Strona · s. 7strona oryginału ↗
Krzyżówki epoki Breżniewa
Слово Просвіти, №18 за 2007 рік
W krzyżówkach nie wolno było umieszczać nazwisk działaczy partyjnych. Powodów było kilka. Po pierwsze, krzyżówki to rzecz niepoważna, a podawanie w nich nazwisk wodzów było niestosowne. Po drugie, gdyby do krzyżówek dopuszczono nazwiska, powiedzmy, Breżniewa czy Kosygina, to co zrobić z takimi działaczami jak Chruszczow czy Malenkow? Sąsiedztwo „sprawiedliwych” z „grzesznymi” poniżyłoby autorytet „sprawiedliwych”. Do tego na nazwiska zdyskredytowanych wodzów zawsze nakładano nieoficjalne tabu, ich nazwiska prawie nie pojawiały się w środkach masowego przekazu. Po trzecie, „pisacy”, jak nazywali dziennikarzy funkcjonariusze partyjni, nauczyli się posługiwać podstępnym środkiem – aluzją. Aluzja to chwyt polegający na tym, że robi się napomknienie o pewnych okolicznościach, osobie itp., licząc na przenikliwość czytelnika. Powiedzmy, jakie skojarzenia mógłby wywołać u czytelnika wyraz „Lenin” umieszczony w krzyżówce blisko słowa „idiota”? Oczywiście chodzi nie o nazwę choroby psychicznej, której używanie było zakazane, lecz o powieść Dostojewskiego. Aluzje w tamtym czasie były głównym zmartwieniem cenzorów. Dochodziło do śmiesznych sytuacji. Od Rolana Bykowa żądano zmiany tytułu jego filmu dla dzieci „Uwaga, żółw!”. Film wszedł na ekrany po okupacji Czechosłowacji przez wojska radzieckie. Żółw i Czechosłowacja – zbiegają się dwie pierwsze litery. Co więcej, w tym filmie jest epizod, w którym czołg omal nie rozgniótł żółwia. Oprócz zakazów spisanych, czujne oko cenzora, a cenzorem mimowolnie stawał się każdy pracownik redakcji, bo od tego zależało jego dobrobyt, wyszukiwało w krzyżówkach także inną kontrabandę. W jednej z krzyżówek pod tytułem „Literacka” celowo wmieściłem nazwiska i tytuły dzieł Kafki, Camusa, Joyce’a, Becketta, Prousta. Dzieła tych pisarzy są dorobkiem literatury światowej, niektórzy z nich byli laureatami Nagrody Nobla, jednak w ZSRR ich nie wydawano albo wydawano prawie wcale, ponieważ ich twórczość nie miała nic wspólnego z tak zwanym „realizmem socjalistycznym”. Radzieccy ideolodzy uważali, że wszystkie te „strumienie świadomości”, „samorelacje uczuć”, „dramaty absurdu”, „egzystencjalizm” są niezrozumiałe i obce radzieckiemu człowiekowi, wychowanemu na realizmie socjalistycznym. Czym jest realizm socjalistyczny, wyjaśnił pewien radziecki pisarz: to wychwalanie zwierzchności w formie przystępnej dla jej rozumu. Krzyżówki „Literackiej” do druku nie przyjęto. Uzasadnienie: zbyt wielu pisarzy w niej występuje. Teraz, kiedy krzyżówki układają maszyny, a cenzorzy poszli na emeryturę, obserwujemy boom na krzyżówki. I dzięki Bogu.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
