Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

PISARZE I KRONIKARZE ŻYCIA NARODOWEGO

Слово Просвіти, №18 за 2007 рік

zachodu: od Tatarów – wzdłuż rzeki Kodymy, dopływu Południowego Bugu, nad którą trzeci hetman Ostap Rużyński, reformator sprawy kozackiej, według „Historii Rusów” urządził Tatarom i Turkom prawdziwą rzeź, goniąc ich potem aż do samego Akermanu, groźnej twierdzy tureckiej; od Lachów i Wołochów – wzdłuż rzeki Dniestr. Na początku lata roku Pańskiego 1654 pod Miaśkiwką stał obozem sławetny pułk bracławski pod wodzą pułkownika Michaiła Zełenskiego. Rodem z Miaśkiwki, Michaił Zełenski za Daniły Nechaja dowodził miaśkiwską sotnią, a przez pewien czas był kamienieckim pułkownikiem. Daniło Nechaj, jak wiadomo, zginął w zimowe mięsopusty 1651 roku w miasteczku Krasnem, niedaleko Tywrowa, i został pochowany w Suchej Dolinie. Pułkiem bracławskim po klęsce Nechaja dowodzili Łewko (Umański), Hrozenko, Iwanczul, Tymofij Nosacz. Hetman Bohdan Chmielnicki mianował Tymofija Nosacza generalnym obozowym, a pułkownikiem bracławskim – Michaiła Zełenskiego. Pułk bracławski Michaiła Zełenskiego, podobnie jak winnicki Iwana Bohuna, umański Semena Orhijanenki, kropiwniański Felona Dżedżalija i inni, odmówił przysięgi wierności moskiewskiemu carowi. Pułkownik kozacki Michaił Zełenski, jak świadczą źródła historyczne, zasłynął podczas obrony Buszy, gdzie bohatersko zginęła rodem z Raszkowa Mar'jana, żona sotnika Zawisnego, a także Stiny, Umania. Bolszewiccy przekształcacze „wymyślili” dawnej osadzie nazwę jeszcze „nowocześniejszą” – Horodkiwka, jak sąsiedniej wsi Kniaże – nazwę Radzieckie. Obecnie – to ve- nach, a wszystkich ich, sprawiedliwych i grzesznych, pojednała Wieczność. Pokój prochom waszym, zroszonej waszą krwią ziemi przodków. Skorbiąca Matka-Ukraina. Wzniesiono staraniem gromady wsi Horodkiwka na upamiętnienie piątej rocznicy Państwowej Niepodległości Ukrainy. 24 sierpnia 1996 roku”. Niech skromny, lecz to pierwszy na Ukrainie pomnik Narodowego Pojednania, Narodowej Zgody, które, według mojego przekonania, powinny stać w każdym ukraińskim mieście i wsi” — taki komentarz czyni Mykoła Rjabyj, dodając szczegóły do relacji o odwiedzinach archidiakona Pawła Chalebskiego — Bulosa Ibn az Zaïm al Chalabi, mojej rodzinnej wsi Horodkiwki trzysta pięćdziesiąt lat temu. A teraz niech mówi sam Paweł Chalebski, autor książki „Ukraina — ziemia kozaków”: „Wyruszyliśmy z Obodiwki w środę rano, 14 czerwca, i wędrowaliśmy wśród sadów, którym nie ma końca i kraju, oraz rzek po prawej i lewej ręce. Rozmaite zasiewy o wysokości ludzkiego wzrostu rozlewały się na wszystkie strony, jak przeogromne morze. Przejechawszy jedną milę (siedem i pół kilometra — M. Rjabyj), dotarliśmy do dość dużego miasta z przestronną drewnianą twierdzą, obronnymi murami dookoła, fosami i armatami wystawionymi w strzelnicach; jego nazwa to Bałanówka. Wokół każdego miasta, to jest na przedmieściach, wzniesiono drewniany mur z pali, a wewnątrz — jeszcze jeden. Nad bramą twierdzy w Bałanówce wznosi się drewniana belka z wizerunkiem ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa (niech będzie uwielbione Jego imię!) oraz narzędziami Jego męki, to jest młotkiem, od Tatarów, którzy napadają znienacka. Gdy Tatarzy przygotują wyprawę, zazwyczaj nie informują jej uczestników, dokąd wyruszają, aby wieść o tym nie rozeszła się dalej. Tatarzy pokonują odległość pięciu-sześciu dni drogi w ciągu jednego dnia, jadąc konnym oddziałem. Każdy jeździec ma czterech-pięciu zapasowych koni i kiedy któryś z nich wyczerpie się, przesiada się na innego rumaka. Przebywszy w ten sposób odległość miesięcznej drogi, Tatarzy chowają się w jarach i stepach, nocami nieoczekiwanie napadają i uciekają, bo są zupełnie niezdolni do długiej wojny. Tak postępują w tym kraju. Kiedy tu panowali Lachowie i każdy magnat posiadał dziesiątki, od dwudziestu do pięćdziesięciu osad, a ich mieszkańcy byli poddanymi pańszczyźnianymi, zmuszano ich do pracy we dnie i w nocy przy budowie tych umocnień, kopaniu fos i stawów oraz innych robót ziemnych. Lecz za hetmana Zynowija Chmielnickiego (niech Bóg da mu długie życie!) wszystko to stało się na dobre tym, którzy ciężko się napracowali i nacierpieli na tych robotach. …Tutaj stoi piękny kościół. Twierdza zaś i wszystkie inne obronne budowle spłonęły, bo to miasteczko jest jednym z tych, które bezbożni Lachowie spalili w noc przed Wielkanocą. A ponieważ Obodiwka była dobrze ufortyfikowana, mieszkańcy okolicznych osad uciekali tutaj. Lachowie oblegli miasteczko, a ludzie nie byli przygotowani do obrony, więc napastnicy zwyciężyli. Wszystkich wyrąbano mieczami. Ich męczeńska śmierć (a zginęły tysiące!) zbiegła się z dniem męki Pana naszego Jezusa Chrystusa. Nie zatrzymując się, przejechaliśmy jeszcze jedną milę i przybyliśmy do miasteczka Tałałajiwki, które spotkało takie samo nieszczęście. Wkrótce dotarliśmy do

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn