Strona · s. 5strona oryginału ↗
PAMIĘĆ WZYWA
Слово Просвіти, №18 за 2008 рік
Na pytania naszej gazety odpowiada przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, poseł do Rady Najwyższej Ukrainy Pawło Mychajłowycz Mowczan.
— Pawle Mychajłowyczu, miniony i obecny rok są oznaczone 75-leciem jednej z najtragiczniejszych kart w historii Ukrainy — Hołodomoru 1932–1933. Czy nasze społeczeństwo należycie czci pamięć ofiar tego ludobójstwa i czy wyciąga potrzebne wnioski z tego, co przeżyło? W szczególności niedawno na Ogólnoukraińskim Forum Inteligencji wyrażano zaniepokojenie niedopuszczalnym przeciąganiem budowy w stolicy Memoriału pamięci ofiar Hołodomoru.
— Obchodzenie tej daty jako skupionej, jako daty koncentracji woli narodowej i pamięci narodowej, powinno było zakończyć się wzniesieniem Memoriału. A takich memoriałów nie buduje się w tydzień ani w miesiąc. Byłem przewodniczącym jury konkursu, gdy spośród wielu projektów zwyciężył projekt Anatolija Hajdamaki. I oto z zdumieniem widzę, przejeżdżając obok miejsca, gdzie ma stanąć Memoriał, że tam nic się nie robi. Ziemię przydzielono, wszystkie prace przygotowawcze powinny być już zakończone, ponieważ w budżecie zarezerwowano środki na
Petro ANTONENKO
W mieście Szczors na Czernihowszczyźnie na miejscowym materiale nakręcono film dokumentalny o tragedii kolektywizacji i Hołodomoru. Rejonowa administracja państwowa, wykonując Dekret Prezydenta, nie ograniczyła się jedynie do zbierania wspomnień świadków głodu. Zastępczyni przewodniczącego rejonowej administracji Halina Sywasz, urodzona we wsi Rohizki tego rejonu, była tak wstrząśnięta wspomnieniami rodaków, że postanowiła utrwalić to na taśmie filmowej. Ponadto to właśnie w Rohizkach w 1932 roku doszło do tak zwanego „babskiego buntu” przeciwko okrucieństwu i samowoli komunistycznej władzy — mało znanego i przemilczanego. Przy pomocy nauczyciela historii szkoły w Rohizkach Iwana Oleksijowycza Stasenki, który zebrał w archiwach bogaty materiał, film został zrealizowany. A pani Ha-
Odpowiednią dokumentację. Tego roku trzeba było rozpocząć pracę, a ona się nie zaczyna. Ten temat omawiano również w Ukraińskiej Światowej Radzie Koordynacyjnej. Zaproponowałem natychmiastowe podpisanie listu od UŚRK, a także od Światowego Kongresu Ukraińców w sprawie Pomnika, bo to temat zasadniczy. Jeżeli sami nie będziemy czcić, jak wtedy wymagać od innych narodów uznania Hołodomoru za ludobójstwo? Musimy nasycać tym tematem przestrzeń informacyjną. Powinniśmy to robić tak, jak Żydzi czy Ormianie, którzy uważali daty ludobójstw za centralne i koncentrowali na nich uwagę narodu. Niestety, u nas nic z tego nie ma. Niepokoi, czy uda się wznieść Pomnik Pamięci Ofiar Hołodomoru do listopada. Bardzo ważne, abyśmy w te wiosenne dni zobaczyli zarys Pomnika i mogli omówić go ze społecznością — w telewizji. Chciałoby się, żeby na ekranie był nie projekt „Wielcy Ukraińcy”, lecz „Bezimienni Ukraińcy” — ci, których wytępiono. I przedstawić to w towarzystwie tej „Czarnej tablicy”. — Ma pan na myśli smutne? Te znane tablice z czasów kolektywizacji i Hołodomoru, na które komunistyczna władza wpisywała wsie, z których, jej zdaniem, jeszcze za mało wywieziono zboża? — Tak. I wskazać, kto dokonał tego ludobójstwa. Mam wiele pytań i powodów do niezadowolenia. Dlaczego nic się nie robi? Przecież u nas władza jest ludowa. Mało mnie interesują osobiste stosunki naszych przywódców. Są problemy, które konsolidują, koncentrują wszystkie siły narodowe. Kiedy nie ma woli politycznej i konsekwencji, wtedy rosyjska „Litieraturnaja Gazieta” pisze to, co pisze: rzekomo Hołodomor to „nie brend, a bred”. Dla nich, szowinistów, to może i bzdura. A dla narodu ukraińskiego list Sołżenicyna, który został opublikowany, jest po prostu oburzający. Mówi, rzekomo, że ucierpiały nie tylko Ukraińcy. Wymienia jeszcze Kazachów. Tak, Kazachów też wyniszczano w 1933 roku. Ale on nie wspomina o Kubaniu, a tam zniszczono 90 procent Ukraińców. — Mówiąc, że od głodu ucierpiały inne narody ZSRR, zwłaszcza Rosjanie, dzisiejsi szowiniści czy to „zapominają” prostą rzecz: imperium komunistyczne było rosyjskie, moskiewskie. I to stamtąd, z Moskwy, kierowano tym ludobójstwem. — Ponadto ludobójstwo było wyraźnie geograficznie określone. Gdzie stały wojska, które nie przepuszczały Ukraińców z rejonów głodu? Mojego ojca zdjęto z pociągu, brutalnie pobito jego i mojego wuja Danyła. Okaleczono wuja Jurka, któremu, gdy przebiegali z wagonu do wagonu, buferem zmiażdżyło nogę. Oni chcieli–
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
