Strona · s. 14strona oryginału ↗
Sewastopolanom oddano Starickiego. Jak menipea
Слово Просвіти, №18 за 2007 рік
18 kwietnia 1890 r. podczas benefisu M. Starickiego na Bulwarze Nadmorskim wystawiono jego sztukę „Nie tak się stało, jak sobie życzono”. Po zakończeniu przedstawienia Starycki przeczytał dwa wiersze. Sewastopolska gazeta odnotowywała, że deklamator nie ma sobie równych, że publiczność nagrodziła go gromkimi oklaskami i wręczyła mu wielki wieniec z białych kwiatów. Ukraińskie zespoły teatralne zawsze wnosiły do życia artystycznego naszego miasta wiele zapału i dowcipu. Zawsze żegnano je z poczuciem żalu.
państwowego skarbca, a zatem z kieszeni podatników, nie są tak wielkie w porównaniu z tymi, które przepuszcza się na inne cele, jak choćby podziemny, anonimowy, nielegalny druk książek w języku ukraińskim na risografie czy wykonywanie włoskich piosenek na placu Nachimowa, które urzędnicy od kultury przedstawili jako mające sprzyjać rozwojowi języka ukraińskiego w mieście. Nawiasem mówiąc, do tej pory nie nadeszła pełna odpowiedź na zapytanie informacyjne Kongresu Ukraińców Sewastopola dotyczące sprawozdania z wykorzystania 9 milionów hrywien państwowej subwencji od Sewastopolskiej Miejskiej Administracji Państwowej.
ROZMOWA Z REŻYSEREM WIKTOREM SZULAKOWEM — W „Słowniku teatru” Patrice'a Pavisa nie znalazłem terminu „menipea”. Jego wyjaśnienie znajduje się wyłącznie w Literackim słowniku encyklopedycznym…
— Już Wachtangow po raz pierwszy wystawiał menipeę. „Turandot” — to już klasyczny przykład. Lubimow, na przykład, wprowadza na scenę pięciu Puszkinów. Karnawalizacja sytuacji, namiętności, masek, charakterów, wydarzeń, fantastyka, mistyka, egzoteria — to tylko niektóre cechy menipei. Jest ich w sumie 27. W tym przypadku za Gołochwastowem idzie pięciu przyjaciół, rzekomo, — w rzeczywistości każdy z nich to cecha charakteru bohatera. Posługują się żartobliwym, komediowym, miejscami groteskowym językiem, a jednocześnie wyrażają głębokie i wyszukane myśli. W spektaklu brzmią różne frazy w różnych językach — francuskim, angielskim, rosyjskim, ukraińskim, kijowskim surżykiem — a w finale jest coś łączącego: w tym pędzie za bogactwami wszyscy przecież chodzimy pod Bogiem, dlatego wniosek brzmi po staro-cerkiewnosłowiańsku: „Jeśli grzęźniesz w marności — zapomniałeś o Bogu”.
— Wiktorze Aleksandrowiczu, twierdzi Pan, że Gołochwastow ma bogaty świat wewnętrzny. Ale przecież dusza Gali, która zachowuje swoją czystość, jest znacznie bogatsza. Także u Michaiła Staryckiego napisano: „Gołochwostyj (występuje naprzód, z zapałem). „Na co się gapicie? No, bankrut, i co z tego! A wy myśleliście, jakbym był bogaty, to bym poszedł do waszego śmietnika?! Ha-ha-ha! Świnie niewychowane! Oczywiście, potrzebne mi były wasze pieniądze tylko! Tak i pocałujcie mnie!”. Gdzież tu bogactwo?
— Czyta Pan Staryckiego. Ale jest jeszcze wariant Młodego Teatru z moimi dodatkami. Potem donecki teatr wystawił dziesięć lat temu — również inne moje interpretacje i kolizje. Ten trzeci wariant literacko różni się od Staryckiego. Bogactwo duszy, według mojej wersji, polega na tym, że on zna języki, wypowiada się obrazowo. Gołochwastowa rzeczywiście podpuściły „myśli-przyjaciele”, by zrobić interes, potem to stało się katastrofą, ale nadszedł taki moment, że naprawdę zakochał się w Pronii. I widzi Pan — dziś przerobiłem finał, mam szczęśliwe zakończenie: Galia, poświęcając się, ich godzi.
— Chcę zwrócić uwagę na ogromną przewagę języka rosyjskiego w przedstawieniu w porównaniu z oryginalnym tekstem sztuki…
— Ten wariant jest dostosowany nie tylko do sewastopolskiego widza, ale też do aktorów, z których nie wszyscy władają ukraińską orfoepią. Wiedziałem, że wystawiam spektakl w rosyjskim teatrze. I to, moim zdaniem, złoty środek. Obok surżyka i rosyjskiego w przedstawieniu brzmi sporo czystego języka ukraińskiego, na przykład w scenach z Sekletą Limarychą. Jestem pewien, że ten spektakl w Sewastopolu jest skazany na sukces.
OPINIA EKSPERTKI Nelli KORNIJENKO, doktor sztuk pięknych, kawaler Orderu Księżnej Olgi, dyrektor Centrum Lesia Kurbasa: — Dla Sewastopola w ogóle bardzo pożyteczne jest zapoznawanie się z ukraińską klasyką. Dziś temat Gołochwastowa ewoluuje w stronę innego tematu. Piękną aktorkę w tym przypadku wybrano po to, by „odjąć” temat stosunków towarowych. Najciekawsze teraz jest mówienie o uczuciach, o samotności człowieka. Ona mówi: „Kochałam cię”. I wierzymy, że to prawda. Ale i Gołochwastow w tym przedstawieniu mówi: „I ja również”. Jednak w przedstawieniu brakuje zbyt wiele motywacyjnego przygotowania, byśmy w to uwierzyli. Niech to nawet gatunek komedii, to aktualniejsza jest Pronia jako osoba samotna. Moim zdaniem relacje dziś są bardziej skomplikowane, zarówno między ludźmi, jak i między rzeczą a człowiekiem. Wiemy, że piękni i bogaci też płaczą. Chciałabym, abyśmy mówili o tym, jak zmieniła się moralność, o samotności człowieka niezwiązanej z brakiem urody. Mówili o tęsknocie za „niebem w diamentach”, o dręczącym ciężarze istnienia, o deficycie ludzkiego święta. A karnawałowe przedstawienie z upływem życia, w którym rozgrywają się różne wątki, powinno mieć większą motywację. Wiktor Szułakow jest interesujący tym, że jest bardzo fantazyjnym człowiekiem, ale odczuwa się słabą strukturalność i niejasność odczytania. Lubię jego twórczość i bardzo go szanuję, znam go z wielu przedstawień, ale to prawda. Karnawał życia jest ważny jako estetyka, lecz ta metoda wymaga jeszcze bardziej wymagającego doboru. Co do gry aktorów — bardzo spodobał mi się Gołochwasty, jego plastyczność, która staje się także wewnętrzna. Tak estetycznie precyzyjne rozwiązanie — ten lot przez wszystkie piętra życia. Nie wiedziałam, że był związany z cyrkiem i był gimnastykiem powietrznym, ale jak dobrze wykorzystano te umiejętności — te koziołki z góry i upadki głową w dół — to przecież dobry obraz radykalnej zmiany świadomości z następującą po niej zmianą fabuły. W porównaniu z pierwszym przedstawieniem estetycznie lepsza jest Pronia. Dobrze, że reżyser zindywidualizował aktorów statystów. W tym czuć ciepło i szczerość odbioru tego, że stoją na palcach z powodu poczucia duchowej prowincjonalności. A wyjście z tej prowincjonalności i tęsknoty leży w samodoskonaleniu, budowaniu siebie. Trzeba tego pragnąć i to rozumieć. Można wędrować duchem — i przy tym nie trzeba koniecznie nigdzie wyjeżdżać. Wartość samego siebie nie zmieni się od przemieszczania w przestrzeni. I margines — to przecież nie pojęcie geograficzne. Jednym z takich sposobów doskonalenia jest uświadomienie sobie, że jednak lepiej znać dwa języki niż jeden, dwie filozofie, dwie kultury niż jedną. Już nie mówię o tym, jak dawny jest nasz język i kultura w porównaniu z kulturą północnosłowiańską. A teatr jednocześnie diagnozuje społeczeństwo, ukazując deficyt czułości, romantyzmu uczuć, deficyt prawdziwej miłości — zwłaszcza na poziomie tego przedstawienia.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
