Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

NIE CZEKAJCIE NA BOCIANA

Слово Просвіти, №18 за 2007 рік

Każde dziecko ma prawo być synem lub córką, a zatem dorastać w rodzinie. Dla realizacji tego prawa społeczeństwo musi wykorzystywać wszelkie możliwe środki: rehabilitację rodziny biologicznej lub stworzenie alternatywnej. W Ukrainie taką alternatywą dla sierot, dzieci zaniedbanych i porzuconych ustawowo staje się adopcja, opieka, rodzinny dom dziecka oraz rodzina zastępcza. O rozwoju tej ostatniej rodzinnej formy wychowania rozmawialiśmy z koordynatorką działu „Nowa rodzina” Kijowskiej fundacji charytatywnej „Liga rodzin zastępczych” i mamą zastępczą Maryną Mychajłową. — W Ukrainie za rodzinę zastępczą uważa się taką, która przyjęła na wychowanie i wspólne zamieszkanie od jednego do czworga dzieci pozbawionych opieki rodzicielskiej. W odróżnieniu od adopcji, przy której dziecko staje się członkiem rodziny na prawach dziecka biologicznego, dzieci zastępcze zachowują status społeczny i świadczenia, a rodzice — wsparcie pracownika socjalnego oraz comiesięczną pomoc na utrzymanie dziecka. Jednak rodzice zastępczy nie otrzymują pensji pedagoga, jak jeden z rodziców-wychowawców w rodzinnym domu dziecka, ponieważ wychowanie dzieci nie jest ich pracą. Za granicą jest inaczej. We Włoszech rodziny zastępcze to rodziny, które tymczasowo opiekują się dzieckiem, dopóki specjaliści pracują z biologicznymi rodzicami. U nas natomiast rodzina zastępcza zastępuje dziecku rodzinę biologiczną. Jednak priorytetowym kierunkiem jest adopcja, dlatego wszystkie dzieci z rodzin zastępczych i rodzinnych domów dziecka (zaadaptowane, umyte, wyleczone) muszą być umieszczane w banku danych do adopcji. To wielki problem. Wychodzi na to, że jesteśmy wykorzystywani. Kolejki do adopcji nie ma (możliwe, że jest kolejka po niebieskooką, jasnowłosą, z warkoczykiem), a ludziom, którzy zwracają się z chęcią adoptowania dziecka, mogą pokazać dokumenty różnych dzieci. — Czy zdarzały się przypadki chęci adoptowania dziecka zastępczego? — Tak. W zeszłym roku w rodzinnym domu dziecka. Rodzice znaleźli w skrzynce w bramie dziewczynkę w wieku około 2 lat, pracowali nad jej adaptacją, a później przyszli adoptujący: spodobało im się dziecko. — A co było dalej? — Z adopcją nie wszystko jest takie proste. Najpierw zbiera się dokumenty, składa do sądu, który podejmuje decyzję. Należy zaznaczyć, że prawo pierwszeństwa w takim przypadku pozostaje po stronie rodziców zastępczych. To znaczy, jeśli dziecko zechcą adoptować osoby trzecie, rodzice zastępczy ze swojej strony również mogą złożyć wniosek o adopcję. Ta dziewczynka została z rodzicami-wychowawcami. Jednak „Liga rodzin zastępczych” chce lobbować za zmianą, aby dzieci z rodzin zastępczych nie były wpisywane do banku danych do adopcji przynajmniej przez 5 lat. A potem wsłuchiwać się w pragnienie samego dziecka. — Ale nie zawsze rodzina zastępcza chce adoptować dziecko. — Nie, oczywiście. I rozumiem, że prawo pierwszeństwa pozostanie po stronie ludzi, którzy chcą adoptować dziecko. Ale nie należy zapominać także o aspektach psychologicznych: dziecko przyzwyczaja się do rodziny, ma już pewne wychowanie, uczy się nazywać rodziców zastępczych tatą i mamą… Z jakiegoś powodu wszyscy uważają, że po osiągnięciu 18 lat rodziny zastępcze wyrzucają dzieci na ulicę. W praktyce często status tych dzieci jest równy statusowi dziecka biologicznego. Nawet w rodzinnych domach dziecka z 8—10 wychowankami dzieci, po zakończeniu nauki, mieszkają w rodzinach nadal. — Pewnie adopcja dzieci zastępczych to nie jedyna sporna norma prawna? — W Ukrainie ustawowo ustanowiono wymagania wobec kandydatów na rodziców zastępczych, wśród nich także metraż mieszkania. Często dochodzi do absurdalnej sytuacji, gdy do stworzenia rodziny zastępczej brakuje kilku centymetrów. I ludzie, którzy mieszkają w dwupokojowym mieszkaniu i mają biologiczne dziecko, nie mogą wziąć zastępczego. A ci, którzy mieszkają w pałacach, dzieci nie biorą. To z własnej praktyki, do nas tacy ludzie nie zwracali się, i zapewne do służb socjalnych również. — Wcześniej w Ukrainie rodzicami zastępczymi mogły zostać tylko małżeństwa, teraz także osoby samotne. Czy to nowatorstwo nie zburzy wyobrażenia dziecka o modelu rodziny? — Rzeczywiście, rodzina musi być pełna. Ale powiedzcie, co jest lepsze: dom dziecka, internat czy wychowanie u samotnej kobiety? Myślę, że odpowiedź jest oczywista. Ja na przykład wychowuję córkę od 13 lat sama. Jest pełną sierotą i dobrze pamięta własnego ojca. Inna sprawa, oczywiście, gdy mamy do czynienia z chłopcem, gdzie wychowanie ojcowskie jest niezwykle ważne. — Pani Marino, rodzicom zastępczym często zarzuca się interesowny cel stworzenia rodziny. Jak Pani reaguje? — Ciekawie byłoby przeprowadzić sondaż socjologiczny: kto tak uważa. Kiedy rodzicom zastępczym wypomina się, że biorą dzieci dla pieniędzy, odpowiadam — chcecie pieniędzy? — bierzcie dziecko. Dlaczego nikt nie bierze? — Porozmawiajmy o wsparciu socjalnym. Jak układają się relacje z pracownikiem socjalnym? — Pracownicy socjalni nie są etatowi i pracują na umowę, otrzymują niewielką pensję. Dlatego mamy rotację kadr. Przeważnie są to młodzi ludzie bez doświadczenia zawodowego, którzy w ciągu dwóch-trzech miesięcy swojej pracy mogą narobić tyle szkód, że nie chce się wspominać. O relacjach. Nie zawsze się układają. I niekoniecznie dlatego, że rodzina zastępcza jest zła lub zły jest pracownik socjalny. Nasze relacje nie są prawnie uregulowane. Oprócz słowa „wsparcie” — żadnych wyjaśnień. Co prawda istnieje rozporządzenie do użytku wewnętrznego, tylko rodzinom zastępczym go nie pokazują. I co najważniejsze, brakuje informacji zwrotnej. Nikt nie pyta rodzin zastępczych o ich wizję współpracy. Bez wątpienia logika tu jest, bo kiedy przychodzimy do lekarza, on nie pyta, jak nas leczyć. Ale mamy inną sytuację. Znam swoje dziecko i mogę podpowiedzieć pracownikowi socjalnemu, jak z nim rozmawiać. Mamy zastępcze, chcą czy nie, stają się psychologami. Wiedzą, że jedne dzieci stają na stołeczku, grają na skrzypcach i czytają wierszyki, a inne chowają się pod stół, bo tak im obrzydły i przytułki, i ludzie, boją się, że je zabiorą. Dlatego chciałoby się, aby naszych rad i doświadczenia wysłuchiwano. — A jak sprawowana jest kontrola? — Kontrolę sprawują nie tylko pracownicy socjalni. Wszystko przekazano do służb do spraw nieletnich. Sprawiedliwie, bo wszystko obraca się wokół ochrony dzieci. Ale służba do spraw nieletnich często stawia rodziny zastępcze obok kryzysowych. A my nie jesteśmy rodzinami kryzysowymi, my jesteśmy normalnymi, dobrze funkcjonującymi rodzinami i podlegamy im tylko dlatego, że pracujemy z dziećmi. — Zdarza się, że ludzie tworzą rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka, ale nie wychodzi. Dziecko otrzymuje dodatkową traumę psychiczną. — Ta droga nie jest taka łatwa. Etap „oni wzięli dziecko” trwa od jednego miesiąca do kilku lat. Zatrzymuje formalności dokumentów także obojętność urzędników. Ponadto ustawowo zapisano, że rodzice-wychowawcy muszą wcześniej przejść specjalne przygotowanie. Odpowiedni program państwowy zatwierdzono w zeszłym roku. Ale jako trener, przygotowany przez Chrześcijański Fundusz Dzieci, chciałabym zaznaczyć, że program, według którego pracują wszystkie rozwinięte kraje (USA, Kanada i kraje Europy), jest bardziej ustrukturyzowany i opisany. Miałam okazję obserwować, jak po przejściu tego programu ludzie zmieniali zdanie: pragnąc wziąć dziecko pod opiekę, adoptowali je, dążąc do wzięcia dziecka zastępczego, decydowali się stworzyć rodzinny dom dziecka, albo odwrotnie: planując wziąć dziesięcioro, rozumieli — to nie dla nich. — Rodziny zastępcze mają prawo także do specjalnych kursów podnoszenia kwalifikacji. — Tak, i w tym celu nasz fundusz inicjuje przeprowadzenie tak zwanej „Letniej szkoły”, gdzie obok podnoszenia potencjału rodzicielskiego odpoczywamy razem z naszymi dziećmi. I nasze dzieci wyraźnie widzą, że nie ma różnicy między nimi i że są tak samo kochane. Uczymy się współistnieć razem. Zarówno rodzice zastępczy, jak i dzieci komunikują się i wspierają nawzajem. W zeszłym roku takiej szkoły, niestety, nie było i nie wiadomo, czy będzie w tym roku. Szkoda, że w ogóle nie prowadzi się przygotowania dla adoptujących i opiekunów. Bo od problemów dziecka niebiologicznego nigdzie się nie ucieknie, nawet jeśli będzie się go okłamywać. — Co Pani ma na myśli mówiąc o kłamstwie? — Tajemnicę adopcji, kiedy adoptują dziecko i nie mówią mu o tym, zmuszając do życia w kłamstwie. — To znaczy, że rodzice muszą mówić dziecku, że nie jest biologiczne? — To sporna kwestia w kręgach kierownictwa i ludzi, którzy do tej pory stoją na stanowisku tajemnicy adopcji. A Konwencją ONZ została ona dawno zniesiona. Każde dziecko ma prawo znać swoje korzenie. I nie jest ważne, dlaczego matka je porzuciła, mimo wszystko dziecko jest z nią związane. I powiedzieć dziecku, że twoja mama była nieszczęśliwa i chora duchowo i nie mogła cię wychowywać — to prawdziwa odwaga. Do tego zawsze znajdzie się dobra ciocia-sąsiadka, która poinformuje dziecko, że tata i mama nie są biologicznymi, i wtedy trudno przewidzieć rozwój wydarzeń. — Pani Marino, co może Pani doradzić ludziom, którzy pragną stworzyć rodzinę zastępczą: słowo człowieka, który przeszedł tę drogę i idzie nią dalej. — Jeśli chcecie wziąć dziecko, to przejdziecie tę drogę do końca, jakkolwiek trudną by się nie wydawała. Nie zamykajcie się w sobie, jeśli wam odmówiono w pewnej instancji, upewnijcie się co do legalności decyzji. Zwracajcie się o pomoc do „Ligi rodzin zastępczych”. Bo dzieci, które czekają na rodziców, nie ubywa. Rozmawiała Olha SKRYPKINA. Nadia Czuprova z Katiuszą.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn