Strona · s. 6strona oryginału ↗
KRYZYS SYSTEMU WIEDZY
Слово Просвіти, №18 за 2007 рік
brak polityki państwowej w zakresie rozwoju dziedziny nauki jako wiodącej siły wytwórczej. Zresztą skąd taka polityka miałaby się wziąć, skoro w najwyższym organie ustawodawczym nie ma prawdziwych uczonych — wysokiej klasy inteligencji, która reprezentuje intelekt narodu i powinna opracowywać oraz wdrażać w sferę społeczno-gospodarczą ideologię postępu. Przyjmując 9 stycznia 2007 r. ustawę o społeczeństwie informacyjnym, nasi deputowani ludowi nie zrozumieli, że otrzymywanie przez babcię groszowej emerytury przy użyciu karty elektronicznej nie ma żadnego związku ze społeczeństwem informacyjnym. A czy nie to samo dzieje się w wykonawczej gałęzi władzy? 2. Jedną z najważniejszych przyczyn zacofania ukraińskiej nauki jest bez wątpienia szczątkowa zasada jej finansowania państwowego (zresztą, podobnie jak edukacji): 0,3—0,5% PKB. Wiadomo bowiem, że jeśli w państwie na naukę przeznacza się mniej niż 2% PKB, rozpoczynają się procesy niszczycielskie nie tylko w samej nauce, ale także w gospodarce i społeczeństwie w ogóle. Dla przykładu: wskaźnik ten wynosi 3,5% w Izraelu, 2,75% w Japonii, 2,05% w USA. O absolutnej wielkości nakładów nie ma tu nawet co mówić. A to determinuje odpowiedni zwrot, odpowiednie skutki i odpowiednią perspektywę rozwoju społeczno-gospodarczego. Dlatego nawet przewidziane przez Ustawę Ukrainy „O nauce i działalności naukowo-technicznej” 1,7% PKB nie pomogą rozwiązać problemu. 3. Na Ukrainie nie stworzono jednolitego, pełnowartościowego centrum koordynacyjnego ds. rozwoju nauki i technologii. W rezultacie ustawowo określone aż 40 priorytetowych kierunków dziedziny nauki przetrwało jak mogło lub często ginęło (nawiasem mówiąc, w Rosji priorytetowych kierunków naukowych jest osiem, w Niemczech — pięć). Przy samorządności państwowej nauki akademickiej Ministerstwo Oświaty i Nauki jako wiodąca struktura zarządcza w dziedzinie oświatowo-naukowej niewiele mogło tu zdziałać. Co więcej, to właśnie nauka skupiona w systemie MON poniosła bodaj największe straty. Stało się coś niedopuszczalnego — zerwanie więzi między edukacją a nauką. A w wyższych uczelniach pracuje około połowa wszystkich doktorów i kandydatów nauk na Ukrainie. Tutaj dla większości uczonych młodzież nie bardzo chce wiązać swoje życie z nauką i dąży do pracy za granicą. Jak pokazuje statystyka, średni wiek doktorów nauk na Ukrainie wynosi 62 lata, kandydatów — 52. 6. Struktury władzy, pochłonięte redystrybucją własności, nauką się nie przejmowały i nie przejmują. W rezultacie dziedzina ta ulega zniszczeniu. Co prawda, pewne rzeczy przez lata niepodległości mimo wszystko zrobiono. Chodzi o stworzenie poza Narodową Akademią Nauk Ukrainy jeszcze pięciu tak zwanych państwowych, ale równie samorządnych (czyli nikomu nieodpowiedzialnych, choć istniejących kosztem obywateli) akademii. A to doprowadziło jedynie do rozproszenia środków na naukę, obniżenia jej poziomu i efektywności, a co najważniejsze, do naukowego „rozbrojenia” dziedziny oświaty. Państwowe akademie nauk, w tym także NAN Ukrainy, przekształciły się w ośrodki korupcji w nauce. W rezultacie wysokie stopnie naukowe i tytuły akademickie, a wraz z nimi dożywotnie nagrody pieniężne, często otrzymują tu osoby o wątpliwym dorobku naukowym i odrażającej reputacji. Korupcja jako sposób życia w ukraińskiej nauce wypłukuje ze środowiska naukowego prawdziwych uczonych i powoduje wzrost liczby naukowych nieudaczników. Oto dlaczego coraz częściej pojawia się pytanie o celowość istnienia NAN Ukrainy i branżowych akademii naukowych jako struktur państwowych. 7. Współczesny kryzysowy stan ukraińskiej nauki w pewnym stopniu wiąże się również z brakiem jakiegokolwiek wpływu społeczności naukowej na kształtowanie polityki państwowej w sferze naukowej. Z powodu braku demokratyzacji dziedziny ukraińscy uczeni, poza niewielką Zdjęcie O. Łytwynenki istniejącemu systemowi i nie rozwiązuje problemu efektywnego reformowania dziedziny nauki oraz zapewnienia realnego połączenia nauki, edukacji i innowacji. Przewidywane przez ten dokument stworzenie tak zwanych uniwersytetów badawczych nie jest realną drogą do rozwiązania problemów ukraińskiej nauki w ogóle. Takich uniwersytetów badawczych może być kilka, a co wtedy z działalnością naukową pozostałych 300 uczelni wyższych, które również powinny zapewniać wysoką jakość wyższego wykształcenia poprzez łączenie go ze współczesną nauką. Czuć, że projekt Koncepcji przygotowywany był głównie w kręgach NAN Ukrainy, gdzie, jak wiadomo, lekceważąco traktuje się naukowców pracujących w wyższych uczelniach. Jako przykład przytoczę wypowiedź kierowników znanego Centrum Badań Potencjału Naukowo-Technicznego i Historii Nauki im. H. Dobrowa NAN Ukrainy w sprawie propozycji przekazania placówek akademickich do szkolnictwa wyższego (gazeta „Dzerkało Tyżnia” z 12 lutego 2005 r.): „...moim zdaniem ta propozycja jest analogiczna do tego, by przekazać, powiedzmy, potężny sprzęt rolniczy tym, którzy znają tylko pierwotno-wspólnotowy styl gospodarowania”. Czy można więc angażować takich uczonych do reformowania ukraińskiej nauki? Ale zgodnie z Ustawą Ukrainy „O budżecie państwowym na 2007 rok”, prace naukowo-badawcze w uczelniach wyższych mają być finansowane wyłącznie na podstawie wniosków komisji eksperckiej NAN Ukrainy. Należy przypomnieć, że ponad 80% laureatów nagrody Nobla to przedstawiciele nie nauki akademickiej, a uniwersyteckiej. Ciąg dalszy nastąpi.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
