Strona · s. 4strona oryginału ↗
UKRAIŃSKA DROGA
Слово Просвіти, №18 за 2007 рік
PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ Z WOŁODYMYREM JAWORIWSKIM
Ciąg dalszy. Początek w nr 15, 16 z 2007 r.
O Horodkówce mogę opowiadać długo i szczegółowo, lecz oddam głos Pawłowi z Aleppo, on w tej sytuacji ma więcej praw niż ja. „Tego i w następne dni droga nasza wiodła przez las, gdzie rosły dęby i inne wysokie drzewa. Lachowie, panując w tym kraju, mieli z lasów wielką korzyść, wykorzystując drewno do budowy twierdz, miast i osiedli. Kozacy, wyzwoliwszy swój kraj, rozdzielili ziemie i posiadłości między sobą i teraz stale pracują w lesie: ścinają drzewa, wykarczowują i wypalają pnie (na potaż, który był wtedy w wielkiej cenie, bo z niego wyrabiano proch — komentuje M. Riabyj), a nową działkę obsiewają zbożem. Każde miasto i miasteczko w kozackim kraju pełne jest ludzi, zwłaszcza małych dzieci. Chyba w każdym mieście jest ich ponad czterdzieści-pięćdziesiąt tysięcy albo i więcej. Te dzieci, liczniejsze od trawy, wszystkie umieją czytać, nawet sieroty. A sierot i wdów jest bardzo dużo, bo ich ojcowie i mężowie zostali zabici w nieustannych wojnach. Oni, to znaczy Kozacy, mają jednak piękny zwyczaj: żenią swoje dzieci młodo, i przez to Kozacy są liczniejsi od gwiazd niebieskich i piasku morskiego. W każdym mieście czy wsi nieodmiennie widzisz duży zarybiony staw, utworzony przez wody deszczowe i przegrodzone rzeki. Groblę lub tamę pomysłowo wyłożono wiązkami chrustu, uszczelnionymi nawozem i słomą; w grobli porobiono przepływy, płynąca woda porusza młyny. Urządzenia, które stosują Kozacy do obracania kół młyńskich, są po prostu zdumiewające, widzieliśmy młyn, który zmuszała do mielenia garść wody. Wiedz, czytelniku, że zaczynając od Wołoszczyzny i Mołdawii, w kraju Kozaków, aż do ziemi Moskwicinów, wszystkie drogi biegną środkiem miast i miasteczek, i podróżny wjeżdża w jedną bramę, a wyjeżdża przeciwległą, potajemnych zaś dróg poza miastami w ogóle nie ma. Jest to bardzo ważne dla ich obrony. Przejechawszy jeszcze dwie mile, dotarliśmy do innego handlowego miasteczka, które ma drewniany mur i twierdzę, a nazwa jego — Miastkówka. Obecnie kopią wokół tych miast rowy z uwagi na to, co uczynili Lachowie w noc przed Wielkanocą. Naprzeciw nam wyszli także wszyscy mieszczanie, księża w szatach liturgicznych, z chorągwiami i świecami przy śpiewie dzieci, oraz pułkownik Mychajło, który stał poza granicami miasta z dwunastoma tysiącami Kozaków, pilnując granicy kraju Lachów, Mołdawii i kraju Tatarów. Zaprowadzono nas do cerkwi pod wezwaniem Matki Bożej. W mieście jest jeszcze druga cerkiew — św. Mikołaja. Tak oto po całej ziemi Kozaków — wszystkie te miasteczka leżą w niewielkiej odległości jedno od drugiego. O, jaki to błogosławiony kraj! Nie odmierzysz nawet takiej odległości, jak od Aleppo (z tego miasteczka pochodzi autor notatek z podróży — M. Riabyj) do Chan Tuman (osada jedenaście kilometrów od Aleppo — M. Riabyj), jak spotkasz po drodze dziesięć lub przynajmniej pięć miasteczek. Tak jest na wielkich szlakach, a na tych, które odgałęziają się w prawą i lewą rękę, tam osad jest bez liku. Każde miasto nieodmiennie chronione jest trzema obronnymi drewnianymi murami, starannie utrzymywanymi; zewnętrzny mur to częstokół z ostrych pali przeciw konnicy, żeby nie mogła się wedrzeć; dwa inne, z rowami pomiędzy nimi, wzniesiono na przedmieściu. Nad samym miastem góruje twierdza z armatami w strzelnicach; więc kiedy wróg mimo wszystko przeniknie przez wszystkie trzy mury, obrońcy miasta mogą zamknąć się w twierdzy i bronić się dalej. Droga do twierdzy prowadzi przez wąski most nad rowem, przypominającym staw, i przez wał forteczny. Kiedy pojawia się niebezpieczeństwo, mosty niszczą, dlatego nie boją się. W Miastkówce przenocowaliśmy”. Lecz oddam wreszcie głos samemu Mykole Riabemu, niech asystuje Pawłowi z Aleppo — cudzoziemcowi, który niemal rentgenowskim, bezstronnym spojrzeniem przenikał ówczesną Ukrainę. A dzisiejszą charakteryzuje słowo obiektywnego historyka i krajoznawcy Mykoły Riabego. „Miastkówka nad rzeką Markówką, niegdyś bogatą w ryby i żeglowną, jak i Raszków oraz Dubosary na lewym, wschodnim brzegu Dniestru, — to bardzo dawna ukraińska osada. Na to, w szczególności, wskazuje istnienie w różnych miejscach wielu cmentarzy, niestety już zrównanych z ziemią, dawno zapomnianych. Kiedyś tutaj gwarzyło miasto Szumiłów. Po jednej bitwie, kiedy z obu stron — napastników i obrońców miasta — poszatkowano całe góry ludzkiego mięsiwa, Szumiłów stał się Miastkówką; Polacy zaś, osiadłszy tutaj, przemianowali osadę na Miastkówkę. Nasze południowe Podole, opisywane przez Pawła z Aleppo, osłaniało Ukrainę-Ruś od południa
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
