Petro ANTONENKO
Pierwsze w Radzie Najwyższej siódmej kadencji parlamentarne wysłuchania, które odbyły się w zeszłym tygodniu, zdawałoby się, wyraźnie zarysowały problem już swoją nazwą: "O stanie, środkach i perspektywach przezwyciężania skutków katastrofy czarnobylskiej". Spiker Rady Wołodymyr Rybak w przemówieniu wstępnym stwierdził, że takie katastrofy "wraz z inną antropogeniczną działalnością postawiły świat na krawędzi przetrwania" i że "niebezpieczeństwo nuklearne nie zna granic". I jakie są wnioski? "Po pierwsze. Mówić prawdę... Po drugie. Zawsze kierować się interesami ludzi, zwłaszcza przyszłych pokoleń, przy podejmowaniu decyzji strategicznych. Po trzecie. Uznać niemożliwość rozwiązania globalnych problemów wysiłkami jednego kraju".
Słuszne słowa. Ale oto kolejne stwierdzenie przewodniczącego parlamentu o problemach czarnobylskich na Ukrainie 27 lat po katastrofie: "Dzisiejsza liczba problemów wymagających rozwiązania nie zmniejszyła się, wprost przeciwnie, procesy ekologiczne, społeczne, psychologiczne, medyczne i inne negatywne zaostrzają się i nabierają systemowego charakteru". Ale dlaczego "zaostrzają się" i "nabierają"? Odpowiedzi na to pytanie szukali uczestnicy wysłuchań. Wśród nich było niewielu samych parlamentarzystów, którzy po raz kolejny zademonstrowali swoją «obywatelską aktywność". Na sali Rady przeważali przedstawiciele władzy wykonawczej, organizacji naukowych, społecznych, w tym także czarnobylskich.
Najpierw wysłuchano przedstawicieli struktur rządowych: wystąpiła Natalia Korolewska, kierowniczka Ministerstwa Polityki Społecznej. Natalia Jurijiwna przypomniała statystykę: dziś 2 miliony 132 tysiące 257 osób ucierpiało w wyniku katastrofy czarnobylskiej. Wśród nich prawie 117 tysięcy to inwalidzi, ponad 462 tysiące to poszkodowane dzieci. Ogółem
17 (706), 25 kwietnia - 1 maja 2
Zespół czarnobylski
Że spośród dwustu krajów świata właśnie w jednym doszło do największej w dziejach ludzkości katastrofy technogenicznej, awarii w Czarnobylskiej elektrowni atomowej, to dla nas smutny zaszczyt. Historii nie da się cofnąć. Pozostaje powiedzieć prawdę: ta katastrofa to jedna z najcięższych zbrodni komunistyczno-sowieckiego reżimu. Biorąc pod uwagę, gdzie dokładnie wbito tę zadrę w serce Ukrainy, jak projektowano, budowano i eksploatowano tę elektrownię, musimy przyznać, że kluczowe pytanie: jak my, Ukraińcy, mamy żyć latami i wiekami z tym czarnobylskim potworem? zamieniło się w pytanie wieczne...
Liczba czarnobylców maleje, odchodzą w inne światy, ale inwalidów przybywa, również z całkowicie zrozumiałych przyczyn: wraz z latami zdrowie ofiar katastrofy nie przybywa. Padło też takie porównanie: ofiar Czarnobyla mamy u nas więcej niż ludności takich europejskich krajów, jak Łotwa czy Słowenia. Pani minister sypała liczbami, często także dotyczącymi innych ministerstw. W 2013 roku na wsparcie socjalne osób poszkodowanych w wyniku katastrofy czarnobylskiej, w ramach różnych programów budżetowych Ministerstwa Polityki Społecznej, Min-du, przewidziano łącznie 11 miliardów 170 milionów hrywien". Nie zapomniała dodać, że to aż o 4,5 miliarda hrywien więcej niż w 2009 roku, czyli w ostatnim roku pomarańczowej władzy (można by dodać: i w pierwszym roku światowego kryzysu gospodarczego). Ale podzielcie 495 milionów hrywien, przeznaczonych na bezpłatne wyżywienie uczniów i studentów poszkodowanych w wyniku awarii, przez 7: to mniej więcej 5 hrywien dziennie. Jeszcze wymowniej będzie, gdy podzielicie 370 milionów, przeznaczonych na wypoczynek zdrowotny ponad dwóch milionów poszkodowanych: to po 160 hrywien rocznie na jedną osobę. "Podleczyć się" za te pieniądze nie sposób. Dlatego wybrano inny wariant: kolejkę. Rocznie poddaje się leczeniu mniej niż jedną dwudziestą poszkodowanych (89,5 tysiąca), więc wszyscy zostaną objęci takim wypoczynkiem w ciągu 20 lat, do półwiecza rocznicy awarii, o ile jeszcze będą żywi.
Nareszcie minister szczerze przyznała, że na wykonanie podstawowej ustawy czarnobylskiej, uchwalonej jeszcze w 1991 roku, rocznie potrzeba ponad 88 miliardów hrywien dla dwóch milionów czarnobylców. Pocieszyła się tym, że rzekomo „jeśli spojrzeć na sytuację w sąsiednich krajach, czyli w Rosji i na Białorusi, to tam wielu poszkodowanych obywateli ma niższy poziom zabezpieczenia socjalnego niż w Ukrainie”. Cóż tu powiedzieć?
Ustawodawstwo czarnobylskie ma też istotne luki. Jedna dotyczy dzieci obywateli poszkodowanych w wyniku katastrofy. Często takie dzieci od urodzenia mają choroby związane z Czarnobylem, które przeszły na nie w spadku od rodziców. Lecz dziś, gdy dzieci kończą 18 lat, tracą prawo do zabezpieczenia socjalnego i opieki medycznej zgodnie z ustawodawstwem czarnobylskim.
Drugie zagadnienie dotyczy wdów po likwidatorach awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej – zaznaczyła minister. „Do nas stale zwracają się kobiety, które po śmierci męża muszą przejść „siedem kręgów piekła”, aby udowodnić, że śmierć męża nastąpiła w wyniku choroby związanej z katastrofą czarnobylską”.
Zakończenie na str. 4
KRO
JURIJ MUSZKETYK: WYTRZYMAMY!
BUKOWIŃSKA „PROŚWIATA”
6-ї Ї – . ») «
WASYL RIABYJ O MARKIJANIE SAW'JUKU
5
Я
GORĄCE TEMATY KINA I TEATRU
„ŻELAZNY MAMAJ” – ROMAN KOWALU
Tłumaczenie maszynowe
„Na Ukrainie szaleją jaskiniowe nastroje ukrainofobiczne”
Oleh K. ROMANCZUK, publicysta, redaktor naczelny czasopisma „Uniwersum”
Tuż przed wybuchem II wojny światowej prezydent USA Franklin Delano Roosevelt w orędziu do Kongresu ostrzegał: „Pierwszą prawdą jest to, że wolność demokracji jest zagrożona, jeśli ludzie tolerują wzrost władzy osobistej do tego stopnia, że staje się ona silniejsza niż państwo demokratyczne. To, zasadniczo, jest faszyzm – kontrola rządu przez jednego człowieka lub grupę osób”. Tego uogólnienia, sformułowanego przez słynnego amerykańskiego prezydenta 29 kwietnia 1938 roku, dotąd nie obalił żaden naukowiec ani polityk. Chyba że Partia Regionów.
Po 75 latach, 2 kwietnia 2013 roku, biuro prasowe tej partii bez cienia wahania oświadczyło, że „faszyzm – na progu ukraińskiego Domu”, że „od faszyzujących haseł opozycja przeszła do okrucieństwa i terroru”.
Mamy klasyczną podmianę pojęć, banalne polityczne szulerstwo. Oskarżając polityczne przeciwniki o to, że sieją wrogość i nienawiść wśród ukraińskich obywateli, Partia Regionów świadomie nie chce pamiętać, że „faszyzm – kontrola rządu przez jednego człowieka lub grupę osób”.
I kiedy, dajmy na to, Wadim Kolesniczenko, członek Partii Regionów, na posiedzeniu parlamentu bezapelacyjnie twierdzi, że Rada Najwyższa staje się brunatna, że „ci faszyści za jakiś czas będą liczyć wasze paszporty i pojawią się szubienice”, że „ci faszyści i neoliberałowie depczą nas swoimi butami z faszystowskimi podkowami”, to chodzi nie o polityczną nieodpowiedzialność, nie o elementarną ignorancję, lecz o dobrze przemyślaną prowokację. Bo to, czym naprawdę są faszyzm i nazizm, można sprawdzić nawet w elektronicznej Wikipedii. Wystarczy tylko, jeśli się nie leni, zgłębić historię na podstawie pierwotnych źródeł i „materiałów”.
Ale takiego pragnienia u Wadyma Kolesniczenki najwyraźniej brakuje. Jeszcze wcześniej, 24 maja 2012 roku, podczas posiedzenia Rady Najwyższej Ukrainy, straszył już obecnych: „Słyszycie szabat, który ustanawiają nacjonalfaszyści, którzy poza swoim punktem widzenia nie uznają żadnego innego punktu widzenia. To nacjonalfaszyści, którzy mogą rozstrzelać człowieka za to, że mówi w innym języku, a nie w takim, w jakim im się podoba. To nacjonalfaszyści, którzy są gotowi rozstrzelać człowieka za to, że ma inną narodowość”
Spekulacje na temat „faszystów i faszyzmu” w rzeczywistości są po-
„Faszyzm nie przejdzie!", czyli o politycznych spekulacjach ukrainofobów
litycznną grą, którą prowadzi władza, aby odwrócić uwagę narodu od problemów państwa.
Kolejny przykład politycznej amnezji. Członek tak zwanej „Rosyjsko-Ukraińskiej Młodzieżowej Izby” Wołodymyr Rogow wyraźnie z prowokacyjnym celem oświadcza, że „marsz wyszywanek polega na tym, że młodzież ubiera wyszywanki, ale w rzeczywistości doskonale wiemy, że idą oni ze swastyką, z portretami Bandery i Szuchewycza, wychwalając idee kolaborantów, zdrajców i tych ludzi, którzy próbowali tutaj narzucić narodowosocjalistyczne porządki”, a rzecznik prasowy Partii Regionów rozpaczliwie woła, że „dziś coraz głośniej rozlegają się nazistowskie wezwania do fizycznej przemocy i terroru wobec inaczej myślących, ludzi innej wiary, narodowości i tradycji językowych”. Gdzie te wezwania? Pokażcie.
W rzeczywistości na Ukrainie szaleją jaskiniowe nastroje ukrainofobiczne: „Zabij w sobie Ukraińca”, „Dość bełkotania po ukraińsku”... To tylko dwa przykłady „złośliwej reklamy”, na którą w ostatnich dniach zwróciła uwagę gazeta „Dzień”, zauważając, że rozpowszechnianie antyukraińskich haseł odbywa się wbrew art. 161 KKU („umyślne działania, mające na celu wzniecanie narodowej, rasowej lub religijnej wrogości i nienawiści...”), co jest karane pozbawieniem wolności na okres do pięciu lat. Redakcja skierowała stosowne zapytanie do Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Czy będzie reakcja?
Wyznania mieszkańca Doniecka Jewhenija Czernyszowa, zamieszczone na stronie „Russkije w Ukrajne” 27 lutego 2013 roku, skłaniają również do refleksji nad bezczynnością ukraińskich organów ścigania: „...jakim rosyjskim człowiekiem by nie był kandydat na prezydenta Ukrainy, nigdy nie może zostać prezydentem Rosji. «...» Sama logika istnienia państwa Ukraina, odrębnego od reszty Rosji, dyktuje kijowskiej władzy linię rusofobiczną. «..» My zaś, patrioci naszej Jednej Ruskiej Ojczyzny, nie powinniśmy łudzić się co do patriotyzmu władzy na Ukrainie, który nieuchronnie będzie nosił rusofobiczny, neonazistowski charakter, dopóki ta część Rusi uważa się za »niezależną«. ...» Ci zaś, którzy kochają Ojczyznę, którzy żyją jedynie myślą o jej zjednoczeniu, nigdy nie przyjmą schizmatyckiej ideologii ukraińskości, zamkniętej w grzechu pychy. Na zawsze, cokolwiek by się nie stało, zachowamy wierność Państwu Ruskiemu i Ruskiemu Kościołowi Prawosławnemu! I koniecznie zjednoczymy Świętą Ruś!”
„»Sąsiad z kamieniem za pazuchą?« – pod tak intrygującym tytułem (podtytuł: „W jakich przypadkach mniejszość narodowa staje się piątą kolumną?”) w czasopiśmie „Drużba narodow” w 1995 roku ukazało się obszerne analityczne opracowanie moskiewskiego dziennikarza Wołodymyra Kowalenki.
Autor przytacza liczne
analogie, dzieli się ciekawymi spostrzeżeniami, zestawia fakty z odległej przeszłości i współczesności, drobiazgowo analizuje postępowanie naszego północno-wschodniego sąsiada. Potwierdzeń przytoczonych argumentów i przewidywań, które spełniły się z upływem czasu, jest co niemiara. Warto zaznaczyć, że w swojej publikacji Wołodymyr Kowalenko wykorzystał oryginalne wnioski pracownika Amsterdamskiego Państwowego Instytutu Dokumentacji Wojskowej Louisa de Jonga, sformułowane przez niego w książce „The German Fifth Column in the Second World War” (Chicago, 1956). Dwa lata później to badanie zostało przetłumaczone na język rosyjski przez moskiewskie wydawnictwo literatury zagranicznej pod tytułem „Немецкая пятая колонна во второй мировой войне”. Zauważmy, że spostrzeżenia Louisa de Jonga wciąż pozostają aktualne, zwłaszcza dla zrozumienia sytuacji konfliktowych związanych z rosyjskimi mniejszościami na terytorium byłego ZSRR. Przy tym, jak słusznie zauważa Wołodymyr Kowalenko, między wojenną a polityczną piątą kolumną z pewnością istnieje wiele pośrednich, przejściowych wariantów. Ukraińcy odczuwają je dziś w systemie oświaty, w ustawie o języku, w sferze bezpieczeństwa i wojskowości, w konfliktach międzywyznaniowych...
Tragedia Ukrainy polega na tym, że w Radzie Najwyższej wielu parlamentarzystów promuje i broni interesów innego państwa, wbrew interesom narodowym. „Oto jak oni działają za granicą... Najpierw zajmują kluczowe pozycje w aparacie rządowym, potem prowadzą wobec kraju podrywową działalność i wreszcie wywołują kryzys, aby wprowadzić... wojska na podstawie telegramu, którego tekst został przygotowany z góry” (Louis de Jong). Ten cytat odnosił się do działań niemieckiej piątej kolumny w Austrii w 1938 roku. Ale.
Zwróćmy uwagę, na przykład, na „Oświadczenie Ogólnoukraińskiej Rady Koordynacyjnej Organizacji Rodaków Rosyjskich" z 2 grudnia 2012 roku, opublikowane na informacyjno-analitycznym portalu „Russkij Mir Zaporożje". Oto zaledwie kilka fragmentów: „O zagrożeniu politycznym rewanżem koalicji ukraińskich nacjonalistów, bezprawności i niedopuszczalności planów, pielęgnowanych przez ukraińskich nacjonalistów, zakazu działalności Komunistycznej Partii Ukrainy 5...» Dziś ukraińscy nacjonaliści, znaczna część których otwarcie kultywuje neonazistowskie poglądy, deklarują zamiar przejęcia władzy na Ukrainie, dążąc w ten sposób do odwetu za klęskę swoich ideowych poprzedników w czasie II wojny światowej po stronie hitlerowskich Niemiec, za zakończoną porażkę ukraińskiego reżimu nacjonalistycznego, ubarwionego w „pomarańczowe" i „biało-serdeczne" barwy. 2 Partia „Russkij Blok" zarekomendowała się jako młoda i energiczna siła polityczna, twardo stojąca na pozycjach rosyjsko-ukraińskiej jedności, której przedstawiciele aktywnie występują przeciwko polityce przymusowej ukrainizacji. W związku z tym Ogólnoukraińska Rada Koordynacyjna Organizacji Rodaków Rosyjskich oświadcza, że uznaje oświadczenia ukraińskich nacjonalistów, domagających się zakazu działalności Komunistycznej Partii Ukrainy i Partii „Russkij Blok", za prowokacyjne i bezprawne działania, wymierzone przeciwko interesom rosyjskiego i rosyjskojęzycznego ludności Ukrainy. 5...?
Zwracamy się do kierownictwa Federacji Rosyjskiej z apelem o niedopuszczenie do sytuacji, w której przedstawiciele lewicowo-patriotycznego ruchu, rosyjskie i prorosyjskie organizacje Ukrainy będą zmuszone w osamotnieniu przeciwstawiać się sojuszowi ukraińskich nacjonalistów, który uzurpował władzę na Ukrainie, podżeganemu i wspieranemu przez państwa zachodnie. (Przecież w jaki sposób kierownictwo RF „nie dopuści do sytuacji..." — O. R.)
Państwo rosyjskie tworzyło na terytorium Ukrainy ośrodki przemysłowe i zasiedlało południowo-wschodnie regiony ludnością rosyjską. Powołując się na opublikowane na Ukrainie dokumenty z odtajnionych archiwów (Państwowe Centralne Archiwum Gospodarki Narodowej ZSRR, zespół 5675, opis 1, sprawa 33, karta 56), Wołodymyr Kowalenko pisze, że „przesiedlenia Rosjan w żaden sposób nie były spontaniczne, lecz starannie planowane przez Kreml: liczba, terminy, środki materialnej zachęty, zapewnienie transportu, mieszkań itd. Tak, już tylko w 1933 roku, kiedy miliony ukraińskich chłopów zostały zamorzone sztucznie wywołanym głodem, z obwodu gorkowskiego do odeskiego przesiedlono 2120 gospodarstw chłopskich, z iwanowskiego do donieckiego – 3527, z centralnoczarnoziemskiego do charkowskiego – 3800, z zachodniego (czyli smoleńskiego) do dniepropetrowskiego – 6679 gospodarstw. (Przesiedlenia, jak widać, nie szły na Kijowszczyznę ani Połtawszczyznę, lecz właśnie w te obwody, gdzie bez tego odsetek ludności rosyjskiej był najwyższy). Ogółem zaś na Ukrainę tylko w tym 1933 roku 329 eszelonami przewieziono 21 856 gospodarstw kołchoźników z całym mieniem (117 149 osób)”), tworząc tu rosyjskokulturowe środowisko.
Dlatego też stanowczo uważamy, że kierownictwo Federacji Rosyjskiej ma pełne moralne prawo okazywać skuteczne wsparcie wszystkim prorosyjskim, antynacjonalistycznym siłom na Ukrainie, być razem z rosyjską i rosyjskojęzyczną ludnością Ukrainy w walce przeciwko politycznym roszczeniom i zamachom ukraińskich nacjonalistów i neonazistów.
Wobec zagrożenia ze strony nacjonalistycznego rewanżu na Ukrainie my, członkowie Ogólnoukraińskiej Koordynacyjnej Rady Organizacji Rosyjskich Rodaków za Granicą, wzywamy do umacniania jedności przedstawicieli rosyjskich i prorosyjskich organizacji, lewicowo-patriotycznych i ludowo-patriotycznych sił, wszystkich zdrowych sił społeczeństwa w walce o niezbywalne prawo wielonarodowego narodu Ukrainy do życia w związku z Federacją Rosyjską, swobodnego rozwijania rosyjskiej kultury i używania języka rosyjskiego na terytorium państwa ukraińskiego jako języka państwowego na równi z językiem ukraińskim. Razem – my siła! Nacjonalizm nie przejdzie! Przyszłość Ukrainy – w Związku z Federacją Rosyjską!
Czy Wołodymyr Kowalenko miał rację, pisząc artykuł „Sąsiad z kamieniem za pazuchą”? Pytanie nie jest nawet retoryczne.
Przy okazji o nacjonalizmie: wybitny angielski polityk, premier Wielkiej Brytanii Benjamin Disraeli, Żyd z narodowości, stale podkreślał, że kwestia narodowa jest kluczem do wszystkich zagadek historii świata. Kategorycznie twierdził: „Przynależność narodowa – to jedyna prawda”.
Dawid Milman, pomocnik głównego rabina Ukrainy, podczas telewizyjnego talk-show po premierze filmu dokumentalnego „DNK-portret narodu” w TRK „Ukraina” (listopad 2012 roku) akcentował, że „jest nacjonalistą, a nacjonalizm – to podstawa idei narodowej. Bez szacunku dla siebie żaden kraj nie może istnieć. Jestem wdzięczny temu filmowi, który próbuje przywrócić narodowi Ukrainy poczucie szacunku dla siebie. Bo tylko szanując siebie, można szanować inne narody. «...» I kiedy ludzie Ukrainy przestaną uważać się za małorosjan i zaczną się szanować – niech nazywają się Aryjczykami, niech nazywają się nacjonalistami”.
Są pytania?
R. 5.
15 kwietnia 2013 roku na stronie нер/ /біорз.ргаміа.сот ма/аціног/ коіевзпіспепко/516ЬГ628879еа/ Wadim Kolesniczenko, współprzewodniczący Międzynarodowego Frontu Antyfaszystowskiego(?), bez wahania oświadczył: „Maski zostały zdjęte. Wszystkie zaś żałosne próby odwrócenia uwagi opinii publicznej od zbrodniczej działalności OUN, UPA, SS »Galizien« i innych organizacji tego pokroju, które obecnie obserwujemy w niektórych środkach masowego przekazu, nie tylko są skazane na porażkę, ale też są żałosnym plagiatem działalności ukraińskich nacjonalistów-faszystów”. Naturalnie nasuwają się pytania: do kogo adresowana jest ta wojownicza sentencja? Co ma oznaczać? Jaki cel przyświeca? Poczekamy, zobaczymy. Lecz dla myślących, logicznie rozumujących Ukraińców, jak sądzimy, wszystko to jest już teraz zrozumiałe.
Drukuj
„Słowo Proświty” nr 17, 25 kwietnia – 1 maja 2013 r.
Tłumaczenie maszynowe
Jurij MUSZKETYK, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, Bohater Ukrainy
Stoimy nad przepaścią — w każdym z nas próbują zabić Ukraińca, zniszczyć wszystko, co ukraińskie, wszelkimi sposobami, dobić do końca państwo ukraińskie. I rodzi się palące pytanie do tych, którzy są obok: czy ty jeszcze jesteś Ukraińcem? Czy jesteś jeszcze synem swojej ziemi, czy już jest ci „wszystko jedno”? Moskalowi w tajdze, w pluskwiarniach „nie jest wszystko jedno”, on jest „ruski”, syn „wielkiego” narodu. Okrutnego, drapieżnego, dzikiego, ale swojego narodu. A ty? Stoisz nad narodową przepaścią, przed narodową katastrofą. „Być albo nie być?” — dziś rodzi się przed każdym Ukraińcem, choć wielu próbuje go nie zauważać: „moja chata z kraja”. Każdy Ukrainiec musi rozstrzygnąć to pytanie na korzyść „być” i wszelkimi sposobami się utwierdzać. Bo to zależy tylko od nas, od każdego. Moskwa powzięła zamiar starcia nas z powierzchni ziemi, przemienienia w niemych chłopów pańszczyźnianych, jak to było za czasów napadowego Piotra i ladacznicy Katarzyny. Obca narodowi nikczemna władza sprzyja temu. Ukraińska armia jest rozwalona, jej potencjał wojskowy zniszczony, albo po prostu jednostkami wojskowymi dowodzą obcy Ukrainie ludzie, bezkarnie przenika wroga agentura. Ukraińska, państwowotwórcza patriotyczna ideologia jest u nas celowo nieobecna, ukraińska przestrzeń informacyjna została zlikwidowana: telewizja, radio, prasa, wydawnictwa książkowe — w rękach rusyfikatorów. Na scenie zepsutozębny moskiewski humor, gdzie wyśmiewają wszystko, co ukraińskie; zakłady, fabryki, handel, energetyka w obcych rękach — w rękach rosyjskich biznesmenów, wspieranych przez nasz rządzący kryminalny reżim. Żyjemy w strasznej nędzy, w ubóstwie. Ale — nie wszyscy. Jesteśmy drudzy w Europie pod względem śmiertelności i drudzy pod względem drogich samochodów. Powiedzmy, prezydent Francji ma 2 rezydencje, nasz — 14, parlamentarzyści Szwecji — 2 przywileje, nasi — 27, w Europie podatek dochodowy od bogatych wynosi ponad 50 %, u nas wujek, który ręcznie robi ramy na okna i drzwi płaci podatek dochodowy 40 %, a Achmetow — 4 %, jeszcze ma szereg przywilejów i zysku 1 000 000 dolarów na nich. W swoim kraju nie słyszymy ojczystego języka, nie widzimy swojej kultury. Nasze kierownictwo jak diabeł święconej wody boi się integracji europejskiej Ukrainy — powiadają, nie chcę, żeby Ukraina była cywilizowana, niech coraz bardziej przesiąka dziką rosyjską azjatycczyzną. Na Wschodzie zaś, przy takich rządzących, Ukrainę czeka samoizolacja. Nasz człowiek jest poniżony przez władzę, władzę brzucha, żołądka. A człowiek przecież przychodzi na świat dla twórczości, dla myśli, dla lotu, — lecz kto z ukraińskiej władzy, ukraińskich oligarchów choćby zacytował Szewczenkę, Frankę, Łesię Ukrainkę?! Wysocy urzędnicy, wczorajsi komuniści, hałaśliwi komsomolcy rozkwasili usta, idą całować rękę moskiewskiego popa, bo na tej ręce zegarek za 30 tysięcy dolarów, i ta ręka próbuje zagarnąć ukraińskich prawosławnych do „Ruskiego miru”… a i wczorajsi komuniści, którzy krzyczeli „boga niet”, teraz stali się „prawosławnymi” i zagryzają kutią koniak „Hennessy”!.. Tak, nie jest nam łatwo przeciwstawić się przemocy. Przez wieki próbowali zabić naszą ukraińskość wszelkimi sposobami: zabraniali uczyć się języka ukraińskiego, zamykali szkoły, zwalniali z posad ludzi za ukraińskość, zsyłali na Sybir, wsadzali do więzień. Odebrano nam naszą nazwę, wiadomo przecież z dawnych kronik, że rusini — to my, że powstaliśmy z plemienia Polan, „albo rusów”, którzy zamieszkiwali międzyrzecze rzek Roś, Roska, Rosawa, Rostawica, to była niewielka terytorialnie przestrzeń, gdzie i zapoczątkowała się Ruś Kijowska, tam nie wchodzili nawet Drewlanie (Żytomierszczyzna), Dregowicze (Białoruś), a tylko Polanie — Kijowszczyzna, południe Siewierszczyzny (Czernihowszczyzny) i Perejasławszczyzna. A tam, gdzie obecnie Moskwa, żyły nie słowiańskie, a fińskie plemiona Czudź, Merya, Wiaś, Mordwa, i Ruś Kijowska ostatecznie na nieszczęście skolonizowała je. I dalej to nie była Ruś, czytajmy „Kronikę ruską”, tam moskiewscy książęta Jurij Dołgoruki i Andriej Bogolubski za każdym razem mówią: „Nasi kupcy pojechali na Ruś, do Kijowa”, „Do nas jadą kupcy z Kijowa, z Rusi”. Ukraina — to była wewnętrzna nazwa (od „kraj”, „kraina”, a nie obrzeża Moskwy, której wtedy jeszcze w planach nie było, w kronice z 1187 roku powiedziano: „I umarł Perejasławski książę Wołodymyr Hlibowycz, i cała Ukraina za nim bardzo rozpaczała”). Bohdan Chmielnicki podpisywał się: „Bohdan Chmielnicki, samowładca ziemi Ruskiej”, a następny po nim hetman Iwan Wyhowski był „wielkim księciem Ruskim”. Jego układ z Polską i Litwą, według którego te trzy państwa tworzyły jedną konfederację, każde ze swoją administracją, armią, systemem edukacyjnym, rosyjska historiografia, jak i sowiecka, wspominały tylko z obelgami, ani razu nie naświetlając jej istoty. Na wszystkich ówczesnych europejskich mapach jest państwo Moskwa, albo Moksel, na przykład, na mapie i w książce znanego francuskiego inżyniera Beauplana zaznaczono: „Opis Ukrainy od granic Moskwy do granic Siedmiogrodu”. Moskwę nakazał nazywać Rosją Piotr I dopiero w 1721 roku, i pisano ją przez jedno „s”. Dopiero po tym Katarzyna II stworzyła komisję, która zebrała kroniki z całego imperium — ponad sto — i wszystkie one zostały spalone, zostawiono dwie — Ławrientiewską i Ipatiewską, w których wycierano, wyrywano strony, wpisywano tam wszystko, co im było trzeba. A przecież był przed tym długi okres mongolsko-tatarski, gdzie Moskale i Tatarzy przemieszali się, byli jednym całością, w moskiewskich miastach rządzili tatarscy baskakowie. Iwan Kalita to był Kałga, a Aleksander Newski — przyrodni brat Batu-chana, on z Tatarami dwukrotnie spalił do cna swój Nowogród, a syn Batu-chana Sartak był bratem krwi syna Aleksandra Newskiego. A w Moskwie stał mongolsko-tatarski bożek (idolatria), Moskale przychodzili do niego, kłaniali się i przynosili ofiary. I gdyby Moskale byli ludźmi istotnymi, życzliwymi, byliby wdzięczni, że my choć trochę ucywilizowaliśmy ich. Tak, przed Radą Perejasławską (o czym bardzo szczegółowo i wyraźnie napisał Aleppo, sekretarz patriarchy ekumenicznego Makarego, przebywając w Moskwie i na Ukrainie) w Moskwie nie było żadnej drukarni i nie było piśmiennych ludzi, kilkakrotnie przepisywaną odręcznie Ewangelię nie tylko nie rozumieli świeccy, ale i ksiądz, który im ją czytał. I wtedy w 1652 roku do Moskwy jedzie akademista Akademii Kijowsko-Mohylańskiej (istniała od 1632 roku) Epifani Sławinecki z trzydziestoma akademistami i tłumaczą w Moskwie z greckiego oryginału Ewangelię, psałterz, inne księgi liturgiczne, i księgi uczone, i świeckie (np. „Żywot Aleksandra Macedońskiego”), a dalej przyjeżdża stamtąd, z Mohylanki, Symeon Połocki i przywozi system wierszowania (sylabotoniczny), a wtedy przyjeżdża Teofan Prokopowicz, przywozi dramat „Wołodymyr” i wystawia go w Moskwie, i układa projekt Akademii Moskiewskiej (prawie wszyscy jej prezydenci dalej byli Ukraińcami) i faktycznie staje na czele cerkwi moskiewskiej, a Stepan Jaworski zostaje strażnikiem tronu patriarszego i układa pierwszą prawdziwą bibliotekę. Tak było i dalej, i trwało długi czas. Kapela przy dworze cesarskim była w całości z Ukraińców, kierowali nią i pisali muzykę Bortniański i Borowikowski, i wybitnego uczonego Łomonosowa wprowadził w świat hetman Ukrainy, prezydent Akademii Petersburskiej Kyryło Rozumowski, i tak dalej. Za wszystko to przez cały wiek odwdzięczano się nam w drugą stronę. Zacząwszy od Rady Perejasławskiej, według której główne punkty określały wspólną walkę Moskwy i kozackiej Ukrainy, bo wojna przecież trwała na terenach Białorusi, a Moskale w niej udziału nie brali, a kiedy Kozacy pod dowództwem hetmana nakazowego Iwana Zołotarenki (który tam i zdobył sobie śmiertelną ranę) wyzwolili miasta Homel, Witebsk, Stary i Nowy Bychów, Moskwa zażądała oddania tych miast im, następnie zawarła z Polską tajny pokój. Tak została po raz pierwszy naruszona, zdradzona umowa perejasławska. Kiedy Kozacy o tym się dowiedzieli i kozacka deputacja pojechała pod Wilno, ich nie wpuszczono nawet do namiotów. Chory Bohdan Chmielnicki miotał się na śmiertelnym łożu: „Do diabła w zęby pójdziemy, do Turków pójdziemy”. Turcy rzeczywiście w tamtym czasie proponowali protektorat bez aneksji i bez wykupów, i proponowali sojusz Szwecja i Siedmiogród (Transylwania). Ale Bohdan pozostał wierny umowie perejasławskiej, jednak Polacy napierali, i on posłał przeciwko nim korpus hetmana nakazowego, kijowskiego pułkownika Żdanowicza, i Kozacy zdobyli Kraków i Warszawę, przy pomocy siedmiogrodzkiego księcia Rakoczego. (O tym w imperialnej i sowieckiej historiografii — ani słowa, jak i o pokoju Moskwy z Polakami w Wilnie). Moskwa posyła swój „kor-
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej puszcza — rozkładać korpus Żdanowicza, Moskale działają przekupstwem, zastraszaniem i w końcu korpus zostaje zdemoralizowany, wraca, to dobija Bohdana Chmielnickiego i on umiera. A dalej trwa niekończący się najazd Moskwy na Ukrainę, gdzie następuje Wielka Ruina i pełna okupacja Ukrainy przez Moskwę. A z nią wszystkie te osławione ukazy: piotrowskie, wałujewskie, emskie o zakazie wszystkiego, co ukraińskie, i metalowe kleszcze poddaństwa, i znowuż haki niszczenia wszystkiego, co ukraińskie, rozstrzelanie „Proświt”, sfabrykowana sprawa Związku Wyzwolenia Ukrainy (SWU). Obecnie zaś wszystko powraca, wzmaga się: na wszystkie stanowiska stawiają tak zwanych donieckich, czy to naczelnik milicji — doniecki, prokurator — doniecki, sędzia itd. Dzisiaj regionalnych, którzy oszukali naród, nienawidzą w najgłębszych zakątkach, ale oni trzymają się na sile, na władzy. Albo chociażby nieuznawanie UPA. Ani razu nikt nie wyjaśnił, nie ogłosił, skąd powstała UPA, o co walczyła, a tylko histeryczne krzyki „bandera”. A wszystko jak na dłoni. Weźmy gazety z 1939 roku: Armia Radziecka wchodzi na Zachodnią Ukrainę, witają ją kwiatami, łzami radości, pocałunkami, taka prawda, i prawdą jest to: kiedy w 1941 roku ustępuje, strzelają w plecy. Dlaczego, co zmieniło się przez dwa lata? Mnie, który dawno pojął całą fałszywość, podstępność władzy radzieckiej, i to dziwi. Dziwi, po co po przyjściu władzy radzieckiej ludziom rozdano ziemię, sprzęt i inwentarz z pańskich folwarków, a kiedy ludzie zasiali i posadzili — tę ziemię odebrano i ogłoszono kołchozy. Po co było rozdawać ziemię, przecież wiedzieli, że będą kołchozy, po co drażnili? I drugie — religia. I w Sowieckiej Ukrainie cerkwie zamykali, a księży wysyłali na Sybir, ale przecież nie wszystkich, i był to długi proces. A tutaj — nagle. A jeszcze trzeba uwzględnić, kim byli ci księża, ile wieków walczyli z polską latynizacją (Ukraińska Cerkiew i tam wtedy była prawosławną), ksiądz dla ludzi był i spowiednikiem, i nauczycielem, i propagandystą. A jeszcze — KPZU — Komunistyczna Partia Zachodniej Ukrainy, po WKP(b) — najliczniejsza i najpotężniejsza kompartia na świecie. Ją także zlikwidowano od razu: „Oddaj legitymację partyjną”. — „Ja za nią odsiedziałem dziesięć lat w strasznym polskim więzieniu w Berezie Kartuskiej”. — „A, nie oddajesz — na Sybir”. Zamknęli „Proświty”, biblioteki, Polacy w szkołach ustanowili naukę w języku polskim, teraz szkoły przenoszono na rosyjski. I naród powstał. Przecież ruch UPA jest masowy, inaczej tak długo by się nie utrzymał i sowieckie organy, wojsko nie wydałyby tyle sił na walkę z nim. A oskarżać naród — sprawa zawsze niesprawiedliwa i podła. Jeśli chodzi o obsadzanie donieckimi, to tylko w czasach kolonialnych metropolia obsadzała swoich białych wśród tubylców. Oto obecnie tubylcami jesteśmy my, kto wyznaje siebie Ukraińcem, a swoją ziemię Ukrainą. Donieccy, jak i wszyscy nasi urzędnicy, wskazówki otrzymują z Moskwy i ściśle wprowadzają je w życie. Wiekami zgadzaliśmy się, że ta sama tatarska Moskwa nazywała siebie starszym bratem, że zdrajca Koczubej był patriotą, a Mazepa — zdrajcą, że Petlura był wrogiem, a wisielca Murawjow obrońcą narodu ukraińskiego, że OUN-UPA — wrogami, a enkawudziści, esbecy — naszymi dobroczyńcami. Dzisiaj mgła rosyjskiego internacjonalizmu już nie wchodzi w oczy ukraińskiego obywatela, dławią się nią bolszewicy-komuniści i spryciarze regionalni, ale i słońce narodowego patriotyzmu mało kto widzi. Dla nas, Ukraińców, było i pozostaje: jeśli jesteś komunistą (mam na myśli jego sowiecką interpretację, której dzisiaj trzymają się symonenkowcy), to nie jesteś Ukraińcem. I na odwrót. W pamięci mam wersy pisarza Waleriana Poliszczuka: jestem bolszewikiem, jestem zawsze tam, gdzie posyła mnie partia, i chwalą mnie za to, dopóki nie dołącza się tutaj słowo „ukraiński”, wtedy jestem wrogiem narodu. Tak, i jego rozstrzelali jako wroga narodu. Rozstrzelali wszystkich najlepszych synów Ukrainy. Takie było tajne postanowienie: wybić wszystkich ukraińskich patriotów, wybić całą ukraińską inteligencję. I dzisiaj jesteśmy w dużej mierze wykrwawieni. A jeszcze w głębiach naszej świadomości narodowej zaległa ugodowość. A jeszcze przecież na całym świecie jest mrocznie. Żadnych projektów wartości przed nami nie widać, odmawia posłuszeństwa mechanizm naukowo-technicznego postępu, który przez kilka wieków określał rozwój ludzkości, rozwiał się tak potężny i nęcący renesans, wszyscy mają pełno własnych kłopotów. I my w tym zmąconym świecie nikomu nie jesteśmy potrzebni. Taki świat i taki nasz Los, a mimo to my, choć znacznie zniszczeni, zaciśnięci, wytrwaliśmy do dzisiaj. Zresztą, takie rzeczy bywały w historii, kiedyś wytrwała przed Moskwą Polska, wytrzymało Kosowo serbski ucisk, oni wytrwali. Musimy wytrwać i my! Zaciskając zęby, czepiając się każdego punktu oparcia, każdy z nas powinien uświadamiać sobie, że jest bojownikiem Wyzwolenia. Każdy powinien być gotowym umrzeć za Ukrainę. Innego nam nie dano. Stańmy ramię w ramię, serce przy sercu. Dobijmy się ukraińskiego parlamentu, ukraińskich Rad w obwodach, rejonach i wsiach, plujmy w twarz wszelkim kostusewym i kolesniczenkom, mamy przykłady Mahatmy Gandhiego w Indiach i Martina Luthera Kinga w Ameryce, do nas mówi krew Szewczenki, Piotra Doroszenki, Iwana Wyhowskiego, Iwana Mazepy, niepokonanych bojowników UPA. Tak długo nie musi być, przecież jest na świecie prawda, jest Bóg. I niech choć jak szaleje wstrętne, okrutne Imperium Moskiewskie, jego gniloduszni adepci, jego podstępna, kłamliwa prasa, my wytrwamy, a jej nadejdzie koniec!
Tłumaczenie maszynowe
4
Wydarzenia, fakty, komentarze
Zakończenie. Początek na str. !
Przewodniczący Państwowej Agencji Ukrainy do spraw zarządzania strefą wykluczenia Wołodymyr Choloszа nazwał „jednym z ważnych zadań minimalizacji skutków katastrofy kompleksowe medyczno-sanitarne zabezpieczenie poszkodowanych”. O tym, jak „ważne” jest to zadanie, świadczy następująca liczba: w ubiegłym roku na leczenie poszkodowanych przeznaczono 42 miliony 440 tysięcy hrywien, co pozwoliło wyleczyć nieco ponad 215 tysięcy poszkodowanych. Jednego z dziesięciu i na sumę około 200 hrywien. Akurat tyle, by kupić opakowanie nie najdroższych leków.
Jednak przewodniczący agencji powinien był mówić o tym, co zrobić z „czarną” strefą. „Jeśli chodzi o strefę wykluczenia i strefę bezwzględnego obowiązkowego przesiedlenia, to jest to terytorium wysokiego zagrożenia technogennego o powierzchni około 2600 kilometrów kwadratowych, najbardziej skażone radionuklidami”. Za 27 lat, oświadczył urzędnik, „wykonano znaczne zakresy prac, mających na celu poprawę stanu radiacyjnego strefy wykluczenia”. Tak „znaczne”, że mówca uciekł się tu do przebiegłej arytmetyki: „przeprowadzono dezaktywację terytorium o powierzchni ponad 30 tysięcy hektarów”. Kilometr kwadratowy to 100 hektarów. Oznacza to, że przez ponad ćwierć wieku oczyszczono ...aż 300 kilometrów kwadratowych, czyli dziewiątą część. Zatem za 235 lat wszystko zostanie „poprawione”.
„Postęp” w budowie składowiska zużytego paliwa jądrowego Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej, zdaniem przewodniczącego agencji, polega na tym, że wreszcie zakończono prace projektowe. Do 30. rocznicy katastrofy uruchomione zostanie również samo składowisko.
Duże ożywienie na sali parlamentu wywołało wystąpienie zastępczyni przewodniczącego zarządu Funduszu Emerytalnego Ukrainy Walentyny Nykytenko. Ponieważ dziś w organach funduszu jest zarejestrowanych prawie 879 tysięcy poszkodowanych przez kata-
„Jak chcecie, żeby ludzie wam czynili, tak i wy im czyńcie” (Ewangelia według Łukasza 6:31).
Zespół czarnobylski
strofy, Wielu z nich przebywało w sali Rady. A nie tak dawno stali na wielotysięcznych mitingach czarnobylców pod ścianami najwyższych organów władzy, domagając się tego, co zapisano w ustawach. Daremnie. Na 1 kwietnia 2013 r. w sądach znajdowało się do rozpatrzenia 346 tysięcy spraw z pozwów poszkodowanych po Czarnobylu na łączną kwotę 4,9 miliarda hrywien.
Gdy przedstawicielka fundacji zaczęła sypać abstrakcyjnymi liczbami o „trosce o czarnobylców”, rozległo się: „Hańba!”
Natomiast w zeszłym roku Państwowa Inspekcja Finansowa oraz organy ścigania wykryły prawie dwa tysiące przypadków fałszowania dokumentów w celu uzyskania statusu czarnobylca. Kto może fałszować takie dokumenty, nietrudno się domyślić.
Mylą się ci, którzy uważają, że atomowa bieda ogranicza się tylko do Czarnobyla. Oto cytat z wystąpienia zastępcy ministra zdrowia Ołeksandra Tołstanowa: „Ludność, która otrzymała napromieniowanie ze sztucznych źródeł promieniowania jonizującego na Ukrainie, można podzielić na 3 główne grupy. Personel i strażacy ChAEC, wojskowi uczestnicy prób jądrowych w dawnym ZSRR z rozpoznaniem ostrej choroby popromiennej, inne grupy poszkodowanych w wyniku katastrofy czarnobylskiej. Personel operacyjny działających elektrowni atomowych, personel 30-kilometrowej strefy, a także personel zajęty pracami nad przekształceniem obiektu »Schron« w ekologicznie bezpieczny system, a także personel zakładów, kopalń, cyklu paliwowo-jądrowego oraz ludność zamieszkująca w strefach elektrowni atomowych, przedsiębiorstw wydobywających i przerabiających uran oraz ich składowisk”.
Wstrząsający i smutny wykaz. Do tego warto dodać, że uczeni od dawna biją na alarm w związku z tym, że nawet bez awarii pracujące elektrownie atomowe wyrządzają poważne szkody środowisku i zdrowiu ludności.
Dalekie od wielkich relacji entuzjazmu było sprawozdanie przewodniczącej odpowiedniego Komitetu Rady Najwyższej ds. polityki ekologicznej, korzystania z zasobów naturalnych i likwidacji skutków katastrofy czarnobylskiej Iryny Seh. I nie dlatego, że jest ona przedstawicielką opozycji; w końcu parlament właśnie po to jest najwyższym organem przedstawicielskim narodu, by kontrolować władzę wykonawczą. Pierwsze posiedzenie Komitetu nie zostało zorganizowane przypadkowo w tym miejscu i właśnie na stacji czarnobylskiej. Już 12 lat, jak stację oficjalnie "zatrzymano", ale czy ten proces nie przeciągnął się zbyt długo? Przewodnicząca komitetu stwierdziła, że "nawet 12 lat po ostatecznym zatrzymaniu stacji główne wydatki idą na utrzymanie bezpieczeństwa stacji, a nie na zdjęcie jej z eksploatacji". Minęły terminy pierwszoplanowych działań dotyczących wyłączenia elektrowni jądrowej z eksploatacji, przekształcenia obiektu "Schron" w ekologicznie bezpieczny system, a problemy nie zostały rozwiązane. Opóźnienie wynosi lata.
Czemu się dziwić? Jeszcze w 2010 roku zakończył się termin obowiązywania ogólnopaństwowego programu przezwyciężania skutków katastrofy czarnobylskiej. I oto już czwarty rok (!) przesuwany jest termin przedłożenia parlamentowi do rozpatrzenia nowego programu.
Już w 2008 roku Rada Najwyższa przyjęła uchwałę, zobowiązującą Gabinet Ministrów do przedłożenia parlamentowi do rozpatrzenia zmian do ustawy o statusie i zabezpieczeniu społecznym osób poszkodowanych w wyniku katastrofy w Czarnobylu oraz do ustawy o reżimie prawnym terytoriów, które ucierpiały na skutek skażenia spowodowanego katastrofą. Żadnej reakcji.
W Ukrainie na gwarantowane ustawą mieszkania czeka około 38 tysięcy rodzin poszkodowanych w katastrofie, z nich około 10 tysięcy rodzin inwalidów-czarnobylczyków. I
Co zatem? W latach 2011–2012 zapewniono mieszkania zaledwie 535 rodzinom. Zatem kolejka, jeśli nic się nie zmieni, zniknie za 136 lat.
Trudno iść wbrew faktom. Nawet deputowany z Partii Regionów Serhij Hlazunow zauważył: „Ustawa czornobylska nigdy nie była wykonywana w więcej niż w 57 96 pod względem wartości w pierwszych latach po jej uchwaleniu i w około 10 56 w ostatnich latach”. Deputowany komunista Adam Martyniuk poruszył kolejny problem: zapewnienie inwalidom, w tym także czornobylczykom, transportu samochodowego. Jeśli nadal będzie się go przydzielać po 1,8 tysiąca osób, jak w zeszłym roku, to kolejka zniknie za 50 lat.
Andrij Pawłowski, deputowany z „Batkiwszczyny”, przypomniał o rozporządzeniu szefa Rządu, którym zakazał wykonywania orzeczeń sądowych o wypłacie emerytur i świadczeń socjalnej pomocy czornobylczykom. A nowy budżet państwa faktycznie ogranicza działanie ustaw o socjalnej ochronie czornobylczyków. Zapisano tam, że emerytury i świadczenia socjalne w pełnej wysokości będą wypłacane tylko wtedy, gdy państwo będzie miało środki. A władza zawsze będzie mówiła czornobylczykom, że brakuje pieniędzy.
Deputowany Walerij Kalczenko przypomniał, że za tak zwanej „nowej” władzy są to już drugie czornobylskie wysłuchania publiczne; poprzednie odbyły się 16 marca 2011 roku. „Z 23 rekomendacji, które przekazano rządowi, wykonano z naciągiem i częściowo tylko 4. Co to jest? To lekceważenie czornobylczyków i Rady Najwyższej”. Deputowany przypomniał także o dziwnej praktyce, gdy rząd zastępuje bezpośrednie normy ustaw czornobylskich swoimi postanowieniami, a także o przepisach budżetu państwa, o których wspomniał Pawłowski. Nawet lojalny wobec władzy Konstytucyjny Sąd Ukrainy uznał je za niekonstytucyjne. Ostatnie takie
ьо
wyjaśnienie w parlamencie otrzymano 9 kwietnia tego roku,
Cokolwiek byśmy mówili o Czarnobylu, to jest to więcej niż problem techniczny. O składowej politycznej słusznie przypomniał deputowany frakcji „Swoboda” Andrij Mochnyk: „Dlaczego Ukraina na swoich barkach już prawie 30 lat dźwiga problem Czarnobyla? Trzeba postawić pytanie, aby Federacja Rosyjska jako państwo-następca Związku Radzieckiego pokryła szkody spowodowane Czarnobylem”.
Całkiem słusznie. Ale o czym tu mówić, skoro w Związku Radzieckim (o tym również przypomniano podczas wysłuchań) jeszcze 14 grudnia złowieszczego 1986 roku władze ogłosiły swoim obywatelom i światu „zakończenie likwidacji skutków katastrofy czarnobylskiej”, a „zakończenie” trwa już niemal trzy dziesięciolecia i końca wciąż nie widać.
Głos zwykłych czarnobylczyków na tych wysłuchaniach został usłyszany w minimalnym stopniu. „Zabrakło regulaminu”. Urzędnicy się spieszyli.
Oczywiście ruch czarnobylski jest rozdrobniony, podobnie jak ogólnie sektor obywatelski w kraju. I wygląda na to, że tę rozdrobnienie władza inspiruje, a przynajmniej je wykorzystuje, aby zapobiec naprawdę potężnemu ruchowi obywatelskiemu. Również na tych wysłuchaniach nie było konsolidacji czarnobylczyków. Ludzie jednak chcieli powiedzieć o tym, co boli. Nie zdążyli. Jak oświadczył przewodniczący „Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia Weteranów Czarnobyla” Wołodymyr Proskurin: „Przyjechałem tu 500 kilometrów, aby otrzymać dwie minuty na wystąpienie”, a przewodniczący Związku Inwalidów Czarnobyla Dzielnicy Swiatoszyńskiej Kijowa Serhij Krasylnikow powiedział jeszcze ostrzej: „Jeśli władza nie słyszy narodu, to chyba trzeba zmienić władzę”.
Czy władza usłyszy tym razem? Czy znowu utoniemy w morzu słów, niewykonywanych ustaw i postanowień, w oceanie skomplikowanych problemów czarnobylskich?
Petro ANTONENKO
Nasza przeszłość i teraźniejszość mają służyć przyszłości.
My, Ukraińcy, członkowie Obywatelskiego Komitetu „Pojednanie między narodami”, pamiętając o heroicznych i tragicznych kartach naszego sąsiedztwa z narodem polskim, dążąc do harmonijnej współpracy z nim w teraźniejszości i przyszłości, w przededniu smutnych rocznic pamięci ofiar konfliktu ukraińsko-polskiego uważamy za konieczne stwierdzić, co następuje.
Bóg uczynił nasze narody sąsiadami. Dzięki temu Bożemu darowi mamy bliskie języki i tradycje, co daje nam możliwość lepszego zrozumienia i poznania siebie nawzajem. Ukraińcy i Polacy mają w swojej historii wiele kart pokojowego współżycia i wspólnych zwycięskich czynów, lecz obok nich także nie mało konfliktów między sobą, które — dzięki Opatrzności — nigdy nie przybrały wszechogarniającego charakteru międzynarodowego.
Jednak w pamięci znacznie wyraźniej odkładają się dramatyczne wspomnienia konfrontacji, niż wspomnienia o harmonijnej współpracy i wspólnych zwycięstwach. Takie złożone stosunki są charakterystyczne dla wszystkich sąsiednich narodów. Cechą stosunków ukraińsko-polskich jest także to, że oba narody przez długi czas były pozbawione własnej państwowości, a ich wzajemne relacje były świadomie prowokowane przez siły imperialne w celu utrzymania swojej dominacji.
Oba narody przeżyły straszliwą tragedię w latach II wojny światowej, kiedy doznały zniszczeń ze strony dwóch totalitarnych reżimów — nazistowskiego i komunistycznego. Ukraińcy i Polacy nie raz pomagali sobie nawzajem przetrwać te straszne dni, a czasem biernie przyglądali się cierpieniom innych, zajęci własnym przetrwaniem. W historii, niestety, były też tragiczne karty, kiedy podnosiliśmy broń przeciwko sobie, czego ofiarami stały się tysiące niewinnych ludzi po obu stronach.
Wyrażamy swoje szczere współczucie naszym współczesnym Polakom, potomkom tych, którzy zginęli lub ucierpieli wtedy z rąk Ukraińców, tak samo także — potomkom Ukraińców, którzy zginęli lub ucierpieli z rąk Polaków. Skłania nas do tego zwłaszcza pamięć o tragedii, która rozegrała się na Wołyniu siedemdziesiąt lat temu. Schylamy głowy przed pamięcią wszystkich ofiar, zapraszamy do modlitwy za nie i wzywamy do uczynienia wszystkiego, co możliwe, aby podobne rzeczy już nigdy się nie wydarzyły!
. Analizując teraźniejszość, która poświadcza nam dwadzieścia lat dobrego sąsiedztwa, z radością stwierdzamy, że tak powinno być zawsze; to nasz wielki cel. Prosimy naszych rodaków i braci Polaków, aby spojrzeli na przeszłość przez pryzmat teraźniejszości i uznali, że obecny stan naszego dobrego sąsiedztwa został wystradany w wiekach, że konflikty przeszłości nigdy nie były fundamentem naszego życia.
Te konflikty były częścią procesu historycznego, który w końcu doprowadził nas do dzisiaj, i to trzeba przyjąć, a nie szukać zemsty. Obecnym naszym zadaniem jest zrobić wszystko, aby takich cierpień, a zwłaszcza ofiar, w naszych wzajemnych relacjach już nigdy nie było.
Wspólną podstawą naszych narodowych tożsamości jest bez wątpienia wiara w Jezusa Chrystusa, która nas łączy i czyni dziećmi jednego Ojca Niebieskiego. Dlatego musimy uznać, że oba nasze chrześcijańskie narody na przestrzeni wieków wielokrotnie przekraczały Boże przykazania, czyniąc zło. Ale my, dziś będący dziećmi naszych chrześcijańskich narodów i dziećmi Bożymi, musimy uznać przewinienia naszych przodków, wzajemnie przebaczyć sobie w ich imieniu straszliwe grzechy popełnione wobec innych, ponieważ: „Jeśli bowiem odpuścicie ludziom upadki ich, odpuści i wam Ojciec wasz niebieski. Jeśli zaś nie odpuścicie ludziom, to i Ojciec wasz nie odpuści waszych upadków” (Ewangelia według św. Mateusza 6, 14–15). Tak już w swoim czasie uczynili nasi przodkowie, którzy nie tylko zdołali powstrzymać wzajemną krwawą rzeź, ale także powstali razem do walki przeciwko wspólnemu wrogowi – komunistycznemu reżimowi. Tym bardziej zdolność do wzajemnego przebaczenia powinniśmy okazać my, ich potomkowie, żyjący w innych warunkach, najlepiej sprzyjających harmonijnemu współistnieniu.
Dobrym zadatkiem są obecnie przykłady takiego wzajemnego przebaczenia, dokonane przez hierarchów naszych Kościołów w 1946, 1987 i 2005 roku. W 2003 roku zabrzmiały wspólne oświadczenia ukraińskich i polskich intelektualistów, a także oficjalnych przedstawicieli obu państw – najpierw najwyższych organów ustawodawczych (Rady Najwyższej Ukrainy i Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej), a następnie prezydentów Ukrainy i Polski. Tak więc mamy dziś akty wzajemnego przebaczenia, które są niezwykle ważne dla obu narodów i zostały doprowadzone do końca.
Musimy iść dalej, rozwijać nasze dobrosąsiedzkie stosunki. To one będą godnym pomnikiem dla poległych, świadectwem tego, że tragedia nauczyła nas żyć po chrześcijańsku.
A ponadto musimy strzec dotychczasowych osiągnięć, nie dopuścić, by nieodpowiedzialni politykarewanżyści, którzy nadal pielęgnują uczucia wzajemnej nienawiści, zamienili pamięć o trudnej przeszłości w narzędzie, którym niszczą dzisiejsze porozumienie.
Politycy, którzy myślą w kategoriach państwowych i troszczą się o dobro swojego narodu, już powiedzieli swoje słowo w tej sprawie i teraz powinni dbać o pokolenia przyszłości. Dyskusje wokół przyczyn, rozmiarów i skutków ukraińsko-polskiego konfliktu niech kontynuują historycy. Mają oni możliwie najpełniej opisać tę tragedię i tym samym zapewnić naszym narodom niezbędną im prawdę historyczną.
Jesteśmy pewni, że naszą inicjatywę, mającą na celu zachowanie wzajemnego zrozumienia i dobrosąsiedztwa, poprą nieobojętni obywatele Ukrainy i Polski. Bo wszyscy pamiętamy wieczną ewangeliczną prawdę: „Jak chcecie, żeby wam ludzie czynili, tak i wy im czyńcie” (Ewangelia według św. Łukasza 6:31).
Tylko razem możemy oddać należny hołd poległym i zagwarantować pokojowe i harmonijne współżycie obecnym i przyszłym pokoleniom Ukraińców i Polaków.
Leonid KRAWCZUK, pierwszy prezydent Ukrainy; FILARET, Jego Świątobliwość Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy; Najprzewielebniejszy SYMEON, metropolita Winnicki i Barski UPC; Kardynał Lubomyr HUZAR, emerytowany Zwierzchni Arcybiskup UGKC, Iwan WASYUNYK, Wołodymyr W'JATROWYCZ, Maria MA
Borys OLIJNYK,
Ada ROHOW
Ihor JUCHNOW
Kijów, 3 kwietnia 2013 roku
czarno!
«SŁOWO PROŚWITY» Nr 17, 25 kwietnia – 1 maja 2013 r.
-
Tłumaczenie maszynowe
Czytelnicze wiece
9
Zebranie prowadzili znani działacze Proświty: przewodniczący Czernihowskiej Obwodowej Organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej, deputowany ludowy IV kadencji Wołodymyr Stupak, przedstawiciel Głównej Rady Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», dziennikarz «Słowa Proświty» Petro Antonenko, dyrektor Muzeum-Rezerwatu Szor Kociubyński. Sprawozdanie z działalności organizacji przedstawiła przewodnicząca miejskiego zrzeszenia «Proświty», poetka, pedagog i działaczka społeczna Nadija Halkowska.
Większość wystąpień uczestników zebrania była ostra, krytyczna. Proświtianie wyrażali stanowczość w zakończeniu wieloletniego zastoju w życiu organizacji. Wielokrotnie mówiono również, że organizacja powinna być masowa i demokratyczna, to znaczy, że w jej pracę należy zaangażować możliwie najszersze grono proświtian, a całą pracę organów kierowniczych prowadzić jawnie, przejrzyście, pod kontrolą społeczeństwa. Tego wymaga także Statut Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», o konieczności ścisłego przestrzegania którego mówiono również na zebraniu. A jest to szczególnie ważne w warunkach napierania szowinistycznych, antypaństwowych sił na wszystko, co ukraińskie. O tym zjawisku również mówili proświtianie.
Walne zebranie zleciło nowo wybranej Radzie wznowienie pracy komisji «Proświty» do kontroli przestrzegania Konstytucji Ukrainy w zakresie stosowania języka państwowego w działalności struktur państwowych, komunalnych i prywatnych Czernihowa.
Proświtianie Czernihowa – za zmianami w pracy organizacji
W Czernihowskim Literacko-Memorialnym Muzeum-Rezerwacie Michała Kociubyńskiego odbyło się sprawozdawczo-wyborcze walne zebranie Czernihowskiego Miejskiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki.
Wybrano organy kierownicze miejskiego zrzeszenia – Radę oraz Komisję Kontrolno-Rewizyjną. Przewodniczącym zrzeszenia wybrano młodego, lecz już doświadczonego i autorytatywnego działacza społecznego Andrija Hłuchenkiego, który aktywnie pracuje w Towarzystwie, był deputowanym rad miejscowych.
Zgromadzenie ogólne czernihowskich działaczy Proświty wykazało, że „Proświta” jest zrzeszeniem patriotycznych, narodowo-demokratycznych sił, niezależnie od ich przynależności politycznej, a nie propagandowym oddziałem jednej partii.
Uczestnicy zgromadzenia uchwalili Apel do Rady Miejskiej Czernihowa.
APEL
Miejskiego zrzeszenia Czernihowskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki do Rady Miejskiej Czernihowa w sprawie znieważenia pamięci bojowników o wolność i niepodległość Ukrainy
19 kwietnia 2013 roku na posiedzenie sesji Rady Miejskiej Czernihowa wniesiono kwestię nadania nowo utworzonym ulicom następujących nazw: imienia Łazarza Baranowicza, imienia Korotkowa, imienia Hała-nowa, imienia Bohaterów Krut. Utworzenie tych nowych ulic następuje w związku ze skandaliczną zabudową domkami jednorodzinnymi na działce ziemi przy porodówce, na rogu ulic 1 Maja – im. Maresjewa. Budowa ta odbywa się na terenach, które kiedyś wchodziły w skład ogrodu botanicznego w urочищу „Jałiwszczyna”. Później użytkowało je państwowe gospodarstwo rolne „Desniański”, KSP „Kwiaty Czernihowa”, a następnie skandalicznie rozparcelowano je jako grunty rolne przeznaczenia rolniczego i sprywatyzowano.
7 lipca 2011 roku, w przededniu 20. rocznicy niepodległości Ukrainy, obwodowe organizacje Ukraińskiej Partii Ludowej i Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zwróciły się do czernihowskiego burmistrza z propozycją przemianowania i przywrócenia historycznych nazw ulicom Czernihowa. Wśród nich była propozycja przemianowania ulicy 50-lecia WŁKSM na ulicę Bohaterów Krut, a ulicy 50-lecia ZSRR na ulicę Łazarza Baranowicza.
Jednak nadawanie imion Bohaterów Krut i Łazarza Baranowicza nowym ulicom właśnie w rejonie skandalicznej zabudowy – urочища „Jałiwszczyna”, przy kategorycznym sprzeciwie „Proświty” i UNP, jest co najmniej prowokacyjne.
Wywołuje zdumienie, a zarazem nazewnictwo nowo utworzonych ulic Czernihowa na cześć jeszcze dwóch partyzantów Wielkiej Wojny Ojczyźnianej (Korotkowa i Gałanowa), zaproponowane przez miejski komitet Komunistycznej Partii. Nazwiska obu tych „wielkich postaci historycznych” epoki sowieckiej nawet nie są wspomniane w encyklopedycznym przewodniku „Czernihowszczyzna” (Kijów, „Ukraińska Encyklopedia Radziecka”, 1990).
Dzieje się to na tle całkowitego zignorowania przez władze miejskie przedstawienia obwodowych organizacji UNP i Towarzystwa „Proświta” z 15 grudnia 2011 roku dotyczącego dostosowania do norm ukraińskiej ortografii nazw ulic i zaułków Czernihowa w ramach przygotowań do Ogólnoukraińskiego Spisu Ludności, który planowano na 2012 rok. Chodzi o ulice Wasylkowa, Muzykalna, Owrażna, Rozswitna, Syrenewa.
A te prowokacyjne nazwy nowych ulic Czernihowa są wprost znieważeniem pamięci bojowników o wolność i niepodległość Ukrainy i wywołują napięcie w społeczeństwie.
Portrety duchowych pasterzy
18 kwietnia 2013 r. Narodowy Rezerwat „Sofija Kijowska” otworzył wystawę portretów działaczy Cerkwi prawosławnej z XIX – początku XX w. Życie i działalność duchowych pasterzy były nierozerwalnie związane z Domem Metropolity klasztoru Sofijskiego. Przez dwa stulecia jego ściany zdobiły, obok licznych ikon i wizerunków cesarzy, portrety archipasterzy i podwижników Cerkwi. Dlatego wybór pomieszczeń obecnego muzeum „Dom Metropolity” do eksponowania malarskich portretów działaczy cerkiewnych z kolekcji fondowej Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu nie jest przypadkowy.
Wśród zaprezentowanych portretów znajdują się wizerunki arcybiskupów i metropolitów, którzy bezpośrednio uczestniczyli w budowie Domu Metropolity: Warłaama (Wanatowicza), Rafaiła (Zaborowskiego), Tymofija Szczerbackiego, a także tych, którzy wnieśli znaczący wkład w rozbudowę, rozwój i badania Monastyru Sofijskiego: Ewhenija (Bołchowitinowa), Ioanna Lewandy, Piotra Lebedincewa. Integralnym składnikiem kolekcji portretów są wizerunki kanonizowanych działaczy duchowych: światłego Piotra (Mohyły), metropolity i Włodzimierza (Bohojawleńskiego), metropolity i męczennika.
Inf. wł.
Służba prasowa Rezerwatu
Festiwal Księcia Rosy
Mychajło SŁOBODIAN, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta" im. T. Szewczenki
Trzeci rok z rzędu z inicjatywy zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, redaktora naczelnego „Bukowińskiego Żurnału", dyrektora muzeum Wołodymyra Iwasiuka, pisarza Myrosława Łazaruka ze wsi Pererów na Kołomyjszczyźnie, dzień pamięci laureata Nagrody im. Szewczenki, byłego więźnia politycznego, poety Tarasa Melnyczuka obchodzony jest pod koniec marca festiwalem literackim „Od Huculszczyzny do donieckich grzbietów".
W tym roku trwał on trzy dni. Laureaci nagrody im. Melnyczuka, poeci Nina Hnatiuk, Wasyl Herasymiuk, Wasyl Riabyj, Wasyl Kliczak, Wasyl Szkurhan, Jarosław Jasiński, Iwan Wijtenko, a także Anna Kosmacz, Roman Kyseliuk, Wasyl Karpiuk, Natalia Tkaczyk i inni czytali wiersze w Czerniowcach i w Kosowie, dzielili się wspomnieniami o Tarasie Melnyczuku, którego wielbiciele nazwali Księciem Rosy od tytułu jego tomiku poezji. Uczestnicy festiwalu odwiedzili też rodzinną wieś poety Utoropy i uzupełnili jego muzeum nowymi eksponatami.
Tradycyjnie redakcja „Bukowińskiego Żurnału" wyłoniła nowego laureata nagrody literackiej „Książę Rosy" im. Tarasa Melnyczuka. Został nim poeta ze Starych Kut na Kosowszczyźnie Mykoła Blizniuk — współtowarzysz Melnyczuka.
-- Ten festiwal pod kierownictwem naszego rodaka Myrosława Łazaruka można nazwać proświtiańskim, ponieważ propaguje twórczość śpiewaka Karpat, -- powiedział przewodniczący kołomyjskiej „Proświty” Wasyl Hłacholuk. -- To duchowe odrodzenie, utwierdzenie rodzinnego pięknego słowa, za które oddał życie poeta-męczennik Taras Melnyczuk.
Bohdana PYŁYPCZUK.
Odeszła do Pana
Bohdana PYŁYPCZUK (20.09.1922 -- 20.04.2013)
Z głębokim smutkiem społeczność przyjęła wiadomość, że 20 kwietnia opuściła ziemski świat wysoce zasłużona mieszkanka Lwowa, ofiarna patriotka Ukrainy.
Trudno było znaleźć w którymkolwiek z lwowskich organizacji patriotycznych kogoś, kto nie znałby tej delikatnej kobiety z laską w dłoniach, żywą energią w ruchach i niezwykle młodzieńczymi niebieskimi oczami.
W „Proświcie”, Związku Ukrainek, Lidze Ukraińskich Kobiet, Towarzystwie Więźniów Politycznych, Braterstwie Wojowników UPA, „Szkole Rodzimej” znano i szanowano tę niestrudzoną patriotkę, która od młodych lat aż do ostatniego tchnienia ponad wszystko kochała Ukrainę.
Całe jej życie jest jasnym tego potwierdzeniem.
Bohdana-Myrosława Pyłypczuk urodziła się i wychowała we wsi Zadwiria w rejonie buskim na Lwowszczyźnie. Od młodych lat brała udział w życiu kulturalnym i pracy społecznej w rodzinnej wsi. Tam w jej duszy zrodziła się wszechogarniająca miłość do Ukrainy i ukraińskiego narodu, która nigdy jej nie opuszczała.
Ta miłość przywiodła ją w 1941 roku do szeregów OUN. Ofiarnie pracowała w robotniczej młodzieżowej siatce Lwowa, ustawicznie i wytrwale wykonywała różne zlecenia organizacji: rozprowadzała literaturę, pracowała w towarzystwie „Siła”, w czytelni „Proświty”.
W 1943 roku Bohdana otrzymuje rozkaz Przywództwa przejścia do podziemia, na Tarnopolszczyznę. Po ideologiczno-czerwonokrzyskim przeszkoleniu Bohdanę kierują do Czortkowskiego Okręgu, do dyspozycji obwodowej przywódczyni „Junactwa” -- „Iskry” (Myrosławy Jurczyńskiej). Tam jej pseudonim „Wira” zmieniono na „Krycia”,
Notabene, jakie charakterystyczne były jej pseudonimy! Doskonale oddawały główne cechy Bohdany. Najpierw „Wira”, bo ponad wszystko wierzyła w ukraiński naród i w uzyskanie przez Ukrainę niepodległości. Potem „Krycia”. Najwyraźniej Przewodnictwo dostrzegło stalową wytrwałość tej kruchej dziewczyny.
Bohdana Pylypczuk była nie tylko świadkiem, ale i aktywnym uczestnikiem tworzenia UPA, świadkiem masowego patriotyzmu ówczesnych Ukraińców... Takimi samymi cechami sama również się wyróżniała.
W październiku 1948 r. Bohdanę Pylypczuk aresztowano na Drohobyczczyźnie. Skazana przez Lwowski Trybunał Wojenny na podstawie art. 54-1a, 1 na 25 lat łagrów i 5 lat pozbawienia praw. Karę odbywała na Syberii, w Tajszeckim ODŁAGu na najcięższych robotach.
Zwolniona w grudniu 1956 roku, wróciła na Ukrainę, najpierw do miasta Dolyna, gdzie z trudem znalazła pracę, pracowała jako księgowa. Jeszcze wiele prześladowań znosiła...
Od 1971 r. mieszka we Lwowie. Od 1991 roku aktywnie włączyła się w działalność organizacji patriotycznych (Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, Braterstwo UPA, „Proświta”, Związek Ukrainek, Liga Ukraińskich Kobiet, „Ridna Szkoła” i in.).
„Dziś, – mówiła pani Bohdana, – cieszę się niepodległą Ukrainą jak małe dziecko, bo tyle radości na starość...” I nie tylko się cieszyła, ale też aktywnie uczestniczyła w różnorodnych wydarzeniach: konferencjach, prezentacjach, spotkaniach z młodzieżą.
Ile pracy i wysiłku włożyła Bohdana Pylypczuk w zbieranie informacji o kobietach-uczestniczkach walki o wyzwolenie! Za to, że Liga Ukraińskich Kobiet zdołała wydać unikatowy trzytomowy encyklopedyczny słownik „Kobieta ukraińska w walce o wyzwolenie 1940–1950 r.” pod redakcją Nadii Mulroj, w dużej mierze odpowiada praca Bohdany Pylypczuk.
W zeszłym, 2012 roku, podczas uroczystego posiedzenia z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy, mer Lwowa Andrij Sadowyj, wyróżniając najlepszych działaczy Lwowa, wręczył pani Bohdanie specjalne odznaczenie – „Honorowy Znak św. Jerzego” – za wybitny wkład w kształtowanie ukraińskiej państwowości i aktywną postawę obywatelską.
Pochylmy głowy przed jej jasną pamięcią! Bohdana Pylypczuk odeszła do Pana, a nam zostawiła dobry przykład miłości do Ukrainy i pracy dla niej.
Wieczna pamięć!
przewodnicząca Lwowskiej Miejskiej Organizacji Ogólnoukraińskiej Ligi Ukrainek
nr 17, 25 kwietnia – 1 maja 2013 r. Słowo Proświty
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr MYCHAJŁOWSKI, zasłużony dziennikarz Ukrainy, członek zarządu Czerniowieckiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Na Bukowinie towarzystwo „Proświta” utworzono w 1869 roku. Z inicjatywą wystąpiło ruskie, czyli ukraińskie, prawosławne duchowieństwo, dlatego też otrzymało nazwę „Ruska besida”. Z czasem towarzystwo, dzięki szczodremu wsparciu rosyjskiego konsula, przejęli moskalofile, którzy zaczęli wydawać rosyjskojęzyczne publikacje. Jednak w 1884 roku wyrwano się z sideł moskalofilstwa i, jak mawiał historyk, „rozniosło Proświtę po wszystkich zakątkach Bukowiny”. Największe znaczenie w działalności miało żywe słowo. Popularne były „odczyty” (przemówienia) „księży-profesorów, oczytanych w historii, z poetyckimi zdolnościami”. Wielki wkład w rozwój oświeceniowy wnieśli Jurij Fedkowycz, Olha Kobylańska, Stepan Smal-Stoćkyj, Silwestr Jaryczewśkyj. Szczególnie wyróżniali się w tym bracia Worobkewyczowie, chociaż wśród aktywnych „besidników” byli też prości gospodarze z bukowińskich wsi. Wielką uwagę poświęcono również organizacji chórów. A stworzona przez Sydora Worobkewycza pieśń „Mowo ridna, słowo ridne…” stała się swoistym hymnem prośwician nie tylko na Bukowinie. Chyba najaktywniej „Ruska besida” sprzyjała wzmocnieniu jedności zachodnioukraińskich braci, jak wtedy pisano, „z Rus-Matką-Ukrainą”. Przed I wojną światową uroczystości ku czci Kobziarza były szeroko obchodzone poprzez honorowanie trzech krzewicieli ojczystego słowa: T. Szewczenki (naddnieprzańca), M. Szaszkewycza (galicjanina) i J. Fedkowycza (bukowińczyka). Uświadomienie sobie tego procesu przez całą „gałąź bukowińską” szczególnie uwidoczniło się na przełomie XIX i XX wieku. Świadczyły o tym wyraźnie obchody w 1898 roku stulecia nowej literatury ukraińskiej oraz uhonorowanie wybitnego kompozytora M. Łysenki podczas jego pobytu w 1904 roku na Bukowinie. Siłę postępową w życiu duchowym kraju stanowili nauczyciele, pisarze i duchowieństwo, którzy uważali za swój obowiązek spełnienie skrytego marzenia bukowińczyków o wyzwoleniu wraz z „całym zniewolonym Rus-krajem”. Zdecydowanie demaskowali polityków, którzy nosili się z ideą „jakiejś… samodzielnej Ukrainy w granicach Austrii”. Piętnowali też tych „patriotów”, którym „Ukraina była potrzebna jak wymię dojnej krowy”. Nic więc dziwnego, że w czasie rozpadu Imperium Austro-Węgierskiego bukowińscy Ukraińcy na kilkutysięcznym wiecu w Czerniowcach 3 listopada 1918 roku zdecydowanie oświadczyli, że „naród ukraiński cudzego nie pragnie, ale swojej ojczystej ziemi bronić będzie do ostatka”. W rezolucji wiecu po raz pierwszy sformułowano żądanie soborowości: „Wiec pragnie przyłączenia austriackiej części ukraińskiej ziemi do Ukrainy”. Oświeceniowa działalność na Bukowinie doświadczała też wielokrotnej ruiny w czasie zajęcia kraju przez wojska rosyjskie w latach I wojny światowej. Drugie niszczenie nie tylko „Proświty”, ale i ukraińskiego szkolnictwa miało miejsce w latach 20. po okupacji naszych ziem przez wojska rumuńskie. A w 1940 roku, wraz z przyjściem władzy radzieckiej, obok prześladowań „UBN-ów” rozpoczęło się trzecie niszczenie oświeceniowości, które zakończyło się w okresie powojennym. Z początkiem rozpadu Związku w Ukrainie narasta nowy ruch oświeceniowy. Najbardziej znaczącym wydarzeniem w tym procesie była konferencja założycielska Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, która odbyła się 11–12 lutego 1989 roku w Kijowie. Niedługo potem Czerniowiecki Oddział Obwodowy Ukraińskiego Funduszu Kultury (przewodniczący — profesor W. M. Łesyn) wspólnie z obwodową organizacją pisarzy (przewodniczący — W. I. Folwarocznyj) zwołali naradę przedstawicieli organizacji społecznych w celu przeprowadzenia zebrania założycielskiego. Obowiązki sekretarskie powierzono profesorowi, doktorowi nauk chemicznych Ołehowi Panczukowi. Z referatem wystąpił docent, kandydat nauk filologicznych Bohdan Melnyczuk. Na przewodniczącego towarzystwa obwodowego wybrano doktora nauk fizyczno-matematycznych Mykołę Hawaleszkę, na sekretarza odpowiedzialnego Rostysława Tymczuka. Później przewodniczącym był profesor Czerniowieckiego Uniwersytetu Państwowego Taras Kyjak, w późniejszym czasie poseł do Rady Najwyższej Ukrainy. Od 1992 do 2005 roku Czerniowieckie Zjednoczenie Obwodowe kierował kandydat nauk filologicznych, docent katedry literatury ukraińskiej uniwersytetu Wiktor Kosiaczenko, sekretarzami odpowiedzialnymi byli Myrosława Melnyczuk oraz Iryna Wojcechiwska. Aktywnie włączyli się w organizację oświeceniową także naukowcy uniwersytetu Mychajło Iwasiuk, Ołeksa Romanec, Stepan Daławurak, pedagog Iwan Tkacz i inni. Skupiali swoją działalność na zachowaniu ojczystego języka, odrodzeniu i popularyzacji narodowo-kulturalnych tradycji oświeceniowych w kraju. W tym celu przygotowali i później wydali książkę oficjalnych dokumentów, publicystyki i utworów artystycznych „Bukowina, rok 1991”. W 1993 roku wspólnie z obwodową administracją państwową przeprowadzili konferencję naukowo-praktyczną „Język — czynnik państwowotwórczy”. A dalej — ogólnoukraińskie konferencje naukowe „Satyra i humor w ukraińskiej tradycji literackiej” (1994 r.) — w 225. rocznicę urodzin Iwana Kotlarewskiego i 160. rocznicę Stepana Rudanśkiego oraz „Język ukraiński na Bukowinie: przeszłość i teraźniejszość” (1998 r.), poświęconą 200-leciu nowej literatury ukraińskiej i języka literackiego. Uświadamiając sobie szczególną wagę oświeceniowości na Bukowinie (kraju ukraińskiego pogranicza międzyimperialnego), zarząd zjednoczenia obwodowego zwrócił się z apelem do społeczeństwa o wzniesienie w Czerniowcach „Znaku Pamięci” ku czci pełnych poświęcenia inicjatorów i wszystkich kolejnych twórców literatury w języku ojczystym, co znalazło nie tylko moralne, ale i finansowe wsparcie w postaci dobrowolnych składek zarówno w samym mieście, jak i we wszystkich rejonach obwodu. Z czasem obwodowa administracja państwowa (przewodniczący M. W. Romaniw) i Rada Miejska Czerniowiec (przewodniczący M. T. Fedoruk) udzieliły należytej pomocy finansowej. Tak więc Dzień Niepodległości Państwowej Ukrainy w 2004 roku rozpoczął się w Czerniowcach uroczystym odsłonięciem artystycznie wykończonej steli „Dziejopisom Rusi-Ukrainy, krzewicielom ukraińskiego piśmiennictwa”. Tym samym bukowińczycy wyrazili wdzięczność wszystkim poprzednim pokoleniom patriotów ojczystej ziemi, a także przypomnieli obecnym i przyszłym spadkobiercom o tym, że z języka, tak jak z wolności, nie można tylko korzystać — o te symbole trzeba nieustannie dbać i bronić ich przed różnorodnymi zakusami. Od tego czasu corocznie przy pamiątkowej steli zbierają się proświcianie, którzy wraz z chórem „Homin Bukowyny”, nauczycielami, studentami i uczniami obchodzą Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego, Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Tutaj honoruje się zwycięzców konkursów i najlepszych prośwician kraju. Potem było przygotowanie wydania w jednej książce utworów Iwana Franki, napisanych w ciągu rewolucyjnego 1905 roku, które według autorytatywnej oceny Jurija Szerecha (Szewelowa) stały się „Drugim testamentem literatury ukraińskiej”. Tak więc w 2006 r., w 150. rocznicę urodzin „wielkiego budowniczego ukraińskiego piśmiennictwa, uczonego i działacza społecznego”, Wiktor Kosiaczenko wydał książkę „Iwan Franko. Drugi testament”. 15 kwietnia 2005 roku odbyła się VII sprawozdawczo-wyborcza konferencja zjednoczenia obwodowego. Na przewodniczącego wybrano doktora nauk historycznych, profesora Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego Heorhija Kożolanka, obowiązki sekretarza odpowiedzialnego pełniły Ołeksandra Hubczyn i Ludmyła Zwenyhorodśka, na propozycję H. K. Kożolanka honorowym przewodniczącym pozostał Wiktor Kosiaczenko. Od grudnia 2006 do września 2008 r. w zjednoczeniu obwodowym przewodniczyła zasłużona pracownica oświaty Ukrainy Tamara Minczenko, a dalej obowiązki pełnił Ostap Sawczuk, którego w marcu 2009 roku na VIII obwodowej konferencji sprawozdawczo-wyborczej wybrano na przewodniczącego. W popularyzacji idei odrodzenia duchowego znaczącą rolę odgrywał chór „Homin Bukowyny”, założony przez weterana UPA Swiatosława Melnyczuka, który później pod kierownictwem chórmistrzyni Orysi Tataryny został uhonorowany tytułem „Ludowy chór amatorski”. Aktywny udział w przeprowadzaniu masowych uroczystości oświeceniowych bierze także męska ludowa kapela chóralna „Dzwin” Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza pod kierownictwem Tarasa Stinkowego. Wśród działań skierowanych na popularyzację oświeceniowości w kraju ważną rolę odgrywa działalność wydawnicza, w szczególności prezentacja nowych książek i podręczników lokalnych autorów, którą organizuje w obwodowej uniwersalnej bibliotece naukowej im. M. Iwasiuka zastępca dyrektora i zastępca przewodniczącego zjednoczenia obwodowego „Proświty” Marija Dowhań. Obchodząc chwalebne 140-lecie oświeceniowości w Ukrainie oraz 139. rocznicę „Proświty” na Bukowinie, proświcianie kontynuowali wcielanie w życie wszystkiego, co najlepsze pozostawili w spadku poprzednicy: prowadzili masowe imprezy, organizowali występy naukowców i pisarzy, przyciągali do towarzystwa nowych członków. W ten sposób w roku jubileuszowym zjednoczenie obwodowe liczyło 3 tys. 316 osób, z nich 816 nowych członków, zrzeszonych w 287 ogniwach, z których 12 było nowo utworzonych. W 10 rejonowych, 2 miejskich i 5 zbiorowych zjednoczeniach 15% przeszło przerejestrowanie. Według sprawozdań — utworzono zbiorowe ogniwo prośwician Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza na czele z przewodniczącym, rektorem uniwersytetu, profesorem Stepanem Wasylowyczem Melnyczukiem. Owocna działalność ogniw „Młodej Proświty” Czerniowieckiej Państwowej Akademii Finansowej, gimnazjów nr 1, nr 5, szkół średnich nr 16, nr 40 m. Czerniowce, szkoły średniej w Repużyńcach w rejonie zastawnieńskim oraz szkoły średniej w Zastawnej. Ich kierownicy O. Fysiuk, M. Foki, E. Czornohuz, W. Sanduliak, O. Berezowśka, R. Ilczuk zostali nagrodzeni Dyplomami zjednoczenia obwodowego. W listopadzie 2008 roku, obchodząc 145. rocznicę urodzin wielkiej ukraińskiej pisarki Olhy Kobylańskiej, proświcianie wspólnie z wykładowcami CzUN im. J. Fedkowycza przeprowadzili Międzynarodową konferencję naukową „Aktualne problemy badania życia i twórczości O. Kobylańskiej oraz ukraińskiego procesu literackiego”. Otwierając konferencję, rektor uniwersytetu Stepan Melnyczuk zaznaczył, że „Olha Kobylańska — to symbol naszego kraju, pisarka, która sprzyjała rozwojowi świadomości narodowej na zniewolonej Bukowinie”. Obrady odbywały się w 12 sekcjach, ponieważ napłynęło ponad 200 zgłoszeń na wystąpienia z różnych stron Ukrainy, Rumunii i Polski. Goście konferencji odwiedzili muzeum pamięci pisarki, później obejrzeli spektakl-kompozycję „I w miłości jestem poważna” w wykonaniu artystów Czerniowieckiego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Olhy Kobylańskiej. Dobre osiągnięcia w sprawach prośwician zjednoczenie obwodowe osiąga dzięki aktywnej pracy członków zarządu. Na przykład profesor, kierownik katedry literatury ukraińskiej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza Wołodymyr Antofijczuk prowadzi aktywną pracę oświeceniową wśród Ukraińców Rumunii: brał udział w konferencjach naukowych, wieczorach, wiecach poświęconych T. Szewczence, O. Kobylańskiej, M. Ustijanowyczowi, S. Worobkewyczowi, S. Jaryczewśkiemu, dniom Niepodległości i Soborowości Ukrainy, akcjach związanych z uczczeniem pamięci ofiar Wielkiego Głodu 1932–1933. Przyczynił się do aktywizacji działalności zjednoczenia obwodowego Ostap Sawczuk — członek zarządu, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, kierownik artystyczny filharmonii obwodowej, który według własnych scenariuszy autorskich i prac reżysersko-inscenizacyjnych organizował imprezy kulturalno-masowe. Wykorzystując radio, telewizję, prasę, członkowie zarządu
Członkowie Proświty na wiecu w obronie języka ukraińskiego i państwowości. Czerniowce, 2012 r. Uczestnicy wyjazdowego posiedzenia zarządu w rejonie chocimskim
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
stale niosą promień światła w serca i dusze ludzi. Tak, Nadija Babycz, profesor Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza, autorka i prowadząca naukowo-oświatowy program telewizyjny „Zawiaz” oraz audycji radiowych obwodowej państwowej kompanii telewizyjno-radiowej „Bukowyna”, już nie pierwszy rok na antenie omawia problem wychowania świadomości narodowej obywatela państwa ukraińskiego, problemy kultury języka, ukraińską tożsamość we współczesnym świecie; kwestie kultury wypowiedzi. Kolejnym krokiem działalności prośwician stało się wprowadzenie comiesięcznego cyklu audycji telewizyjno-radiowych „Bukowynśka tołoka”, w których występowali członkowie zarządu, profesorowie Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza Tamara Marusyk, Bohdan Melnyczuk, Borys Bunczuk, Heorhij Kożolanko, Wołodymyr Antofijczuk, którzy naświetlali kwestie języka ojczystego, zachowania tradycji historycznych, rozwoju kultury i szerzenia tradycji ludowych wśród młodego pokolenia. Dla młodzieży szkolnej i studenckiej otwarto klub dyskusyjny „Hart”, którym kieruje członek zarządu, kandydat nauk historycznych, politolog Ihor Burkut. Do naświetlania problemów pracy proświciańskiej na poziomie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa włączają się także członkowie zarządu obwodowego — zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wasyl Selezinka oraz zasłużony pracownik oświaty Ukrainy Tamara Minczenko, którzy są korespondentami ogólnoukraińskiego tygodnika kulturologicznego „Słowo Proświty”. Broniąc idei narodowo-duchowego odrodzenia narodu ukraińskiego, utwierdzenia języka ukraińskiego jako czynnika państwowotwórczego, zarząd poruszał przed radą miejską kwestię przemianowania ulic: Czerwonoarmijskiej na Mychajła Hruszewskiego, Gajdara na Romana Szuchewycza, Czapajewa na Pyłypa Orłyka, Majakowskiego na Wołodymyra Iwasjuka. Ożywiła się praca z oddziałami „Proświty” sąsiednich obwodów. W szczególności przewodniczący iwanofrankiwskiej „Proświty” Petro Arsenycz niejednokrotnie przyjeżdżał do Czerniowiec w celu udziału w konferencjach naukowo-praktycznych, a czerniowczanie zapoznawali się z doświadczeniem pracy frankiwczan. Niezapomniane pozostało spotkanie 50 członków halickiego rejonowego oddziału „Proświty” ze Lwowa, któremu przewodniczyły Oksana Semeniuk i Marija Kozyk. Zważywszy na to, że Bukowina, gdzie obok miejscowych mieszkańców wzbogacali, bronili i bronią interesów państwowych ukraińskiej ziemi Rumuni, Żydzi, Austriacy, Niemcy, Polacy oraz przedstawiciele innych narodów, Olha Kobylańska pisała: „Wspominajcie przodków swoich, aby historia przed wami nie zgasła, i złotej nici nie zgubcie”. Proświcianie, wcielając w życie ten testament, prowadzą spotkania twórcze pisarzy, artystów, muzyków z uczniami i młodzieżą studencką, gdzie opowiadają o życiu i twórczości artystów Bukowiny, darują im książki, obrazy i pieśni. Ideą spotkań jest utwierdzenie, że „złotą nić” kontynuowali koryfeusze ukraińskiej kultury: Dmytro Hnatiuk, Iwan Mykołajczuk, Sofija Rotaru, Wołodymyr Iwasjuk, Nazarij Jaremczuk, pierwszy kosmonauta niepodległej Ukrainy Łeonid Kadeniuk i inni. Na przykład, na znak jasnej pamięci naukowca, pisarza, krajoznawcy Ołeksy Stratonowycza Romancia 5 sierpnia 2010 roku na budynku nr 10 przy ul. Karmeluka w Czerniowcach, gdzie mieszkał proświcianin, odsłonięto tablicę pamiątkową. W 2011 roku proświcianie godnie uczcili jubileuszowe daty znanych ludzi Bukowiny, wśród których aktor filmowy i reżyser, zasłużony artysta Ukrainy Iwan Mykołajczuk (70 lat od dnia urodzin), ludowy artysta Ukrainy Nazarij Jaremczuk (60 lat od dnia urodzin). Wspaniałymi i niezapomnianymi pozostały w pamięci bukowińczyków obchody dni szewczenkowskich z okazji dnia urodzin i 150. rocznicy śmierci Wielkiego Kobziarza. Na tę datę dokonano wznowienia książki (w językach rosyjskim i ukraińskim) „Na wspomnienie 50. rocznicy śmierci Tarasa Szewczenki 1861—1911”, którą komitet ds. uporządkowania świąt szewczenkowskich w Moskwie wydał w 1912 roku. Dzięki proświcianom Iwanowi Snihurowi, Tadejowi Sułatyckiemu, przy wsparciu kierownictwa obwodowej administracji państwowej, rady obwodowej, poszczególnych przedsiębiorców ta książka po 100 latach otrzymała drugie życie i stała się swoistym odkryciem dla bukowińczyków. Broniąc i chroniąc państwowy język ukraiński, członkowie zarządu zwrócili się do Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza z otwartym listem protestacyjnym przeciwko dyskusji w Radzie Najwyższej nad projektem ustawy „O językach na Ukrainie”. Otwarty list wydrukowano na pierwszej stronie obwodowej gazety społeczno-politycznej „Bukowyna” z dnia 8.10.2010 r. 11 lipca 2012 roku oddział obwodowy wraz z Ukraińskim Domem Narodowym przeprowadził okrągły stół dotyczący uchwalenia w drugim czytaniu projektu ustawy „O polityce językowej na Ukrainie”. W posiedzeniu wzięli udział przedstawiciele organizacji społecznych, środowiska naukowe i twórcze Bukowiny. Głównym problemem, który omawiali obecni, było: jak chronić język ukraiński przed zakusami sił antyukraińskich. Na głównym zebraniu towarzystwa „Proświta” mowa była o tym, jak przeciwstawić się zamiarom polityków podzielenia społeczeństwa i uniknąć rozrastania się konfliktu obywatelskiego. Cała Ukraina podniosła się przeciwko samowoli obecnej władzy. Pracę zarządu obwodowego koordynuje sekretarz odpowiedzialny Marija Pełech. Nawiązuje ona kontakty ze społeczeństwem i mediami, oddziałami rejonowymi i komórkami, informuje Zarząd Centralny WUT „Proświta” oraz redakcję tygodnika „Słowo Proświty” o wszystkich przeprowadzonych działaniach, urozmaica formy pracy. Uczestnicy świetlicy literacko-artystycznej „Oberih”, której prowadzącą jest młoda proświcianka, aspirantka CzNU im. J. Fedkowycza Iwanna Stefjuk, zapoznają się z artystami naszego regionu. W ostatnich latach, będąc na ostrzu czasu, zintensyfikowały pracę proświciańską oddziały rejonowe: zastawniwski (przew. S. T. Masłowska), wyżnycki (przew. D. M. Nykyforiak), putylski (przew. S. W. Horban), hłybocki (przew. O. H. Wozniak), kicmański (przew. S. I. Derewenko), chocimski i nowosielicki (przew. M. I. Szyłkowska oraz L. W. Żytariuk). Na seminariach-naradach kierownicy proświciańscy wymieniają się doświadczeniem pracy, otrzymują niezbędny dodatkowy materiał. Wśród komórek proświciańskich szkół i gimnazjów obwodu zauważalne wyniki w pracy osiągnęli uczniowie-uczestnicy Ogólnoukraińskiego tradycyjnego konkursu „Jestem dumny z tego, że jestem Ukraińcem z urodzenia”. Wśród zwycięzców z Bukowiny: Tetiana Połubko — uczennica Czerniowieckiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 14; Wiktorija Wołoszczuk — uczennica Czerniowieckiego Gimnazjum nr 4, Grand Prix za autorską pieśń „Chocim-oberih” na 390. rocznicę bitwy pod Chocimiem; Tetiana Bercza — uczennica Szkoły Ogólnokształcącej w Kotylewie w rejonie nowosielickim; Julija Babij — uczennica Zastawniwskiego Gimnazjum nr 1; członkowie studia literackiego „Kalejdoskop” Szkoły Ogólnokształcącej w Pankiwcach w rejonie storożyneckim; członkowie studia literackiego „Kryła” Czerniowieckiego Gimnazjum nr 1 Wiktorija Staryneć, Julija
Bodnar, Anastasija Hojan. Wyróżnienia otrzymali również uczestnicy wystawy prac plastycznych dzieci „Hołodomor oczami dziecka”, które zostały zaprezentowane w galerii Ukraińskiego Instytutu Sztuki Nowoczesnej w Chicago (USA). Wśród nich: uczniowie gimnazjum nr 1 Olha Budżak, Wiktorija Danyluk, Anastasija Reszetnikowa, Mychajło Szkrobaneć oraz uczniowie liceum nr 2 Olha Lehusowa i Ołena Stadniczuk. Laureatami Ogólnoukraińskiego konkursu recytatorów poezji ukraińskiej klasycznej i współczesnej zostali studenci szkoły artystycznej imienia Sydora Worobkewycza Marta Szałiłowa i Dmytro Olijnyk. Ciekawą pracę prowadzą komórki Proświty przy kolegium pedagogicznym oraz Czerniowieckim Uniwersytecie Narodowym im. J. Fedkowycza. Odbywają się tu corocznie święta ukraińskiej wyszywanki oraz warsztaty pisankarstwa. Na przykład, dążąc do pobicia rekordu Ukrainy pod względem liczby osób jednocześnie ubranych w wyszywanki, w maju 2011 roku na Placu Centralnym miasta, przy pomniku Tarasa Szewczenki, zebrało się 4189 bukowińczyków ubranych w koszule o różnorodnych wzorach; w wyszywankach byli także kierownicy obwodu i miasta, dyrektorzy przedsiębiorstw, instytucji i organizacji. Jasną patriotyczną akcję „Dzień wyszywanki” zapoczątkowali 5 lat temu studenci wydziału historii, politologii i stosunków międzynarodowych Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza. Obecnie wyszła ona daleko poza mury uniwersyteckie. Akcję z radością przyjęto w przedszkolach, szkołach, muzeach, bibliotekach, szpitalach, przedsiębiorstwach, w szczególności w spółkach produkcyjnych „Maszzawod”, „Arnika”, „Roma” i innych. Do akcji dołączyło się Czerniowieckie Obwodowe Zjednoczenie „Proświty”. W ostatnim czasie aktywną pracę oświatową prowadzą członkowie zarządu zjednoczenia obwodowego, wśród których jest siedmiu profesorów CzUN im. J. Fedkowycza oraz 14 proświtian wyróżnionych honorowymi tytułami Ukrainy. W uchwale VIII zjazdu proświtian zaznaczano, że Czerniowieckie Obwodowe Zjednoczenie „Proświty”, obok innych towarzystw, prowadzi należytą pracę oświatową, skierowaną na realizację zadań statutowych, z których głównym jest umacnianie języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego, kultury ukraińskiej, przywracanie pamięci historycznej, szerzenie prawdy historycznej, w szczególności o Hołodomorze, heroicznej walce UPA itp. Zaznaczano również, że w zjednoczeniu obwodowym wytrwale pracują nad rozszerzeniem sieci komórek Proświty i z powodzeniem prowadzą wydawnictwo czasopisma literacko-artystycznego i pedagogiczno-oświatowego „Ukraińska łastiwka”. W ciągu 20-letniego okresu działalności rada redakcyjna wydała ponad pół setki numerów czasopisma w łącznym nakładzie stu tysięcy egzemplarzy. W jego wydawanie angażowali się zasłużony pracownik oświaty Ukrainy Wiktor Kosiaczenko oraz zasłużona dziennikarka Ukrainy Wałentyna Maceruk. Wydanie czasopisma poświęcone 600-leciu Czerniowiec potwierdziło profesjonalny poziom pisma i jego autorytet wśród autorów i czytelników. Według rankingu najlepszych wydawnictw drukowanych Ukrainy w 2008 roku czasopismo „Ukraińska łastiwka” weszło do siódemki najlepszych periodycznych wydawnictw drukowanych dla dorastającego pokolenia. Za wkład w rozwój przestrzeni informacyjnej państwa oraz wychowanie dzieci i młodzieży czasopismo nagrodzono podziękowaniem i wyróżniono nagrodą Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy. Biorąc pod uwagę znaczący osobisty wkład w sprawę ukraińskiego odrodzenia narodowego, rozbudowę i wzmocnienie państwa ukraińskiego, począwszy od 2000 roku 30 proświtian Bukowiny zostało wyróżnionych najwyższą nagrodą Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” — medalem „Budowniczy Ukrainy”. Dążąc do rozpowszechnienia swojego doświadczenia pracy na obszarze Ukrainy, zjednoczenie obwodowe zaproponowało Zarządowi Głównemu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” włączenie do planu pracy na 2013 rok przeprowadzenie następujących działań: obwodowej konferencji naukowo-praktycznej „Oświeciciel Bukowiny Iwan Bażanśkyj” — w 150. rocznicę urodzin Iwana Mykołajowycza Bażanśkiego — wybitnego, choć na wpół zapomnianego pedagoga, pisarza i oświeciciela Bukowiny. Konferencję tę przeprowadzono 26 lutego 2013 r. na bazie Zastawniwskiego Rejonowego Zjednoczenia „Proświty” wraz z naukowcami Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza; wieczoru literacko-artystycznego „Kicmań — kolebka artystów Bukowiny” — w 600. rocznicę założenia miasta Kicmań, centrum rejonowego obwodu czerniowieckiego. Wydarzenie odbędzie się 12 lipca 2013 r. na bazie Kicmańskiego Rejonowego Zjednoczenia „Proświty”; obwodowej konferencji naukowo-praktycznej „Bukowińska horłycia” — w 150. rocznicę urodzin Olhy Julianiwny Kobylańskiej, pisarki, działaczki społeczno-kulturalnej. Konferencja odbędzie się 26 listopada 2013 r. wraz z naukowcami Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza. Wdrażając w życie postanowienia statutowe, rada i zarząd obwodowego zjednoczenia proświtian jako społeczna organizacja kulturalno-oświatowa dokłada wszelkich starań, aby zachować osiągnięte sukcesy i pomnożyć je w realizacji planu pracy na 2013 rok, gdzie szczególną uwagę koncentruje na przeprowadzeniu sprawozdawczo-wyborczych konferencji rejonowych i obwodowej, formowaniu jakościowego składu delegatów na IX zjazd proświtian Ukrainy, uczczeniu 145. rocznicy założenia towarzystwa, szerzeniu wśród młodego pokolenia Bukowiny ukraińskiej idei narodowej, państwowego języka ukraińskiego, rozwoju kultury narodowej, odrodzeniu pamięci historycznej, kształtowaniu świadomości narodowej oraz podnoszeniu duchowości i dobrobytu mieszkańców regionu. Podczas festiwalu „Sowkowa kosycia” z okazji kolejnych urodzin Jurija Fedkowycza w Putyle. Podczas uroczystości przy tablicy pamiątkowej z okazji 60. rocznicy urodzin Iwana Mykołajczuka, Czerniowce.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
człowiekiem, który do ostatniego tchnienia kochał Ukrainę, oddał jej swoje życie, nie załamał się w więziennych murach, dokąd wrzucono go za odmienne myślenie, nazwano wrogiem ludu. W mojej pamięci na zawsze utrwalił się obraz tego niezłomnego poety. Pamiętam, że tym krótkim wspomnieniem zainteresowała się pisarka Myhajlina Kociubynska, która przygotowywała wydanie utworów Stusa; potrzebna była jej fotografia. Podobnie wykazał zainteresowanie poeta Oleh Oracz, który przesłał Sawiukowi książkę wspomnień o Stusie. Literaturoznawcy mało wiedzieli o Stusie w czasach służby wojskowej. Tym bardziej, że nie figurował jeszcze jako poeta, choć miał już swoje utwory. Oto wiersz, datowany na rok 1958, który usłyszałem z ust poety Markiana Sawiuka:
Nie odlub swojej wczesnej trwogi, —
ten kraj, gdzie falista mętność horyzontu,
gdzie w zmierzchu wiatrowie tkają jedwab sinizny,
nie oddani wahaniu.
Chodźmy. Mamy dokąd iść — drogi bezkresne,
jeszcze sinawe w chłodnej mgle.
Mamy dokąd iść — na falach, na ziemi —
szlaki — jak horyzonty — dalekie i przejrzyste.
Szumcie, wiosny — dnie, dzwońcie, wieczory, poranki,
ślijcie nam chytre uśmiechy!
Naprzód, sterniku! Niech młodość dogasa —
jesteśmy oddani życiu, i ono odda nam się w chwale!
A ten wiersz „Las wypuścił mnie ze swoich objęć” napisał Wasyl Stus 31.12.1961 roku po miesięcznych zgromadzeniach wojskowych w Czebarkulu. Znajduje się w zbiorze Stusa „Droga bólu”. Pokazałem go Markianowi Fedorowyczowi, a on zauważył, że poeta uchwycił czas w piórze, gdy znalazł obraz społecznego zastoju:
I jak tu zdołasz wybić się na szlak, skoro sam, jak drzewo, któremu wierzchołek ścięto.
Kiedy jakiś niepokój oblega twoją duszę, a zamieć jeszcze zaciera ślady!
Książki Marky'jana
Kto na kogo wpłynął bardziej — Markijan Fedorowycz na żonę Marię Iwaniwnę czy odwrotnie, gdy oboje sięgnęli po literaturę, po utwory artystyczne i dokumentalne? Nie, byli oni rzeczywiście dwiema połówkami jednego duchowego świata. Żona, działaczka Proświty, cenila twórczość Dmytra Pawłyczka, pasjonowała się wierszowaniem, opowieściami z dawnych czasów, scenariuszami szkolnych uroczystości. Część swojego dorobku twórczego opublikowała w lokalnych gazetach. Mąż zaś z czasem został autorem książek „Maria, miłości moja…”, „Mykytynci. Historia wsi oczami jednej rodziny”, „Kuźnia wiedzy. Stulecie szkoły w Kowalówce”, „Żarty na lekcji i na każdym kroku” oraz „Kowalówka. Wojna i ludzkie losy”. Trzy z nich zilustrował artysta z Kowalówki Mykoła Kotlarczuk. Markijan Sawiuk często zwracał się do mnie. Trzeba było się poradzić, upewnić, rozwiać wątpliwości — nigdy mu nie odmawiałem. Widziałem, że kontynuuje dzieło literackie żony. Nie przypadkowo byłem redaktorem-opracowującym
Tłumaczenie maszynowe
Człowiek żyje tak długo, dopóki się o nim pamięta. A jeśli zrobił coś dobrego dla swoich krajan, to będą pamiętać go dłużej. Tak stało się z nauczycielem, krajoznawcą, proświcianinem Markijanem Sawjukiem, wywodzącym się z wielkiej, pobożnej chrześcijańskiej rodziny. W rodzinie są znani ludzie. W szczególności brat jego dziadka Ilka, ksiądz Iwan, proświcianin, wprowadzał nowe możliwości gospodarcze, zorganizował orkiestrę dętą, jeździł z nią po świecie. A brat babki Marii, Teodor Rybak, był pierwszym dyrektorem gimnazjum w Kołomyi. Iwana Sawjuka pamiętają jako strzelca siczowego, który zginął za Ukrainę… Markijan Fedorowycz odszedł z życia w marcu 1999 roku. Wasyl RIABYJ, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Fizyk i liryk Markijan Fedorowycz Sawjuk, urodzony we wsi Mykytyńci w rejonie kosowskim, uczył się w siedmiolatce, ukończył szkołę średnią w Pistyniu, wydział fizyczno-matematyczny Instytutu Pedagogicznego w Iwano-Frankiwsku. Nauczycielował w Szkole Średniej w Pistyniu (1959—1963), później w Szkole Średniej w Kowaliwce aż do zasłużonej emerytury. Jakim był nauczycielem — świadczą opinie jego wdzięcznych kolegów, uczniów i przyjaciół: był to prawdziwy, mądry, rozważny, tolerancyjny, inteligentny człowiek, hojny w dobro i szczere rady. — Skromny, małomówny, znał cenę swojego udziału, cenę pryncypialnej postawy w zespole pedagogicznym, nigdy nie wchodził w konflikty, umiał wytrzymać pauzę, zająć właściwe stanowisko, broniąc prawdy — wspominał były dyrektor szkoły w Kowaliwce Wasyl Zahorniak. — Markijan Fedorowycz zawsze był na wysokości. Oddawałem mu sprawiedliwość jako człowiekowi i utalentowanemu nauczycielowi, prawdziwemu przodownikowi oświaty. Dobrze mi się z nim pracowało, było zrozumienie. Miałem na kim polegać w trudnych sytuacjach. Jego były uczeń, dziennikarz Bohdan Tkaczuk opowiada: — W szkole nie miał nawet złośliwego przezwiska, jak to często zdarza się wśród uczniów. Dla wszystkich nasz fizyk był po prostu „Markijanem”, który mógł czasem skrzyczeć (zasłużenie, oczywiście), ale nikt się o to nie obrażał, bo był swój zarówno wśród wychowanków, jak i wśród ich rodziców, i wśród kolegów. Markijan Fedorowycz nigdy nie wymagał dla siebie szacunku. Zapracował na niego przede wszystkim swoim nauczycielskim rozumem, przystępnym wykładaniem programu szkolnego i szczerością wobec dzieci, a także tolerancją i dowcipem. A oto zasłużony działacz sztuki Ukrainy z Czerniowiec, urodzony we wsi Spas Wasyl Selezinka, zaznaczył: — Znałem ojca Markijana, długowiecznego, jeszcze z dzieciństwa. Od małego znała go też moja mama. Wszyscy, którzy go znali, charakteryzowali Fedora Sawjuka jednym słowem — mądry człowiek. A on był nie tylko mądry, ale i dalekowzroczny filozof. Nie na darmo twórca „Siczy” Kyryło Trylowski chciał mieć za zięcia nie jakiegoś panicza, a właśnie tego wiejskiego przystojniaka, kawalera Fedora Sawjuka z Mykytyniec. Przekazały się Markijanowi w wielodzietnej rodzinie mądrość, szlachetność, talent. Był zawsze przyjazny, uważny, skromny. Aż nadto skromny, bo nigdy nie chwalił się tym, co zrobił, czy tym, co jeszcze zamierza zrobić. Kiedy Markijan Fedorowycz Sawjuk rozpoczął pracę w szkole w Kowaliwce, mieszkańcy wsi od razu scharakteryzowali go jako wyjątkowego człowieka: rano biega, wykonuje ćwiczenia fizyczne, oblewa się zimną wodą, dużo nie mówi, nie spożywa alkoholu, prowadzi zdrowy tryb życia. A jak inaczej mógł utwierdzać się pedagog, kiedy zwrócone są na niego spojrzenia dorosłych i dzieci? — Wiecie, nigdy nie dawałem powodu do obmawiania. Żyłem i żyję poprawnie, w zgodzie z sumieniem, nie naruszając norm moralno-etycznych — otworzył się w jednej z rozmów Markijan Fedorowycz. — Tak, dla mnie ważna jest opinia publiczna. Jednak nie zawsze reaguję na to, kto i co dokładnie o mnie myśli. Tutaj włącza się krytyczna analiza, uruchamia się pewna samoobrona. Bo ciągłe reagowanie na to, co mówią inni, nie zawsze jest warte zachodu. Bywa, że ktoś może się pomylić, powiedzieć coś ze złości, pozazdrościć, bo ludzka natura nie jest idealna. Trzeba w takim przypadku powstrzymać się od pustej polemiki i pozostać samym sobą. W tym cała nauka ludzkiego bytu. Zresztą doświadczenie przychodzi z latami, trzeba uczyć się na cudzych i własnych błędach. My, jako ludzie o podobnych poglądach, często rozmawialiśmy. Ciekawie było posłuchać niecodziennych, naukowych, filozoficznych rozważań o człowieku i świecie. Wzbogacałem się wiedzą, którą posiadał mój starszy przyjaciel. Był bliższy praktyce życia niż teoretycznym założeniom. Potwierdzały to jego chłopskie, zrogowaciałe od pracy w ogrodzie dłonie. Wiejski inteligent, który nosił krawat, nie bał się pracy w gospodarstwie domowym, ale nigdy nie chwalił się pracowitymi odciskami. Tak wychowali go rodzice, dlatego nie wstydził się swojej odskoczni, bo inaczej nie potrafiłby być sobą. Białe rękawiczki nie były dla niego. Tak samo żona Markijana, Maria z Mykytyniec, nauczycielka matematyki, poświęcała się w pełni pracy domowej. I ich dwaj synowie nauczyli się pracować, bo dali dobry przykład rodzice. Sawjukowie trzymali ogród, gdyż przeżyć za małą nauczycielską pensję nie jest łatwo. Latem dorabiali jako przewodnicy w biurze turystycznym. Powoli budowali się. Ale o niedostatkach nie mówili, uważano to za nietaktowne pytanie. Markijan Fedorowycz kulturalnie omijał ten temat. Jego pedagogiczny udział był znacznie wyższy niż realne potrzeby bytowe. Wiejski nauczyciel przypominał milczącego, pełnego niezmiernej cierpliwości wołu roboczego. Spotkanie ze Stusem. Markijan Fedorowycz kochał książki. Nauczyciel fizyki powtarzał uczniom, że poznawanie zjawisk, przedmiotów, rzeczy otaczającej rzeczywistości rozszerza świadomość człowieka. Dlatego trzeba czytać, wczytywać się w to, co przeczytane. Wszak Taras Szewczenko nie na darmo podkreślał: „Gdybyście uczyli się tak, jak trzeba, to i mądrość by była własna”. A dokąd w nowym czasie bez ukraińskiej mądrości? Jeśli ona jest, to każdy człowiek i naród są zabezpieczeni przed ciemnością w głowie, złymi myślami, niezgodą. Przewracał strony książek historycznych, chciał wiedzieć wszystko o drodze Ukrainy do niepodległości,
o tych bojownikach, którzy oddali za nią życie. A pewnego razu zaczęliśmy rozmawiać o pochodzącym ze wsi Utoropy na Kosowszczyźnie, znanym poecie, byłym więźniu politycznym Tarasie Melnyczuku, który w ostatnich latach cierpiał nędzę w Kołomyi i zmarł w marcu 1995 roku. Markijan Fedorowycz nawet z nim rozmawiał. Markijan Sawjuk podczas służby w wojsku spotkał przyszłego wybitnego poetę, później więźnia politycznego, pośmiertnie Bohatera Ukrainy Wasyla Stusa. — Z nim poznałem się latem 1961 roku w mieście Czebarkuł w obwodzie czelabińskim — opowiedział Markijan Fedorowycz. — Termin służby w wojskach lądowych wynosił wtedy trzy lata, ale kto miał wyższe wykształcenie i odbywał krótkotrwałe szkolenia — po pomyślnym zdaniu egzaminów na oficera rezerwy służył tylko dwa lata. Chęć powrotu do domu o rok wcześniej przywiodła mnie tutaj. Tak, prawdopodobnie, trafił tutaj i Wasyl. Przyjechał na szkolenie chyba jako jeden z ostatnich. Dlatego widywaliśmy się z nim nie dłużej niż miesiąc. Znajdowaliśmy czas na przyjacielskie rozmowy. Wasyl wyróżniał się wśród nas powagą, rozwagą, dojrzałością myśli, szerokością poglądów na życie, choć wszyscy byliśmy prawie rówieśnikami. W jego słowach wyczuwało się głęboki niepokój o losy ukraińskiej kultury, o historię narodu. Dowiedziałem się od niego, że studiował w Doniecku, gdzie traktowano go lekceważąco, ponieważ próbował pisać wiersze. Język Stusa był wyrazisty, melodyjny. Wasyl zachowywał się skromnie, prosto, po koleżeńsku. Uderzały jego mądre, przenikliwe oczy. Był krępej budowy ciała, ciemnowłosy, średniego wzrostu, z ładną czupryną. Wyczuwało się silny charakter. Po zdaniu egzaminów rozjechaliśmy się do jednostek wojskowych. Więcej ze Stusem nie udało mi się spotkać. I dopiero gazeta „Literaturna Ukrajina” wskrzesiła w 1989 roku pamięć o Wasylu. Wtedy w starym albumie znalazłem zdjęcie, na którym w pierwszym rzędzie z prawej strony jest Stus, którego nazwisko kiedyś zapisałem na odwrocie fotografii. Nieco później wśród moich notatek znalazł się adres poety: Stalino-26, ul. Koncedałowa 19, Stus Wasyl Semenowycz. Jestem wdzięczny losowi, że zetknął mnie z tak utalentowanym, odważnym, silnym duchem człowiekiem. Po prawej stronie w pierwszym rzędzie Wasyl Stus, skrajny po lewej stronie w drugim rzędzie Markijan Sawjuk
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pierwszej książki, poświęconej Marii Iwaniwnie, która przedwcześnie odeszła w wieczność. Markijan Fedorowycz pozostał sam na sam z samotnością, która zmienia się w pustkę. Znacznie lżej na duszy zrobiło się, gdy próg domu przekroczyła nauczycielka Olha Iwaniwna Kuryszczuk. — Z jej przyjściem stało się inaczej, podzieliła moją myśl, że trzeba wydać książkę o świętej pamięci Marii. Synowie Lubomyr i Rostysław również mnie wsparli. Tak otworzył się drugi oddech. Żeby nie myśleć o szybko przemijającym czasie, Markijan Fedorowycz zabrał się za zbieranie pieśni ludowych, przypowieści, prawdziwych historii, przysłów. Zaczął prowadzić dziennik, żałował, że wcześniej nie poświęcał uwagi temu gatunkowi, bo tutaj jest cała chronologia wydarzeń. W szkole w Kowaliwce również nie stał z boku wydarzenia artystycznego „Słowo. Melodia. Nić”, w którym wzięli udział kompozytor Jewhen Bodnarenko, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, mistrzyni Hanna Wasyłaszczuk oraz autor artykułu, czytając swoje wiersze. A jeszcze jeździliśmy do szkoły w Stopczatowie, gdzie pracowała Olha Iwaniwna, która zorganizowała spotkanie z poetą, który sfotografował się z nauczycielami i uczniami. Zaprosiła nas do siebie w Szeszory niezapomniana Hanna Wasyłaszczuk. Naprawdę tam wypoczęliśmy, zachwycając się jej ręcznikami, do których przemawiała poezją Kobziarza. W przeddzień Markijan Fedorowycz powiedział, że artystka chce opowiedzieć historię o powstańcu Lebediu i jego żonie, którzy zginęli obok siebie w schronie nad rzeką, gdzie byliśmy. Pozostała ich córeczka, którą rzekomo ktoś podrzucił Wasyłaszczukom. A po kilkudziesięciu latach dowiedziała się prawdy o sobie i swoich prawdziwych rodzicach. Hanna stała się jej duchową mamą, zmuszona była nie ujawniać tajemnicy. Markijan Fedorowycz, poruszony opowieścią, powiedział, że gdyby był reżyserem filmowym, nakręciłby o tym film. Kochał podróże. Pamiętam, pewnego razu ktoś zapukał do drzwi. Na progu stali Markijan Fedorowycz i Olha Iwaniwna, którzy przyjechali rowerami z Kowaliwki. Byłem niezwykle zdziwiony, bo to jednak kawał drogi do Kołomyi. Okazuje się, że byli już swoim ekologicznym transportem w Pystyniu, Mykytyńcach, Utoropach, Kosowie. — Wygodnie, paliwa nie trzeba, zakręciłeś pedałami i potoczyłeś się. Zdrowie przybywa, kraj rodzinny z bliska widać, dusza śpiewa. A samochodem to nie to, postanowiłem chodzić lepiej pieszo — rozważał. — A zimą nie rezygnujemy z nart. Od dzieciństwa je kocham. To również nie lada przyjemność ruchu. Markijan Fedorowycz za każdym razem wspominał Marię Iwaniwnę. Na jej grobie zawsze są kwiaty. Ulubione róże, posadzone przez nią, rosną przy domu, który zbudowali z żoną dzieciom. Rodzice nie dożyli do tego czasu, by nacieszyć się gromadką wnuków u dwóch synów. Usłyszeliby dziecięcy szczebiot i byłby to dla nich nie lada raj na ziemi. Bo po co żyje człowiek, jeśli nie dla przedłużenia rodu? — Uprawiał sport, szanował tych, którzy utrzymują się w dobrej formie fizycznej — mówi przewodniczący kołomyjskiej „Proświty” Wasyl Hłaholiuk. — Stał się zwolennikiem zasady tego, co pożyteczne i piękne, wszak fizyk nie powinien zapominać o prawach fizyki. Na szalę uczestnictwa położył pragnienie służenia rodzinnemu narodowi, bycia proświtianinem, dbania o rodzimą kulturę, historię, drukowania swoich prac w czasopismach, wydawania książek. Było to jego programem i samoekspresją aktywnego Ukraińca. W zeszytach jego starannym, wyraźnym nauczycielskim pismem obfitują wersy. Są tu wypowiedzi znanych ludzi. To to bogactwo, które musi przyswoić rozum i przetopić serce. Na przykład myśl geniusza Iwana Franki: „Narody tylko wtedy będą mogły osiągnąć szczęście i wolność, kiedy wszyscy będą uczonymi pracownikami, to znaczy kiedy każdy będzie rozwinięty umysłowo, w miarę możliwości jak najbardziej wszechstronnie, i kiedy każdy będzie w stanie wykorzystywać swoje siły dla dobra ogółu i dla dobra własnego”. Zatem Markijan Fedorowycz szukał prawdy, myślał, pojmując istotę zjawisk i rzeczy. To było jego życie. Pozostawił po sobie jasny ślad.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
cała Ukraina, bo niedawno w rozmowie telefonicznej ze mną przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. kultury i duchowości Wiaczesław Anatoliowycz Kyryłenko poinformował, że zamierza poruszyć tę kwestię na sali obrad. Szczerze dopytywał o nasze plany w związku z godnym obchodem jubileuszu. Rozmowa z posłem ludowym ucieszyła, cieszy także to, że tym przejmuje się wiele osób z różnych miast i wsi, ale też coś niepokoi. Moim obywatelskim obowiązkiem jest przedstawienie realiów. Czerniowiecka obwodowa administracja państwowa opracowała „Działania z okazji 150. rocznicy urodzin wybitnej ukraińskiej pisarki Olgi Kobylańskiej” i utworzyła komitet organizacyjny do ich realizacji. W szczególności zaplanowano przeprowadzenie międzynarodowej konferencji naukowej na Czerniowieckim Uniwersytecie Narodowym imienia J. Fedkowycza, szereg akcji literacko-artystycznych na terenie Ukrainy i Rumunii (przypomnę: pisarka urodziła się 27 listopada 1863 roku w miejscowości Gura-Humorului, która znajduje się w tym kraju), wydanie wybranych utworów jubilatki, nowego bibliograficznego przewodnika, remont w domu memorialnym, w którym obecnie mieści się jej muzeum, wymianę ekspozycji literackiej w nim. Wszystko to jest wykonalne, jednak w sprawie remontu i rekonstrukcji ekspozycji muzeum sytuacja budzi niepokój. Bardzo często problemy tłumaczy się obojętnością zwierzchników, ale o Iwanie Wasylowyczu Pietrusiaku, naczelniku obwodowego zarządu kultury i turystyki, oraz Olenie Pietriwnie Zatułowskiej, dyrektorce Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego, któremu od 1962 roku podporządkowane jest Czerniowieckie Literacko-Memorialne Muzeum O. Kobylańskiej, tak nie można powiedzieć. Dzięki ich terminowym naleganiom określono zakres i sporządzono kosztorys prac remontowych budynku, a po zatwierdzeniu tematyczno-ekspozycyjnych planów współczesnej ekspozycji, czyli niemal rok temu, nie wątpiąc, że środki na remont i rekonstrukcję zostaną przydzielone, przeprowadzono konsultacje z artystami-projektantami, którzy zgłosili gotowość do współpracy. Ale wszystko potoczyło się inaczej, niż się zakładało. Warto upublicznić niektóre punkty z „Wykazu prac przygotowawczych Literacko-Memorialnego Muzeum O. Kobylańskiej do obchodów 150. rocznicy urodzin O. Kobylańskiej” podpisanego przez szanowną Olenę Pietriwnę: „Remont kapitalny pomieszczeń wewnętrznych i fasady budynku Literacko-Memorialnego Muzeum O. Kobylańskiej — 227,0 tys. hrywien (szacunkowy koszt w cenach 2013 roku), termin wykonania — do 01.07.2013. Stworzenie nowej ekspozycji — 280,0 tys. hrywien (szacunkowy koszt w cenach 2013 roku), termin wykonania — do 15.11.2013.
Konserwacja eksponatów muzealnych — 50,0 tys. hrywien (orientacyjny koszt w cenach z 2013 roku), termin wykonania — do 01.11.2013”. Przykro, że w budżecie obwodowym na ten cel przewidziano nikłą kwotę — 99,9 tys. hrywien. Olena Petrivna niezmordowanie i uparcie zwracała się i zwraca się do różnych mecenasów: 1 lutego tego roku pismem nr 34 wysłano prośbę o pomoc pod adresem fundacji charytatywnej „Firtash Foundation”. 18 marca 2013 roku nadeszła odpowiedź: „Niestety, obecnie nie możemy poprzeć Państwa inicjatywy ze względu na dużą liczbę bieżących projektów fundacji, ale w razie zmiany sytuacji na pewno się z Państwem skontaktujemy. Dziękujemy za aktywną postawę! Życzymy sukcesów w realizacji Państwa planów”. Podobnych odpowiedzi jest sporo. Czerniowiecki Literacko-Memorialny Muzeum otwarto 27 listopada 1944 roku, kiedy na frontach II wojny światowej jeszcze trwały walki. Trudno powiedzieć, by kraj był wtedy bogatszy niż dziś. Wówczas strzeżono pamięci naszego narodu dla przyszłych pokoleń. Czy naprawdę teraz ta kulturalna, naukowa, oświatowa placówka z unikatowymi zbiorami, dom pisarki, gdzie, według słów Liny Kostenko, żyje jej dusza również dziś, doczeka się jedynie kosmetycznego remontu, a zaplanowane pozostanie na papierze dla sprawozdania przed potomkami?
człowiek”; „Przyjdę do ciebie jak jesień, Będzie dziko i będzie grzesznie…” Zakończę cytowanie słowami poetki i lekarki Julii Mycyk: „Echo kartek jego życia Brzmi do dziś w starym Lolinie…” Za przygotowanie książki trzeba podziękować redaktorom, redaktorce O. Tebeszewskiej, znanemu dziennikarzowi M. Borysowi, który ozdobił ją barwnymi fotografiami. Optymistycznych wniosków można wyciągnąć wiele, lecz najważniejszy jest jeden: ukraińskie słowo, nasza liryka poetycka mocno stoją na fundamentach, położonych przez T. Szewczenkę, I. Franki i innych klasyków. Tradycję, która przetrwała wiek młodości i żyje w karpackim Lolinie, warto rozwijać także w innych wsiach i miastach, które również mają z czego być dumne, zwłaszcza jeśli mają tam swoje oddziały „Proświty”. A słowo artystyczne dobrze odbiera się na słuch, zwłaszcza gdy odczytują je sami autorzy. Życzę władzom, mecenasom i organizacjom społecznym, by wspierali pisarzy tak, jak robi się to na Iwano-Frankiwszczyźnie.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr WOZNIUK, kierownik Czerniowieckiego Muzeum Literacko-Pamięciowego O. Kobylańskiej, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. W listopadzie ubiegłego roku laureaci Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej imienia Olgi Kobylańskiej zaproponowali ogłoszenie 2013 roku rokiem wybitnej rodaczki Bukowiny, której 100-letni jubileusz świętowano w skali międzynarodowej — była jubilatką UNESCO. Twórcza inteligencja — pisarze, artyści, dziennikarze, naukowcy, pedagodzy — oraz społeczność regionu i deputowani Rady Obwodowej w Czerniowcach poparli tę inicjatywę. Zatem ten rok, przynajmniej dla mieszkańców Bukowiny, jest rokiem Olgi Kobylańskiej. Jestem przekonany, że będziemy honorować naszą sławną rodaczkę. Walentyna WEREMIJ. Studenci Narodowego Uniwersytetu Zasobów Biologicznych i Przyrodnictwa Ukrainy (dawniej Narodowy Uniwersytet Rolniczy), oprócz wiedzy fachowej, aktywnie i z powodzeniem włączają się w dorobek literatury, kultury i sztuki. Właśnie na to ukierunkowana jest działalność katedry kulturoznawstwa uczelni, gdzie od wielu lat na stanowisku profesora pracuje znany poeta, artysta ludowy Ukrainy Wadym Kryszczenko. Jego wykłady i rozmowy na różne tematy życia literackiego i kulturalnego cieszą się dużą popularnością wśród studentów. Właśnie z jego inicjatywy na uniwersytecie wystąpili nasi znani artyści: Dmytro Hnatiuk, Anatolij Pałamarenko, Iwan Popowycz, Wiktor Szportko, Ałła Popowa, kwartet „Hetman”, zespół „Kozackie zabawy”. Dobrze znana wśród ukraińskich uczelni uniwersytecka kapela chóralna „Kołos” ma w swoim repertuarze wiele pieśni do wierszy Wadyma Kryszczenki. Jest on, nawiasem mówiąc, autorem hymnu tego uniwersytetu, który uznawany jest za jeden z najlepszych wśród takich utworów. Na półkach biblioteki uniwersyteckiej zawsze można znaleźć książki poety. „Bardzo pragnę — wyznał Wadym Kryszczenko — aby nasze studenckie środowisko wchodziło w życie nie tylko z wiedzą zawodową, ale także z poczuciem przynależności do ojczystej ziemi, do Ukrainy, z miłością do jej języka i kultury. Aby właśnie młodzi zdołali zbudować to państwo, o którym marzyli ich ojcowie i dziadowie”. Niedawno w dużym muzeum historii uniwersytetu otwarto stoisko poświęcone poecie Wadymowi Kryszczence pod tytułem „Duma uniwersytetu”. Na stoisku znajdują się fotografie poety z wybitnymi działaczami kultury i sztuki, odznaczenia artysty oraz jego książki. — Wadym Kryszczenko to nasza duma — powiedział podczas otwarcia stoiska rektor uniwersytetu, Bohater Ukrainy, akademik Dmytro Melnyczuk. Miło, że poeta tej miary aktywnie i umiejętnie pomaga uniwersytetowi w pracy wychowawczej, aby nasi absolwenci zawsze wyznawali prawdę i dobro. I nie zapominali, czyjej ziemi są dziećmi. Wasyl SZCZEHLIUK, literat z Przykarpacia, członek Halickiego Oddziału Regionalnego Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” we Lwowie. Niedawno ujrzał światło dzienne drugi almanach (pierwszy „Stolica serca Franki”, 2006 r.) przykarpackich pisarzy, naukowców, dziennikarzy, pracowników kultury i działaczy społecznych „Z orzecha ziarno”, poświęcony przyszłej 20. rocznicy „Święta lirycznej poezji Franki w Lolynie”. We wstępie przewodniczący Iwano-Frankiwskiej Organizacji Obwodowej NSPU Jewhen Baran pisze: „Uczestnikami byli nie tylko przykarpaccy pisarze. …Po raz pierwszy byłem na święcie na początku lat 2000., razem z Jarosławem Doroszenkiem i Ołeksandrem Smolakiem. Najważniejsze, że na to święto literacko-artystyczne czekają nie tylko literaci, ale także sami mieszkańcy Lolyna. Tak pielęgnuje się tradycję”. Podzielę się wrażeniami z przeczytanej 380-stronicowej książki. Mam nadzieję, że eseje, rozprawy, artykuły naukowe, obrazki, opowiadania
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...znanych autorów (W. Babij, Je. Baran, M. Wajno, O. Hawryliw, W. Hanuszczak, W. Dobriański, W. Kaczkan, L. Myhajliw, S. Puszyk, R. Skworij, D. Jusyp i innych), jeśli jeszcze nie weszli, to wejdą do złotego funduszu ukraińskiej frankianistyki. Ciekawy esej znanego działacza społecznego, honorowego przewodniczącego Dolińskiej Rejonowej Organizacji „Proświty” S. Jankowskiego „Omelian Antonowycz o Iwanie Franko i jego rodzinie”. Prawie wszystkie utwory poetyckie na wysokim poziomie. Zacytuję kilka wierszy, przepełnionych miłosnymi emocjami, wywołanymi parą „Iwaś-Olzia”: „Oddać wszystko gotowa jestem dziś / Za to szczęście na krawędzi przepaści…”; „…W zapomnieniu grzechu każdy aisberg był kobiecym ciałem”; „Aztekowie krwi gwarzą; w sercu im ciasno”; „Nasze spotkanie krótkie — jak błyskawicy błysk, / A pocałunek — jak jabłko z cudzego sadu”; „Zabito gwoździami deszczu moje okienko”; „Bo ma oczy świtu, / Bo w każdym słowie łagodna”; „A ja jestem po prostu zmarszczką. Mieszkam w tobie na policzku”; „Zima połamała Aniołkom lekkie skrzydełka / I łka za oknem…”; „Listopad pod deszczem moich wspomnień przemókł”; „Noc zmęczyła się, usiadła na pieńku słońca, / Ale on spopielił ją — wybuchł poranek”; „Takie słodkie szaleństwo!.. On, jakby upojony dziurawcem, / Idzie oszołomiony przez bór”. Cieszą twórcze osiągnięcia członków studiów literackich: „Bystryna” — z m. Nadwórna (kier. N. Czyr) oraz „Słoneczna studnia” — z m. Dolina (kier. W. Olijnyk). Wszyscy uczestnicy są utalentowani (biorą przykład z kierowników). Zilustruję metaforami i obrazkami, z których wieje niebiańską, górską lub rzeczną świeżością: „Opieram się tobie, jak jesień — lato”; „Wszechświat wkłada kołczan Strzelca / Za szeroki pas asteroid”; „Kto kąpał się w rzeźbionych falach delikatnego ciała?”; „Z poddasza jak chorągwie zwisa… siano”; „…w niewysłowioność ubrała się ziemia”; „bezkresny smutek wody”; „dłonie drżące”
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandr REJENT, doktor nauk historycznych, profesor, członek korespondent NAN Ukrainy, zastępca dyrektora Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy, przewodniczący Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. Zakończenie. Pocz. w nr 15, 16 z 2013 r.
Odnowienie ruchu hromadowskiego i szczególnie efektywne wykorzystanie przez ukrainofilów w swojej działalności legalnych możliwości otwartego 13 lutego 1873 r. za sprawą kijowskiego generał-gubernatora Dondukowa-Korsakowa Kijowskiego Oddziału Rosyjskiego Cesarskiego Towarzystwa Geograficznego (RTG), a także kierowanej przez nich redakcji gazety „Kijewskij tielegraf” — wszystko to szybko doprowadziło do zaostrzenia na tle światopoglądowo-narodowych różnic w relacjach między ukrainofilami a ich oponentami spośród Małorosjan, którzy bronili oficjalnego konceptu „trójjedynej” tożsamości narodowej wschodniosłowiańskich narodowości pod wspólnym imieniem „rosyjski”. Dodatkowej ostrości sytuacji nadawał osobisty konflikt między czołowymi ukrainofilami w Kijowskim Oddziale Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego — jego sekretarzem P. Czubynskim i faktycznym redaktorem „Kijewskogo tielegrafa” M. Drahomanowem z jednej strony, a ich oponentami, również współzałożycielami oddziału — przewodniczącym Kijowskiej Komisji Archeograficznej M. Juzefowiczem oraz redaktorem i wydawcą „Kijewlanina” W. Szulginem — z drugiej. Przegrawszy walkę o wpływy na generał-gubernatora Dondukowa-Korsakowa i nie mając za sobą większości w Kijowskim Oddziale RTG, ci ostatni, głośno występując z jego członków, rozpętali w prasie kampanię przeciwko niemu oraz ukrainofilom. W październiku 1875 r. M. Juzefowicz przedłożył do rozpatrzenia ministra spraw wewnętrznych Timaszewa notatkę, w której charakteryzował ruch ukrainofilski jako „wymyślony przez austriacko-polską intrygę”. On też przygotował zatwierdzony przez Naradę 24 kwietnia 1876 r. projekt jej decyzji z 11 punktów, a dalej doprowadził do jego podpisania 18 maja 1876 r. w Ems przez cesarza Aleksandra II w bardziej surowych sformułowaniach, niż planował to Timaszew, w szczególności nalegając na zamknięcie Kijowskiego Oddziału RTG oraz na wysiedlenie z kraju P. Czubynskiego i M. Drahomanowa. Ukazem emskim, który ze zrozumiałych przyczyn w kręgach ukrainofilskich zyskał nazwę „prawa Juzefowicza”, nie pozwalano nie tylko drukować „w narzeczu małoruskim” oryginalnych i tłumaczonych utworów, poza zabytkami historycznymi pod warunkiem ich druku ogólnorosyjską pisownią, a nie „kuliszówką”, ale także przywozić w granice Imperium Rosyjskiego takich książek, wydrukowanych za granicą. Zakazano również wszelkich ukraińskich przedstawień scenicznych, tekstów do nut i publicznych odczytów („jako mających w obecnym czasie charakter manifestacji ukrainofilskich”). Ustanowiono ścisły nadzór w resorcie oświaty nad polityczną lojalnością nauczycieli i wykładowców „w stosunku do tendencji ukrainofilskich” (nieprawomyślnych proponowano przenosić do służby w guberniach wielkoruskich, zastępując ich wykładowcami stamtąd), a także nad niedopuszczeniem nauczania jakichkolwiek przedmiotów „w narzeczu małoruskim” w szkołach początkowych. Z bibliotek wszystkich niższych i średnich szkół podlegały usunięciu wcześniej wydrukowane w języku ukraińskim książki, zakazane ukazem. Wraz z wprowadzeniem w życie surowych, a w niektórych punktach — bezmyślnie nadmiernych reguł ukazu emskiego, ruch ukrainofilski w Imperium Rosyjskim nie wygasł, a jedynie wyraźnie wzrosło moralno-psychologiczne wyobcowanie jego zwolenników od rosyjskiej ideologii, co już w następnym pokoleniu miało za swój rezultat zwrot od etnograficznego kulturalnictwa ku formowaniu celów narodowo-politycznych i wypracowaniu programów ich osiągnięcia. Oprócz tego, pozbawiona odpowiednich możliwości u siebie w ojczyźnie znaczna część ukraińskiej inteligencji przeniosła swoją działalność społeczną, naukową i wydawniczą za granicę, głównie do austro-węgierskiej Galicji, co wielokrotnie zwiększyło rolę czynnika zagranicznego w „kwestii ukraińskiej” w najmniej akceptowalnym dla oficjalnego Petersburga wariancie. Tak, M. Drahomanow i S. Podolynski wyjechali na początku 1876 r. za granicę, z czasem w Szwajcarii założyli ukraińską wolną prasę. W Genewie publikowali to, co nie mogło być wydane w Imperium Rosyjskim. W „Słowie wstępnym” do „Hromady” w 1878 r. M. Drahomanow wyłożył credo „socjalizmu hromadowskiego”: przede wszystkim podkreślano w nim, że „ukraiński socjalizm to nie partia, a hromada” — zjednoczenie ściśle powiązanych ze sobą towarzystw. Założenia programowe M. Drahomanowa bazowały, w szczególności, na takich hasłach: „żyć według własnej woli na własnej ziemi”, „czysta sprawa potrzebuje czystych rąk” itp. Polityczny aspekt jego programu przewidywał zapewnienie Ukrainie praw autonomicznych. Najbardziej umiarkowani starzy hromadowcy w latach 80.–90. skupili się wokół redakcji czasopisma „Kijewskaja starina”, które od 1882 r. wydawane było w Kijowie. Tutaj i w innych miastach Ukrainy nadal zajmowali się działalnością kulturalno-oświatową, a kiedy na początku XX w. zaczęły organizować się ukraińskie partie narodowe, to dawni hromadowcy zaczęli wstępować w ich szeregi. Tak, stworzona w 1900 r. z inicjatywy liderów hromad studenckich Charkowa — Dmytra Antonowycza (syna znanego historyka-„starohromadowca”) i Mychajła Rusowa — wraz z przedstawicielami takich samych hromad Kijowa, Połtawy, Czernihowa Rewolucyjna Ukraińska Partia (RUP), jeszcze nie mając ani statutu, ani programu, od razu ogłosiła się wyrazicielem interesów chłopstwa, w którym widziała fundament narodu ukraińskiego. Swoje wyzwoleńcze idee rupowcy wykładali na łamach nielegalnych wydawnictw periodycznych — gazety „Selianyn” i czasopisma „Hasło”. Jeden z liderów RUP, charkowski prawnik Mykoła Michnowski, w pracy programowej „Samostijna Ukraina” wysunął hasło „Ukraina dla Ukraińców”. W 1904 r. w Kijowie utworzono jeszcze dwie ukraińskie partie narodowe: Ukraińską Partię Demokratyczną (UPD) na czele z umiarkowanymi działaczami społecznymi Ołeksandrem Łotockim i Jewhenem Czykałenką oraz Ukraińską Partię Radykalną (UPR) na czele z pisarzami Borysem Hrinczenką i Serhijem Jefremowem. Obie partie — nieliczne w składzie — stały na pozycjach liberalnych, broniły ustanowienia w Imperium Rosyjskim monarchii konstytucyjnej, która nadałaby Ukrainie prawo do autonomii. Już w następnym roku połączyły się w Ukraińską Partię Demokratyczno-Radykalną (UPDR). W 1905 r. nastąpiła reorganizacja pozostałości RUP, która po tym otrzymała inną nazwę — Ukraińska Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza (USDRP). Jej przywódcami byli historyk sztuki Dmytro Antonowycz, pisarz Wołodymyr Wynnyczenko, dziennikarz Symon Petlura i uczony-socjolog Mykoła Porsz. Liczniejszym (około 6 tys. członków) w tamtym czasie był Ukraiński Związek Socjaldemokratyczny (Spilka). Wzywał on proletariuszy miasta i wsi do rozwijania ruchu strajkowego. Powstania zbrojnego jako formy walki rewolucyjnej Spilka nie aprobowała, a kwestię ziemi proponowała rozwiązać drogą demokratyczną: postanowieniem specjalnie w tym celu zwołanej Wszechludowej Rady Konstytucyjnej. Gazeta Spilki „Prawda” drukowana była we Lwowie, a rozpowszechniana na Naddnieprzu. Największą popularnością prasa i ulotki Spilki cieszyły się wśród kolejarzy i robotników rolnych. W warunkach ogólnego spadku aktywności politycznej po rewolucji 1905–1907 r. wykrwawiona aresztowaniami i prześladowaniami ze strony władz ukraińska socjaldemokracja (USDRP i Spilka) nie zdołała wypracować jasnej taktyki swojej działalności. W 1909 r. Spilka rozpadła się, a liderzy USDRP — Symon Petlura i Wałentyn Sadowski — zaczęli szukać sojusznika w nowo zorganizowanym w 1907 r. międzypartyjnym bloku politycznym ukraińskich działaczy liberalnych (w większości z byłych członków Ukraińskiej Partii Demokratyczno-Radykalnej, która uległa samolikwidacji) — Towarzystwie Ukraińskich Postępowców (TUP), które broniło konstytucyjno-parlamentarnej drogi walki o „sprawę ukraińską”. Przywódcy TUP — Mychajło Hruszewski, Serhij Jefremow i Dmytro Doroszenko — w tamtym czasie mieli już pewne doświadczenie parlamentarne. Nie byli deputowanymi pierwszych trzech kadencji Dumy Państwowej Imperium Rosyjskiego, jednak kierowali działalnością stworzonego z ich inicjatywy przyparlamentarnego klubu politycznego — „Ukraińskiej Hromady Dumskiej”. Na jego posiedzeniach, w których dobrowolnie brali udział poszczególni deputowani z guberni ukraińskich, omawiano kwestie taktyki parlamentarnej, treść wygłoszonych i przyszłych przemówień. Komunikacja w „Ukraińskiej Hromadzie Dumskiej” narodowo świadomej ukraińskiej inteligencji z deputowanymi chłopskimi z Ukrainy była pożyteczna dla obu stron. Z trybuny dumskiej zaczęto wygłaszać przemówienia przeciwko społecznemu i narodowemu uciskowi narodu ukraińskiego, w szczególności broniono jego prawa do edukacji w języku ojczystym. „Kwestia ukraińska” od początku XX w. stopniowo i nieuchronnie przesuwała się do centrum życia społecznego Ukrainy podrosyjskiej, zyskując wśród innych status jednej z najważniejszych. Ukraińska społeczność domagała się bezpłatnego powszechnego nauczania w języku ojczystym w szkołach, prawa do korzystania z niego w prasie, na scenie,
w urzędach państwowych. W tym wspierała ją Rosyjska Akademia Nauk. Jej członkowie Fiodor Korsz, Aleksiej Szachmatow i inni sporządzili w 1903 r. gruntowną notatkę i przedstawili ją do rozpatrzenia ogólnemu zgromadzeniu Rosyjskiej Akademii Nauk, a po zatwierdzeniu wysłali do rządu. Notatka uczonych kategorycznie domagała się zezwolenia na publiczne mówienie i drukowanie książek w języku ukraińskim. W związku z wydarzeniami rewolucyjnymi lat 1905—1907 oraz nadaniem przez najwyższy manifest z 17 października 1905 r. podstawowych wolności politycznych (słowa, zgromadzeń, druku) ruch ukraiński w Imperium Rosyjskim otrzymał szereg ważnych legalnych możliwości dla swojego rozwoju. Wkrótce zaczęła ukazywać się prasa w języku ukraińskim. W 1906 r. w Kijowie, Charkowie, Odessie, Jekaterynosławiu i innych miastach Ukrainy, a także w Petersburgu i Moskwie pojawiło się 18 ukraińskich gazet i czasopism. Na język ukraiński przeszedł najstarszy wówczas na Ukrainie magazyn „Kijewskaja starina”. Zaczął on być wydawany pod nazwą „Ukraina”, lecz istniał niedługo — tylko do końca 1907 r. W miarę słabnięcia i odwrotu rewolucji carat pod różnymi pretekstami zamykał jedno po drugim ukraińskojęzyczne wydawnictwa periodyczne. Prześladowania władz carskich dotknęły również założone w okresie rewolucji 1905—1907 lat ukraińskie organizacje kulturalno-oświatowe — „Proświty”. Kierowali nimi demokratyczni i liberalni działacze ze środowiska narodowo-świadomej ukraińskiej inteligencji. Aktywny udział w pracy „Proświt” brali najwybitniejsi działacze ukraińskiej kultury, literatury, sztuki, nauki: w Kijowie — Borys Hrinczenko, Łarysa Kosacz (Łesia Ukrainka), Mykoła Łysenko; w Czernihowie — Mychajło Kociubynski; w Połtawie — Panas Rudczenko (Panas Myrny); w Jekaterynosławiu — Dmytro Jawornycki; w Odessie — Mychajło Komarow; w Mikołajowie — Mykoła Arkas. „Proświty” tworzyły biblioteki i czytelnie dla ludności, organizowały wydawanie w języku ukraińskim literatury popularnonaukowej, organizowały wykłady z zakresu ukrainoznawstwa (głównie na tematy z historii i kultury Ukrainy), przedstawienia i koncerty z udziałem aktorów amatorów. Władza na wszelkie sposoby przeszkadzała w działalności „Proświt”. Obawiała się propagowanych przez nie idei, które mogły zachwiać fundamentami imperium. „Proświty” ogłosiły, a niektóre z nich nawet zapisały w swoich statutach zamiary rozwijania narodowej samoświadomości mas ludowych. Jednocześnie „Proświty” nie ograniczały się do kwestii wąsko narodowych. Nawiązywały kontakty robocze z działaczami kulturalnymi innych narodów Imperium Rosyjskiego, a także z Ukraińcami na ziemiach zachodnioukraińskich, które znajdowały się pod władzą monarchii austro-węgierskiej. Na posiedzeniach Dumy Państwowej czwartej kadencji, która rozpoczęła swoją pracę w 1912 r., o „kwestii ukraińskiej” zaczęli mówić także deputowani od robotników Ukrainy. A kiedy w 1914 r. rząd rosyjski faktycznie zabronił powszechnego świętowania 100-lecia urodzin Tarasa Szewczenki, wywołało to protest większości deputowanych Dumy Państwowej: od skrajnej lewicy po skrajną prawicę. W szczególności bogaty właściciel ziemski hrabia Kapnist publicznie oświadczył, że zakaz jubileuszu Szewczenki jest obrazą dla całej Ukrainy. Charakterystyczne, że właśnie świętowaniu jubileuszy i rocznic wybitnych ukraińskich postaci życia kulturalno-artystycznego niedalekiej przeszłości (Iwana Kotlarewskiego w 1903 r. oraz Tarasa Szewczenki w 1911 i 1914 r.) — sądzono stać się w ostatnich dziesięcioleciach istnienia Imperium Rosyjskiego tym mobilizującym zarówno zwolenników, jak i ideowych przeciwników ruchu ukraińskiego „powodem informacyjnym”, który przyciągał uwagę szerokich mas, stawiał „kwestię ukraińską” w porządku obrad dyskursu społecznego i służył potężnym bodźcem do gwałtownego wzrostu liczby neofitów przebudzonych do świadomego życia narodowego. 20 stycznia 1910 r. pojawia się okólnik. Redakcja czasopisma „Ridnyj kraj” (m. Połtawa). Od lewej do prawej: Hryhorij Szerstiuk, Panas Myrny, Ołena Pczilka (czwarta), Mykoła Dmytriew (siódmy). Na ścianie widać plakat o obchodach przez Połtawskie towarzystwo „Proświta” dni szewczenkowskich w 1907 roku. Zdjęcie z 1907 roku. CDKFFA Ukrainy imienia H. S. Pszenycznego, jedn. zb. 0(186072
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
gubernatorom w sprawie „towarzystw obcoplemiennych” z podpisem P. A. Stołypina jako ministra spraw wewnętrznych z żądaniem zaprzestania rejestracji „obcoplemiennych”, w tym także „ukraińskich”, narodowych towarzystw kulturalno-oświatowych jako takich, które „mają na celu zjednoczenie „obcoplemiennych” elementów na gruncie wyłącznie narodowych interesów”, a zatem stanowią, zdaniem ministra, zagrożenie dla „porządku publicznego i bezpieczeństwa”. W tym samym czasie okólnik wzywał gubernatorów, w razie istnienia ku temu podstaw, do zamykania w ustalonym porządku już istniejących (zarejestrowanych) „towarzystw obcoplemiennych”. To, o co tak długo bezskutecznie zabiegali przywódcy ukraińskiego ruchu narodowego w Imperium Rosyjskim — oficjalnego uznania odrębności Ukraińców (czytaj — Małorosjan) od narodu rosyjskiego oraz ich narodowej samoistności — zostało zrobione rękami przewodniczącego Rady Ministrów i jednocześnie ministra spraw wewnętrznych — „swojego człowieka” w rosyjskim dyskursie nacjonalistycznym początku XX w., ściśle powiązanego z rosyjskimi (w sensie doktryny o „trójjedynym” narodzie) organizacjami nacjonalistycznymi imperium, w tym także tymi, które działały na jej ukraińskich terenach. Wiadomo, że P. A. Stołypin wielokrotnie przyjmował deputacje od takich organizacji Kraju Południowo-Zachodniego (w szczególności — „Kijowskiego klubu rosyjskich nacjonalistów”) i miał możliwość być dobrze zaznajomionym z ich poglądami na „kwestię ukraińską”. A mimo to, właśnie on podpisał okólnik, który po raz pierwszy w praktyce państwowej Imperium Rosyjskiego faktycznie zdementował oficjalną doktrynę o „trójjedynym” „rosyjskim narodzie”, „wyłączając” ze składu tego ostatniego Ukraińców (Małorosjan), w ten sposób nadał im formalne prawo do zgłoszenia swoich narodowych potrzeb jako odrębnego narodu imperium, a jednocześnie pozbawił praw jako jej narodu-twórcy. Nic więc dziwnego, że właśnie Małorosjanie o podwójnej tożsamości, którzy nie odrzucali jej ogólnorosyjskiego („ogólnoruskiego”) składnika, z obozu ideowych oponentów ruchu ukraińskiego jako pierwsi odczuli „dyskomfort” z powodu kluczowego sformułowania okólnika stołypinowskiego i zaczęli dowodzić niedopuszczalności użytych w dokumencie „stempli”. Okólnik stołypinowski z 20 stycznia 1910 r. był dokumentem faktycznie bezpośredniego działania represyjnego wobec ruchu ukraińskiego w jego legalnych formach. Nie tylko utrudnił rejestrację nowych towarzystw ukraińskich, sprowadzając samą jej możliwość niemal do zera, ale także doprowadził, w trybie przeglądu działalności już wcześniej zarejestrowanych, do zamknięcia części z nich. Jednym z najbardziej dotkliwych dla ruchu ukraińskiego bezpośrednich jego skutków było zamknięcie „na zawsze” 8 kwietnia 1910 r. potężnej i wpływowej Kijowskiej „Proświty”. Do początku I wojny światowej Departament Policji MSW organizacyjnie zdołał zapewnić ścisły nadzór nad przejawami ruchu ukraińskiego we wszystkich jego formach, a także usystematyzować zebrany materiał na dość wysokim poziomie analitycznym w wydanej w drugiej połowie 1916 r. gruntownej „Notatce o ruchu ukraińskim za lata 1914—1916”, która do dziś zachowuje aktualność jako wybitne źródło informacyjne z historii ruchu ukraińskiego w wskazanym okresie. Jak zaświadcza „Notatka”: „Ruch ukraiński w Rosji wszystkich odcieni i kierunków jest nurtem antypaństwowym, i jeśli za kulturalno-oświatowym kierunkiem ukraiństwa można uznać pewne bezpieczeństwo dla porządku państwowego, to to bezpieczeństwo przy szerokim państwowym spojrzeniu na tę kwestię należy uznać za kwestię czasu, ponieważ i w wyłącznie kulturalnym nurcie ukraiństwa zasiano ziarna odrębności ludności Małorosji, nazywanej narodem ukraińskim, — tej odrębności, na gruncie której mogą łatwo wyrastać bardzo kuszące dla Ukraińców tendencje polityczne, zagrażające porządkowi państwowemu. Istota ruchu ukraińskiego sprowadza się do oderwania Małorosji od Imperium Rosyjskiego i utworzenia z niej samodzielnej jednostki politycznej”. Jednym z najważniejszych zadań Imperium Rosyjskiego w I wojnie światowej była inkorporacja zamieszkanych przez Ukraińców uniwersytetów, jeden z założycieli fonologii książę Mikołaj Trubecki w 1927 roku w Paryżu w swojej książce zaznaczył: „Ta kultura, która od czasów Piotra żyje i rozwija się w Rosji, jest organiczną kontynuacją nie moskiewskiej, a kijowskiej ukraińskiej kultury”. Opierając się na mnóstwie źródeł historycznych, w tym także kronik, legend, bajek, ludowych pieśni obrzędowych, uczony-kulturoznawca jasno daje do zrozumienia, co jest pierwotne i kto jest jego twórcą. I jak imperium-diabeł jest przedstawiane przez jej „patriotów” jako anioł. Posłuchajmy autora. „Nasza ukraińska kultura, choć rozwijała się jakiś czas pod jarzmem rosyjskiej i nie bez jej niszczycielskiego wpływu, — w znacznej mierze zdołała uniknąć tego wszystkiego, powtarzając ogólnie normalną drogę rozwoju normalnej europejskiej kultury. Do tego przyczyniły się przynajmniej dwie sprzyjające okoliczności. Po pierwsze, pierwotny demokratyzm i tolerancja ukraińskiego społeczeństwa wiejskiego, które można prześledzić na tle tysiącleci, od samych początków naszej dawnej historii. Po drugie, to solidny wiek naszej kultury, która była dawna, dojrzała i rozwinięta jeszcze wtedy, kiedy żadna Rosja nie istniała. Dlatego że nie ukraińska kultura i ukraiński język wywodzą się od rosyjskiego, jak to usiłują nas przekonać pokolenia rosyjskich uczonych — oszustów od historii, a wręcz przeciwnie. Rosyjska kultura, w swojej dawniejszej części, jest córką w stosunku do ukraińskiej. Choć podkreślmy: nie ma się czym chwalić. Raczej przeciwnie — żałować… Bez intelektualnego potencjału Ukrainy, kulturalnego europejskiego kraju, bez jej pomocy i wsparcia zeszłyby na nic wszystkie oświatowe afery Piotra I, Rosja do dziś znajdowałaby się gdzieś na poziomie Iwana IV. Dlatego że nie grupa europejskich wyrzutków, zaproszonych do Rosji przez Piotra I, zmieniła i oświeciła ją, a tysiące nieodnotowanych (a czasem i odnotowanych) przez historię ukraińskich inteligentów, którzy bezinteresownie przyszli z pomocą Rosji. Zainteresowanych tym, aby mieć obok Ukrainy mniej więcej cywilizowanego sąsiada. Nie leniuchujmy, by jeszcze raz przytoczyć powściągliwą ocenę M. Kostomarowa: „Przeniesienie kijowskiej uczoności do Moskwy było najważniejszym wydarzeniem w historii rosyjskiej edukacji XVII wieku”. Wszystko to obróciło się jednak bezlitosnym grabieniem naszej kultury, tak samo jak próbami jej zniszczenia, które trwają do dziś”. I wniosek autora: „Rosyjska kultura… jest produktem odwiecznego totalitarnego ustroju. Dlatego jest ona stałym naturalnym środowiskiem dla idei totalitaryzmu i rasizmu. Jest ona społecznie niebezpieczna dla każdego demokratycznego społeczeństwa… Dlatego każde szerzenie prawdy o nich — jest śmiertelne dla reputacji Rosji. Dlatego trzeba ją szerzyć. Wszelkimi środkami. Aby na przyszłość nikt nigdy nie myślał, że na wyżyny sławy można wspiąć się nie pełną poświęcenia pracą na rzecz ludzkości, a bezczelnością, propagandowym kłamstwem i oszustwem”. Oceniając książkę „Dwie kultury”, Ludmiła Cymbał podkreśla: „Wydanie adresowane jest właśnie do Ciebie, Czytelniku, jeśli pragniesz odnaleźć prawdę, jeśli jesteś w stanie opanować i przyjąć prawdę, jeśli jesteś pewien, że musisz znać prawdę. I niech Ci się wiedzie na tej cierniowej drodze poznania!”. Błogosławiąc wydanie na świat, krzewiciel jego drugiego narodzenia Wasyl Szenderowski wzywał: „Niech ta książka zmusi do zastanowienia każdego, kto będzie ją czytał, kto mieszka na Ukrainie, i nie tylko, czym jest ukraińska kultura w wymiarze światowym. Czytajcie, myślcie i wyciągajcie wnioski”. Ja również do tego wzywam.
Tłumaczenie maszynowe
Wschodniej Galicji, Północnej Bukowiny oraz Rusi Węgierskiej (Zakarpacia). Taki cel został publicznie zadeklarowany pod hasłem „Niech nie będzie więcej Rusi Podjarzmowej!” już 5 sierpnia 1914 r. w odezwie naczelnego wodza armii rosyjskiej wielkiego księcia Mikołaja Mikołajewicza „Do narodu rosyjskiego w Austrii”. Strategiczne plany Imperium Rosyjskiego nie w ostatniej kolejności były podyktowane zamiarem zniszczenia „zagranicznej bazy” ruchu ukraińskiego po to, aby dalej radykalnie skończyć z tym ruchem już w samym imperium. Błędnie wyczuwając możliwość „bliskiej śmierci” ruchu ukraińskiego i próbując przyspieszyć jej nadejście, władze rosyjskie zabrały się w brutalny, represyjny sposób do stawiania „finalnej kropki” w jego historii. Ale takie działania nie doprowadziły do jego zniknięcia, a sprzyjały aktywizacji nielegalnych form ruchu ukraińskiego; prewencyjne aresztowania i zsyłki najbardziej autorytatywnych przywódców-symboli, takich jak profesor M. Hruszewski i metropolita Kościoła Greckokatolickiego Andrzej Szeptycki, tak samo jak i otwarcie represyjne podejście do jakichkolwiek organizacyjnych form życia ukraińskiego w okupowanych Wschodniej Galicji i Bukowinie, sprzyjały radykalizacji nastrojów w środowisku ukraińskim, a także zadawały polityce władz rosyjskich odczuwalne straty „wizerunkowe” w oczach rosyjskiej i światowej opinii publicznej. Właśnie I wojna światowa w sumie wszystkich jej wewnętrznych i zewnętrznych czynników stała się potężnym czynnikiem modernizacji społeczeństwa ukraińskiego i katalizatorem formowania nowoczesnego narodu ukraińskiego, który szybko powstał na gruncie niedawno jeszcze „sennego”, wielomilionowego, przeważnie chłopskiego narodu. Aktywna działalność kulturalno-oświatowa oraz ideologiczno-propagandowa uczestników ruchu narodowego przygotowała podłoże dla rozwiązania „kwestii ukraińskiej” na poziomie politycznym. Pojawienie się ukraińskich partii politycznych, deklaracja w ich programach żądań demokratycznego rozwiązania kwestii narodowej w Imperium Rosyjskim wyprowadzały ruch wyzwoleńczy na jakościowo nowy poziom. Wydarzenia rewolucyjne lat 1905—1907 stworzyły możliwości dla legalnego wyrażenia woli tej części społeczeństwa ukraińskiego, która uważała za swój obywatelski obowiązek walkę o wolność własnego narodu, o jego prawo do samodzielnego i wolnego rozwoju. Apogeum tych wysiłków stały się zmagania wyzwoleńcze lat 1917—1921, które uwieńczyło odrodzenie (choć i tymczasowe) suwerennego państwa ukraińskiego. Aby zrozumieć, jaki ogromny skok w swoim rozwoju — od osobistej sprawy setek działaczy do świadomej postawy znacznie szerszych kręgów — wykonał w pierwszych dwóch dekadach XX w. ruch ukraiński w Imperium Rosyjskim, warto przypomnieć choć niepozbawiony pewnej przesady, jednak bardzo trafny obraz, użyty przez Jewhena Czykałenkę przy opisie połtawskich uroczystości w 1903 r. z okazji jubileuszu I. Kotlarewskiego. Wspominając, że niemal wszyscy świadomi działacze ukraińscy, którzy wyruszali na uroczystości do Połtawy z Kijowa lub przez Kijów (włącznie z delegacją od towarzystw i organizacji ukraińskich Austro-Węgier) zmieścili się w dwóch wagonach jednego pociągu, J. Czykałenko pisał w swoich „Wspomnieniach”: „Żartując, mówiliśmy, że jeśli, broń Boże, nasz pociąg się rozbije, to na długo przerwie się odrodzenie narodu ukraińskiego…”. I obok, dla kontrastu, wrażenie z ogromnego ukraińskojęzycznego, ale jeszcze nie przebudzonego do świadomej pracy narodowej oceanu chłopskiego: „Od Przemyśla czy Lwowa jedzie się prawie dobę do Kijowa, drugie pół doby do Połtawy i wszystko terytorium, gęsto zasiedlonym przez naród ukraiński, i tylko w stepach nad Morzem Czarnym można rzadko natknąć się na kolonie — wołoskie, niemieckie i inne, a tak to wszystko jeden język ukraiński, prawie bez odmian, bez dialektów od Karpat po Kaukaz. I tak można jechać wśród gęstej populacji ukraińskiej i trzecią dobę aż do Donu…”. Ten ukraińskojęzyczny na kilka dób podróży koleją ocean w końcu uczynili swoim sojusznikiem „dwa wagony” świadomych działaczy ukraińskich początku XX w., którzy próbowali mówić w jego imieniu o jego pilnych potrzebach w sferze życia narodowego. Mykoła MACHINCZUK, pisarz, zasłużony dziennikarz Ukrainy
Niezależna Ukraina z trudem identyfikuje swoją historię i kulturę, które dotąd były przesłonięte imperialnymi stemplami „starszego brata”, który we wszystkim napłodził „morze kłamstw” — i o sobie, i o sąsiadach, którzy z racji okoliczności historycznych nie mieli możliwości dyskutować z nim, bronić, upubliczniać swojej pamięci i duchowości następnym pokoleniom. Ta trudna identyfikacja jest spowodowana szaloną wojną informacyjną, którą prowadzi przeciwko nam północny sąsiad, czasem rękami i głosami rodzimych bezdomnych i „piątej kolumny”. A przecież nie trzeba zapominać także o braku pierwotnych źródeł, a co za tym idzie — żywotności stereotypów o „wielkim, potężnym” i upośledzeniu narodów sąsiednich. Dlatego każde otwarte źródło jest stokroć ważniejsze od sprawiedliwej, lecz niepopartej autorytatywnymi faktami nagiej publicystyki. Z tego względu właśnie taką — „wybuchową” — jest praca naukowca i kulturoznawcy Ołeksandra Borgardta „Dwie kultury”, która ujrzała światło dzienne niedawno (Kijów: Wydawnictwo „Prostir”, 2012) dzięki wysiłkom niestrudzonego badacza mało znanych nam stron ukraińskiej nauki i jej orędowników — doktora nauk fizyczno-matematycznych, pracownika naukowego Instytutu Fizyki NAN Ukrainy Wasyla Szenderowskiego. Ołeksandr Borgardt (1919—2002) — fizyk teoretyk, ostatnie 30 lat jego życia związane są z Donieckim Instytutem Fizyczno-Technicznym im. O. O. Hałkina NAN Ukrainy. A był on także krajoznawcą, członkiem donieckiej „Proświty”. Jak pisze w szkicu o nim w trzeciej książce „Niech nie gaśnie świat nauki” W. Szenderowski, „profesor Borgardt aktywnie interesował się literaturą i historią, biegle władał kilkoma językami europejskimi, posiadał unikalną samodzielność myślenia, na które nie wpływały utarte »prawdy«. Ostatnie 15 lat pracował szczególnie owocnie w dziedzinie eseistyki i kulturoznawstwa. Jedna po drugiej wychodzą jego książki: »Bicz Boży«, »Dwie kultury«, »Analityczna historia Ukrainy« w trzech częściach. Ta ostatnia praca jest bodaj pierwszą próbą analitycznego przemyślenia faktów historycznych, wydarzeń i ich następstw. Autor zaznacza, że interesują go nie same wydarzenia historyczne jako takie, a raczej to, skąd one wynikają oraz do czego i w jaki sposób prowadzą… Wszystko, stworzone piórem profesora Borgardta, odznacza się ostrością analizy, sceptycyzmem naukowca i wiernego patrioty… W swoich pracach publicystycznych po naukowemu logicznie dowodził, że ukraiński pokład etnokulturowy jest na tyle potężny i bogaty, że nieuchronnie zrzuci imperialną bielmo rusyfikacji i komunistycznej niemoralności, które trzymają się na przemocy i dyktaturze…”. Zatem „Dwie kultury”. Tę pracę O. O. Borgardt napisał w 1994 roku, w 1999 roku ujrzała ona światło dzienne w jego instytucie w nakładzie aż… 100 egzemplarzy i, rzecz jasna, nie mogła spełnić nadziei autora, że nie pozostawi obojętnym żadnego czytelnika Ukrainy, i nie tylko. Więc aby to się stało, za sprawę wziął się W. A. Szenderowski. Z pomocą przyszła koleżanka O. Borgardta — członek korespondent NAN Ukrainy, doktor nauk fizyczno-matematycznych Ludmyła Cymbał, która wiele zrobiła, aby nie tylko ta praca ujrzała światło dzienne, ale sama, niestety, nie zobaczyła jej drugiego, w nakładzie 1000 egzemplarzy, wydania. Orędownicy dobrej sprawy są zgodni: książka Ołeksandra Borgardta „Dwie kultury” — to próba (być może i pierwsza) zestawienia i porównania dwóch kultur: „wielkiej rosyjskiej” oraz „prowincjonalnej i zaniedbanej” ukraińskiej. Choć ostateczne porównanie nie zawsze jest na korzyść „wielkiej”, że tak powiem, z definicji. O. Borgardt nie przyciągał do rozpatrzenia materiału ani marksizmu, ani nawet freudyzmu czy strukturalizmu, ograniczając się do niezaprzeczalnych faktów i tego, co można z nich uzyskać drogą logicznej analizy. W ostrej publicystycznej manierze, właściwej dla niego, wszystko nazywa się po imieniu, bez zwyczajowych dla końca XX w. eufemizmów. Fakty — rzecz uparta. Na nich buduje swoją analizę O. Borgardt, trzymając się autorytatywnych, nie radzieckich źródeł historii i kultury dwóch narodów, zrodzonych i przez samych Rosjan. Powiedzmy, rosyjski językoznawca, profesor Rostowskiego, Sofijskiego oraz Wiedeń-
Tłumaczenie maszynowe
NIEJUBILEUSZOWE ROZMYŚLANIA
Anastazja NOWOSWITSKA
30 marca to dzień urodzin teatru „Berezil”. Odbyła się konferencja naukowo-praktyczna „Sztuka aktualna. Teatr poza granicami tożsamości”. Jednak w Narodowym Centrum Sztuki Teatralnej imienia Lesia Kurbasa panuje atmosfera nie święta, lecz protestów i „barykad”. Wszak miniony jubileuszowy rok Lesia Kurbasa okazał się rokiem… walki z centrum jego imienia oraz bezpodstawnego odwołania ze stanowiska dyrektora-założyciela Nelli Kornijenko. Niedawno większość pracowników podpisała apel do ministra kultury Ukrainy L. M. Nowochatki o odwołanie nowo mianowanej przez poprzedniego ministra M. A. Kułyniaka kierowniczki Hanny Wesełowskiej i przywrócenie na to stanowisko akademika AMU, doktora nauk o sztuce Nelli Kornijenko. Krok całkowicie prawomocny i logiczny, gdyż zgodnie z nowym statutem Centrum kierownika ma wybierać kolektyw. Konflikt w Centrum związany jest nie tylko z osobą H. Wesełowskiej, która w ciągu trzech miesięcy pracy zdążyła wydać kilkanaście zarządzeń, które trzeba było anulować, zwolnić z zajmowanych stanowisk ważne dla Centrum osoby, ale także z radykalną zmianą strategii, gwałtownym obniżeniem poziomu naukowego. Chodzi o marginalizację Centrum i katastrofalną sytuację w każdym sensie: twórczym, etycznym i finansowym. Przymusowa zmiana kierownictwa, która była kontynuacją prób raiderskiego przejęcia budynku w centrum Kijowa i dążeniami urzędników, by przekształcić go z naukowej, znanej na całym świecie instytucji w obsługę ministerialnych zachcianek ekipy poprzedniego ministra. Stało się to w listopadzie ubiegłego roku, właśnie po przyznaniu Centrum międzynarodowej kategorii „A” — najwyższej dla instytucji naukowych i jedynej w resorcie Ministerstwa Kultury. Paradoks? Zamiast wspierać innowacyjną działalność, urzędnicy zwolnieniem nagradzają kierownika, który stworzył Centrum jako autorskie i doprowadził je do najwyższych osiągnięć oraz międzynarodowego uznania? Stało się to na zakończenie jubileuszowego roku Lesia Kurbasa — jubileusz obchodzono zgodnie z uchwałą Rady Najwyższej; symbolicznie można uznać tę samowolę urzędników za nowe rozstrzelanie Lesia Kurbasa. Centrum Kurbasa wymyślono i założono z inicjatywy Nelli Kornijenko oraz przy wsparciu Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy 18 lat temu. Plan strategiczny Centrum to nie tylko wprowadzenie imienia Lesia Kurbasa do światowego obiegu naukowego i kulturalnego, ale także szerzenie jego zasad światopoglądowych, reintegracja ukraińskiej nauki i kultury ze światem. W tym czasie zrealizowano ponad 50 oryginalnych projektów autorskich, w tym dziesiątki spektakli, wydano ponad 30 książek — teatrologicznych i dramaturgicznych, zorganizowano ponad 20 międzynarodowych konferencji zarówno na Ukrainie, jak i za granicą, wprowadzono szereg warsztatów dla aktorów, reżyserów, choreografów, dramaturgów, kompleksowe projekty „Warsztaty światowej reżyserii”, laboratorium WIAT, unikalne studio O. Dracza AKT i wiele innych. W centrum uwagi Centrum znajdują się najnowsze interpretacje ukraińskiej i światowej klasyki oraz odkrywanie nowych nazwisk. Pracowali tu reżyserzy D. Łazorko, O. Biłozub, H. Hładij, O. Lipcyn, M. Nestantiner, A. Biłous, O. Szaparenko, I. Wołycka, S. Szwydkyj, O. Bałaban, W. Tkacz i inni, zainaugurowano festiwal młodej reżyserii im. Lesia Kurbasa. W Centrum po raz pierwszy na Ukrainie otwarto dział projektów dramaturgicznych, którym kieruje Neda Neżdana i w którym pracują znani dramaturdzy Jarosław Wereszczak oraz Ołeh Mykołajczuk, zrealizowano dziesiątki projektów: bibliotekę internetową sztuk, publikacje, tłumaczenia i wydania dramaturgii, czytania sceniczne oraz spektakle-pierwsze czytania sztuk, kompleksowe projekty „Nasza Drama”, „Inna Drama”, „Trójca Lidii”, „Awanscena”, „Światowa dramaturgia. Dialog kultur teatralnych” i inne. Naukowcy Centrum odkryli zasadniczo nowy kierunek w humanistyce — nieliniową (synergetyczną) teatrologię i naukę o sztuce, którą zainteresowało się już 6 krajów. Centrum Kurbasa z powodzeniem współpracuje z partnerami artystycznymi i naukowymi z 27 krajów świata. Projekty i artyści Centrum otrzymywali liczne wyróżnienia na ukraińskich i międzynarodowych konkursach oraz festiwalach, samo Centrum zyskało status narodowego, kod nauki fundamentalnej (jak w akademiach narodowych), i wreszcie najwyższą międzynarodową kategorię „A” — jedyną w sferze humanistycznej Ukrainy. Ministerstwo Kultury powinno być dumne z tych osiągnięć i na wszelkie sposoby wspierać tak innowacyjne Centrum. Jednak przez ostatnie dwa lata stosunek Ministerstwa do Centrum „zadziwiał” konsekwencją ukrytego „raiderstwa”, w istocie niszczenia. Najpierw Centrum pozbawiono finansowania na usługi komunalne, trzymając je w mroźną zimę bez ogrzewania. W roku jubileuszowym — żadnych środków na realizację projektów. Mimo to Centrum Kurbasa przeprowadziło międzynarodową konferencję, gromadząc badaczy Kurbasa z całego świata: Rosji, Polski, Gruzji, Francji, Włoch, USA, Kanady… Później na zasadach wolontariatu zorganizowało festiwal młodej reżyserii imienia Lesia Kurbasa. W odpowiedzi władze miejskie „uczciły” jubileusz, niemal odbierając lokal i eksmitując na ulicę pod formalnym pretekstem zakończenia okresu najmu. Oczywiście budynek przy Włodzimierskiej to łakomy kąsek dla raiderów, którzy latami dobijają się do tych drzwi, bywało, że i uzbrojeni w karabiny. Jedna historia zamieniła się już w anegdotę teatralną, gdy kolejny raider, nieobciążony wiedzą, zapytał: — To centrum Lesia Kurbasa? — Tak. — Zawołajcie go, chcę z nim pogadać.
Kolejnym krokiem w tym samym kierunku była zakulisowa próba zmiany niektórych punktów statutu Centrum, które pozwoliłyby na likwidację części teatralnej i „legalne” wykwaterowanie Centrum. Dyrektor centrum Nelli Kornijenko obroniła zarówno lokal, jak i statut, a co najważniejsze — strategię Centrum. Wszak doktor nauk zawsze wyrażała swoje stanowisko obywatelskie, w szczególności w artykule „Barbarzyńcy” w gazecie „Dzerkało tyżnia”, otwarcie diagnozując „anty-kulturową” politykę urzędników od kultury. I wtedy w tej bezsensownej i niezrozumiałej walce byłego ministra kultury z Narodowym Centrum o uznanej międzynarodowej renomie zarówno w świecie naukowym, jak i artystycznym, którym powinien był się opiekować i wszelkimi sposobami wspierać, postanowiono „podciąć korzenie” — usunąć dyrektora. Nie po prostu mianowanego dyrektora, a naukowca ze światowym nazwiskiem, która broniła imienia Lesia Kurbasa wtedy, gdy było to realnie niebezpieczne. Nelli Kornijenko wymyśliła jego koncepcję i strategię, stworzyła, obroniła to Centrum przed wszystkimi raiderskimi zakusami nowych „barbarzyńców”, była jego duszą i aniołem stróżem. Pomimo tego, że zespół naukowy Centrum Kurbasa jednogłośnie zagłosował za swoim kierownikiem. Na stanowisko dyrektora bez należnego w takich przypadkach konkursu mianowano Hannę Weselowską. Jednak porównanie wkładu badawczego w kurbasoznawstwo obecnej i byłej dyrektor, a zwłaszcza w naukę fundamentalną, zarówno pod względem doświadczenia kierowniczego, jak i poziomu międzynarodowego uznania założycielki Centrum — nie wypada na korzyść dyrektora mianowanego przez ministerstwo kultury. Zatem, najwyraźniej, zmiana kierownictwa nastąpiła nie dla „poprawy”, a po to, by pozbawić Centrum kręgosłupa, postawić dyrektora, którym łatwo manipulować i który nie będzie bronił ani jego strategicznych pozycji, ani statusu, ani finansowania. Do takiego wniosku doszła większość pracowników Centrum Kurbasa po niespełna trzech miesiącach „nieszczęsnego kierowania”. I chociaż słownie Hanna Weselowska twierdzi, że kontynuuje strategię Centrum, a nawet „lansuje się” w licznych wywiadach, podając założenia i zasady, które wprowadziła Nelli Kornijenko, za własne — na przykład o interdyscyplinarności, wspieraniu młodej reżyserii, międzynarodowej współpracy itp. Jednak krok po kroku polityka wewnętrzna Centrum zmienia się. Centrum staje się platformą wynajmu dla innych teatrów.
Pierwsze pięć spektakli, wystawionych w ten sposób, to przedstawienia rosyjskojęzyczne, niskiego poziomu, a niektóre z nich zawierają niecenzuralne słownictwo, czego wcześniej w Centrum nigdy nie było. Finansowe warianty ich wynajmu są nieprzejrzyste, a o tym, jak wykorzystywane są środki z tego tytułu, wie tylko dyrektor. Przecież Centrum Kurbasa to eksperymentalne laboratorium teatralne, a nie miejsce wynajmu. Język rosyjski coraz bardziej rozprzestrzenia się w murach Centrum, pracowników dzieli się już na „ukrainofilów” i „ukrainofobów”. W Internecie rozpoczęły się ożywione dyskusje na ten temat: „Dzięki Bogu, z centrum wygnano tych banderowców Taniuka i Kornijenko!”; „Tak trzymać — „Russkij mir” od teraz i na zawsze jest z wami!”. Oczywiście wywołało to gorące, entuzjastyczne opinie przedstawicieli „Russkiego miru”… Ale prowadzenie takiej polityki pod portretem Łesia Kurbasa, który bronił odrębności ukraińskiej kultury, jej europejskiego „wektora” i wspólnie z Mykołą Kuliszem oraz Mykołą Chwylowym popierał hasło „precz od Moskwy” — jest po prostu nieetyczne. Tymczasem Weselowska rzeczywiście tworzy nową Radę Artystyczną, w skład której nie wchodzi już N. Kornijenko, i jednym z pierwszych zarządzeń próbuje zwolnić ze stanowiska zastępcę dyrektora Centrum Oksanę Taniuk. Zamiast tego projekty ukierunkowane na rozwój ukraińskiej dramaturgii są przez długi czas blokowane lub ignorowane. Na przykład w ciągu dwóch miesięcy nie znajduje się ani jeden wolny wieczór na przeprowadzenie prezentacji projektu Centrum „Awansceny” — unikalnego zbioru współczesnej ukraińskiej dramaturgii — trzeba „wciskać się” w ciągu dnia, tracąc publiczność. Swoją drogą, publiczności, która przyszła na prezentację, nowa dyrektor nawet nie dała czasu na pytania i… po prostu ją wygoniła. Zamiast tego p. Weselowska odwiedziła prezentację „ukraińskich” sztuk w teatrze Royal Court w Londynie. Prawda, i tutaj „ukraiński kurs” „zawiódł” — z sześciu młodych dramaturgów wybranych do programu wzięto tylko trzech rosyjskojęzycznych, a ukraińskich odrzucono… rzekomo z powodu braku tłumaczeń. Choć na początku programu oferowano profesjonalnych tłumaczy, a ukraińskie sztuki w języku angielskim publikowano w USA i Kanadzie. Niedawno między British Council a Centrum Kurbasa zawarto memorandum o współpracy. Teoretycznie to dobrze. Ale jeśli zawartość tej współpracy będzie analogiczna do tego „nowego kursu” p. Weselowskiej, to po co w tym wszystkim Centrum Łesia Kurbasa? Drugi „jubileuszowy prezent” M. A. Kułyniaka dla Centrum to drastyczne zmniejszenie finansowania — do 57% i to tylko na wynagrodzenia. I to pomimo statusu narodowego oraz kategorii „A”, która zgodnie z prawem wymaga zwiększenia stawek, będących na poziomie minimum socjalnego. A dziś pensje bezprawnie obniżono niemal o połowę! Katastrofalna sytuacja jest również z budynkiem, który w takich warunkach trudno utrzymać. Przecież podobna polityka cięć jest już dobrze znana jako jezuicki mechanizm zamykania placówek. I co robi dyrektor? Żadnych listów, żadnych akcji protestacyjnych… A taki list do kierownictwa pisze była dyrektor Nelli Kornijenko, nie dopuszczając ani do cięć finansowych, ani etatowych. Zamiast tego nowa dyrektor wprowadza „rarytasy” czasów radzieckich, zarówno nielegalne, jak i bezradne: komisje dyscyplinarne i śledcze, listę osób na portierni, którym nakazano nie wpuszczać do Centrum. Utalentowanemu bandurzyście-wirtuozowi, artyście ludowemu Ukrainy Romanowi Hrynkiwowi, którego Nelli Kornijenko zaprosiła do Centrum wraz z jego laboratorium, H. Weselowska zabrała klucze do pokoju, w którym przechowywał swój sprzęt, i wydała polecenie, by nie wpuszczać go do Centrum. Kiedy R. Hrynkiw poskarżył się pierwszemu wiceministrowi T. Kochanowi na taką samowolę, H. Weselowska urządziła mu awanturę, zniszczyła aparaturę i rarytasowy nośnik z jego programami, w tym z nowymi projektami. W jakim celu? A żeby udowodnić Ministerstwu, że w sprawie żadnych nowych projektów R. Hrynkiw do Centrum się nie zwracał. Kosztów za zniszczony sprzęt nikt Hrynkiwowi nie zwróci. I wszystko to według dobrze znanych zasad „ludzie-trybiki” i „nie ma ludzi niezastąpionych”. Niezadowoleni? Można w ogóle „wolontariuszy” nabrać. Taki styl dyrektor przejawiła, organizując pierwszy festiwal młodej reżyserii w Białej Cerkwi, na którym pracownicy Centrum i jury pracowali na lubianych przez nową dyrektor „zasadach wolontariatu” — za darmo. W ostatnim dniu festiwalu Weselowska po skandalu z dyrektorem teatru p. Uskowem po prostu… uciekła, zostawiając wszystkich, którzy pracowali przy organizacji, jury oraz młodych reżyserów, w istocie na pastwę losu. Z tymi ludźmi, którzy wzięli na siebie lwią część organizacji festiwalu, dyrektor zaczęła się „rozprawiać”. Marianę Matwijczuk, kuratorkę głównego programu, „dobrowolnie” przeniesiono na pół etatu, Nadiję Mirosznyczenko, kuratorkę warsztatów, bezpodstawnie chciano zdjąć ze stanowiska kierownika działu, a przewodnicząca jury Iryna Wolyćka, która ratowała sytuację i kończyła festiwal, dowiaduje się o nieprzedłużeniu kontraktu… po dwóch miesiącach. Oto takie „podziękowanie”. Ale przecież kierowanie to odpowiedzialność za tych, których prowadzisz za sobą. Przynajmniej takie jest stanowisko założyciela Centrum. Ale właśnie przeciwko niemu, zdaje się, prowadzona jest polityka obecnej dyrektor. Przecież jednym z pierwszych kroków nowego kierownictwa stała się „rewolucyjna” zamiana koncepcji konferencji naukowo-praktycznej, zaproponowanej przez Nelli Kornijenko — „Teatroznawstwo. Druga rzeczywistość”, która zakładała wysoki poziom myśli teoretycznej, na prostsze i „bardziej zrozumiałe dla mas” „Aktualne sztuki”, przy tym nie oferując ani jednego nowego słowa w tej dziedzinie. Co to jest, świadome „obniżenie poprzeczki” dyskusji, której nowa dyrektor nie udźwignie? Czy „wypad” przeciwko strategii nowatorstwa założyciela, która doprowadziła do kategorii „A”? A dalej następuje świadome wykluczenie Nelli Kornijenko z nowo utworzonej „rady artystycznej”. Szczególnie charakterystyczna jest historia obchodów rocznicy Łesia Kurbasa — „Wieczór wspomnień” z udziałem dzieci uczniów reżysera. Czyli faktycznie „Wieczór wspomnień o wspomnieniach”, który przygotowywany był w istocie w tajemnicy przed założycielem Centrum. Pokaz zdjęć z rodzinnych archiwów w stylu „jak A. Buczma w negliżu karmił”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
gęsi” lub “powitania pionierów”, gdzie o samym Lesiu Kurbasie wspominano bardzo rzadko, w porównaniu z ubiegłoroczną międzynarodową konferencją przypominało parodię i zaściankowość, radykalne obniżenie poziomu fachowego Centrum. Kierownictwo wspiera narzucone naukowcom przez Ministerstwo Kultury dodatkowe niefachowe tematy, które wywołały słuszne oburzenie pracowników. Przecież sam fakt narzucania jest sprzeczny ze statutem Centrum, zgodnie z którym strategię zatwierdza własna rada naukowa. Faktycznie może to doprowadzić do istotnego obniżenia naukowo-twórczego potencjału Centrum. Co więcej, doświadczenie ubiegłego roku, kiedy Ministerstwo Kultury nawet nie zainteresowało się zamówionymi tematami, chociaż dotyczyły one najpotrzebniejszej rzeczy — dawno dojrzałej reformy teatralnej — świadczy o smutnym panowaniu „odhaczania”, do obsługi którego próbują sprowadzić innowacyjne Centrum. Zamiast tego nowa dyrektor nie tylko zignorowała słuszne stanowisko naukowców, ale i… wyrzuciła ich z sali konferencyjnej, uzurpując ją na swój „gabinet”. H. Wesełowska lubi mówić o wysokiej moralności i uczciwości wobec nauki. Ale czas przypomnieć, że ciągnie się za nią szlak udokumentowanego plagiatu. O tym była skandaliczna publikacja Serhija Wasyljewa, było zwrócenie się rodziny zmarłej N. Czeczel w sprawie popełnionego przez H. Wesełowską plagiatu do IMFE im. Maksyma Rylskiego i odpowiedź stamtąd z potwierdzeniem faktu plagiatu. Oczywiście, ta sprawa wymaga zbadania. Ale mało prawdopodobne, by splamiony plagiatem naukowiec miał prawo kierować takim Centrum. Więc pod hasłem „odnowy” i „dynamizacji” nowe kierownictwo demonstruje niezdolność do bycia na poziomie czasu — pracuje w „sowieckim” trybie, gdzie rządzą nieoryginalne projekty „dla odhaczenia”, tworzone są komisje dyscyplinarne i śledcze (odwołane nawet za władzy radzieckiej); przestawianie mebli jako demonstracja „gorącej działalności”, jeszcze do tego niebezpiecznej pożarowo. Zwijanie programów strategicznych — zwrot ku „rosyjskiemu ziemiaństwu” i „zaściankowości”. Najwyraźniej Centrum Kurbasa grozi niebezpieczeństwo marginalizacji — z innowacyjnej, wiodącej w Ukrainie i jednej z wiodących w Europie instytucji dryfuje w stronę zwykłej instytucji „wynajmującej” z nieokreślonymi celami, niekreatywnymi programami, nieczułością na nowe światowe słowo naukowe i myśl. Przecież to oczywista próba zawrócenia wektora Kurbasa i Kulisza „Precz od Moskwy” do wektora zaściankowości, do „Precz od Europy” — najodpowiedniejsze hasło, które wieńczy obecnie gorączkową „działalność” Centrum — statku, który traci orientację… Ale w odróżnieniu od „Berezolu” w pamiętnych latach 30., obecnie większość kolektywu Centrum Kurbasa stanęła w obronie założycielki Nelli Kornijenko i pozycji strategicznych, odzyskując swoje ustawowe prawo do należytego europejskiego poziomu naukowego i artystycznego. Czyż nie czas więc zakończyć bezsensowną wojnę z Centrum Kurbasa — z zewnątrz i od wewnątrz? Przecież ta wojna z elitą kulturalną, cyniczne „świętowanie” rozstrzelania Kurbasa demonstruje przed międzynarodową społecznością jedynie barbarzyństwo tych, którzy ją rozpoczęli? I mimo wszystko chce się wierzyć jeśli nie w sprawiedliwość, to przynajmniej w zdrowy rozsądek — „nie zarzynać kury, która znosi złote jajka”… bił, nawet w latach studenckich, umieć ocenić jego potencjał twórczy. Wśród obecnych ekspertów, którzy już od trzech lat kształtują ukraińskie kino, są przedstawiciele antyukraińskości: ci, którzy swego czasu kształtowali komercyjną telewizję (brudną), a także ci, którzy aktywnie przeciwdziałali dubbingowi, udźwiękowieniu i napisom do zagranicznych filmów w języku ukraińskim. W rezultacie takiej (anty)państwowej polityki w dziedzinie kina w Ukrainie ostatecznie wyparto z procesu filmowego (z wyjątkiem Mychajła Illjenki) doświadczonych twórców filmowych, zaniedbano własną produkcję filmową, własną dystrybucję (w budowę nowych kin zainwestowali Amerykanie, gdzie też pokazują swoje kino). Jednocześnie kraj stał się donorem dla filmów krajów zagranicznych. Czyż to nie absurd? Historia z filmem „W sobotę” niczego nie nauczyła, bo już w 2012 roku wynikła kolejna skandaliczna historia z filmem „Kochaj mnie”, sfinansowanym przez Państwową Agencję — reżyser, jak mówią, mieszka w Turcji, a poziom fachowy obrazu okazał się tak niski, że nie tylko z powodu treści, ale i z powodu niskiej jakości obrazu taśmę trzeba było rzekomo przerabiać, i w rezultacie o tym tworze urzędnicy, zdaje się, już zapomnieli. Za to w mediach regularnie rozbrzmiewają relacje o osiągnięciach, najświeższa z nich: obiecują nam w 2013 r. przy wsparciu państwa wypuścić 10 filmów, a w następnym — 20. Jeśli rzeczywiście wyjdzie taka liczba filmów, to jakież one będą, jeśli poziom moralno-artystyczny pozostanie ten sam? Strasznie, jeśli docelowymi i potencjalnymi odbiorcami tych przyszłych filmów będą tylko ignoranci, którzy łatwo poddają się moralnemu zepsuciu. A już można wyciągnąć wniosek: popyt widzów trafił pod presję państwowej podaży. Rzeczywiście, na wszelkie konferencje prasowe i akcje PR Agencja nie żałuje ani czasu, ani sił. Przy tym nawet informacji, jakie filmy są produkowane za pieniądze państwa, na jakim etapie jest produkcja tego czy innego filmu, nie można znaleźć na stronie Państwowej Agencji, a dowiedzieć się o charakterze przyszłych filmów tym bardziej. Ale co tu mówić, jeśli nawet gotowe taśmy długo nigdzie nie są demonstrowane. Wygląda na to, że pracownikom Państwowej Agencji chodzi tylko o samochwalstwo i mydlenie oczu. Dokładnie tak, jak z szatami króla: wszyscy dworzanie te szaty wychwalają, a w rzeczywistości król jest nagi. Kino powinno być na różne gusta. Ale u nas badaniem gustów nikt się nie zajmuje, pojęcie gustu jest anulowane. Ukraina jest jaskrawym przykładem tego, jak upadek branży filmowej jest wynikiem fałszywej natury stosunków między władzą a obywatelami kraju. Kiedy nieuczciwie zdobyte środki wydaje się na utrzymanie kanałów telewizyjnych, które manipulują świadomością mas na korzyść oligarchiczno-klanowej władzy. I tylko niewiarygodne wysiłki entuzjastów — reżyserów filmowych i pedagogów Serhija Bukowskiego, Mychajła Illjenki (jego uczennica Maryna Wroda zdobyła nagrodę najbardziej prestiżowego na świecie MFF), Wasyla Witra, których absolwenci i studenci warsztatu reżyserii telewizyjnej w ubiegłym roku zdobyli uznanie we Włoszech, — nie pozwalają ostatecznie wykreślić Ukrainy z kinematograficznej mapy świata.
Tłumaczenie maszynowe
Łarysa BRJUCHOWECKA. W ciągu weekendu wybrzeże zatoki Dniepru, zwane Sobaczym Ujściem, zamienia się w jedno wielkie wysypisko śmieci. Wypoczywający, nacieszywszy się piknikiem, zostawiają po sobie plastik, puste butelki, niedojedzone resztki. Tak, jakby nigdy nie słyszeli o takich pojęciach jak kultura, czystość. Zatem zamiast terenu do wypoczynku mamy strefę brudu. I nie jest to jedyne zanieczyszczone miejsce w naszym mieście, takich nieprzyzwoitości nie brakuje. Oto i jadą nasi obywatele na wypoczynek za granicę, do zamożnych krajów, gdzie mieszkańcy dużych i małych miast, spędzając czas wolny na łonie natury, nie śmiecą. I nie zatruwają środowiska brudnymi przekleństwami. Gdzie zachowują się jak ludzie, a nie jak lumpenproletariat kryminalnego autoramentu… Ostatnimi czasy zjawisko analogiczne do wspomnianych skutków weekendu pojawiło się także wśród młodych reżyserów filmowych. W ich środowisku powstała nawet swoista rywalizacja, kto bardziej wulgarnie i nieprzyzwoicie się wyrazi, kto zwycięży w okazywaniu pogardy dla widza, oferując mu różne nieczystości. Zapoczątkowali i pokierowali tą rywalizacją producent D. Iwanow i reżyser W. Tychyj, wypuszczając kilka lat temu almanach krótkometrażówek o wymownym tytule „Mudaky” (Głąby). Tym samym demonstrując, że kino można robić, nie wkładając ani talentu, ani wysiłku umysłowego, a tylko pokazując jak najwięcej brudu — i niechybnie przyjdzie sława. Skandaliczna, chociaż nie do końca taka, jak u Herostratesa, który niszczył wszystko, co trafiało się cennego. A można przecież wszystko, co ma status dóbr kultury, najpierw zamienić w łajno. Animatorzy (nie mylić z amatorami) A. Ławrenyszyn i D. Kołomojcew w trzyminutowym obrazie „Ukraińska literatura. Podręcznik dla głąbów” właśnie tak potraktowali literaturę ukraińską, ujawniając własne wnętrze nędznego niewolnika, któremu obce jest pojęcie grzechu, sumienia i niepotrzebna jest kultura, którego zadowala życie na śmietniku. Głupia robota — nie jest sztuką. Sprawy zanieczyszczenia odniosły sukces, do liderów takiego kina zaczęła ciągnąć młodzież i już następny almanach — „Ukraino, goodbye!” — szokował stosunkami płciowymi. Przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów pogratulował „goodbye-kerom” „osiągnięć” na tym froncie, między innymi podczas upamiętnienia pamięci Ołeksandra Dowżenki w jego rodzinnej Sosnycy. Przy tym miejscowym widzom powiedział, że „Odpady jądrowe” z tego almanachu Związek, który programował święto, wstydził się pokazywać. Almanachowi otworzyły drzwi kina (wyniki dystrybucji są nieznane, ale to na Ukrainie nie ma znaczenia — młodego widza filmy w kinach, a jeszcze za pieniądze, nie interesują; do obejrzenia na ekranie własnego laptopa dostępne jest praktycznie wszystko). Ale co najważniejsze (o, radość!) urzędnicy Państwowej Agencji ds. Kina Ukrainy byli oczarowani tym naprędce zrobionym almanachem na tyle, że post factum hojnie go sfinansowali (wygląda na to, że „goodbye-kerzy” za pomocą Agencji wkrótce przejdą do blockbusterów. Obserwujemy rzadki w historii kina przypadek, kiedy gusta płatników i reżyserów-wykonawców zbiegły się). No, dogodzili twórcy „Ukraino, goodbye!” kinourzędnikom. Ale widz ma też inne gusta i potrzeby, niezwiązane z brudem i ukrainofobią, jak we wspomnianych krótkometrażówkach. Ale na zaspokojenie potrzeb takiego widza państwo nie ma środków. O, niezapomniany Antonie Pawłowiczu! Dlaczego straciły moc Pańskie słowa? I ilu dzisiejszych Homo sapiens zgodzi się z Panem, że w człowieku wszystko powinno być piękne — i twarz, i dusza, i myśli, i uczucia?.. Od myśli wszystko się zaczyna — one poprzedzają działania. Narzuca nam się myśl, że obecnie takie właśnie kino jest na świecie i rzekomo alternatywy dla niego nie ma. W wykładzie 13 lutego 1956 roku Ołeksandr Dowżenko mówił studentom WGIK-u: „Przecież wszystkie te »porywające« amerykańsko-europejskie filmy — toż to farsze z bójki, różnego rodzaju morderstw, rozlewów krwi itp., toż to zgnilizna, bez której stara Europa Zachodnia nie może już ani obiadać, ani wieczerzać. Dlaczego te bójki, zwierzęca grubiańskość, morderstwo uwiły sobie tak mocne gniazdo, jak sól w potrawie? Nie zabijesz kogoś w filmie, nie zrzucisz z pociągu — to i filmu nie ma? Czy nie warto zająć się szukaniem takich środków obrazowania dramaturgicznego, które wpływałyby na emocjonalny skład widza z nie mniejszą, a znacznie większą, szlachetniejszą siłą, niż te krwawe troglodyckie atrybuty, które stały się już dosłownie inercją”. To było powiedziane za czasów „żelaznej kurtyny”. Po jej upadku już ćwierć wieku żyjemy w warunkach wolności. Wolności dla rury kanalizacyjnej, dla troglodyckich atrybutów i wysypisk śmieci. W rezultacie — młodzież, która pierwsza przyjęła na siebie uderzenie takiego kina, nim się zachłysnęła. I obecnie, już osiągnąwszy czterdziesty rok życia, kroi swoje kino właśnie według takich szablonów. Kadr z filmu „Mudaky”. A oto naprawdę utalentowanym, którzy chcą tworzyć kino ukraińskokierunkowe, liczyć na wsparcie Państwowej Agencji nie przychodzi. Orientacje tam są jasne: „Goodbye!”. 25 stycznia wypadło wziąć udział w transmisji na żywo w audycji „Na przecięciu myśli” kanału radiowego „Kultura”, gdzie mowa była o koprodukcji na Ukrainie. Przedstawiciel Państwowej Agencji, żonglując ogólnymi frazami i niczym nie argumentując, twierdził o całkowitym dobrobycie. Posłuchać — same osiągnięcia w produkcji filmowej, w koprodukcji, wszędzie. A kwestia koprodukcji, nawiasem mówiąc, dojrzała: nie rok i nie dwa państwo wydziela środki na zagraniczne filmy, gdzie o Ukrainie w ogóle nie ma mowy, a w napisach nie znaleźć ukraińskich kinematografistów (a jeśli byli, to uosabiał ich Bohdan Stupka, który grał i w Polsce, i w Rosji). Zatem nasze państwo wykazywało dziwną hojność w finansowaniu kina, na przykład rosyjskiego. A bo co, na Ukrainie w latach 2010—2011 pełnometrażowe filmy w ogóle nie wychodziły, podczas gdy w Rosji — do dwustu rocznie. Wskazującym w sensie takiej koprodukcji był Serhij Łoznycia z filmem „Szczęście moje” (wspólna produkcja Rosji, Niemiec i Ukrainy), który urzędnicy Państwowej Agencji Kina i ich PR-obsługa pozycjonowali jako dzieło ukraińskiego kina, chociaż oprócz środków i producenta, od Ukrainy nie było tam więcej niczego — ani w ekipie filmowej, ani w samej historii, ani w języku filmu. Urzędnicy zajmowali się naturalnym mydleniem oczu. Wydzielenie środków na wsparcie zagranicznego kina zakończyło się skandalem. Wybuchł on w 2011 roku w związku z rosyjskim filmem „W sobotę”, na ten, już ukończony film, Państwowa Agencja wydzieliła ponad 10 mln hrywien. Skandal nabrał rozgłosu w mediach, ale kierownik Państwowej Agencji z kasty nietykalnych — jej nawet nagany nie udzielono za niecelowe wykorzystanie środków państwowych, podczas gdy takie działania są przestępcze. Jest w Agencji Rada Ekspertów, której funkcją jest wybierać projekty złożone na konkurs (konkursy ogłaszają po kilka razy w roku). To odpowiedzialna praca — przecież naprawdę utalentowanie napisane scenariusze to wielki deficyt i trzeba umieć z zwięźle, a czasem chaotycznie wyłożonej kanwy fabularnej dostrzec coś wartościowego. Bezsprzecznie, pogląd eksperta musi bazować na informacji o tym, kto składa projekt: co on już zro-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
widzieć miasta, w których przeżył upokorzenie okupantów (jeńców czerwonoarmistów pędzono miejskimi ulicami do pracy z obozu koncentracyjnego na Chołodnej Górze, a Ołeś Honczar najbardziej bał się, że ktoś znajomy go zobaczy). Były też powody osobiste. Los przywiódł zdemobilizowanego sierżanta do Siczosławia, do domu rodzimej siostry Ołeksandry. Tutaj, w Łomiwce, znalazł równowagę duchową i rodzinę, a z czasem małżeńską miłość. Po ukończeniu Uniwersytetu Dniepropetrowskiego przyjechał do Kijowa, by uczyć się w aspiranturze Instytutu Literatury Akademii Nauk Ukrainy. Młody prozaik znalazł w stolicy życzliwych mentorów i doradców, przede wszystkim Jurija Janowskiego. „…wszystko przelało się w tak gorącą, tak opętańczą miłość do Ukrainy…” Sucha czy Łomiwka? Połtawszczyzna czy Dniepropetrowszczyzna? Odpowiedzi na te pytania Ołeś Honczar, zdaje się, za życia nie znalazł. Dlatego też zgodził się na wariant: „Niech będzie tak, jak utarło się zarówno w podręcznikach szkolnych, jak i w literaturze informacyjnej oraz encyklopedycznej” (na początku publikacji wskazana jest dokumentalna data — 11 kwietnia (według starego stylu 29 marca) — narodzin pisarza zgodnie z zapisem w księdze parafialnej wsi Kamianka w powiecie nowomoskowskim guberni katerynosławskiej). Tak więc 95. rocznicę urodzin Ołesia Honczara obchodzą i na Połtawszczyźnie, i w Dniepropetrowsku, i w Charkowie, i w Kijowie, i w całej Ukrainie. W Dniepropetrowsku i obwodzie, moim zdaniem, uroczystości jubileuszowe były bardziej zakrojone na szeroką skalę — tutaj przygotowano się do wybitnego wydarzenia fundamentalnie. Obwodowa administracja państwowa wsparła zainicjowany przez społeczeństwo kompleks działań, który rozpoczął się ruchem „Dniepropetrowszczyzna czyta Ołesia Honczara”. Popularyzację twórczości wybitnego rodaka dniepropetrowcy (przede wszystkim pracownicy bibliotek i aktywiści) prowadzą i będą prowadzić na wieczorach literackich, wykładach, konferencjach, konkursach i czytaniach. W miejscowym muzeum „Literackie Naddnieprze” otwarto wystawę, która zapoznała chętnych z nowymi dokumentami, poszerzającymi wiedzę o biografii pisarza. W szczególności wielbiciele twórczości autora „Soboru” po raz pierwszy zobaczyli rękopis niedokończonej powieści Ołesia Honczara „Wielki Łuh”, poświęconej wybitnemu dniepropetrowcowi, historykowi Dmytrowi Jawornyckiemu. Masowe były też wydarzenia, które odbyły się w Pałacu Studentów Dniepropetrowskiego Uniwersytetu Narodowego im. O. Honczara. Centralnym wydarzeniem była VI Ogólnoukraińska konferencja naukowa „Twórcza indywidualność Ołesia Honczara w ukraińskim kontekście literackim”. Wydarzenie otworzył rektor DUN, profesor Mykoła Polakow. Emocjonalnie przyjęli obecni wystąpienie poety Iwana Dracza. W swoim wystąpieniu „Ołeś Honczar z bliska i z dystansu” podkreślił: „Kiedy widzisz ducha tego stepu, tego kraju, waszego uniwersytetu, rozumiesz, że bez Ołesia Honczara nie ma ukraińskiej historii, ukraińskiego ducha, Ukrainy”. Kijowscy profesorowie
Tłumaczenie maszynowe
Witalij ABLICOW, Kijów—Dniepropetrowsk—Kijów
W historii bywało, że o wybitną postać spierało się kilka miast. Przykład podręcznikowy: Florencja, gdzie Dante — poeta wysokiego europejskiego Odrodzenia, się urodził, i Rawenna, gdzie przyszło mu żyć na wygnaniu, pretendowały do prawa nazywania swoim klasyka literatury światowej. W literaturze ojczystej też jest wystarczająco podobnych przykładów. Najpierw powiedzmy o Olesiu Honczarze — obecny rok jest rokiem 95-lecia utalentowanego prozaika. Obchody jubileuszu odbyły się w Kijowie, na Połtawszczyźnie, w Charkowie, w Dniepropetrowsku oraz innych miastach i obwodach. I jest to naturalne, gdyż, pomimo ostrych dyskusji na tematy życia i twórczości autora trylogii „Sztandaronoścy”, powieści „Sobór”, „Człowiek i broń”, „Twoja zorza” oraz innych książek, Oles Honczar był i pozostaje w centrum uwagi literackiej społeczności Ukrainy (a jeśli jest zderzenie różnych opinii i ocen, znaczy to, że jest o czym polemizować, jest co omawiać. Ważne tylko, aby wymiana myśli odbywała się w cywilizowanych ramach, aby, zwłaszcza oponenci Olesia Honczara, demonstrowali i wystarczający poziom kultury, i, co najważniejsze, głęboką wiedzę oraz zrozumienie lekcji jednego z Mistrzów ukraińskiej prozy XX wieku). W Dniepropetrowsku — na ojczyźnie pisarza, oddanie czczą swojego rodaka: zachował się dom, w którym żył i pracował przyszły prozaik, w dawnym mieście nad Dnieprem żyją jego krewni i ludzie o podobnych poglądach. Szczególnie wielu zwolenników talentu pisarza jest w Dniepropetrowskim Uniwersytecie Narodowym imienia O. Honczara oraz Narodowym Uniwersytecie Górniczym, obwodowej bibliotece naukowej imienia Pierwszych Nauczycieli słowiańskich Cyryla i Metodego, literackim i historycznym muzeach. Te dwie uczelnie, biblioteka i muzea demonstrują Kijowowi, jak trzeba jednoczyć się w imię utwierdzania osiągnięć ojczystej kultury i duchowości narodowej. Przecież, może i nie za bardzo zastanawiamy się nad tym, obecnie przeżywamy niezwykle skomplikowany proces przemyślenia (i przemyślenia na nowo) siebie, naszej historii, jutrzejszego dnia Ukrainy. W Dniepropetrowsku godnie czczą większość tych, którzy rozsławili przemysłowego giganta: wznoszą pomniki, otwierają Aleje Sławy, uwieczniają imiona wybitnych działaczy na tablicach pamiątkowych. I tutaj chce się dodać tylko to, że dobrze byłoby krajoznawcom uważniej czytać kronikę i Jekaterynosławia, i Dniepropetrowska. Sądzę, że wdzięczna wzmianka o wychodźcach z Naddnieprza, którzy osiągnęli znaczące sukcesy na światowych horyzontach, tylko wzbogaci historię sławnego miasta nad Dnieprem. Na przykład, są epizodyczne wspomnienia o wybitnej amerykańskiej biolog Katerynie Esau (1898—1997), która urodziła się w rodzinie byłego mera Jekaterynosławia. Jej fundamentalne badanie „Anatomia roślin” uważane jest w światowej nauce za Biblię anatomii roślin. Inny były jekaterynosławianin Edward Ginzton (1915—1998) stał się w USA wynalazcą radarów, które odegrały znaczącą rolę w stworzeniu systemu obrony przeciwlotniczej USA. Imię E. Ginztona uwiecznione jest w Sali Sławy zamorskiego kraju (ciekawe, że generalnym konstruktorem radzieckiego systemu OPL został również jekaterynosławianin G. Kisuńko. Prawda, teraz jego ojczyzną jest wieś Bilmanka (Kujbyszewe), w obwodzie zaporoskim. Historię kultury regionu dobrze byłoby uzupełnić imieniem malarza Petra Grimma (1898, Jekaterynosław—1979, Paryż). Wśród pisarzy Dniepropetrowska najjaśniejsze są trzy gwiazdy: Wałerian Pidmohylny, Wiktor Petrow-Domontowycz oraz Oles Honczar.
Niezależny Jekaterynosław w 1918 roku otrzymał i uniwersytet, i utalentowanego pisarza, którego imię nosi ta uczelnia. I rzeczywiście, 11 kwietnia 1918 roku na przedmieściu wyzwolonego przez wojska Ukraińskiej Republiki Ludowej od bolszewików Jekaterynosławia przyszedł na świat przyszły autor powieści „Sobór” (utwór został napisany na ulicy, która obecnie nazywa się Klubową w rejonie amursko-naddnieprzańskim miasta). A po czterech miesiącach — 20 sierpnia 1918 roku Ministerstwo Oświaty Narodowej rządu Państwa Ukraińskiego hetmana P. Skoropadskiego zatwierdziło projekt statutu nowej wyższej uczelni. Zatem Oles Honczar urodził się i opuścił ten świat w niepodległej Ukrainie (zmarł 14 lipca 1995 roku w Kijowie), a przeżył życie w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej. Już te okoliczności wyznaczyły mu nieprosty los. Uczył się przyszły prozaik na Uniwersytecie Charkowskim. Z początkiem II wojny światowej trafił na front. Był ranny, przeszedł próbę i niewolą, i Smierszem (radziecka kontrwywiadowcza organizacja karna), znów walczył… Więc zobaczył kręgi Dantowego piekła z jego „Boskiej komedii” nie w wyobraźni, a na jawie. Marzył, by zostać pisarzem: starannie studiował twórcze lekcje klasyków ojczystej literatury Wasyla Stefanyka i Iwana Franki, zbierał materiały do powieści poświęconej filozofowi Hryhorijowi Skoworodzie. Ale wiodącym tematem jego twórczości stała się wojna. Trylogia „Sztandaronoścy”, powieści „Człowiek i broń”, „Cyklon”, opowiadania i nowele wprowadziły go do kręgu europejskich autorów prozy wojennej, gdzie stanął obok Heinricha Bölla, Güntera Grassa, Wiktora Astafjewa, Jurija Bondariewa i innych, którym poszczęściło się wrócić żywymi z wojny i wypełnić swój obowiązek wobec towarzyszy broni — opowiedzieć o przeżytym, ostrzec przyszłe pokolenia przed globalnymi konfliktami militarnymi. Do Charkowa nie wrócił, bo nie mógł
Iwan Dracz wśród uczestniczek konferencji
Mychajło Najenko, Jurij Kowaliw, ługańczyk Ołeksandr Hałycz oraz inni zapoznali uczestników konferencji z nowymi badaniami nad życiem i twórczością Ołesia Honczara. Konferencję witała z Kijowa telegramem żona wybitnego prozaika Wałentyna Honczar. Pierwszy jubileuszowy dzień zakończył się spektaklem studenckiego teatru wydziału filologii ukraińskiej i obcej oraz kulturoznawstwa „Widłunnia” na podstawie powieści Ołesia Honczara „Wspomnienie o oceanie”. Młodzi, utalentowani aktorzy i artyści amatorzy: Natalija Uskowa, Lina Kuc, Darija Ułanowa, Jełyzaweta Biłećka, Władysław Dozorenko, Andrij Jewtuszenko, Pawło Kołoda, Artem Liwszyć oraz inni, wraz z reżyserką-inscenizatorką, docentką katedry literatury ukraińskiej Ołeksandrą Honiuk, odkryli przed widzami porywającą treść i napięcie psychologiczne utworu. Gościnny był również dyrektor Pałacu Studentów Wadym Stukało, który zapoznał gości uniwersytetu z unikalną „Galerią hetmanów Ukrainy” (studenci – przyszli malarze – stworzyli wiarygodne portrety kilku kozackich wodzów, których wizerunków historia nie zna). Wycieczka do Nowomoskowska, gdzie wznosi się słynny kozacki sobór Trójcy Świętej, przypomniała uczestnikom jubileuszowych wydarzeń strony powieści „Sobór”… A potem była Łomiwka, gdzie Ołes Honczar napisał nie tylko trylogię „Sztandarowi”, ale także powieści „Sobór”, „Twoja zorza”, „Tronka”. Tutaj przychodziły długo wyczekiwane listy z Kijowa od Jurija Janowskiego, Andrija Malyszki, Petra Pancza, którzy wspierali młodego prozaika. Strażniczką pamięci o wybitnym bracie jest już od ponad pół wieku 99-letnia Ołeksandra Terentiwna Sowa. Radośnie powitała gości, opowiedziała o łomiwskich dniach Ołesia Honczara i jego rodziny. Siostrzenica pisarza Tetiana Hawryliwna częstowała naukowców, zapraszała, by nie zapominać drogi do Łomiwki. Nie wiem jak inni, ale ja, wracając do centrum Dniepropetrowska, dziwiłem się temu, w jak niewybrednych, skromnych powojennych warunkach pracował Ołes Honczar, pisząc główną księgę swojego życia – trylogię „Sztandarowi”. Jej strony dyktowała mu epoka (dzisiaj mało o tym mówimy, ale już na początku lat 50. świat stał na progu nowego konfliktu zbrojnego (sytuacja w Jugosławii, Grecji i ogólnie w Europie, podział ludzkości na dwie przeciwstawne ideologicznie części itd.). Dlatego oponenci pisarza głęboko się mylą, oceniając trylogię według miar obecnych czasów. Dniepropetrowskiej Łomiwki Ołes Honczar i jego rodzina nie zapominali także po wojnie. xxx W drodze do Kijowa, mam nadzieję, u uczestników wiosennych Dni Honczarowskich w Dniepropetrowsku zrodziła się myśl: „Pewnie właśnie tutaj, w Łomiwce, narodziły się słowa autora „Soboru”: „Dziękuję Bogu, że dał mi urodzić się Ukraińcem”. Kochać ten świat można, tylko zachwycając się do głębi własnej duszy jakimś konkretnym zakątkiem rodzinnej ziemi – tym, w którym się rodzisz.
Tłumaczenie maszynowe
„Людина має здатність піднятися над собою й досягти недосяжного”
Wasyl KLICZAK
Każdy naród, każda nacja są silne wtedy, gdy posiadają dwie wartości – chleb i słowo.
Choćby najpotężniejsza była armia, choćby najbardziej nadzwyczajne były jej środki uzbrojenia, nic to nie jest warte, jeśli w kraju nie ma chleba.
W 1963 roku Związek Radziecki jako supermilitarne, a już kosmiczne państwo, przyznał się do własnej niezdolności do gospodarowania, zaczynając skupować zboże od amerykańskich farmerów.
W listopadzie 2004 roku razem z Myjchajłem Słaboszpickim i grupą kolegów jechałem minibusem do Zaporoża, by otworzyć kolejny konkurs znawców języka ukraińskiego im. Petra Jacyka. W Kijowie wrzał Majdan, w pełnym toku była Pomarańczowa rewolucja. Jeszcze nie było śniegu. Jadąc południowymi ukraińskimi ziemiami, jako dziecko wsi, zwróciłem uwagę na to, jak dobrej jakości, po gospodarsku, uprawiono bezmiar pól aż po horyzont. I pomyślałem, że jeśli tak dalej będzie uprawiana ziemia i będzie ona owocować, to nie straszne nam żadne rewolucje i kataklizmy społeczne.
Usłyszałem kiedyś w radiu, że Ukraina eksportuje 22 miliony ton zboża i zajmuje 10. miejsce na świecie pod względem jego produkcji.
Zatem te dane świadczą o tym, że nasz naród będzie z chlebem. A jak ze słowem? Z ojczystym ukraińskim słowem? Aby ono bujnie kwitło, trzeba je, podobnie jak chleb, pielęgnować, hodować, jak mówił klasyk, „jak latorośl winnej latorośli”. W tym celu potrzebne są przede wszystkim słowniki. Rozumiejąc i uświadamiając sobie to, z inicjatywy i przy wsparciu Pawła Mowczana wspólnie z Instytutem Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, właśnie w tym pamiętnym listopadzie 2004 roku, rozpoczęliśmy pracę nad Słownikiem języka ukraińskiego typu objaśniającego. Praca trwała 7 lat. Słownik ujrzał światło dzienne w zeszłym roku i uzyskał przychylną ocenę naukowców, leksykografów, znawców i zwykłych miłośników ojczystego słowa,
W znanej pracy „Historia ukraińskiej literackiej mo-
…w artykule „Słownictwo ukraińskie” Iwan Ohijenko scharakteryzował historyczną drogę tworzenia słowników ukraińskiego języka literackiego i szczegółowo omówił każdy z nich. Okazuje się, że pod koniec XIX wieku zezwalano na drukowanie słowników języka ukraińskiego, ale wyłącznie zgodnie z rosyjską ortografią. Dlatego tak osobliwie wygląda sławny „Słownik” Borysa Hrinczenki,
Z wielkim bólem pisze Iwan Ohijenko o tym, jak sowiecki rząd w 1934 roku ostatecznie zaprzestał zabawy w ukrainizację, a Instytut Języka Naukowego jako odrębna instytucja został zlikwidowany, a wszystkie jego słowniki terminologiczne zniszczono i nie weszły one do życia.
Od tego czasu zaczęły się prawdziwe prześladowania ukraińskich słowników: zaczęto usuwać rodzime ukraińskie słowa, a na ich miejsce wstawiać rosyjskie odpowiedniki terminów. Jak trafnie zauważył Iwan Ohijenko: „…zakorzeniają się w języku ukraińskim rosyjskie nalotności (podkreślenie moje. – W. K.)”.
Myślę, że Iwan Ohijenko ucieszyłby się, trzymając w rękach nasz Słownik, w którym nie ma ani jednej nalotności, a jest – jak powiedział pewien uczony – ukraińska dusza…
Zdjęcie: Walerij Popow
Hryhorij Skoworoda, Dmytro Czyżewski, Mykoła Bierdiajew… – wszyscy oni tworzyli przestrzeń i poszerzali horyzonty ukraińskiej filozofii (mimo że nie wszyscy mogli żyć i tworzyć w ojczyźnie). To ludzie, których losy się nie przecinały, a jednak łączyła ich ponadczasowa duchowa bliskość. Przez długi czas Ukraińcy nie wspominali imienia Mykoły Bierdiajewa, chociaż poza granicami naszego państwa zawsze było ono znane. Główną przyczyną zapomnienia imienia naszego rodaka (Mykoła Bierdiajew urodził się w Kijowie) była jego aktywna postawa życiowa oraz propagowanie idei wolnego człowieka na przełomie XX wieku.
Mykołę Ołeksandrowicza Bierdiajewa słusznie uważa się za jednego z najwybitniejszych filozofów XX wieku.
Mykoła Bierdiajew na fasadzie Instytutu Filologii
19 kwietnia na fasadzie budynku Wydziału Filologicznego Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci Mykoły Bierdiajewa. W uroczystości wzięli udział przedstawiciele KMDA, rektor Uniwersytetu Kijowskiego Leonid Huberski wraz ze swoimi zastępcami, dyrekcja Wydziału Filologicznego na czele z Hryhorijem Semeniukiem, rzeźbiarz Ihor Hrecznyk, pisarz i przewodniczący Kijowskiej Organizacji Pisarzy Mychajło Sydorżewski oraz studenci.
„Bierdiajewa pracują na XXI wiek” – przekonany jest Mychajło Sydorżewski.
Tablicę pamiątkową uroczyście odsłonił i wygłosił przemówienie o filozofie-egzystencjaliście akademik Leonid Huberski. W wieku dwudziestu lat, zrezygnowawszy z dalszej kariery wojskowej, Mykoła Bierdiajew wstąpił na przyrodniczy wydział Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza
ności osobowości Mykoły Bierdiajewa, który studiował na różnych uczelniach świata (USA, Niemiec, Rosji, Ukrainy), zdołał stać się wybitnym filozofem.
Odsłonięcie tablicy pamiątkowej z sylwetką ukraińskiego myśliciela jest ważnym wydarzeniem dla Uniwersytetu Kijowskiego im. Tarasa Szewczenki, dla Kijowa i Ukrainy w ogóle. Mykoła Bierdiajew był zwolennikiem myśli,
Jewhen BUKET
Z okazji 95. rocznicy urodzin Ołesia Honczara w wydawnictwie „Ukraiński Pysmennyk” ukazał się biobibliograficzny wskaźnik „Ołeś Honczar”. Wydawnictwo to ma na celu ukazanie wszystkich aspektów talentu O. T. Honczara i jest przewodnikiem po jego utworach i pracach poświęconych wybitnemu literatowi – od pierwszych prób literackich Ołesia Honczara na łamach periodyków z lat 30. XX wieku po recenzje i badania literaturoznawcze datowane na 2012 rok. Ogółem do wskaźnika weszło ponad 7100 tytułów drukowanych prac, które opracowali pracownicy Narodowej Biblioteki Parlamentarnej Ukrainy, jednak jest to jedynie niewielka część tego zbioru publikacji, poświęconych życiu i twórczości wybitnego ukraińskiego pisarza. Wydanie zawiera także wstępny artykuł Jaremy Hojana „Honczary – wybrańcy niebios”, podstawowe daty życia i działalności, odtworzone przy udziale Jakowa Oksiuty, materiały fotograficzne,
Wydanie zaprezentowano 23 kwietnia w Narodowej Bibliotece Parlamentarnej Ukrainy. Czytelnia była przepełniona. Wśród gości byli: Walentyna Honczar, Serhij Halczenko, Jarema Hojan, Olesz Donij, Petro Kononenko, Ołeksandr Bystruszkin, Witalij Abliecow, Sofija Majdańska, Petro Perebyjnis...
Jeszcze wcześniej tę książkę z rąk Walentyny Danyliwny Honczar otrzymali nauczyciele podczas uroczystości z okazji jubileuszu Ołesia Terentijowicza w stołecznej specjalistycznej szkole nr 76, noszącej jego imię. To właśnie dzięki wsparciu materialnemu komitetu rodzicielskiego oraz kolektywu nauczycieli tej szkoły bibliograficzny spis prac został wydany drukiem.
Teraz to wydanie stanie się chyba najważniejszym eksponatem muzeum Ołesia Honczara, które działa w szkole. Ta książka jest bowiem nie tylko wyjątkową okazją do głębszego zbadania życia i twórczości klasyka literatury ukraińskiej, ale też doskonałym przykładem tego, jak zwykły zespół szkolny może dać życie naprawdę znaczącej pracy, mającej wyjątkowe znaczenie naukowe, praktyczne i wychowawcze.
Georgij ŁUKIANCZUK
W Domu Pisarzy na Bankowej odbyła się prezentacja dwutomowego wyboru prac znanego działacza społecznego i politycznego, wieloletniego posła do Rady Narodowej Ukrainy Wiktora Terena. Mówcy, wśród których był także prowadzący wieczór laureat Nagrody im. Szewczenki Pawło Mowczan, przewodniczący Kijowskiego Zrzeszenia Poetów Stanisław Szewczenko, poeci Wołodymyr Cybulko i Wasyl Drobot, redaktor i krytyk sztuki Wołodymyr Korniejczuk, wydawca i krytyk literacki Mykoła Sławynski, przypomnieli, jak Wiktor Teren – człowiek sprawiedliwości narodowej, wykazując obywatelską postawę, zapoczątkował pod koniec lat 80. alternatywny wobecprorządowego Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz przebudowy w ówczesnym Związku Pisarzy. Zawsze zasadniczy w priorytetach narodowych, w obronie suwerenności narodowej państwa, ochronie ojczystego języka i kultury! Człowiek, którego polity-
Wieczór twórczy poety Wiktora Terena
„Wydaje mi się, że straciłem swoją Ukrainę...”; „W Bykiwni zamiast pomników – drzewa, zamiast imion – trawa...” „Niezrównany wulgaryzm – duma wielkorosjan...”; „Miłość i wolność – dwa skrzydła...” „Komedie jarmarczne lata...”; „Zjechali się srebrni goście...”; „Na ramię spadnie białe niebiańskie skrzydło...”; „Wolność upolował – swoją ostatnią zdobycz...” itd.
A oto poezja, która, moim zdaniem, najlepiej ilustruje wszystko, co powiedziano:
W soborze nieba – w niebieskim oku –
Ikonopisna jasność.
Czyja łza płynie po słońcu –
Ukraińca czy Chrystusa?
Świeca o północy zgasła –
Nowe drgają barwy.
To barwy Ducha Świętego –
Żółto-błękitne barwy.
Koledzy obecni na wieczorze z Fizyczno-Matematycznego Wydziału, którzy zaproponowali... Obywatel, który uczciwie wykonuje swoją pracę, ... ma zdolność wznieść się ponad siebie i osiągnąć to, co nieosiągalne. Swoim życiem potwierdził tę tezę.
Ta tablica pamiątkowa nie zniszczyła, lecz zahartowała! Najpierw studiował na Wydziale Fizyczno-Matematycznym, a później przeniósł się na Wydział Prawa. Leonid Wasylowycz podkreślił, że... idee wolności człowieka jako najwyższej wartości... Poeta i prozaik ... na szereg dzieci... Z twórczości poety można ułożyć całą encyklopedię metafor: Już czas!
Myśli Mykoły ... nie tracą aktualności także dziś. Państwowa nagroda ...
Nr 17, 25 kwietnia – 1 maja 2013 r. Słowo
Tłumaczenie maszynowe
16 wydarzenie roku
Oprócz oficjalnych uroczystości swobodawcy zorganizowali patriotyczny obóz namiotowy „Chołodnyj Jar – 2013”, który rozpoczął działalność już 9 kwietnia na chutorze Kreselszczi. Do obozu przybyło ponad sto uczestników z różnych zakątków Ukrainy. Młodzież ćwiczyła na treningowych strzelnicach, słuchała wykładów z historii, ideologii i metodyki walki z ukrainofobią. Uczestnicy patriotycznego obozu przyłączyli się do wspólnych uroczystości.
15 kwietnia w obozie odbyła się wojskowo-patriotyczna gra „Chołodnyj Jar. Szlakami powstańców”. Uczestnicy gry przeszli złożoną trasę, która miała 5 punktów kontrolnych. W każdym z nich gracze wykonywali zadania i prezentowali określone umiejętności: orientowanie się w terenie, zadania logiczne, poziom przygotowania fizycznego i intelektualnego. W trakcie gry uczestnicy szukali flagi Chołodnojarskiej Republiki. Po podsumowaniu zawodów zwycięzcą został zastęp „Scyfi”, którym kierował aktywista czerkaskiej organizacji WMGO „Sokił” Taras Opaszniański. W nagrodę „sokoliki” otrzymali książki i słodycze.
Odbyły się uroczystości upamiętniające kozaków i hajdamaków. W rodzinnej wsi Maksyma Zaliźniaka – Iwkiwcach – swobodawcy wraz z uczestnikami uroczystości wspięli się na górę Siemidubową. Tam, według jednej z wersji, pochowano hetmana Ukrainy Bohdana Chmielnickiego. Na górze uczestnicy zasadzili siedem dębów – na pamiątkę wielkiego hetmana, jego starszyzny i chwalebnego kozactwa,
Z przemówieniami wystąpili posłowie do Rady Najwyższej Ukrainy, swobodawcy Jurij Syrotiuk i Andrij Tiahnybok. Ten ostatni podkreślił: gdyby nie było hajdamaków i chołodnojarskich kozaków – nie trzeba by było mówić również o wyzwoleńczej walce w połowie XX wieku.
Główna część wydarzeń tego dnia odbyła się we wsi Medwediwka przy pomniku Maksyma Zaliźniaka. W szczególności na dużej scenie odbyła się prezentacja książki Iryny Farion „Norma językowa: zniszczenie, poszukiwanie, odrodzenie” oraz książki „Studnia dla spragnionych”, do której weszły aforyzmy i sentencje wybitnego ukraiń-
АндО ин гогнНнИибОок
ukraińskiego reżysera, jednego z ideologów Ogólnoukraińskiej Organizacji «Swoboda» Jurija Iljenki. Te wydawnictwa tradycyjnie cieszyły się dużym popytem wśród mieszkańców.
Po prezentacji odbył się wiec-koncert, na którym głos zabrali Ruslan Koszulinski, Iryna Farion, Roman Kowal i liderzy lokalnych partii opozycyjnych. Ponadto występowali muzycy Taras Syłenko i Serhij Wasyluk.
Wspominając historię powstańców Chołodnego Jaru, posłanka ludowa Ukrainy Iryna Farion zauważyła: „Jak sprawić, byśmy byli godni ich pamięci? Albo, jeśli nie pamięci, to przeżyć życie tak, jak oni je przeżyli. Są różne drogi do tego, ale to, że zebraliśmy się tutaj, jest wielkim darem. I bardzo ważne jest znać prawdę o ich pracy i życiu, bo żyjemy dniami swoich dziadów i ojców, swoich dzieci i wnuków.
Ale zawsze trzeba brać pod uwagę polityczny aspekt historii. Dziś mówi się, że polityka zmiękła, stała się bardziej pragmatyczna, a to przeczy samemu pojęciu polityki. Ponieważ odchodzimy od prawdziwego przeznaczenia człowieka – wolności. I nie wiadomo dlaczego, ponieważ Ukraińcy to naród silny duchem, bogaty w opór, a teraz toczy się wojna z historią, która czyni nas prawdziwymi”.
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI
278-01-30 (tel./faks)
Iryna SZEWCZUK
„Zwycięstwo – za Ukrainą!”
Taras Szewczenko dowiadywał się o Koliijwszczyźnie nie z podręczników, lecz od dziadka. A teraz, gdy zapominamy, czym jest broń, dają nam inną – książkę. Kobzarz, który w swoim czasie składał się z ośmiu wierszy, jest teraz naszą bronią, kodeksem oporu, zmytym krwią. A z tej krwi narodziliśmy się my wszyscy. Za nasze życie zapłacono wysoką cenę.
Są rzeczy, które wzmacniają nasz duch. Ta kryminalna horda, która istnieje dziś, została stworzona po to, by wypalać nasze rany, leczyć nas. Bo tam, w „najwyższym terrarium”, myślą, że do władzy nad ludźmi potrzebne są tylko pieniądze. Ale w rzeczywistości to za mało, by panować. Weszliśmy na ten dystans walki z własnym wewnętrznym wrogiem – małorusem. Musimy go pokonać, musimy stanąć mu na gardle, aby udowodnić, że zwycięstwo należy do Ukrainy.
1 kwietnia uroczystości odbyły się we wsi Melniki, gdzie tysiące Ukraińców uczciły pamięć Głównego Otamana Chołodnego Jaru Wasyla Czuczupaki, kozaków i starszyzny pułku hajdamaków Chołodnego Jaru. Z przemówieniem wystąpił lider Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” Oleh Tiahnybok, który wezwał do kontynuowania bohaterskiego czynu chołodnojarców – walki o wywalczenie ukraińskiej państwowości o odpowiedniej treści. Również z przemówieniami wystąpili swobodowcy – członek Rady Politycznej WO „Swoboda” Jurij Lewczenko oraz zastępca przewodniczącego nacjonalistycznego zjednoczenia Jurij Syrotiuk. Ten ostatni w imieniu społecznej inicjatywy Ludowej Nagrody Szewczenkowskiej wręczył wieloletniemu organizatorowi uroczystości w Chołodnym Jarze wybitnemu historykowi Romanowi Kowalowi Żelaznego Mamaja. Ta nagroda jest symbolem ludowego uznania i połączenia niezniszczalności Ducha, wojowniczego i zarazem twórczego pierwiastka. Wśród laureatów tej nagrody znaleźli się: zespół „KOMU VNYZ”; artyści Kost Lawro, Iwan Ostafijczuk; artyści Myrosław i Taras Otkowyczowie; spektakle teatralne „Про мишей та людей” (kompanii teatralnej „Beniuk i Chostikojew”) oraz „Beresteczko” w reżyserii Ołeksandra Dzekuna; poeci Ostap Łapski i Or Pawluk; założyciel Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk Myhajło Czemberdżi; pisarze Myhajło Andrusiak, Wasyl Szkliar. A od teraz Żelaznego Mamaja zdobył także Roman Kowal.
Syrotiuk podkreślił, że Żelazny Mamaj trzyma w rękach kobzę, lecz w razie potrzeby sięga po szablę, a Roman Kowal – to nie tylko pisarz, lecz wojownik, którego bronią jest słowo.
Po porannym wiecu uroczystości przeniosły się na chutor Buda, gdzie wznosi się 1100-letni dąb Maksyma Zaliznjaka. Przy świątyni Błogosławionego Piotra (Kałnyszewskiego) protoprezbiter Wasyl Ciryl dokonał poświęcenia kozackiej broni.
ча Р ди і аь 1/Ї ак -чу . - "Р/У6 г т ПІ | |/ й ./ " 2 г / Ї Ї -о Де
uakннsн
Prenumeruj
(9 8 | Indeks pocztowy 30617, strona 71 w „Katalogu” |
na miesiąc
o p68 boty 27 hr 51 kop. 26 b
bo VY
9 hrywien 37 kopiejek. 2 Oborohu 59 hrywien 37 kopiejek.
-- Z „Słowem Proświty”, bo to Wasza gazeta!
105 hrywien 54 kopiejki.
Indeks gazety
„Słowo Proświty” - 30617 | | ir
Tłumaczenie maszynowe