Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

TRADYCYJNA KULTURA

Слово Просвіти, №18 за 2007 рік

Ludmiła IWANNIKOWA „Jak na Gromniczną kogut wody się napije, to do św. Jerzego wół się napasie” — to ludowe przysłowie wskazuje na początek i zakończenie pradawnego obrzędu przywoływania wiosny: kiedy na Gromniczną dopiero czuć zbliżającą się wiosnę, to na św. Jerzego jest ona już w pełni. U wszystkich narodów słowiańskich dzień św. Jerzego uważano za jedno z najważniejszych świąt wiosennych — łączył on obrzędy rolnicze (od św. Jerzego rozpoczynano siew wszystkich roślin jarych), hodowlane (pierwsze wypędzenie bydła w pole odbywało się właśnie na św. Jerzego) oraz matrymonialne (na Wołyniu, na Białorusi odbywał się dziewczęcy obrzęd pod nazwą „Lela” lub „Lala”). Wiara w to, że to właśnie św. Jerzy otwiera kluczami ziemię i niebo, wypuszcza na wolność rosę, zieloną trawę, liście i wszelką roślinność, jest charakterystyczna również dla wszystkich narodów słowiańskich. W jednej wołyńskiej pieśni otwieranie nieba przypisuje się Urajowi: A Uraj matkę woła: W guberni połtawskiej uczta w polu zamieniała się w prawdziwą zabawę. M. Maksymowycz donosi, że w wielu miejscach Ukrainy dziewczęta wychodzą po obiedzie w dniu św. Jerzego toczyć pisanki w polu na życie i tam zakopują je w ziemię do początku żniw. Białorusini zakopywali kości ze stołu wielkanocnego, święconą paschę i pisanki na miedzy lub na czterech końcach niwy. Przy tym dziewczęta obchodziły pole z pieśniami, a mężatki przykrywały wschody żyta płótnem. P. Czubynski donosi, że turlano się „na wszystkie cztery strony”, aby być zdrowym dzięki jerzowej rosie. Szczególnie korzystne było to dla dzieci — one również miały wyrosnąć na silne i zdrowe. Oczywiście takie bogactwo pogańskiego obrzędu nie mogło nie wywołać reakcji Kościoła Prawosławnego, który starał się nie tyle wykorzenić, co uświęcić ten pradawny zwyczaj. Nic więc dziwnego, że w wielu przypadkach w dniu św. Jerzego przeprowadzano procesje na pola żyta. Po Liturgii ksiądz z całą wspólnotą szedł na pola i odprawiał tam nabożeństwo z poświęceniem wody, a także obrzędy wywoływania deszczu — w szczególności święcono studnie, gdy panowała susza, oblewano się nawzajem wodą, jak w poniedziałek wielkanocny itp. Niektórzy uczeni (P. S. Jefymenko, O. M. Afanasjew) utożsamiają św. Jerzego z wiosennym bogiem urodzaju Jaryłą. Jednak większość naukowców skłania się ku temu, że święty wielkomęczennik Jerzy zastąpił w ludowej świadomości dawnego boga bydła Wołosa lub Welesa, stał się patronem dzikich zwierząt i opiekunem zwierząt domowych. Pomaga on pasterzom lub karze ich za niedbalstwo, on też rozkazuje wilkom, rozdziela im pokarm, wskazuje, które zwierzę mogą zjeść. Tym wierzeniom sprzyjała ikonografia św. Jerzego, który przedstawiany był konno na białym koniu. Dlatego dzień św. Jerzego uważano za święto dla całego bydła. W guberni charkowskiej wierzono, że Jerzy jeździ konno po polach i bierze pod swoją opiekę bydło wypędzone tego dnia na pastwisko. Dlatego właśnie w dniu św. Jerzego należy po raz pierwszy wypędzić bydło w pole, jeśli zaś wypędzić wcześniej, to ono bę-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn