórczości poetyckiej oraz o zadaniach, jakie stoją przed nim na początku XXI wieku. Martin Le Coz — autor powieści «Céleste» (nagroda Renaudot 2001), «Murzyn i Meduza» — mówił o związkach łączących malarstwo i literaturę, o swojej fascynacji historią jako materią romantyczną, a także o głównych tematach własnych utworów. Niedawno po raz pierwszy zaprezentowano powieść Marguerite Duras «Kochanek», która zdobyła nagrodę Goncourtów. Ten autobiograficzny utwór — historia miłości piętnastoletniej francuskiej dziewczyny i zamożnego Chińczyka w egzotycznych dekoracjach Francuskich Indochin lat 20. XX wieku — jest swoistą spowiedzią starszej kobiety. Własne fotografie w Ukrainie zaprezentowało od razu czterech artystów: Stéphane Gizard, pracujący w świecie mody, Gérald Assouline, niezależny fotograf i poeta, miłośnik obrazu monochromatycznego, Dorothy Schuhs, która, jak sama mówi, jedynie utrwala „nagromadzenia samotności”, oraz Annie Assouline z wyborem «Ręce pisarzy», rzemieślników słowa: Philippe'a Sollersa, Françoise Sagan i innych. Aktor-mim Nicolas Gousseff nie poświęcił uwagi stolicy i wystąpił w Dniepropetrowsku oraz Ługańsku, prezentując na scenie monospektakl «Spać», w którym starał się odtworzyć kręty szlak snu, jego etapy i fazy. Zakończyła „Francuską wiosnę” pod koniec kwietnia przedstawienie „Cyrku Fusion” pt. „Triksel”. Akrobaci zaprosili widza do fantastycznego świata kelckich mitów i legend. Wcielali oni harmonię między człowiekiem a ziemią, zdolność do miłości i wysławiania życia — wartości zawarte w symbolu krzyża Triskelion. Piękna pora roku zawsze staje się jeszcze piękniejsza, gdy otaczający świat ogrzewany jest ludzkimi uczuciami. Dzięki „Francuskiej wiośnie” w Ukrainie można stwierdzić, że zjednoczone pod jednym sztandarem i wcielone w kulturze wolność, równość i braterstwo mogą ogrzewać nie tylko współobywateli, lecz także całą Europę. W materiale Wiktora Chomienki „Krym ozdobił miejsca, po których chodził geniusz” („Słowo Proświty”, nr 15 z 2009 roku) pojawiła się pomyłka. Należy czytać: „Obecnie stanął kolejny popiersie jubilata, wykonane przez kijowskiego rzeźbiarza Petra Mowczuna”. Przepraszamy pana Mowczuna za przykre nieporozumienie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na kijowskim Olimpie władzy. Potrzebujemy stabilności politycznej, pewności co do obranych kierunków. A nasi rodacy potrafią pracować i pokonywać trudności. Za wolną Ukrainę poległy tysiące ludzi, niemało rodzin zginęło w syberyjskich łagrach. Dlatego umiemy cenić wolność, choć trzeba za nią drogo płacić”. Chcę opowiedzieć jeszcze o jednym epizodzie naszej podróży. Międzynarodowa Organizacja Społeczna „Winnickie Ziemiaństwo” w Kijowie w 2000 roku ustanowiła dwie nagrody — Ogólnoukraińską Nagrodę Literacką im. Je. Hucała oraz nagrodę w dziedzinie sztuki teatralnej im. M. Zarudnego. Dostąpiło ich niemal dwudziestu Podolan — znanych poetów, prozaików, mistrzów sceny. Śladem winniczan Ogólnoukraińską Nagrodę Literacką imienia O. Ołesia ustanowiło Sumskie Ziemiaństwo. W tym roku wyróżnienie to otrzymał znany lwowski poeta, autor kilkudziesięciu książek i wielu popularnych piosenek, Mykoła Petrenko. Podczas spotkania w Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej przedstawicielka Sumskiego Ziemiaństwa Julia Kułyk wręczyła dyplom laureata jednemu z nestorów Lwowskiej Organizacji Pisarzy. Dziękując za uwagę poświęconą twórczości szanowanego mistrza pióra, który nawet w dziewiątej dekadzie życia owocnie pracuje, jest aktywnym działaczem społecznym i wychowawcą twórczej młodzieży, przewodnicząca Lwowskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Maria Jakubowska wyraziła przekonanie, że również Lwowskie Ziemiaństwo ustanowi swoją nagrodę dla uhonorowania naj-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

W GOŚCINIE W RODZINNYCH STRONACH

W stolicy Ukrainy każde obwód naszego państwa oraz Autonomiczna Republika Krymu posiadają organizacje ziomkostw, w których działają znani przedstawiciele nauki i kultury, politycy, pracownicy różnych gałęzi gospodarki narodowej, weterani wojenni i pracy, młodzież studencka. Przybysze z różnych obwodów w swoich „sztabach” mają możliwość porozmawiać, zorganizować wystawy fotograficzne, spotkania z ciekawymi ludźmi, pogawędzić przy kawie. Jednak chyba najważniejszym zadaniem tych stowarzyszeń społecznych jest pomaganie szkołom, bibliotekom, muzeom swojej małej ojczyzny, popularyzowanie miejsc historycznych, obiektów turystycznych rodzinnego kraju, wspieranie nie tylko znanych artystów, ale i twórczej młodzieży, dbanie o realizację projektów inwestycyjnych, udzielanie pomocy sponsorskiej na budowę obiektów kultury, świątyń, rozwój sportu. Dla podniesienia i aktywizacji tej pracy kilka lat temu utworzono Radę Koordynacyjną Ziomkostw Ukrainy. Raz na trzy miesiące buławę koordynatora przejmuje jedno ze stowarzyszeń społecznych. Zrozumiałe, że właśnie na ten okres przypadają najciekawsze wydarzenia, a wśród nich także zaproszenie kolegów na dwudniową gościnę do swojego regionu. Zatem o kwietniowej wycieczce na Lwowszczyznę — moja opowieść. Choć ile razy zdarzało się bywać w dawnym Lwowie, za każdym razem zniewala on oryginalnością architektury, niepowtarzalną aurą skwerów, uliczek, wzniosłą muzyką wież świątynnych i odurzającym zapachem przytulnych kawiarni. Jednak nasza wycieczka była oficjalna i, oczywiście, na długo pozostać sam na sam z białokamiennymi lwami czy zatrzymać się wśród półek księgarni jednak się nie udało. Bo czekały na nas spotkania z kierownictwem obwodowej administracji państwowej, przewodniczącym rady obwodowej M. Senykiem oraz merem miasta A. Sadowym. A wicepremier Ukrainy I. Wasiunyk — kierownik Lwowskiego Ziomkostwa — szczegółowo poinformował o przygotowaniu obiektów sportowych i turystycznych finałowej części mistrzostw Europy w piłce nożnej 2012 roku. Obejrzeliśmy także budowę stadionu przy ulicy Stryjskiej. Jak zaznaczył I. Wasiunyk, przygotowanie do Euro-2012 dało niesamowity impuls do budowy i przebudowy lotnisk, stadionów, hoteli: do wskazanego terminu Ukraina będzie miała sześć nowoczesnych stadionów. Jeszcze dwa lata temu nie mieliśmy ani jednego lotniska, które odpowiadałoby międzynarodowym standardom. Dotyczy to nawet lotniska w Boryspolu. Pasy startowe na lotniskach zostaną zbudowane i zmodernizowane kosztem budżetu państwa, resztę prac sfinansują inwestorzy. Oczywiście, zakres prac jest ogromny, problemów niemało. Chodzi o to, aby stworzyć odpowiedni komfort i wszelkie warunki dla przyjemnego i ciekawego pobytu na Ukrainie miliona turystów, kibiców piłkarskich z różnych krajów Europy i świata. Samej ukraińskiej gościnności do tego za mało. Kierownicy obwodu i miasta wraz z członkami delegacji posadzili dęby, klony i krzewy kaliny w lwowskim parku „Znesinnia”, zapoznali się z kompleksami leczniczo-hotelowymi „Genewa”, „Med Palace” w Truskawcu oraz „Trzej Synowie” w Skhidnytsi, odwiedzili historyczno-kulturowy rezerwat „Tustań” oraz kompleks narciarski „Zachar Berkut”, kompleks hotelowo-wypoczynkowy „Wieża Niedźwiedzia” w rejonie skolskim, a także obejrzeli muzeum-kryjówkę żołnierzy UPA we wsi Zaszków w rejonie żółkiewskim. Wrażenia członków delegacji z wycieczki na Lwowszczyznę trudno przekazać w krótkim artykule. „Dwukrotnie byłem na leczeniu w Karlowych Warach w Czechach. Teraz będę dawał pierwszeństwo ukraińskim uzdrowiskom balneologicznym. Pod względem komfortu najlepsze kompleksy hotelowo-lecznicze Truskawca nie ustępują znanym uzdrowiskom Europy” — powiedział przewodniczący Czernihowskiego Ziomkostwa Wiktor Tkaczenko. Łagodne wiosenne słońce, pierwsze obfite kwiaty na polanach, a obok — śnieg na zboczach, w jarach, czyste powietrze i gościnni ludzie — wszystko to dodawało sił, radowało, wlewało wiarę w to, że górskie rejony Lwowszczyzny nie są wcale tak depresyjne, jak o tym mówili przedstawiciele władz. I choć zamykają niektóre kopalnie, nie pracuje niemało innych przedsiębiorstw przemysłowych, lwowianie oraz mieszkańcy górskich rejonów nie opuszczają rąk. Przewodniczący Skolskiej Rejonowej Administracji Państwowej Ihor Swystun, nawiasem mówiąc, gorący wielbiciel poezji Liny Kostenko, zaznaczył: „Nasi ludzie dadzą sobie radę. Najważniejsze, żeby porozumieli się między sobą tam, na górze”. M. Jakubowska, M. Petrenko, Ju. Kulyk, H. Derewianczuk oraz I. Wasiunyk zwrócili uwagę prozaików i krytyków, aby nie zamykali się tylko w kręgu tematycznym „on, ona”, lecz dążyli do ogarnięcia także tematów społecznych. Dziś ginie wieś — żywicielka narodu, pustoszeją szkoły, chwastami zarastają pola, miliony wykwalifikowanych specjalistów pozostają bezrobotnymi. Czy bolą autorów te problemy, czy pragną oni dotknąć ich w najlepszych utworach rodaków? A środowisko pisarskie liczy tu ponad 150 poetów, prozaików, dramaturgów, publicystów, tłumaczy. Wracaliśmy do Kijowa nocnym pociągiem. I choć pora była późna, w przedziale długo nie cichły głosy. Kierownicy Donieckiego, Zaporoskiego, Charkowskiego, Mikołajowskiego, Żytomierskiego, Wołyńskiego i innych stowarzyszeń społecznych omawiali to, co zobaczyli i usłyszeli, radzili, jak lepiej wymieniać się grupami uczniów i studentów na wypoczynek podczas wakacji, wspólnie obchodzić święta Bożego Narodzenia i Wielkanocy w regionach. Hennadij Derewianczuk, dyrektor wykonawczy Lwowskiego Ziomkostwa, okazał się nie tylko dobrym organizatorem, ale i znającym się na rzeczy przewodnikiem. Dziękując zarówno jemu, jak i wszystkim lwowianom za gościnność i uwagę, mamy nadzieję, że staną się naszymi stałymi czytelnikami i prenumerować będą dla bibliotek, szkół, uczelni oraz swojego aktywu gazetę „Słowo Proświty”, która zamierza stale pisać o najciekawszych i najważniejszych sprawach ziomkostw. Talenty młodych, pomoc charytatywna w wydawaniu książek, upamiętnianie wybitnych artystów przeszłości — nie sposób wymienić wszystkich tych dobrych uczynków, którymi opiekują się kandydat nauk filologicznych, docent Winnickiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Kociubynskiego, laureatka wielu nagród literackich Tetiana Jakowenko, deputowana ludowa Ukrainy V kadencji, znana działaczka społeczna Ołena Witenko oraz inni organizatorzy i aktywiści „Wielkiej Rodziny”. Trzymam w rękach pierwszy numer almanachu literacko-artystycznego „Podilśke perewesło”, opracowany przez Tetianę Jakowenko. Znajdują się tu wiersze, opowiadania, pieśni, badania naukowe, fotografie, wycinanki, reprodukcje obrazów — utwory ponad 20 utalentowanych winniczan. Imiona Anatolija Bortniaka, Hałyny Tarasiuk, Anatolija Podolynnego, Wałentyny Storożuk są dobrze znane miłośnikom słowa artystycznego, a Kateryna Kopyczynśka oraz Wasyl Pastuszyna to studenci uniwersytetu pedagogicznego, którzy dopiero zaczynają wytyczać twórczą ścieżkę. Wierzy się, że almanach „Podilśke perewesło” zapoczątkuje serię zbiorów literacko-artystycznych twórców rodzinnego kraju. Materiały przygotowała Nina HNATIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«Chlupnij nam, morze, świeże ławy»

W Narodowym Związku Pisarzy odbył się twórczy raport studentów Instytutu Filologii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, specjalność „Twórczość literacka”. Zabrzmiały wiersze, nowele, fragmenty powieści, opowiadań i scenariuszy filmowych młodych autorów. Słuchając ich, przypomniał mi się wiersz Pawła Tyczyny: „Chlupnij nam, morze, świeże ławy”… Ania Tatarina, Maryna Jeszczenko, Marharita Petrenko, Inna Daniluk, Olha Blizniuk, Wiaczesław Lewycki i inni młodzi autorzy czytali o miłości i zdradzie, o pięknie i brzydocie, o oczekiwaniu cudu i chłodzie samotności — o wszystkim, co porusza, niepokoi i dodaje sił młodym. Miło było słyszeć, że nie zabrzmiały teksty grafomańskie: to budzi nadzieję, że literatura ukraińska wzbogaca się o prawdziwe talenty. Twórczą młodzież serdecznie powitali Jurij Muszkietyk, Iwan Dracz, poseł Rady Narodowej Ukrainy I, II i IV kadencji Mykoła Porowski, inni znani pisarze i działacze społeczni. Wzywali młodych poetów,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

PODOLSKIE POWRÓSŁO

Zdjęcie Jewhena Buketa choćby w publicystyce? A do tego problemy języka, kultury, upadek orientacji moralnych… Tutaj jest nad czym zastanowić się młodemu, wrażliwemu i myślącemu człowiekowi. Zatem mentorzy życzyli swoim młodym kolegom nie tylko dbania o Boży dar twórczości, ale także posiadania charakteru i odwagi w bronieniu wysokich ideałów. Niedawno w Winnicy utworzono obwodową krajoznawczą literacko-artystyczną organizację społeczną „Wielka Rodzina”. Aktywnie włącza się ona w szlachetną sprawę odrodzenia i zachowania duchowego, historycznego i kulturowego dziedzictwa rodzinnego kraju. Wieczory twórcze pisarzy-ziomków, wsparcie i-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ma zasady etyczne. Symbolika utworu wywołuje wrażenie rozpuszczania się mikrokosmosu w makrokosmosie i odwrotnie — dzięki przejściu w czas sakralny, czas Ogrodu (Edenu, Ogrodu Ziemskiego i Niebiańskiego, centrum Kosmosu w Człowieku i Centrum Wszechświata). Jednak Człowiek wypadł z tego Złotego Wieku, nie może dorównać uduchowionej przyrodzie, a jego Duch — Ptak, skazany na wieczne szamotanie się w klatce Ciała (jak nie przypomnieć sobie „Drogi i jaskółki” Mykoły Chwylowego?), a grzechy apokaliptycznego wieku nie pozwalają mu pojąć samego siebie i zmartwychwstać. Człowiek — ulepiony na obraz Boży, jak Galatea, którą ulepił cypryjski król Pigmalion, pozostaje piękną gliną, bo nie jest zdolny do wysokiego porywu boskiego, i w tym tkwi gorzki sarkazm autora. Dwuznaczne jest także pojęcie boskiego — nietzscheańskie „Bóg umarł!” (i wymowne samobójstwo pasterza Ansisa) oraz panteizm współistnieją w utworze. Boskość można dostrzec także w Asarze i Marcie — jako opozycję pierwiastków Ognia i Wody poprzez koncepcję Gastona Bachelarda. Wreszcie kwintesencja symbolu (a nie alegorii!), który Plotyn porównywał z egipskim hieroglifem, właśnie zakłada „znakowość, obdarzoną całą organicznością i niewyczerpaną wieloznacznością obrazu” (Serhij Awierincew). A odczytanie należy do czytelnika. Prawdą jest, że w tej książce dla miłośników „gęstej” prozy intelektualnej są także pewne wady. Powieść napisano z licznymi rosjanizmami, składnia i zwroty frazeologiczne często są nieukraińskie (choć utwór obfituje też w znaleziska), brakuje redakcji i korekty. Dzieło warto wydać ponownie w poważnym wydawnictwie, które podeszłoby do niego twórczo. Słuszne wydaje się też uwaga o nadmiernej retardacji i powtórzeniach, nie zawsze stylistycznie uzasadnionych. Ale wszystkie te bardzo istotne wady kompensuje mistrzostwo w przedstawianiu szczegółów artystycznych, które stają się symbolami i archetypami; kinematografizm przypominający Ingmara Bergmana; stereoskopowość ciągów asocjacyjnych; muzyczność i rytmizacja poszczególnych fragmentów; przetapianie się dźwięku w barwę, ruch, zapach obok obiegu materii i symboliki idealnego. Mamy do czynienia z jedną z najciekawszych powieści intelektualnych, a być może z jedną z pierwszych po europejsku symbolicznych powieści w literaturze ukraińskiej, która odpowiada najnowszym tendencjom mitologizacji artystycznego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

POWRÓT INTELEKTUALNEGO SYMBOLIZMU?

Dmytro CZYSTIAK Wiaczesław Huk. Ogród Galatei. — Symferopol: „SMD”, 2008 Powieść Wiaczesława Huka „Ogród Galatei” to utwór symbolistyczny, impresjonistyczny, naturalistyczny, realistyczny, modernistyczny. A co, jeśli przed nami rzeczywiście intelektualne pisarstwo postmodernistyczne, naznaczone mitologicznym początkiem? Imię Wiaczesława Huka jest szeroko znane w bardzo wąskich kręgach — na prezentacji „Ogrodu Galatei” w Domu Pisarzy zebrało się aż… pół tuzina wielbicieli autora. Takie realia: znakomitych książek często się nie zauważa z powodu braku promocji. W. Huk — samobytny pisarz z Krymu, członek NSPU, autor pięciu zbiorów poetyckich i dwóch powieści, z których jedna — „Syndrom dziecięcych wspomnień” (K.: WC „Proświta”, 2008) — została wyróżniona prezydenckim grantem dla młodych pisarzy. I choć w naszym kraju wyróżnienia wywołują z reguły ironiczny uśmiech, tym razem jury się nie pomyliło… Fabuła utworu „Ogród Galatei” wydaje się prosta. Asar Jansон, w czasie niemieckiej okupacji — kolaborant, potem — nauczyciel języka niemieckiego w ryskim gimnazjum, w wyniku samobójstwa dawnej przyjaciółki i sąsiadki z domu dla osób w podeszłym wieku Marty Juhansон oraz doprowadzony do rozpaczy presją opiekunki, siostry Irmy, podpala dom i trafia do więzienia. Kompozycyjnie powieść składają się z dialogów-przesłuchań więźnia, opisów więzienia, a przede wszystkim wspomnień bohatera od dzieciństwa do starości, wojennego koszmaru i wreszcie „piekielnej pory” (nie w stylu Artura Rimbaud) — lata spędzonego z Martą na farmie, a raczej w Ogrodzie, niedaleko Rygi. Zadziwia natura konfliktu. Historia o Asarze, „zbędnym człowieku”, naznaczonym wojennymi traumami, za którymi kryje się wstręt do świata ludzi i kontynuacji rodu, niemoc duchowa i pociąg do czuttє- Podczas uroczystej ceremonii wręczenia nagród laureatom X Ogólnoukraińskiego rankingu „Książka roku–2008” Wydawniczy Dom „Kijowsko-Mohylańska Akademia” zwyciężył w trzech nominacjach. „Książką roku” w nominacji „Sofija” została praca Serhija Krymskiego „Pod sygnaturą Sofii”; czterotomowy zbiór świadectw „Wielki głód w Ukrainie 1932–1933 lat” zwyciężył w nominacji „Minuwszyna”, a dwutomowy wybór prac Jurija Szewelowa, pokonując w nominacji „Chrestomatia”, otrzymał Grand Prix. Rozmawiamy z dyrektor Wydawniczego Domu „KMA” Wiərą Sołowjową: — Wiro Josypiwno, jakie książki są obecnie przygotowywane do druku? — Na prośbę czytelników będziemy kontynuować wydawanie prac Jurija Szewelowa. Na Forum Wydawców we wrześniu mamy nadzieję zaprezentować trzeci tom z literaturoznawstwa, którego redaktorkami są Larysa Masenko i Oksana Zabużko. Spośród historycznych nowości tego miesiąca ukaże się zbiór odtajnionych archiwaliów Ukrainy z serii „Już nie tajne”, zatytułowany „Radzieckie organy bezpieczeństwa państwowego w latach 1939—1945: Dokumenty Państwowego Archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. 1939—czerwiec 1941” (redaktorzy: W. Daniljenko, S. Kokin). Drugą książką będzie „Ukraińska Armia Powstańcza i Armia Krajowa. Konfrontacja na Zachodniej Ukrainie (1939—1945)” I. Iljuszyna. Poza tym przygotowujemy antologię komparatystyki pod redakcją Dmytra Naływajka, czekamy na literackie… pierwszego… [kochania?] zbliża autora do ideowych poszukiwań pisarzy i filozofów egzystencjalistów: w „Mdłościach” Jeana-Paula Sartre’a i w motywie miłości w „Obcym” Alberta Camus. Zatem Człowiek jest żywym trupem, wcielonym w postaci gestapowców, ślepcem (nieprzypadkowo w tekście wspomniano „Ślepców” Maurice’a Maeterlincka), konformistą-filistrem (siostra Irma, Śledczy na początku powieści), ofiarą (wojny, przesądów społecznych, wewnętrznych sprzeczności), a tylko czasami buntownikiem, spragnionym wolności (Asar), naturalnej harmonii (Marta, pasterz Ansis). „Klasyczna” kolizja dramatu psychologicznego w najlepszych tradycjach Olgi Kobylańskiej, Stefana Zweiga, Maxa Frischa. Ale jednocześnie obserwujemy dokumentalizm godny mistrzów naturalizmu, sugestywność „pejzażu duszy”, ceniony przez impresjonistów, modernistyczny „strumień świadomości” oraz transcendentalną subiektywność (E. Husserl). Taka obfitość wpływów świadczy o szerokiej erudycji autora, o skłonności do postmodernistycznej syntezy z jej intelektualizacją, neomitem, licznymi intertekstami, które zasługują na „głębokie czytanie”. Spróbujmy sformułować istotę poetyki „Ogrodu Galatei”. U podstaw utworu leży symbolizm mityczny w najlepszym wariancie europejskiej tendencji reemitologizacji literatury. Prawdopodobnie, poza współczesnymi autorami, nie najmniejszą rolę odgrywają wpływy „srebrnego wieku”, zwłaszcza proza Zinaidy Hippius, Dmitrija Mereżkowskiego i Andriej Biełyj, filozofia „woli życia” Artura Schopenhauera oraz intuicyjne poznanie Henri Bergsona. Czytając „Ogród Galatei”, po raz kolejny przekonujemy się o przenikliwości spostrzeżeń Rolanda Barthes’a o wieczności energii symbolicznej tekstu w procesie generowania označanego. Właśnie synkretyczne widzenie problemów na różnych poziomach uogólnienia podważa i jednocześnie zrównuje w prawach różnorodne zasady ideowe nurtów artystycznych, filozofii życiowych, zni-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

DWUJĘZYCZNY BARAN

Ołeksij NIŻYWYJ, m. Ługańsk Czy chłopiec Mykoła mógł wiedzieć w dalekich latach czterdziestych, że jego codzienne dziecięce radości i smutki nie tylko pozostaną w pamięci, ale w dojrzałym wieku powrócą w postaci słownych obrazów i zostaną opowiedziane w wierszach o zabawach, grach, wyliczankach, kolędach i szczedrówkach? Cóż to była za radość, kiedy w wigilijny wieczór śpiewnie recytował kolędę, a za to dostawał nie tylko jabłka, ale i prawdziwy (sklepowy) precel! Jednak znacznie większa była radość z tego, że widział rozweselone twarze sąsiadów, bo w tym głodnym 1947 roku we wsi Charkiwci w rejonie pyriatyńskim na Połtawszczyźnie tak rzadko można było spotkać uśmiechnięte twarze. Wspominał rodzinny dom, a przede wszystkim pieśni, które znał od dzieciństwa, kiedy w 1956 roku musiał wyjechać aż na Donbas i uczyć się w horliwskim technikum. Najbardziej chciało się pisać wiersze, gdy nosił żołnierski mundur. Miasto Łubny kilkadziesiąt kilometrów od rodzinnej wsi. Wystarczyło przestąpić bramę jednostki wojskowej — i już ogarniała go rodzima gwara. A jeszcze słowiki nad Sulą, zwłaszcza na poligonie koło Chyciw, trelowały całą noc, aż obrazy i rymy stawały się mocniejsze od wojskowych komend. Nie mógł nie zwrócić uwagi na żołnierza, który nie zmarnuje ani jednej wolnej chwili: weźmie książkę i czyta, wydaje się nawet, że mundur wojskowy jest na nim zbędny — takiemu by w klasie do uczniów albo w bibliotece… Wkrótce się poznali, bo byli prawie rodakami. Mykołę Sencziła powoływano w Horliwce na Doniecczyźnie, a Wasyl Stus, jak się okazało, w Doniecku ukończył wydział filologiczny instytutu pedagogicznego, potem przez kilka miesięcy nauczał na Kirowohradczyźnie. Od tego czasu Mykoła nieraz czytał swoje wiersze. Słuchał rad towarzysza, bo ten był nie tylko filologiem, ale i znakomitym poetą, wrażliwym na słowo. Wkrótce ich przeniesiono na nowe miejsce służby, aż na Ural, gdzie również nieustannie się kontaktowali, aż do chwili, gdy Wasyl Stus wyjechał na kursy oficerskie, by szybciej zwolnić się z nienawistnej służby. W 1962 roku znów się spotkali w horliwskim literackim zrzeszeniu. W 1972 roku Mykoła Sencziło ukończył wydział filologiczny obecnego Donieckiego Państwowego Uniwersytetu i choć pracował jako inżynier, nadal pisał wiersze. Już od końca lat 60. drukował się w gazetach „Kochegarka”, „Socialistyczny Donbas”, „Radzjanska Doniecczyna”, w czasopismach „Donbas”, „Perec”. Były to najczęściej wierszowane humorystyczne i satyryczne uśmiechy, w których wyśmiewano bezduchowość, chciwość, lenistwo, wyniosłość, grubiaństwo i inne wady moralne, albo po prostu komiczne i pouczające sytuacje, które często powstają w życiu dorosłych i dzieci. Od 1979 roku Mykoła mieszka w Ługańsku. Tu zdołał wydać sporo zbiorów utworów humorystycznych: „Choć nie chcesz — zarechoczesz” (1996), „Śmiech i grzech” (1997), „Zdarzyła się okazja” (2000), „Ostre oko” (2005), „Ostuczki” (2007), a także poetyckie książeczki dla dzieci „Obiecywali jeżyka, przynieśli kolczynkę” (1996), „Zagadki” (1997), „Dobrik” (1999), „Dzwony świąteczne” (2002), „Uroda — na wolności!” (2006) oraz zbiór poezji lirycznych „Struny serca” (2004), wspomnieniowy szkic „Rodzinna strona” (2007). Szczególnie drogie Mykole Sencziłowi są wspomnienia o Wasylu Stusie — „Los Stusa” (1998), „Niezapomniany syn Ukrainy” (2002). Zamieścił tam również wiersze-dedykacje. Mykoła Sencziło często przychodzi na lekcje do szkół w Ługańsku, występuje w Ukraińsko-kanadyjskim centrum kultury „Odrodzenie” Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, bo od wielu lat jest członkiem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, a od 2004 roku — członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. A jeszcze czyta swoje satyryczne „ostuczki i kolczyki” o tych możnowładcach i przełożonych, którzy lekceważą język ojczysty i prostych ludzi, a najbardziej kochają pieniądze i zbytki. Dostaje się też tym, którzy tylko gadają o miłości do narodu, a myślą, jak włożyć do kieszeni jak najwięcej. Dla dosadności układa też bajkę wierszem, jak na przykład o Baranie, który z jakiegoś powodu nie tylko beczy, ale i mecze, bo, widocznie, jest dwujęzyczny… Oto tak celnie, dosadnie i aktualnie pisze połtawianin z Ługańska Mykoła Sencziło, który zawsze pozostaje Ukraińcem, i obchodząc dzień swoich siedemdziesiątych urodzin, ma to, co najcenniejsze — niezgaszoną chęć twórczości, szacunek przyjaciół i czytelników.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Mohylańskie «Książki roku»

...trzeci wśród działaczy diaspory, od Iwana Dziuby «Na trzech kontynentach», przygotowujemy do druku zbiór «Prawda połynowa» z wystąpieniami i artykułami Jewhena Swerstiuka oraz jego pracę «Gogol i ukraińska noc». — Oprócz handlu książkami planujecie jakieś kulturoznawcze, prezentacyjne wydarzenia? — W księgarni zaprezentowano książki różnych wydawnictw Ukrainy o profilu humanistycznym. Na razie się spieszymy, by zapełnić półki książkowe i zorganizować oficjalne otwarcie, na które zresztą już zgodzili się przyjść Jewhen Swerstiuk, Iwan Dziuba, Dmytro Pawłyczko, Mykoła Żulinski. Dalszy plan wydarzeń nie został jeszcze opracowany, dlatego prosimy studentów i wykładowców o zgłaszanie propozycji. Co do propozycji samych pisarzy, to Maria Matiosz zamierza jako pierwsza przeprowadzić w naszej księgarni sesję autografów. Rozmawiała Julia MOROZIUK, studentka Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

szczyzny, Chmielnicczyzny, Odesszczyzny, wspominali o ciekawych spotkaniach z wydawcami i autorami wydawnictwa w miejscowych bibliotekach. Dzieci ze szkoły imienia Dmytra Biłousa w Borodziance wystąpiły z inscenizacją na podstawie książek „Weselky”. Dyrektor towarzystwa turystycznego „Ukraina—Ruś” Stepan Romaniuk podkreślił, że pracownicy dziecięcego wydawnictwa nie tylko wydają książki, ale także pielęgnują wzniosłość ukraińskiego słowa. Czytelnicy jednego z najlepszych czasopism dziecięcych „Weseloczka”, z którego można dowiedzieć się o nowościach książkowych, ciekawych faktach z życia pisarzy, o tym, jak żyją i o czym marzą ukraińskie dzieci, podziękowali wydawcom. Choć ukraińskiej książce nie jest dziś łatwo, to jednak wciąż zdobywa ona serca czytelników. I w różnobarwnym książkowym blasku, jak trafnie wyraził się dyrektor wydawnictwa Jarema Hojan, „świeci dzieciom Ukrainy barwnym Żar-Ptakiem weselczańska książka, tak jak jaśnieje im tęcza na niebie. Jedno skrzydło kąpie w Dnieprze, a drugim sięga dalekich światów. Idzie dziecięca książka z Ukrainy do ponad stu krajów planety i niesie słowo naszego narodu — słowo miłości”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

BARWNE KOLORY „WESEŁKI”

Dmytro Pawłyczko i zespół „Kalynonka” witają Jaremę Hojana. Nadija KYRIAN Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ. Jedyne w Ukrainie Państwowe wyspecjalizowane wydawnictwo literatury dziecięcej „Wesełka” świętowało 75-lecie istnienia. Przez 75 lat w „Wesełce” ujrzało światło dzienne ponad 10 tysięcy tytułów książek w łącznym nakładzie około 1,5 miliarda egzemplarzy. Jeszcze dwadzieścia lat temu „Wesełka” wydawała książki w nakładach, które obecnie wydają się fantastyczne: poezja i proza — ponad 100 000, a bajki — do pół miliona. Obecnie 5 000 uważa się za przyzwoity nakład, a większy zdarza się niezwykle rzadko. Jednak „wesełczanie” się nie poddają, rozwijają tradycje wydawnicze, a tematyka publikacji odpowiada duchowi czasu. Obecnie na półkach księgarni „Wesełki” znajduje się ponad 150 publikacji dla przedszkolaków, uczniów młodszych i średnich klas, a także dla dorosłych. Wśród nich — ukraiński i zagraniczny folklor, klasyka, podręczniki dla nauczycieli itp. Szczególne miejsce w programie wydawniczym zajmuje Szewczenkiana. Ukazało się 45 wydań „Kobziarza” w łącznym nakładzie 14 mln egzemplarzy. Wśród najciekawszych współczesnych publikacji — trzy tomy dzienników Olesia Honczara, antologia literatury dla dzieci i młodzieży w trzech tomach, „Przyniosłem Wam chleba, mamo” (książka o Hołodomorze lat 1932—1933), opowiadania historyczne z serii „Złote wrota”. W serii „Biblioteka szkolna” — poezje Bohdana Ihora Antonycza, Ołeksandra Olesia, Dmytra Pawłyczki, ukraińska i zagraniczna klasyka. Cieszą oko wspaniale wydane książki dla młodszych uczniów autorstwa Wsewołoda Nestajki, Płatona Woronki, Hryhora Tiutiunnyka, Anatolija Kosteckiego, Tamary Kołomijec, która w tym roku została laureatką nagrody literackiej imienia Łesi Ukrainki, oraz wielu innych. W uroczystości, która odbyła się w Narodowej Bibliotece Ukrainy dla Dzieci, wzięli udział pisarze, artyści, wydawcy, bibliotekarze, sympatycy oraz byli pracownicy „Wesełki”. Niczym ptaki zlecieli się do rodzinnego gniazda, dzielili się sukcesami, problemami, rozumieli się nawzajem w pół słowa. Powitać ulubione wydawnictwo przyjechały dzieci z zespołu folklorystycznego „Kalynonka” ze wsi Niemiszajewe w rejonie borodianskim na Kijowszczyźnie (kierownicy — Ołeksyj i Taisa Riznyky), które wykonały ukraińskie pieśni ludowe, utwory do słów Tarasa Szewczenki oraz współczesnych autorów. Poeta Dmytro Pawłyczko wspomniał czasy, gdy „Wesełka” wydawała ponad 300 tytułów książek rocznie w ogromnych nakładach i wyraził życzenie, aby państwo wreszcie zwróciło uwagę na problemy wydawców książek. Członek korespondent Akademii Sztuk Ukrainy Mykoła Jakowlew zaznaczył, że „Wesełka”, obrazowo mówiąc, jest najbardziej masową organizacją społeczną, która kształtuje Ukraińca. Z gratulacjami do dawnych przyjaciół-wesełczan zwrócili się bibliotekarze z Winnicczyzny, Tarnopolszczyzny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TRWA KAMPANIA PRENUMERATY NA II PÓŁROCZE 2009 ROKU Nie podnosimy ceny naszego wydania na kolejne 6 miesięcy, mając nadzieję, że zostaniesz prenumeratorem najlepszego kulturoznawczego tygodnika „Słowo Proświty”. Indeks 30617. Cena prenumeraty: na miesiąc — 4,27 hrn;

Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Cena prenumeraty, z uwzględnieniem usług pocztowych: na miesiąc — 4,27 hrn, na 3 miesiące — 12,36 hrn, na 6 miesięcy — 23,42 hrn. 0 9 0 1 7

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Redaktor prowadzący Ljubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodniczący), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwsza zastępczyni redaktora prowadzącego: Nina HNATIUK, tel. 279-49-47 Zastępca redaktora prowadzącego: Petro ANTONENKO, tel. 279-49-47 Zastępczyni redaktora prowadzącego ds. produkcyjnych: Natalija SKRYNNYK, tel./faks 278-01-30

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące — 12,36 hrywien; na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. Kryzys gospodarczy nie jest jeszcze kryzysem ukraińskiego ducha!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRYJAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadija KYRYJAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301217 Nakład w kwietniu — 57500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn