Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

ŚWIĘTY JERZY ODMYKA ZIEMIĘ

Слово Просвіти, №18 за 2007 рік

Zdjęcie O. Ceacury — No podaj, matko, klucz, Otworzyć niebo, Wypuścić rosę, — Dziewczęcą urodę. Według ludowych wierzeń Ukraińców i Białorusinów rosa jurijowa zapewniała urodzajność, przyrost bydła i zdrowie, a dla ludzi miała właściwości lecznicze. Kobiety zbierały ją: rozkładały na polu (najczęściej w życie) płótno lub obrus, a gdy nasiąkły rosą, wyżymały je. Tą rosą przemywano chore części ciała, zwłaszcza oczy (Markewicz, Czubynski, Czernawska i in.). Zwyczaj tarzania się w życie (i w ogóle w polu) jest charakterystyczny dla wszystkich narodów słowiańskich. Jest to najdawniejszy magiczny zabieg, który miał sprzyjać urodzajności ziemi. Ukraińcy gubernii kijowskiej i wołyńskiej chodzili tego dnia z rodziną na pole oglądać żyto, wszyscy tarzali się po nim, a następnie spożywali posiłek na polu — jedli pierogi i jajka. Na Równieńszczyźnie gospodarz obchodził pole z chlebem. W powiatach nowogrodzkim wołyńskim, umańskim i radomyskim chodzono na pole w procesji krzyżowej, odprawiano molebień, spożywano posiłek na polu i tarzano się po oziminie. Resztki poświęconej paschy zakopywano w ziemi ze słowami: „Rodź, Boże, żyto, pszenicę i wszelką pszenicę” — i po tym tarzano się po życie. W gubernii czernihowskiej, chersońskiej, po czym skrapiał poświęconą wodą wschody żyta. Wieśniacy wszyscy razem modlili się o urodzajność ziemi, a potem prosili duchownego, aby obszedł pole każdego z nich osobno, odczytał nad nim Ewangelię i skropił je świętą wodą. Takie modły są znane już od XVI w., opublikowane w „Trebniku” św. Piotra Mohyły z 1646 r. Obchody pól odbywały się bardzo uroczyście praktycznie na całej Ukrainie: na Wołyniu, Podolu, Połtawszczyźnie, Chersońszczyźnie, Kijowszczyźnie, a znane są one także u innych narodów — Bułgarów, Serbów, Niemców, Francuzów… Na Łemkowszczyźnie, obchodząc pola („carynki”), śpiewano tzw. „pieśni carynne”, w których prośono: Zarodź, Boże, góry-doliny, Góry-doliny, nasze cariny… Na św. Jerzego wróżono także o urodzaj: „Święty Jerzy chodzi po polu, chleb-żyto rodzi”. „Gdy wrona schowa się w zbożu, będzie urodzajne lato, a gdy wróblowi po kolana, będzie lichy rok”. „Jak deszcz na Jerzego, to będzie chleb i u głupiego”. „Jeśli kukułka kuka przed Jerzym, a drzewa jeszcze nie rozwinęły się, to w tym roku ludzie będą chorować i będzie padież bydła, a jak zakuka na liściach, to będzie obfitość”. Zasiawszy jarzynę, chłop czeka na swój chleb „majowego deszczu” jak na Bożą łaskę i mówi: „Jeśli w maju spadną trzy dobre deszcze, dadzą chleb na trzy lata”. Dlatego nierzadko do dnia Jerzego przypadały obrzędy, by ona nie chorowała, na nią będą napadać dzikie zwierzęta (P. Iwanow). Dlatego w obrzędowości jurjewskiej najbardziej rozwinięte były obrzędy związane z pierwszym wypędzeniem bydła na pole lub na połoninę. Z tej okazji organizowano wielkie uroczystości gminne. Przy tym odbywał się szereg magicznych czynności, które miały zapewnić płodność bydła, uchronić je przed dzikim zwierzem, różnymi chorobami, a także czarownicami, czarownikami i wszelką nieczystą siłą, zapewnić jego szczęśliwy powrót do obejścia. Najpierw bydło ze stajni wypędzano gałązką poświęconej wierzby, starając się uderzyć nią raz (lub trzy razy) każde zwierzę. Bydło obchodzono z wielkanocną świecą, świętą wierzbą, skrapiano świętą wodą, okadzano poświęconym ziołem zebranym na Iwana Kupały, kreślono świecą krzyżyki na czołach zwierząt. Ikonę św. Jerzego wieszano na bramie, w bramie kładziono zamknięty zamek. W powiecie kupiańskim guberni charkowskiej przeganiano bydło przez czerwony pas. Wierzono, że pas ochroni przed wszelkimi nieszczęściami, sprawi, że bydło będzie trzymać się swojego obejścia, a zamek zamykał paszczę wilkowi. Czasami przeganiano przez poświęconą pisankę, między dwoma tlącymi się głowniami, między gałęziami kwitnącego tarniny, przez kożuch rozłożony wełną do góry (symbol

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn