H. Zubczenko
Przedko. „Wieczność”. 1995
INICJATYWY „PROŚWITY”
JĘZYK „WIELKICH UKRAIŃCÓW”
PODOLSKIE TOWTRY
Tłumaczenie maszynowe
SPOJRZENIE Petro ANTONENKO Kraj krzywych zwierciadeł, przekręconych haseł i skompromitowanych idei. Prawie wszyscy z niej wyszliśmy. Przynajmniej ci, którzy mają ponad 17 lat: jedni urodzili się tam, inni lata czy dziesięciolecia żyli w owym ZSRR — kraju pierwszomajowych parad, w tym także w piątym dniu po Czarnobylu — 1 maja 1986 roku. Kraju czerwonych sztandarów, transparentów i portretów wodzów nad pierwszomajowymi kolumnami. Blefem stały się hasła rewolucji o pokoju dla narodów, ziemi dla chłopów i fabrykach dla robotników, jezuityzmem — piękne kłamstwo na czerwonych transparentach o „równości, braterstwie i szczęściu”. Tak samo wypaczono istotę święta 1 Maja, Dnia Międzynarodowej Solidarności Ludzi Pracy. U nas nigdy nie było ono dniem ludzi pracy komunoimperium, a wręcz przeciwnie — środkiem jeszcze większego ich zniewolenia. Było wpisane w ideologiczny ikonostas komunosystemu. Jej ideologów nie zbijało z tropu nawet to, że Pierwszy Maj narodził się w cytadeli tak zwanego kapitalizmu — w USA. Przeciwnie, właśnie tam ludzie pracy mieli walczyć z uciskiem, a my — okazywać z nimi solidarność i po wiosennemu cieszyć się, że u nas tego ucisku nie ma. Dlaczego wspominam o tym teraz, w niby niepodległej i niekomunistycznej Ukrainie? A dlatego, że mało które z naszych obecnych świąt państwowych jest tak sprzeczne w odbiorze społecznym. Chyba że 8 Marca, Międzynarodowy Dzień Kobiet, wokół którego trwają debaty. A Pierwszy Maj jest jeszcze bardziej zabarwiony na czerwono-różowy komuno-socjalistyczny kolor. I dzisiaj politykierzy znów mają wiecowe żniwa, od stolicy aż po rady wiejskie będą mówić na tematy „ochrony socjalnej ludzi pracy”, nie zważając na to, że wielu mówców w wielotysięcznodolarowych garniturach dawno już zamieniło „Kapitał” Karola Marksa na kapitały oligarchii. A kto dał komunistom i socjalistom czy innym nowo rozmnożonym lewicowcom monopol na tę ochronę socjalną ludzi pracy? Sami sobie wzięli? Może i tak. Ale, niestety, za przyzwoleniem innych sił politycznych. Co w tej dziedzinie robią partie Majdanu, które teraz są u władzy? Zresztą inne siły narodowo-demokratyczne rzuciły idee socjalne na dalekie półki swojej ideologii. Nawiasem mówiąc, za ochronę praw człowieka można uważać nie tylko czysto socjalne kwestie w rodzaju prawa do pracy, godnej zapłaty, zdrowia czy edukacji. Czyż nie wymagają ochrony prawa narodowe, językowe, duchowe? Jednak w naszej teraźniejszości sytuacja wygląda tak, że wybrańcy bronią nie swojego wyborcy, a swojej władzy, czyli swojej obecności tam. Pomimo wszelkich zmian, politycznych perypetii, skrzywdzonym z jakiegoś powodu pozostaje ten sam mały człowiek, człowiek pracy, na cześć którego obchodzi się to święto. Wystarczy przypomnieć o barbarzyńskiej inflacji, która pełznie przy akompaniamencie ciągłego zastraszania pracownika — to nowymi podwyżkami taryf komunalnych, to drożyzną przejazdów, to kolejnym zwiększeniem podatków, opłat i dopłat. Czego warta świeża wiadomość, że właśnie w święto rząd podnosi taryfę na ogrzewanie i gorącą wodę — a to chyba największa z opłat komunalnych. Po kilka procent miesięcznie, a do końca roku podwyżka wyniesie 30 lub nawet więcej procent. Co więcej, nam, ludziom pracy, nawet już nie wyjaśniają, nie motywują przyczyn drożyzny. Przyczyny zaś mogą być unikalne, jak to było w odniesieniu do leków: ceny podnoszą się dlatego, że ludziom zwiększono pensje i emerytury, a do tego wypłacają po tysiąc zdewaluowanych wkładów Oszczędbanku ZSRR. Czym, ciekawie, takie wypłaty mogły wpłynąć na so- Dokończenie na s. 3 SZEWCZENKIANA TARNOWSKIEGO Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobziarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106 ŁĄCZNIE NA KONCIE CERKWI TARASA — 865 454 hrywny 00 kop.
Tłumaczenie maszynowe
Jurij SZEŁIAŻENKO Pierwsze kroki w kampanii wyborczej pokazują charakter kandydata, mówi się o nich wiele i wyciąga daleko idące wnioski. Co czeka Kijów po wyborach? Można o tym sądzić po czynach tych, którzy pretendują do stanowiska mera miasta. Leonid Czernowecki, zdawałoby się, wybrał wygrywającą taktykę: chwali się sukcesami i rozdaje pomoc socjalną, mimo obietnic zaprzestania przekupywania wyborców. Lecz według słów deputowanego ludowego Mykoły Tomenki, miasto nie zapłaciło za gaz z powodu tych wypłat. Zatem Czernowecki igra z ogniem: a jeśli zakręcą zawór gazowy? Już i tak z podwojeniem taryf się skompromitował… Czernowecki kontynuuje komunikowanie się z wyborcami ukraińskiej stolicy w języku rosyjskim i obstawanie przy drodze kopiowania Moskwy w rozwoju miasta. Wiele wewnętrznych dokumentów merostwa to przetłumaczone odpowiedniki moskiewskich, mediami komunalnymi kierują nie kijowianie i przeważnie nie Ukraińcy (dyrektor TRK „Kijów” Dżangirow oraz doradca mera ds. współpracy z mediami Bektursunow). Pod ukraińskojęzycznymi nagłówkami gazet komunalnych często drukuje się karykatury z rosyjskojęzycznymi kwestiami, przeglądy filmów i wydarzeń w sferze kultury „zrzyna się” z rosyjskojęzycznego sektora Internetu. Więc kijowianie wiedzą, że Czernowecki nie jest ukraińskim merem i będą głosować odpowiednio. Witalij Kliczko ma duże szanse wygrać w tych wyborach i bez wątpienia jest jednym z tych ludzi, którzy pomnożyli sławę Ukrainy w najnowszej historii. Zachwyca się nim młodzież, szczerze popierają go patrioci. Ale blok Kliczki szedł już do wyborów w 2006 roku, do Rysunek Światosława Mizerniuka Rady Najwyższej nie pokonał 3-procentowego progu, a w Kijowie pokonał go ledwo-ledwo. Można to wyjaśnić tym, że polityk z Kliczki jest marny: bez rad pomocników wypowiada się niezdarnie, żadnego talentu do taktycznych kombinacji i improwizacji nie pokazywał. Przedstawiciele partii „Pora” zdradzili boksera i przeszli na stronę Czernoweckiego, a partia „Reformy i Porządek” udała się do Bloku Julii Tymoszenko. Więc blok Kliczki się rozpadł. Z kim pozostał Witalij Kliczko? Obecnie na jego liście do Rady Kijowskiej idą deweloperzy historycznego centrum miasta, na przykład Lew Parcchaladze, prezes korporacji „XXI wiek”. Zmęczeni chaotyczną zabudową kijowianie sceptycznie odnoszą się do takich sojuszników, jak i do samego boksera. Najbardziej udanie rozpoczął kampanię wyborczą Ołeksandr Turczynow. Pojechał on do Narodowego Uniwersytetu Technicznego
Tłumaczenie maszynowe
GORĄCY TEMAT. Przerażający, okrutny atak na inteligencję trwa obecnie w rejonie Peczerskim (ulice Miczurina, Bastionna i zaułek Bastionny). Dlaczego właśnie na inteligencję? Ponieważ jest to rejon, w którym w wielopiętrowych budynkach od kilku dziesięcioleci mieszkają artyści, naukowcy, inżynierowie, projektanci, wśród których są akademicy, profesorowie, ludowi i zasłużeni działacze sztuki. Mieszka tu prawdziwa, a nie udawana elita, która obecnie sama się wybiera i nagradza od czasu do czasu w Pałacu „Ukraina”… I oto przeciwko tym kijowianom — pracownikom, twórcom sławy i dobrobytu stolicy — idzie niszczycielska lawina: oligarchowie i podoligarchowie z pomocą miejskich urzędników państwowych podzielili wzgórze Zwirynieckie (bezpośrednio do niego przylegają nasze wielopiętrowe budynki), odcinając jeszcze terytorium Ogrodu Botanicznego NAN Ukrainy (od płotu do słynnej alei lipowej) na 12 łakomych kawałków ziemi pod swoje prywatne pałace! Dokumenty podpisali główny architekt Kijowa oraz urzędnicy instancji ziemskich i ekologicznych. I żadnych deklarowanych konsultacji społecznych. Po cichu! Rozumieją, że popełniają przestępstwo!.. Wzgórze Zwirynieckie to gleby lessowe, które (według wniosków specjalistów) przy wbijaniu pali pełzną. Zatem niszczone będą zarówno terytorium Ogrodu, jak i nasze budynki, pójdą wody podziemne. W naszym budynku nr 9 przy zaułku Bastionnym już teraz są problemy ze ścianą oporową, która pęka i wycieka z niej woda, co świadczy o niestabilności zwisającego zbocza. A budowa kilkupiętrowych budynków (w dokumentach zezwalających mowa jest nawet o budownictwie wielopiętrowym) to bezpośrednie zagrożenie dla ludzi i naszej własności, naszych domów. Wiemy: przygotowują ustawę o wysiedleniu z budynków awaryjnych. Ciemna mafia doprowadzi do ruiny nasze mieszkania i… będzie przesiedlać kijowian na dalekie obrzeża. Takie fakty w Kijowie już istnieją. Wygląda na to, że pewne siły NAN Ukrainy (wyłączmy z tego nawiasu uczciwego akademika D. Hrodzynskiego) uległy naciskom mafii ziemskiej i oddają — być może za pieniądze? — znaczną działkę Ogrodu Botanicznego w ręce tej mafii. A wiceprezesem NAN Ukrainy jest Wołodymyr Łytwyn, on też jest deputowanym Rady Najwyższej! Przyjdzie Panu, panie Łytwyn, przypomnieć, że odrywanie terytorium od rezerwatu to naruszenie Ustawy o przyrodniczym funduszu rezerwatowym (Artykuł 32). Wyrażamy oburzenie również tym, że dyrekcja Ogrodu Botanicznego, czyli placówki naukowej, pozwala księżom monasteru Jońskiego Patriarchatu Moskiewskiego jeździć po terytorium rezerwatowym swoimi samochodami, organizuje w Ogrodzie Botanicznym hulanki — wesela jakichś „grubych ryb”, różne „prezentacje” (możliwe, że wszystko to za duże pieniądze!) z takim muzycznym popowym hałasem i strzelaniem z armat, że ściany w budynkach drżą. To przecież nie bazar, a placówka naukowa! Z przeciwnej strony Ogrodu Botanicznego mafiosi już wykurzyli wszystkich zwykłych ludzi i pobudowali tam prywatne pałace tuż przy Ogrodzie, a nawet w jego płocie zrobili prywatne furtki na klucz: uczynili Ogród swoją własnością. A nasza historia?! Jest tym cwaniakom obojętna. Na wzgórzach Zwirynieckich jeszcze od czasów Rusi Kijowskiej zachowują się jaskinie, których dotąd nikt nie zbadał. Nie ma pieniędzy na archeologię?! Przyjezdnym bogaczom i to jest obojętne, byle szybciej w Ogrodzie swoje pałace zbudować! W Doniecku Ogród Botaniczny oszpecili pieniężni dorobkiewicze, teraz za Kijów się wzięli! Rozumiemy, że łapówkami wszystkich i wszystko udobruchano! Wiemy, że dokumenty jeszcze od końca marca znajdują się u pomocnika Czernowieckiego — Dowhego. Zwracaliśmy się i do nich… Opanujcie się! [Fragment tekstu o KPI] Zwracamy się do wszystkich urzędników, niezależnie od przynależności partyjnej: nie niszczcie Ogrodu Botanicznego, prawdziwej perły Kijowa, jego płuc… Ogród Botaniczny pod względem położenia krajobrazowego uznano za najlepszy w Europie. Nie niszczcie naszego życia, życia ludzi, którzy uczciwą pracą tworzyli i tworzą Kijów, uczciwą pracą zasłużyli na swoje mieszkania i mają prawo do spokojnego, godnego życia we własnych domach! Maryna HONCZAR, muzykolog; I. S. ASTAUŁOWA, historyk sztuki; Ludmyła MALAR, zastępca lekarza naczelnego ds. NS; W. L. SRIBNYCKA; W. W. LIWANDOWSKA; D. I. BIŁAN; B. S. DOWHAN, rzeźbiarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy; W. I. HURIN, malarz, profesor, akademik; Łarysa IWANOWA, artystka; Wasyl KUZMENKO, doktor nauk technicznych, profesor, akademik; Wasyl PEREWALSKI, ludowy artysta Ukrainy. Do Premiera Ukrainy Julii Tymoszenko CO ZA TYM ŚWIĘTOWANIEM?
Zgodnie z rosyjską oficjalną interpretacją historii, w czerwcu 2008 roku „przypada 225 lat” od czasu założenia miasta Sewastopola. W celu uczczenia tej daty rozporządzeniem Gabinetu Ministrów Ukrainy z maja 2007 roku zatwierdzono plan przygotowań do obchodów rocznicy oraz skład komitetu organizacyjnego. W budżecie państwowym na 2008 rok przewidziano finansowanie działań w kwocie 20 mln hrywien. Ukraińską opinię publiczną nie dziwi, że przygotowania do 225. rocznicy nabierają negatywnego dla niepodległej Ukrainy kierunku, gdyż skład komitetu organizacyjnego nie został odnowiony, jego członkami pozostają osoby niezainteresowane istnieniem niepodległego państwa ukraińskiego, a co za tym idzie, również utwierdzaniem idei narodowej na wszystkich terenach Ukrainy. Jako przykład, przewodniczący Rady Miejskiej Sewastopola zadeklarował zamiar odsłonięcia podczas obchodów pomnika Katarzyny II, a prorosyjskie organizacje społeczne zwróciły się do Prezydenta Rosji z propozycją ogłoszenia roku 2008 rokiem Sewastopola, ustanowienia honorowej nazwy „Miasto rosyjskiej sławy” i uhonorowania nią miast Sewastopol i Połtawa. Na obchody zaproszono delegacje z Moskwy i obwodu moskiewskiego, które wyraziły gotowość „pomocy miastu w godnym przygotowaniu się do jubileuszu”. Dodatkowym czynnikiem wpływającym na sytuację jest przygotowanie do obchodów 225-lecia utworzenia Floty Czarnomorskiej Rosji (maj 1783 roku). Niedawne groźby prezydenta Rosji W. Putina dotyczące integralności terytorialnej suwerennego państwa ukraińskiego, nieprzyjazne wobec Ukrainy akcenty, które stawiają prorosyjskie stowarzyszenia społeczne i rosyjscy urzędnicy, stanowią zagrożenie dla jedności Ukrainy i jej dalszego istnienia jako niepodległego państwa. A zatem wymagają uwagi i odpowiednich działań ukraińskiego rządu, wszystkich czynników państwowych i pozapaństwowych. Przez 17 lat niepodległości środki budżetowe, które przekazywano prorosyjskim organizacjom, wykorzystywano do zakorzeniania rosyjsko-imperialnych szowinistycznych dogmatów. Oznacza to, że i tym razem środki państwowe na obchody „225. rocznicy Sewastopola” zostaną wykorzystane do ustanowienia na naszych ziemiach symboli zniewolenia lub niszczenia Ukrainy, takich jak pomnik Katarzyny II, oraz na antyukraińską propagandę. Wychodząc z powyższego, zwracamy się do Pani Premier z prośbą o podjęcie natychmiastowych działań, które pozwolą zapewnić podczas przygotowań i obchodów 225. rocznicy Sewastopola ochronę interesów narodowych Ukrainy. Z poważaniem, przewodniczący lokalnych oddziałów organizacji: Ukraińskiego Stowarzyszenia Patriotycznego, Młodzieżowego Kongresu Nacjonalistycznego, Młodego Ruchu Ukrainy, „Młodej Proświty”, Partii Ukraińskiej, Kijowskiego Miejskiego Towarzystwa „Memoriał” im. Wasyla Stusa, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, Związku Oficerów Ukrainy, Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia Weteranów, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych, Ogólnoukraińskiej Ligi Kobiet Ukraińskich, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Ludowego Ruchu Ukrainy, Związku Młodzieży Ukraińskiej, Stowarzyszenia Badaczy Hołodomorów na Ukrainie, OUN, Międzynarodowej Ligi „Matki i Siostry Młodzieży Ukrainy”, Ukraińskiej Partii Ludowej, Fundacji „Dzieci. Młodzież. Trzecie tysiąclecie”, OUN(d), GK Ukraiński Sewastopol, Ukraińskiego Światowego Związku Nauczycieli Zawodowych, WO „Swoboda”, Bractwa Studenckiego, Organizacji Społecznej „Patriota — Obrońca Ojczyzny”, UNA-UNSO, OUN-UPA, Sewastopolskiej Organizacji Związku Oficerów Ukrainy, Organizacji Społecznej „Kongres Ukraińców Sewastopola”, Społecznej Organizacji Charytatywnej „Ukraińskiej armii — język ukraiński”
Tłumaczenie maszynowe
1 Maja — Międzynarodowy Dzień Solidarności Ludzi Pracy. 1 maja 1990 roku kierownictwo Związku Radzieckiego i KPZR weszło na trybunę Mauzoleum, aby przeprowadzić ostatnią oficjalną pierwszomajową demonstrację. Ale, niezależnie od tego, jak zmieniały się reżimy i władza, ludzie pracowali i będą pracować. Co teraz oznacza ta data, czy człowiek pracy jest chroniony, „Słowo Proświty” dowiadywało się u kijowian: 1) Jaki jest Twój stosunek do święta Pracy? Czy obchodzisz i jak? 2) Twoim zdaniem, czy instytucje państwowe i związki zawodowe chronią człowieka pracy w obecnym społeczeństwie? 3) Czy skorzystałbyś z wypróbowanych w cywilizowanym świecie środków walki o swoje prawa w miejscu pracy, takich jak strajki, manifestacje? Czy dają one rezultat? 4) Jakie zmiany we władzy państwowej, polityce, społeczeństwie mogą przynieść, Twoim zdaniem, poprawę sytuacji człowieka pracy?
VOX POPULI
Hanna, szatniarka: 1) Uważam się za człowieka pracy, który szanuje to święto. Wcześniej, pamiętam, przeprowadzano parady, ludzie nie mogli się przecisnąć — taki był tłum. Nikt nie przeklinał, wszyscy bardzo się cieszyli. Gdyby demonstracje były teraz, to chętnie bym chodziła. To święto pracy i trzeba je obchodzić. Obchodzę 1 Maja w gronie rodziny i żałuję, że nie świętuje się go masowo, bo czasem tak bardzo chce się wyjść na Chreszczatyk, przejść się, jak dawniej, i poczuć wesoły nastrój wszystkich wokół. 2) Ktoś może i jest chroniony, ale już nie tak, jak dawniej. Kogoś chroni państwo, a kogoś — pieniądze. 3) Gdyby przyszło bronić swoich praw, to poszłabym i na strajk, i na bojkot. Jak świadczy międzynarodowe doświadczenie, to daje rezultaty. Pod leżący kamień woda nie płynie, więc musimy sami dbać o siebie. 4) Ale nie potrzeba zmian — trzeba tylko, żeby mniej kradli i bardziej dbali o ludzi.
Ołena, studentka: 1) Nawet nie wiem, że istnieje takie święto. 2) Teraz nikt nie może być chroniony. Sądząc po naszej polityce, po stosunku możnowładców do społeczeństwa, można wyciągnąć wniosek, że państwo nie bardzo chroni tych, którzy płacą podatki. 3) Obowiązkowo broniłabym swoich praw strajkami, gdyby przyszło. Ale jestem studentką i nie mam doświadczenia zawodowego, więc nie spotykałam się z podobnymi sytuacjami. Wiem, że takie działania dają realne rezultaty. 4) Myślę, że trzeba po prostu udoskonalić tę kwestię na poziomie ustawodawczym. Byłoby stosownie przejrzeć i wprowadzić zmiany w Kodeksie Pracy.
Serhij, pszczelarz: 1) Nie mogę powiedzieć, że świętuję 1 Maja. Są oficjalne dni wolne, więc staram się wyjechać za miasto i odpocząć. Wcześniej też nie świętowałem, bo to czas sadzenia ziemniaków i pracy w ogrodzie, co robiłem przez całe życie. 2) Wcześniej człowiek był bardziej chroniony. Nie jestem zwolennikiem Związku Radzieckiego, ale przyznaję, że związki zawodowe były na wysokim poziomie. 3) Nie brałbym udziału w strajkach, bo uważam, że prawa pracujących powinno chronić państwo, a nie oni sami — wywalczać je na akcjach protestacyjnych, które nie dają żadnych istotnych rezultatów. 4) Chciałoby się, żeby w państwie była jedność, żeby władzy nie ciągnięto w różne strony. Bo kiedy urzędnicy wspólnie rozwiązują te czy inne kwestie, to daje rezultat.
Nina, nauczycielka: 1) Wcześniej obowiązkowo obchodziłam Dzień Solidarności Ludzi Pracy, bo w mojej rodzinie wszyscy pracowali od małego. A teraz nie bardzo świętujemy, nie ma już tej masowości i podniosłości świętowania, choć w gronie rodziny zbieramy się i wyjeżdżamy na łono natury. W czasach radzieckich obowiązkowo chodziliśmy tego dnia na demonstrację. 2) Teraz jest bardzo dużo prywatnych przedsiębiorstw, które z reguły nie mają komitetów związkowych. Więc ludzie są coraz mniej chronieni. Bardzo wielu przedsiębiorców obchodzi prawo, nie wypłaca pakietu socjalnego na przykład, i człowiek, przepracowawszy 2—3 lata, nie otrzymuje wpisu do książeczki pracy. 3) Nie wiem, czy skorzystałabym z tak radykalnych środków walki o prawa ze względu na swój wiek. 4) Nasza władza jest jak łabędź, rak i szczupak. Robi wszystko, żeby pokazać, że rozwiązuje problemy. Gdyby był jeden cel nie tylko w słowach, to byłoby lepiej wszystkim — i tym, którzy pracują, i tym, którzy nie pracują.
Nadia, technolog produkcji obuwia: 1) Kiedyś chodziłam na demonstracje 1 Maja, było bardzo ładnie i ciekawie. Dziś tego nie ma — ludzie są w ogrodach za miastem albo po prostu odpoczywają w domu, jak w zwykłe dni wolne. Dla mnie to święto dzieciństwa, które jednoczyło ludzi. 2) Zupełnie nie jestem chroniona. Związków zawodowych już prawie nie ma, straciły swoje znaczenie. Wcześniej wszystko było o wiele bardziej zorganizowane — zebrania, kontrole, rozdzielanie skierowań do sanatoriów. 3) Gdyby to było ostatnie, co może pomóc, to poszłabym i na strajk. Wiem, że teraz prawie wszystkie przedsiębiorstwa należą do jakiegoś właściciela, a nie do państwa, i pójście przeciwko dyrektorowi to bardzo odważny krok, który może kosztować miejsce pracy. Ale jeśli się zjednoczyć, to może to wpłynąć. 4) Władza państwowa powinna przestać bić się o swoje interesy i pomyśleć wreszcie o ludziach. Dziś Ukraina traci potencjał i trzeba coś zmieniać.
Ałła, pracownik handlu: 1) Wcześniej zawsze obchodziłam święto pracy — i na paradę chodziłam, i na łono natury wyjeżdżałam z przyjaciółmi. Wtedy było o wiele weselej i bardziej zorganizowanie. Radość unosiła się w powietrzu, ludzie przygotowywali się jak do Nowego Roku. A teraz dla mnie to nawet nie są dni wolne, bo 1 Maja pracuję, więc nastrój wcale nie jest świąteczny. 2) Zdecydowanie nie. Czyż nasi „wielcy bossowie” myślą o narodzie, który pracuje za grosze? Jesteśmy nie tylko niechronieni, jesteśmy jeszcze upokorzeni warunkami pracy, które mamy. Wcześniej wszystko było inaczej — mogłam zwrócić się do związku zawodowego, który bronił praw ludzi, była pewność, że z pracy nie wyrzucą, że na czas urlopu otrzymam skierowanie, nawet o dzieci dbano. 3) Oczywiście, poszłabym bronić praw na akcjach protestacyjnych. Byłam przewodniczącą związku zawodowego targu przy dworcu i wiem nie tylko ze słyszenia, czym są strajki i jak trzeba dążyć do tego, aby twoje interesy rozpatrzono i przyjęto. Jeśli zjednoczą się wszyscy, to będzie „pięść”. Teraz ludzie mało wierzą, a szkoda. 4) Państwo przede wszystkim odpowiada za swój naród. Trzeba mniej wkładać sobie do kieszeni i bardziej dbać o ludzi.
Serhij, inżynier: 1) Świętuję 1 Maja tylko dlatego, że to dobra tradycja z dzieciństwa. Chodziłem wcześniej na demonstracje, dlatego że trzeba było chodzić. A teraz to święto odeszło w niebyt. To raczej swoiste wiosenne wakacje. 2) Nie, niestety, nie jesteśmy chronieni. Wcześniej działały związki zawodowe, a teraz to fikcja. Człowiek pracy nie ma do kogo się zwrócić. 3) Na strajk poszedłbym, bo tylko tak teraz można coś zmienić. Ale nie zawsze jest on stosowny. Jeśli chodzi o spółkę państwową, to tutaj są duże szanse. Ale jeśli prywatną — to tutaj prędzej cię zwolnią i znajdą bardziej umiarkowaną kandydaturę. 4) Państwo powinno bardziej się nami opiekować i przeprowadzić kompleks działań dotyczących działalności związków zawodowych, a mianowicie uczynić je naprawdę niezależnymi.
Natalia, menedżerka sprzedaży: 1) Nie obchodzę tego święta. Podoba mi się, że istnieją tak zwane „majowe weekendy” i wraz z rodziną mamy okazję latać do Egiptu na cały tydzień. 2) Myślę, że instytucje państwowe mało nas chronią. Nie wiem, jak było wcześniej, ale teraz nikomu niczego nie udowodnisz. Czasami nawet prawo pracy nie pomaga dowieść swoich racji. 3) Na strajk bym nie poszła. Nie lubię komuś czegoś udowadniać. Jeśli mnie i moje prawa będą uciskać, po prostu znajdę inne miejsce pracy. I jeszcze nie wiadomo, kto straci więcej. 4) Trzeba zacząć od podwyższenia pensji, być może obniżyć podatek, który oddajemy państwu, a także stworzyć kodeks prawny dla prywatnych przedsiębiorców, bo tam prawa są niepisane. Rozmawiała Maria SKRYNNYK Zdjęcie Hanny OBORSKIEJ bi koszt tabletki aspiryny? Podrożenie elektryczności, paliwa, ciepła dla producenta — taką motywację (często też naciąganą) jeszcze można przyjąć i zrozumieć, ale zwiększenie wypłat — to nie przyczyna, a cyniczna możliwość zdarcia z ludzi jak najwięcej. Pewnego razu wchodzę na pocztę i dowiaduję się, że nieoznakowana koperta kosztuje już nie 45, a 60 kopiejek. Podrożenie „zaledwie” o 33 procent i to bez żadnych wyjaśnień! Mówienie pocztowcom czy komukolwiek innemu, że w normalnym kraju, tam, gdzie istnieje solidarność pracujących i ich ochrona socjalna, podniesienie cen o 5 czy 7 procent wywołałoby wiece protestacyjne — to sprawa daremna i naiwna. Nie warto czekać na ochronę ze strony związków zawodowych, które do dziś pracują według radzieckiego schematu, które, zgodnie z definicją wodza, służyły jako „szkoła komunizmu dla pracujących”. Dość wspomnieć, jak rozpuścił się w powietrzu lub w czyichś kieszeniach miliardowy majątek radzieckich związków zawodowych, tak samo, jak i złoto partii komunistycznej czy nie o wiele mniejsze majątki komsomołu. Rzeczywistość zmusza ludzi do jednoczenia się, tworzenia alternatywnych niezależnych związków zawodowych i to jest w duchu nowego, niepodległego, demokratycznego państwa. Kilka dni temu rozmawiałem z nauczycielką, która wraz z kolegami stworzyła, a potem stanęła na czele komórki Konfederacji Wolnych Związków Zawodowych Ukrainy. Zakończyło się to terrorem drobnego urzędnika państwowego — dyrektora szkoły — wobec członków tego związku zawodowego i mojej rozmówczyni. Jej zwrócenie się do obwodowego zarządu oświaty i nauki o ochronę zakończyło się naganą i zwolnieniem z pracy przewodniczącej komórki. Obaj urzędnicy, zarówno dyrektor, jak i naczelnik zarządu, oświadczyli, że „uznają” tylko stary, radzieckiego wzoru związek zawodowy. W końcu nauczycielka musiała zwrócić się do sądu, który uznał naganę i zwolnienie za bezprawne. Ale udowodnić urzędnikom, nawet z dokumentami w ręku, żeby zostawili swoje „uznania” czy „nieuznania” w domu, nie udaje się do dziś. Więc niech on będzie, Pierwszy Maja. W wielu krajach świata tego dnia w zupełności wystarcza do demonstracji solidarności pracujących. U nas jeszcze od czasów komunistycznych do Pierwszego Maja doklejony jest też „drugi maja”. Dla podwójnej solidarności czy podwójnej ochrony pracujących? Czy dla podwójnych — komu ogródki, komu pijaństwo? Wtedy już ustanówmy wesołe święto wiosny i nie ma co mówić o polityce, przynajmniej tak będzie uczciwiej — bez krzywych zwierciadeł.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
niż Ukraińców – 7,87%, w odróżnieniu od innych południowych obwodów, gdzie wzrost liczby Ukraińców wiązał się ze zmniejszeniem liczby Rosjan. Tak więc w Republice Autonomicznej Krymu liczebność Rosjan zmniejszyła się o 11,71%, a Ukraińców – o 9,65%. Jednak, podobnie jak w innych obwodach regionu, a także w Sewastopolu, nastąpiło zmniejszenie liczby Rosjan na tle wzrostu liczby Ukraińców. Na Krymie liczebność Rosjan spadała na tle wzrostu ogólnej liczby mniejszości etnicznych, przede wszystkim dzięki powrotowi Tatarów krymskich. Zatem w regionie południowym w latach 1989–2001 nastąpiło zmniejszenie liczebności Rosjan – większe w liczbach bezwzględnych, ale mniejsze w relatywnych niż na zachodzie i w centrum Ukrainy. Właśnie kosztem Rosjan zmniejszyła się liczebność całej populacji oraz ogólna liczebność mniejszości etnicznych. Na południu Ukrainy liczebność Ukraińców wzrosła. Ze wszystkich regionów najniższe tempo spadku liczebności Rosjan w latach 1989–2001 w ujęciu relatywnym, ale najwyższe w bezwzględnym, obserwowano w regionie wschodnim – 23,04% (1 071 092 osoby). Pomimo tego spadku, wschód pozostawał głównym obszarem koncentracji Rosjan na Ukrainie – 4 649 341 osób w 1989 roku oraz 3 578 249 osób w 2001 roku. Podobnie jak na południu, w regionie wschodnim liczba Rosjan zmniejszała się na tle wzrostu liczby Ukraińców, choć nieznacznego – 1,57% (96 584 osoby). Kosztem Rosjan zmniejszyła się liczebność całej populacji oraz mniejszości etnicznych w regionie. Udział Rosjan w spadku ogólnej liczebności populacji wschodu Ukrainy w latach 1989–2001 wynosił 99,00%. Najniższe tempo spadku liczebności Rosjan w ujęciu relatywnym spośród wszystkich obwodów Ukrainy, ale najwyższe w bezwzględnym, obserwowano w obwodzie donieckim – 20,37% (471 692 osoby). Doniecczyzna pozostawała największym obszarem koncentracji Rosjan na Ukrainie, których liczebność wynosiła 2 316 091 osób w 1989 roku oraz 1 844 399 osób w 2001 roku. W wyższym tempie liczebność Rosjan spadała w dwóch pozostałych obwodach: ługańskim – o 22,46% (287 218 osób) oraz charkowskim – o 29,61% (312 182 osoby). W obwodach donieckim i charkowskim zmniejszenie liczebności Rosjan w tym czasie odbywało się na tle przyrostu liczby Ukraińców. W obwodzie ługańskim liczebność Rosjan spadała intensywniej niż Ukraińców. W ten sposób w latach 1989–2001 spośród wszystkich czterech regionów Ukrainy najistotniejszy spadek liczebności Rosjan w liczbach bezwzględnych obserwowano na wschodzie, ale najmniejszy w liczbach relatywnych. Tempo spadku liczebności Rosjan było wyższe niż całej populacji oraz mniejszości etnicznych. Przeciwnie, liczebność Ukraińców w regionie wzrosła. Ogólna liczebność Rosjan w południowo-wschodniej Ukrainie zmniejszyła się o 23,29% (2 121 042 osoby), z 9 105 242 osób w 1989 roku do 6 984 200 osób w 2001 roku. Tempo spadku ich liczebności na południu i wschodzie było znacząco niższe niż na zachodzie i w centrum Ukrainy w ujęciu relatywnym, ale wyższe w bezwzględnym, odpowiednio 40,01% oraz 900 339 osób. Tempo spadku liczebności Rosjan w latach 1989–2001 w południowo-wschodniej Ukrainie w ujęciu relatywnym i bezwzględnym było wyższe niż całej populacji, odpowiednio 23,29% (2 121 042 osoby) oraz 7,49% (1 865 315 osób). Przeciwnie, liczebność Ukraińców na tych terenach wzrosła o 2,28% (324 689 osób). Co więcej, liczebność Rosjan spadała w tych dwóch regionach szybciej niż ogólna liczebność mniejszości etnicznych – odpowiednio 23,29% oraz 20,54%.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr SKLAR, doktorant Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki Analiza materiałów spisów powszechnych z 1989 i 2001 r. pozwala ustalić główne tendencje zmian w składzie etnicznym ludności w przededniu uzyskania i w pierwszej dekadzie niepodległości. Decydującą tendencją procesów etnicznych doby niepodległości Ukrainy stało się intensywne zmniejszenie liczebności mniejszości etnicznych, przede wszystkim Rosjan. Przeciwnie, w ciągu lat 1959—1989, według obliczeń ukraińskiego demografa O. U. Chomry, kosztem migracji i asymilacji liczebność Rosjan na Ukrainie zwiększyła się o 2 230,3 tys. osób, a liczebność Ukraińców zmniejszyła się o 1 297,8 tys. osób. Czyli wpływ procesów asymilacyjnych i migracyjnych na zmiany liczebności Ukraińców i Rosjan istotnie różnił się w czasach radzieckich i w dobie niepodległości Ukrainy. Te różnice są spowodowane zmianą pozycji statusowych Ukraińców i Rosjan na Ukrainie w warunkach odrodzenia ukraińskiej państwowości. Według definicji amerykańskiego badacza R. Schermerhorna, dominującą pozycję w społeczeństwie może zajmować zarówno większość, jak i mniejszość. W warunkach bezpaństwowości dominującą może być “grupa mniejszości”, większość zajmuje pozycję podporządkowaną, czyli staje się “etnosem masowym”. Do uzyskania niepodległości Ukraińcy pozostawali “etnosem masowym” lub “podporządkowaną większością”, a Rosjanie mieli status dominującej mniejszości. Skutkiem takiej sytuacji było to, że Rosjanie na Ukrainie w czasach radzieckich nie doświadczali asymilacji językowej, i przeciwnie, Ukraińcy, choć stanowili większość, asymilowali się pod względem językowym. W umownym środowisku innych etnosów przeważały procesy rusyfikacji. Rozpad ZSRR sprzyjał przekształceniu Rosjan w mniejszość etniczną i utracie dawnej dominującej pozycji. W rezultacie Rosjanie w nowych państwach przeżywają kryzys tożsamości etnicznej. Według słusznej opinii ukraińskiej etnosocjolog W. A. Arbieninej, “najbardziej rozpowszechnionym traumatycznym problemem dla większości przedstawicieli rosyjskiej diaspory w krajach nowego zagranicy stała się utrata zwykłej dla nich “pierwszej roli” w wielonarodowym państwie. Charakterystyczne jest to również dla znacznej części Rosjan — obywateli Ukrainy”. Zmiana pozycji statusowych Rosjan prowadzi do tego, że oni “zaczynają ostro odczuwać potrzebę albo zmiany środowiska, albo pełniejszej i wszechstronniejszej adaptacji do środowiska etnicznego, w którym żyją”. Intensywne zmniejszenie liczebności Rosjan na Ukrainie w dość krótkim terminie (12 lat) spowodowane jest kilkoma czynnikami. Przede wszystkim procesami depopulacyjnymi, które rozpoczęły się w 1992 roku w wyniku zmniejszenia poziomu urodzeń i zwiększenia współczynnika śmiertelności. Wpłynęło także przerwanie masowej migracji Rosjan na Ukrainę, a nawet częściowe przesiedlenie części z nich na historyczną Ojczyznę, zwłaszcza na początku lat 90. w warunkach zaostrzenia kryzysu społeczno-ekonomicznego. Ale w odróżnieniu od krajów Azji Środkowej i Zakaukazia, gdzie zmniejszenie liczebności Rosjan stało się bezpośrednim skutkiem procesów migracyjnych, straty migracyjne Rosjan na Ukrainie były nieznaczne. Saldo migracyjne Rosjan staje się ujemne w 1993 i 1994 r. — odpowiednio 15,8 tys. i 85,5 tys. osób. Najistotniejszy wpływ na zmniejszenie liczebności Rosjan miały nie procesy migracyjne, a etniczne. Procesy asymilacji etnicznej Rosjan najistotniej wpływały na zmniejszenie ich liczebności w latach 1989—2001. Wśród Rosjan rozpowszechnionymi Walentyna Wyrodowa/Gautier. “Matka z dziećmi”
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
były nie tylko rodziny endogamiczne (monoetniczne), ale także egzogamiczne (międzyetniczne). Według danych spisu ludności z 2001 roku 56,50 % Rosjan mieszkało w rodzinach monoetnicznych (endogamicznych). W wyniku odrodzenia ukraińskiej państwowości procesy etniczne nabrały naturalnego charakteru: ludność rdzennej większości asymiluje mniejszość etniczną przede wszystkim poprzez małżeństwa międzyetniczne. Dzieci w takich rodzinach mają podwójną tożsamość etniczną, ale swoje pochodzenie etniczne określają przeważnie na korzyść dominującego etnosu. Część Rosjan, którzy mieli mieszane pochodzenie etniczne, tzn. urodzili się w ukraińsko-rosyjskich rodzinach, w 1989 roku zapisali się jako Rosjanie, a w 2001-im uznali swoją przynależność do Ukraińców, co oznaczało zmianę ich samoidentyfikacji etnicznej. W konsekwencji ogólna liczebność Ukraińców za lata 1989–2001 wzrosła wyłącznie dzięki Ukraińcom mówiącym po rosyjsku. Formalnie uznać własne ukraińskie pochodzenie etniczne jest znacznie łatwiej niż odzyskać utracony wcześniej język jako ojczysty. Dzięki zmniejszeniu liczebności Rosjan na Ukrainie wzrosła liczebność Ukraińców. I ten wzrost nastąpił na tle depopulacji wśród Ukraińców, która rozpoczęła się w 1991 roku, a wśród ludności wiejskiej w 1979 roku. Zatem na zmiany liczebności Ukraińców i Rosjan w latach 1989–2001 największy wpływ miały procesy etniczne. Warto też podkreślić, że zdecydowaną większość Rosjan stanowią migranci epoki radzieckiej oraz ich potomkowie w drugim pokoleniu. Tak więc według spisu z 2001 roku 40,45 % liczebności Rosjan mieszkających na Ukrainie urodziło się poza jej granicami. Do 1991 roku Rosjanie nie czuli się mniejszością etniczną; stali się nią dopiero po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości. Z tego wynika, że Rosjanie na Ukrainie są faktycznie mniejszością w pierwszym pokoleniu, przede wszystkim z punktu widzenia samoświadomości swojego rzeczywistego statusu. W latach 1989–2001 spadek liczebności Rosjan odnotowano we wszystkich regionach i obwodach, lecz w różnym tempie. Najwyższe tempo spadku w wskaźnikach względnych liczebności Rosjan wystąpiło na zachodzie Ukrainy, co spowodowane było procesami zmiany samoidentyfikacji etnicznej w warunkach rozproszonego typu osadnictwa. Przez 12 lat ich liczebność zmniejszyła się niemal o połowę: z 491 789 osób w 1989 roku do 255 819 w 2001-ym, tj. o 47,98 % (235 970 osób). Udział regionu w spadku ogólnej liczebności Rosjan na Ukrainie w latach 1989–2001 był dość niewielki, wynosząc zaledwie 7,81 %. Zmniejszenie liczby Rosjan na Zachodniej Ukrainie nastąpiło w warunkach wzrostu liczby Ukraińców, o 1,61 % (139 406 osób). Tempo spadku liczebności Rosjan w latach 1989–2001 w regionie centralnym było niższe w wskaźnikach względnych, ale wyższe w bezwzględnych w porównaniu z regionem zachodnim. Tak więc w 1989 roku ich liczebność w centrum Ukrainy wynosiła 1 758 551 osób, a w 2001 roku zmniejszyła się do 1 094 122 osób, tj. o 37,78 % (664 429 osób). Udział regionu w spadku ogólnej liczebności Rosjan na Ukrainie w latach 1989–2001 wyniósł 22,00 %. Zmniejszenie liczby Rosjan w regionie centralnym było w wskaźnikach zarówno względnych, jak i bezwzględnych znacznie wyższe niż u Ukraińców, których liczba spadła o 2,35 % (341 455 osób), a w wskaźnikach względnych większe niż spadek liczby ogółu ludności: o 7,04 % (1 185 010 osób). Dlatego ogólna liczba ludności regionu zmniejszyła się przede wszystkim za sprawą Rosjan. Ich udział w spadku ogólnej liczby ludności regionu w latach 1989–2001 wyniósł 56,07 %. Dla porównania: udział procentowy Rosjan wśród ogółu ludności wynosił w 2001 roku zaledwie 6,99 %. Tempo spadku liczebności Rosjan w obwodach centralnych w wskaźnikach względnych wynosiło od 34,58 % w obwodzie połtawskim do 43,31 % w obwodzie żytomierskim, a w wskaźnikach bezwzględnych od 34 355 osób w obwodzie sumskim do 68 395 osób w obwodzie czernihowskim. Istotnemu zmniejszeniu liczebności uległa grupa Rosjan w stolicy Ukrainy: o 37,15 % (199 384 osoby), z 536 707 do 337 323 osób. We wszystkich obwodach liczba Rosjan w wskaźnikach względnych zmniejszała się szybciej,
nż Ukraińców i ogółu ludności. W Kijowie zmniejszeniu liczby Rosjan towarzyszył znaczny przyrost liczby Ukraińców — o 13,26 % (247 093 osoby). Zatem liczebność ogółu ludności centralnych obwodów zmniejszyła się w latach 1989—2001 nie tylko z powodu Ukraińców, ale także z powodu Rosjan, gdyż udział tych ostatnich w tym spadku był niewspółmiernie duży. Liczebność Rosjan na południu Ukrainy była większa niż w regionie zachodnim i centralnym. W szczególności, jeżeli w 1989 roku w regionie południowym naliczano 4 455 901 osób, to w 2001 roku — 3 405 951. W latach 1989—2001 ich liczebność zmniejszyła się o 23,56 % (1 049 950 osób). Zmniejszenie liczby Rosjan na południu w wskaźnikach względnych było istotnie mniejsze, ale w wartościach bezwzględnych znacznie większe niż na zachodzie i w centrum. W regionie południowym, podobnie jak ogólnie na Ukrainie, spadek liczebności Rosjan w latach 1989—2001 zachodził na tle wzrostu liczby Ukraińców — o 2,82 %. Co więcej, zmniejszenie liczebności Rosjan w wartościach bezwzględnych przewyższało przyrost liczebności Ukraińców, odpowiednio 1 049 950 osób oraz 228 105 osób. Dlatego z powodu Rosjan zmniejszyła się także ogólna liczebność ludności regionu południowego o 5,78 % (783 395 osób). Spadek liczebności Rosjan przebiegał intensywniej niż spadek ogólnej liczebności mniejszości etnicznych południowej Ukrainy — odpowiednio 23,56 % i 18,43 %. Przewaga była nawet w wartościach bezwzględnych, ponieważ na południu wzrosła liczba przedstawicieli innych grup etnicznych, przede wszystkim Tatarów krymskich. Oznacza to, że i ogólna liczebność mniejszości etnicznych w regionie południowym, podobnie jak całej ludności, zmniejszyła się w tym czasie wyłącznie z powodu Rosjan. Najniższe tempo spadku liczebności Rosjan nie tylko w regionie południowym, ale i wśród wszystkich obwodów Ukrainy odnotowano na Krymie — 10,99 % (179 148 osób). Chociaż na Krymie koncentrowała się największa liczba Rosjan — 1 629 542 osoby w 1989 roku oraz 1 450 394 osoby w 2001 roku. Na Krymie tempo spadku liczebności Rosjan było wy-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
inicjować odprawianie liturgii żałobnych na cmentarzach, zintensyfikować prace poszukiwawcze, ustawić, gdzie to możliwe, krzyże pamiątkowe. Osobno zwrócił się do członków Proświty z obwodu kijowskiego z propozycją pokierowania tym ruchem. Przytoczył przykład rejonu makarowskiego, gdzie w 2007 roku ustawiono znaki pamiątkowe w centrum rejonowym i wsi Kołonszczyna, przygotowywane jest otwarcie kolejnych kilku pomników, prowadzone są prace poszukiwawcze. Na zakończenie członkowie Zarządu Centralnego przyjęli uchwałę w sprawie upamiętnienia byłego członka ZC „Proświty”, profesora, laureata Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Anatolija Pohribnego. Zarząd „Proświty” inicjuje w tej sprawie odpowiednie wnioski do Prezydenta, Gabinetu Ministrów Ukrainy, Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, Czernihowskiej Obwodowej Administracji Państwowej. czy jakiekolwiek domowe skarby, ostatnie, co pozostało, wymienić na chleb. Nie oddzielam tej tragicznej strony od historii własnego rodu. I kiedy rosyjscy politycy mówią, że to brednie, to u nich są brednie. Kiedy mówią, że Czeczeni są cali, szczęśliwi, zadowoleni z tego, że ich zintegrowano z Rosją i wyniszczono — to są brednie. Więc kto kierował głodem, kto go zaplanował, motywy jego — są jasne. Ocenę temu dała historia. Lecz mówię o tych, którzy dzisiaj wykonują wolę polityczną narodu. — Towarzystwo „Proświta” wystąpiło z jeszcze jedną inicjatywą uczczenia ofiar Hołodomoru. Chodzi o ogólnoukraińską akcję ustalenia imion i grobów ofiar głodu, oznaczenia tych grobów krzyżami. — Zwróciliśmy się do Prezydenta Ukrainy i głowa państwa poparł tę naszą inicjatywę. Trzeba, aby wszystkie bezimienne groby zostały uszanowane w należyty sposób, aby na miejscach władze rejonowe, miejskie, wiejskie znalazły środki na postawienie na nich krzyży. A potem należy prowadzić prace poszukiwawcze, aby zidentyfikować ludzi pochowanych tam. Niestety, bezimienne groby zapadły się, zarosły chwastami. Kiedy, jeśli nie w dni wielkanocne, poświąteczne, zabrać się za to? Lecz tutaj potrzebne są pewne środki. A to sprawa nie tylko członków Proświty, ale i ogólnonarodowa. Rozmawiał Petro ANTONENKO Halyna Sywasz próbuje nałożyć tabu na prawdę. Oczywiście, może ona pozostawać przy swoich ideach, ale nie zaszkodzi przypomnieć, że jest na służbie u państwa, którego najwyższe instytucje potępiły ludobójstwo. „PROŚWITA”
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET
23 kwietnia w siedzibie Sekretariatu odbyło się posiedzenie Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Na porządek obrad wniesiono szereg ważnych kwestii dotyczących działalności Towarzystwa. Leitmotivem zebrania stało się omówienie przedsięwzięć w kontekście obchodów 140-lecia „Proświty”. W szczególności zatwierdzono koncepcję pracy w jubileuszowym 2008 roku i uzgodniono skład komitetu organizacyjnego do przygotowania i uczczenia tej znaczącej daty. O sytuacji wokół budowy „Cerkwi Szewczenki” sprawozdał przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan, a kierowniczka Wydziału Propagandy Sekretariatu Switłana Feszczenko opowiedziała o przebiegu prezentacji wydawniczej i audiowizualnej produkcji „Proświty”, a także o pracy kursów języka ukraińskiego. Szczególną uwagę zwrócono na pracę kijowskich organizacji proświtiańskich. Dla skutecznej działalności organizacyjnej potrzebują one odrębnego pomieszczenia, a Centralny Zarząd jest gotów je udostępnić.
Gorącą dyskusję wśród członków tego organu kierowniczego wywołały kwestie projektu ustawy „Państwowy język ukraiński” oraz projektu „Ukraińskiego pravopisu”, przygotowanego przez profesora Iwana Juszczuka. Profesor Ołeksandr Ponomariw poinformował, że w ciągu ostatniej dekady przygotowano i omówiono na katedrach wyższych uczelni projekt pravopisu. Opóźnienie jego zatwierdzenia i wdrożenia do systemu oświaty wynika wyłącznie z niezdolności do działania komisji ortograficznej. Dlatego za główne priorytety pracy proświtian na tym polu uznano wspieranie wznowienia pracy ukraińskiej komisji ortograficznej oraz zatwierdzenie wariantu pravopisu uzgodnionego przez wiodących specjalistów.
Osobno uczestnicy zebrania zatrzymali się na kwestii wykonania Dekretu Prezydenta Ukrainy „O upamiętnieniu ofiar Hołodomorów”. P. Mowczan wezwał wszystkich obecnych, by w okresie świąt wielkanocnych jak najaktywniej pracowali w tym kierunku:
Tłumaczenie maszynowe
Co robią proświtianie Ługańskiego obwodu w wykonaniu Dekretu Prezydenta o upamiętnieniu ofiar Hołodomoru? Na to pytanie odpowiada przewodniczący obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wołodymyr SEMYSTIAHA:
— Zrobiono sporo. I najważniejsze, że inicjatywy naszych proświtian znajdują poparcie władz. Aktywnie poparliśmy inicjatywę Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” dotyczącą ogólnoukraińskiego upamiętnienia ofiar Hołodomoru — uporządkowania bezimiennych mogił. W obwodzie przy najaktywniejszym udziale proświtian ustawiono już 379 pamiątkowych znaków i krzyży. Zakończono konkurs na pomnik w Ługańsku poświęcony ofiarom Hołodomoru. Niedawno wspólnie ze Stowarzyszeniem Ofiar Hołodomorów „Proświta” zorganizowaliśmy na Uniwersytecie Ługańskim „okrągły stół” poświęcony tragicznej dacie ukraińskiej historii. Wspólnie z obwodową administracją rozpoczęto wydawanie czterotomowej serii o naszych rodakach z Ługańska, którzy zginęli z głodu. Ukazały się już dwa tomy. Przygotowujemy konferencję naukową studentów i młodych aspirantów. Jej temat — hołodomory na Ukrainie w latach 20., 30. i 40. XX wieku.
Tłumaczenie maszynowe
Na pytania naszej gazety odpowiada przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, poseł do Rady Najwyższej Ukrainy Pawło Mychajłowycz Mowczan.
— Pawle Mychajłowyczu, miniony i obecny rok są oznaczone 75-leciem jednej z najtragiczniejszych kart w historii Ukrainy — Hołodomoru 1932–1933. Czy nasze społeczeństwo należycie czci pamięć ofiar tego ludobójstwa i czy wyciąga potrzebne wnioski z tego, co przeżyło? W szczególności niedawno na Ogólnoukraińskim Forum Inteligencji wyrażano zaniepokojenie niedopuszczalnym przeciąganiem budowy w stolicy Memoriału pamięci ofiar Hołodomoru.
— Obchodzenie tej daty jako skupionej, jako daty koncentracji woli narodowej i pamięci narodowej, powinno było zakończyć się wzniesieniem Memoriału. A takich memoriałów nie buduje się w tydzień ani w miesiąc. Byłem przewodniczącym jury konkursu, gdy spośród wielu projektów zwyciężył projekt Anatolija Hajdamaki. I oto z zdumieniem widzę, przejeżdżając obok miejsca, gdzie ma stanąć Memoriał, że tam nic się nie robi. Ziemię przydzielono, wszystkie prace przygotowawcze powinny być już zakończone, ponieważ w budżecie zarezerwowano środki na
Petro ANTONENKO
W mieście Szczors na Czernihowszczyźnie na miejscowym materiale nakręcono film dokumentalny o tragedii kolektywizacji i Hołodomoru. Rejonowa administracja państwowa, wykonując Dekret Prezydenta, nie ograniczyła się jedynie do zbierania wspomnień świadków głodu. Zastępczyni przewodniczącego rejonowej administracji Halina Sywasz, urodzona we wsi Rohizki tego rejonu, była tak wstrząśnięta wspomnieniami rodaków, że postanowiła utrwalić to na taśmie filmowej. Ponadto to właśnie w Rohizkach w 1932 roku doszło do tak zwanego „babskiego buntu” przeciwko okrucieństwu i samowoli komunistycznej władzy — mało znanego i przemilczanego. Przy pomocy nauczyciela historii szkoły w Rohizkach Iwana Oleksijowycza Stasenki, który zebrał w archiwach bogaty materiał, film został zrealizowany. A pani Ha-
Odpowiednią dokumentację. Tego roku trzeba było rozpocząć pracę, a ona się nie zaczyna. Ten temat omawiano również w Ukraińskiej Światowej Radzie Koordynacyjnej. Zaproponowałem natychmiastowe podpisanie listu od UŚRK, a także od Światowego Kongresu Ukraińców w sprawie Pomnika, bo to temat zasadniczy. Jeżeli sami nie będziemy czcić, jak wtedy wymagać od innych narodów uznania Hołodomoru za ludobójstwo? Musimy nasycać tym tematem przestrzeń informacyjną. Powinniśmy to robić tak, jak Żydzi czy Ormianie, którzy uważali daty ludobójstw za centralne i koncentrowali na nich uwagę narodu. Niestety, u nas nic z tego nie ma. Niepokoi, czy uda się wznieść Pomnik Pamięci Ofiar Hołodomoru do listopada. Bardzo ważne, abyśmy w te wiosenne dni zobaczyli zarys Pomnika i mogli omówić go ze społecznością — w telewizji. Chciałoby się, żeby na ekranie był nie projekt „Wielcy Ukraińcy”, lecz „Bezimienni Ukraińcy” — ci, których wytępiono. I przedstawić to w towarzystwie tej „Czarnej tablicy”. — Ma pan na myśli smutne? Te znane tablice z czasów kolektywizacji i Hołodomoru, na które komunistyczna władza wpisywała wsie, z których, jej zdaniem, jeszcze za mało wywieziono zboża? — Tak. I wskazać, kto dokonał tego ludobójstwa. Mam wiele pytań i powodów do niezadowolenia. Dlaczego nic się nie robi? Przecież u nas władza jest ludowa. Mało mnie interesują osobiste stosunki naszych przywódców. Są problemy, które konsolidują, koncentrują wszystkie siły narodowe. Kiedy nie ma woli politycznej i konsekwencji, wtedy rosyjska „Litieraturnaja Gazieta” pisze to, co pisze: rzekomo Hołodomor to „nie brend, a bred”. Dla nich, szowinistów, to może i bzdura. A dla narodu ukraińskiego list Sołżenicyna, który został opublikowany, jest po prostu oburzający. Mówi, rzekomo, że ucierpiały nie tylko Ukraińcy. Wymienia jeszcze Kazachów. Tak, Kazachów też wyniszczano w 1933 roku. Ale on nie wspomina o Kubaniu, a tam zniszczono 90 procent Ukraińców. — Mówiąc, że od głodu ucierpiały inne narody ZSRR, zwłaszcza Rosjanie, dzisiejsi szowiniści czy to „zapominają” prostą rzecz: imperium komunistyczne było rosyjskie, moskiewskie. I to stamtąd, z Moskwy, kierowano tym ludobójstwem. — Ponadto ludobójstwo było wyraźnie geograficznie określone. Gdzie stały wojska, które nie przepuszczały Ukraińców z rejonów głodu? Mojego ojca zdjęto z pociągu, brutalnie pobito jego i mojego wuja Danyła. Okaleczono wuja Jurka, któremu, gdy przebiegali z wagonu do wagonu, buferem zmiażdżyło nogę. Oni chcieli–
Tłumaczenie maszynowe
Towarzystwo „Proświta” zapoczątkowało Ogólnoukraińską akcję uporządkowania mogił ludzi, którzy stali się ofiarami Hołodomoru w latach 1932–1933. W liście, podpisanym przez przewodniczącego Towarzystwa, posła do Rady Narodowej Ukrainy Pawła Mowczana, adresowanym do Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, czytamy, że obecnie większość tych mogił zrównano z ziemią, nawet krewni nie mogą odnaleźć imion i miejsc pochówku ofiar Hołodomoru. Dlatego zadaniem akcji jest odnalezienie imion i mogił zmarłych, zgodnie z chrześcijańskim zwyczajem ustawienie krzyży.
Na wykonanie Dekretu Prezydenta „O uczczeniu pamięci ofiar Hołodomoru w latach 1932–1933” Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” proponuje organom władzy lokalnej aktywnie włączyć się w tę sprawę wspólnie ze strukturami Towarzystwa. Prezydent Ukrainy poparł tę inicjatywę „Proświty”. Sekretariat głowy państwa zlecił lokalnym administracjom państwowym w regionach wspólnie z „Proświtą” wziąć udział w akcji wykrywania mogił i ustalania imion ofiar głodu, oznaczania krzyżami miejsc ich pochówku.
* * *
Taki sam list z podpisem przewodniczącego OTW „Proświta” Pawła Mowczana wysłano do zwierzchników chrześcijańskich kościołów Ukrainy z prośbą o przyłączenie się do sprawy uczczenia ofiar Hołodomoru. W szczególności zaproponowano wykorzystanie dni pamiątkowych po Wielkanocy do poświęcenia krzyży na mogiłach zmarłych z głodu oraz podczas odprawiania modłów żałobnych upamiętnienie ofiar Hołodomoru na Ukrainie.
Tłumaczenie maszynowe
Przypada bolesna rocznica narodowej tragedii narodu ukraińskiego — 75 lat sztucznego głodu w latach 1932—1933. Hołodomor to nie historyczna przeszłość, lecz głęboka rana demograficzna i duchowa. Zbyt wiele bezimiennych mogił na Ukrainie. Musimy pamiętać o tragicznej przeszłości, nie dopuścić do duchowej i społecznej ruiny narodu ukraińskiego, przywrócić sprawiedliwość historyczną — uczcić w skali całego narodu i upamiętnić pamięć ofiar Hołodomoru. 25 października 2007 roku Główne Zarząd Sprawiedliwości w obwodzie odeskim zarejestrowało fundusz charytatywny „Pamięć narodu”, którego celem jest wzniesienie w Odessie pomnika ofiar Hołodomoru 1932—1933 r. Pomnik proponuje się ustawić na Placu Tyraspolskim. Założyciele funduszu zwracają się do wszystkich nieobojętnych obywateli Ukrainy o przyłączenie się do akcji uczczenia pamięci ofiar narodowej tragedii. Rachunek funduszu charytatywnego „Pamięć narodu”: Kod OKPO 35303147, r/r 26009660776991 w ООФ АКБ „УСБ”, MFO 328016. Adres: ul. Bałkowska 4-a, m. Odessa, 65110, tel. (0482) 34-93-04. Naszym zadaniem jest wzniesienie godnego kompleksu memorialnego i uroczyste upamiętnienie zmarłych w skali całego narodu.
Materiały przygotował Petro ANTONENKO
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...lina stała jego reżyserką, scenarzystką, a nawet producentką. Z rodzinnego budżetu sponsorowała wraz z mężem pracę nad filmem. To niemal godzinna produkcja o wymownym tytule „Żarna”, o tych żarnach kolektywizacji i Hołodomoru, które mieliły zwykłych Ukraińców. W filmie, zrealizowanym zarówno na podstawie materiałów archiwalnych, jak i relacji naocznych świadków, opowiada się o tym, jak chłopi, protestując przeciwko gwałtownej kolektywizacji i przymusowemu wywłaszczaniu, prościej mówiąc rabunkowi zboża i innych produktów, wzniecili bunt. Ludzie próbowali też bronić przed zamknięciem i zniszczeniem wiejskich cerkwi. Z Rohizek bunt przeniósł się na sąsiednie wsie. Oburzeni chłopi demolowali rady wiejskie, niszczyli tak zwane książeczki kwitowe, według których ich grabiono. Najaktywniejszą rolę w buncie odegrały kobiety. Za ten spontaniczny zryw zapłacono wyrokami sądowymi. Niektóre kobiety zesłano aż na stepy Kazachstanu. Rejonowa administracja państwowa organizuje obecnie pokaz tego filmu. „Proświta” planuje przeprowadzić jego prezentację w Czernihowie. Ale nie wszystko jest takie proste. Dyrektorka jednej ze szkół nie zezwoliła na wyświetlanie filmu nauczycielom i uczniom, choć faktycznie zrealizowała go rejonowa administracja państwowa na wykonanie dekretu prezydenta państwa o upamiętnieniu ofiar Hołodomoru. Pewna urzędniczka o komunistycznych przekonaniach na-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...równością, z uwzględnieniem czego nabór przeprowadza się na zasadzie konkursu. 10.04.2008 roku odbyły się zebrania rodziców, mające na celu wyjaśnienie opinii rodziców uczniów w sprawie zarządzenia o likwidacji tej ukraińskojęzycznej szkoły podstawowej. Kadra pedagogiczna i rodzicielska placówki negatywnie przyjęły komunikat tzw. grupy roboczej ds. likwidacji szkoły i jednogłośnie zagłosowały za tym, aby pozostawić placówkę w takim stanie, w jakim znajduje się obecnie, oraz zobowiązały rejonowy wydział oświaty do przedstawienia ich słusznych żądań miejskiemu zarządowi oświaty Donieckiej Rady Miejskiej oraz do stworzenia takich samych warunków nauczania w szkołach I stopnia w mieście Doniecku, jakie zostały stworzone tutaj. Zebranie upoważniło przedstawicieli społeczności, a mianowicie przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Organizacji Gromadzkiej „Prawowyj Zachyst” Czerkasa W. W. oraz zastępcę przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Olijnyk M. W., do zwrócenia się o ochronę swoich praw i praw swoich dzieci do Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, Premier Ukrainy Julii Tymoszenko, Donieckiego Miejskiego Głowy Ołeksandra Łukjanczenki, Ministra Oświaty i Nauki Ukrainy Iwana Wakarczuka oraz posłów do Rady Narodowej Ukrainy.
Przewodniczący Donieckiej Obwodowej Organizacji Gromadzkiej „Prawowyj Zachyst” W. W. Czerkas Zastępca przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, asystent-konsultant posła do Rady Narodowej Ukrainy M. W. Olijnyk
KONTEKST
Tłumaczenie maszynowe
DONIECKA OBWODOWA ORGANIZACJA SPOŁECZNA „OCHRONA PRAWNA” OGÓLNOUKRAIŃSKIE TOWARZYSTWO „PROŚWITA” IM. T. SZEWCZENKI DONIECKIE OBWODOWE ZJEDNOCZENIE 11 kwietnia 2008 roku Donieckiemu merowi Ołeksandrowi Ołeksyjowyczowi Łukjanczence Przewodniczącemu Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Wołodymyrowi Iwanowyczowi Łohwynence Naczelnikowi Zarządu SBU w obwodzie donieckim Iwanowowi Prokuratorowi obwodu donieckiego Witalijowi Wałentynowyczowi Murzie W sprawie kolejnego antyukraińskiego separatystycznego wybryku donieckich władz 02.04.2008 roku pod nr 131 wydział oświaty rady rejonu woroszyłowskiego w m. Doniecku (przewodnicząca Chochłowa Nina Mykołajiwna) wydał zarządzenie „W sprawie środków dotyczących wznowienia działalności placówki przedszkolnej nr 334”. Z zarządzenia stało się wiadome, że likwidowana jest szkoła początkowa z ukraińskim językiem nauczania, która z powodzeniem działa w pomieszczeniu przedszkola nr 334 od 1994 roku przy bulwarze Szewczenki 19-b. W tym czasie uformował się zgrany, profesjonalny zespół pedagogów, który zdołał zorganizować pełnowartościowy, wykwalifikowany proces nauczania w języku ukraińskim we wszystkich klasach szkoły początkowej. Zespół zdobył zasłużony autorytet wśród rodziców uczniów szkoły. Szkoła cieszy się popu-
Tłumaczenie maszynowe
Narodowa Kompania Radiowa Ukrainy rozpoczyna drugi Ogólnoukraiński konkurs radiopjes pod hasłem „Odrodźmy zapomniany gatunek”. Zapraszamy wszystkich pisarzy — zarówno doświadczonych, jak i początkujących — do udziału w tym wyjątkowym radiowym przedsięwzięciu. Celem konkursu jest rozwijanie i propagowanie w Radiu Ukraińskim gatunku oryginalnej radiopjes, która obecnie w sztuce słowa światowego radia zajmuje wiodące miejsce jako odrębny rodzaj sztuki radiowej i ma istotne różnice w stosunku do sztuki scenicznej. Partnerami informacyjnymi są gazety „Litieraturna Ukraina”, „Howoryt i pokazuje Ukraina”, „Za ukraińską Ukrainę”, „Słowo Proświty”. Do udziału w konkursie dopuszczane są różnogatunkowe utwory w języku ukraińskim, wcześniej niepublikowane, o objętości około 30 000 znaków. Radiopjesa musi być niepodobna do utworu przeznaczonego dla sceny teatralnej. Zamiast scenicznego obrazu wzrokowego powinien tu dominować obraz słuchowy, dorysowany wyobraźnią słuchacza. Jeśli, dajmy na to, aktor sceniczny pracuje z odpowiednim posyłem głosu, aby być słyszanym na widowni, to aktor radiowy może wykonywać swoją rolę nawet szeptem. Innymi słowy, radiodrama to dramat ze spuszczoną kurtyną w teatrze, dlatego sztuki napisane dla radia z reguły nie mogą być wystawione na scenie. Bez uwzględnienia tej specyfiki radiowej nadesłane prace nie będą rozpatrywane. Przewidziano przyznanie pierwszego, drugiego i trzeciego miejsca (zwycięzcy otrzymają wynagrodzenie autorskie w wysokości 5 000, 3 000 oraz 2 000 hrywien). Nagrodami zachęcającymi w postaci dyplomu i upominku zostanie uhonorowanych dziewięć radiopjes. Dyplomanci konkursu zostaną ogłoszeni w ciągu roku na antenie Pierwszego i Trzeciego programu Radia Ukraińskiego. Podczas pracy jury organizatorzy konkursu zachowują anonimowość autorów. Aby wziąć udział w konkursie, należy wysłać pocztą z zaleceniem radiopjesę podpisaną pseudonimem. W osobnej kopercie, podpisanej tym samym pseudonimem i włożonej do teczki z utworem, należy przesłać prawdziwe imię i nazwisko, adres domowy, telefon oraz zgłoszenie udziału w konkursie, a także krótką informację o autorze. Uchwałę o wynikach konkursu podejmuje jury, którego skład zostanie ogłoszony po zapowiedzi rozpoczęcia konkursu na konferencji prasowej. Teksty radiopjes nie są recenzowane i nie są zwracane autorom. Radiopjesy zwycięskie uzyskują prawo do realizacji i będą emitowane na antenie Pierwszego i Trzeciego programu Radia Ukraińskiego. Rękopisy przyjmowane są do 1 września 2008 roku. Radiopjesy na konkurs prosimy nadsyłać na adres: Kijów-1, Chreszczatyk, 26, Radio Ukraińskie. Drugi Ogólnoukraiński konkurs radiopjes „Odrodźmy zapomniany gatunek”. Tel. do informacji: 8-044-279-37-83, 8-044-239-68-04. Konkurs odbywa się przy wsparciu wydawnictwa „Hrani-T”.
ZAJAWA
Tłumaczenie maszynowe
Josyp RESZKO
W niepodległej Ukrainie nie brakuje obrońców ludności rosyjskojęzycznej. Choć większość z nich zeszła ze sceny, to jednak pojedynczy pozostali. Jednym z nich jest deputowany z Partii Regionów Wadim Kołesniczenko, który twierdzi, że w Ukrainie ma miejsce „etnocyd” ludności rosyjskojęzycznej. Dzielny regionał pracuje, „nie szczędząc życia swego”. Oczywiście przy takim obciążeniu zdarzają się wpadki. Wśród nich jest jedna, od której deputowany się odcina. W przededniu drugiego zjazdu w Siewierodonieckiem dziennikarz Wiktor Słozko opublikował wywiad z Kołesniczenką na stronie 4post.com.ua pod wymownym tytułem „Wadim Kołesniczenko: »Siewierodonieck – »ostatni dzwonek« dla państwa, które jutro może zniknąć z mapy Ziemi!«”. Ten wywiad demonstruje profesjonalizm dziennikarza, który trafnymi pytaniami i uwagami zmusił swojego rozmówcę do szczerości. Wadim Kołesniczenko ujawnił prawdziwe motywy swojej aktywności na polu językowym, czym ponownie zademonstrował stosunek regionałów do państwa, obywatelami którego są. Jednym z głównych motywów zorganizowania skandalicznego zjazdu W. Kołesniczenko uważa katastrofalny stan w sferze humanitarnej z powodu ograniczenia praw ludności rosyjskojęzycznej. Regionał nazywa to „polityką etnocydu rosyjskojęzycznych”. I ostrzega, że zjazd to „ostatni dzwonek” dla państwa, które jutro może zniknąć z mapy Ziemi!” Ze zdziwieniem dziennikarza precyzuje: „No, z mapy politycznej”. Deputowanego oburza to, że bez znajomości języka państwowego „kandydackiej, doktorskiej nie obronisz!” Na to dziennikarz słusznie zauważa: „Jeśli nie jesteś w stanie nauczyć się pokrewnego języka słowiańskiego, to jakim ty jesteś uczonym?” Replika trafiła w cel i dotknęła miłości własnej Kołesniczenki, który bez namysłu wypalił znamienne: „A dlaczego ja, mając język ojczysty rosyjski, mam jeszcze coś uczyć?!” Wreszcie na głos przyznano to, na co wskazywali przedstawiciele sił narodowo-demokratycznych: nadanie rosyjskiemu statusu państwowego ma jeden cel – ostateczną rusyfikację Ukrainy. Nie dając naszemu „bohaterowi” ochłonąć i zrozumieć, jak ważne wyznanie wypowiedział, dziennikarz natychmiast zauważa: „Nie uczcie się! Ale bez języka państwowego nie łudźcie się, że awansujecie w służbie państwowej!” I tu deputowanego poniosło… Gniewną tyradę w obronie praw rosyjskojęzycznych kończy kolejnym wyznaniem: „I ja, jako ojciec swojego dziecka, muszę się zastanowić: albo bronić jego praw, albo, rozumiejąc, że dziecko nie będzie miało przyszłości, powiedzieć: »Wiesz co! Chodźmy pluć na groby naszych przodków, pluć na nasz język ojczysty, pluć na naszą historię, żebyś miał sytą strawę, żebyś był rozpieszczany na Bankowej! Chodź, ucz się języka obcego dla ciebie – ukraińskiego!« – ?.. – »No, nie obcego, a państwowego. Ale czy tak wychowamy patriotę?«” Szukanie racjonalnego ziarna w tym nie ma sensu, bo ilość sprzeczności, ignorancji i barbarzyństwa jest bezgraniczna. Ale to klucz do zrozumienia działań i myślenia prorosyjskich sił w Ukrainie, takich jak Partia Regionów, komuniści i podobne partie. Nie obchodzi ich los tej ziemi danej nam przez Boga, jej historia, kultura, język. Są jej obce! Regionałowie i spółka zawsze bronią interesów naszego północnego sąsiada. Czy można sobie wyobrazić, że w sporze między Niemcami a Francją parlamentarzyści broniliby interesów nie swojego kraju? Główne motywy językowych spekulacji to osiągnięcie swoich celów politycznych oraz usprawiedliwienie niechęci czy niezdolności kołesniczenków, azarowów i im podobnych, pracujących w instytucjach państwowych, do nauki języka państwowego, zwłaszcza na wschodzie i południu. Regionałowie wraz z komunistami uzasadniają nadanie rosyjskiemu specjalnego statusu mitycznymi wymysłami o rzekomych uciskach obywateli rosyjskojęzycznych. W regionach wschodnich i północnych ten mit jest popularny, bo górnikom i znacznej części ludności, walczącej o przetrwanie, nie jest w głowie własna tożsamość… Niedawno Prezydent skierował list do Premier-minister Julii
Tymoszenko, w którym podkreśla, że „kwestia kształtowania i realizacji państwowej polityki językowej, nieustannego przestrzegania konstytucyjnych gwarancji wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia publicznego na całym terytorium Ukrainy, zaspokajania potrzeb językowych obywateli Ukrainy pozostają dziś niezwykle aktualne”. I zlecił Gabinetowi Ministrów: „W celu zwiększenia skuteczności państwowej polityki językowej i jej koordynacji proszę rozważyć kwestię utworzenia odpowiedniego centralnego organu władzy wykonawczej, który będzie kształtował i realizował państwową politykę językową”. Ale czy do tego potrzebna jest jakaś mityczna nadbudowa, skoro istnieją normy obowiązującego prawodawstwa? Na przykład Konstytucja Ukrainy (artykuł 10): „Państwowym językiem na Ukrainie jest język ukraiński. Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia publicznego na całym terytorium Ukrainy”; Ustawa Ukrainy „O miejscowych administracjach państwowych” (artykuł 2): „Miejscowe administracje państwowe w granicach odpowiedniej jednostki administracyjno-terytorialnej zapewniają: 1) wykonanie Konstytucji, ustaw Ukrainy, aktów Prezydenta Ukrainy, Gabinetu Ministrów Ukrainy, innych organów władzy wykonawczej wyższego szczebla”; Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy z 14 grudnia 1999 roku 10-rp/99: „Postanowienia części pierwszej artykułu 10 Konstytucji Ukrainy, zgodnie z którymi „państwowym językiem na Ukrainie jest język ukraiński”, należy rozumieć tak, że język ukraiński jako państwowy jest obowiązkowym środkiem komunikacji na całym terytorium Ukrainy przy wykonywaniu uprawnień przez organy władzy państwowej i organy samorządu terytorialnego (język aktów, pracy, administracji, dokumentacji itp.), a także w innych sferach życia publicznego, określonych ustawą (część piąta artykułu 10 Konstytucji Ukrainy)”. Czy Prezydent nie ma wystarczających uprawnień, aby zapewnić pełnowartościowe funkcjonowanie języka ukraińskiego jako państwowego na całym terytorium Ukrainy? Może warto wezwać do siebie przewodniczących obwodowych administracji państwowych, zaprosić Premiera i wicepremierów, omówić problem i wydać dekret o usunięciu wszystkich naruszeń w sferze językowej w określonym okresie, po upływie którego będą stosowane surowe sankcje wobec kierowników resortów, w których nie podjęto odpowiednich działań. Zobowiązać Gabinet Ministrów do ujęcia w budżecie państwa pieniędzy na szkoły z ukraińskim językiem nauczania we wszystkich obwodowych centrach wschodu i południa Ukrainy, na wzór ukraińskiego gimnazjum w Symferopolu, w którym konkurs na jedno miejsce wynosi osiem(!) uczniów. Kontrolę wykonania dekretu powierzyć Sekretariatowi Prezydenta, aby Wiktor Baloha i jego podwładni wreszcie zrobili coś pożytecznego dla państwa. Przedstawiciele narodowo-patriotycznych sił nie powinni biegać po różnych talk-show, by prowadzić jałowe dyskusje z Kolesniczenkami, Czeczetowymi, Tabacznykami, Bohosłowskimi... Przez 14 lat spekulacji na gruncie językowym zmarnowano setki ton papieru, odbyła się niezliczona liczba „okrągłych stołów”, konferencji, seminariów. Związki twórcze, organizacje społeczne, struktury państwowe zostały wciągnięte w tę pseudopracę, bezskutecznie wydają znaczne środki i zasoby ludzkie. Można też stworzyć serię filmów telewizyjnych na temat językowy, angażując profesjonalnych dziennikarzy i reżyserów, i na konkretnych przykładach obalać mity o uciskaniu ludności rosyjskojęzycznej. Jednak najbardziej na świadomość ludzi wpływa śmiech, zwłaszcza sarkastyczny. Kolesniczenkowie od dawna zasługują na to, by ich wyśmiać, by ich „objawienia” stały się piętnem dla prorosyjskich sił. I o doświadczeniu ukraińskiego gimnazjum w Symferopolu oraz o wszystkich przeszkodach, jakie tworzy władza Krymu w otwieraniu podobnych placówek edukacyjnych na półwyspie, powinien wiedzieć każdy. Nie mamy problemów, których nie można rozwiązać; są nieudolni kierownicy i wykonawcy na wszystkich szczeblach. Czas skupić wysiłki i utalentowanych ludzi, którzy bez samouwielbienia na pokaz są w stanie profesjonalnie i sprawnie pracować dla dobra kraju.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
sprawa językowa, i przekład artystyczny, i język ludowy były bliskie sercu Maksyma Rylskiego i ważne dla społeczności. Tak samo bolała poetę dwujęzyczność w Kijowskim Teatrze Operowym, „która doprowadzi do poniżenia kultury języka ukraińskiego”, o czym Rylski pisze do Nikity Chruszczowa. Nie dziwi też to, że 3 sierpnia 1943 roku w sztabie frontu (kiedy wybuchały pociski i świszczały kule!) na posiedzenie Państwowej Komisji ds. rozpatrzenia projektu nowej ukraińskiej pisowni zebrali się Ołeksandr Dowżenko, Maksym Rylski, Pawło Tyczyna, Jurij Janowski, Nikita Chruszczow i inni (są oni na fotografii w zbiorze). Mowa o tym w artykule poety „Słowo o tęsknocie i szczęściu”: „Za lasem biły jeszcze armaty, // Lecz wzywa nas Biuro Polityczne // Nową pisownię rozpatrywać // Mądrym dzieciom na dobro, // I my w domu leśnym // O każdy spieraliśmy się przecinek // Prawie do jasnej zorzy… // Niech wiedzą to uczniowie!” Oto gdzie źródło natchnienia, poezja wysokiego patriotyzmu i obywatelskości! Dlaczego więc teraz, w 17. roku niepodległości Ukrainy, w czasie pokoju, Rada Najwyższa nie spieszy się z przyjęciem ustaw „O językach”, „O języku państwowym Ukrainy” i zakończeniem wszelkich politycznych spekulacji wokół „dwujęzyczności”, „drugiego języka urzędowego”, „języka regionalnego”? Czyżby dzisiejsi dostojnicy dbali o ukraińską kulturę, wydawnictwa książkowe, świat duchowy dorastającego pokolenia — przyszłych obywateli państwa — gorzej i mniej niż w surowych czasach Rylskiego?! Centrum Wydawnicze „Proświta” stara się zrobić wszystko, aby wydane książki przeczytało jak najwięcej ludzi. Dlatego dyrektor CW „Proświta” Wasyl Kliczaki obiecał znaleźć możliwości zwiększenia nakładu, aby w każdej ukraińskiej bibliotece były te dzieła, które pomogą znaleźć odpowiedź na skryte pytania ludzkiego bytu, aby zrozumieć, kim jesteśmy, skąd pochodzimy, dokąd zmierzamy. JĘZYK JEST JEDEN
Tłumaczenie maszynowe
Swiatosław MIZERNIUK Zdjęcie autora
We wszystkich czasach ludzkość szukała odpowiedzi na to, co skryte: kim jesteśmy, skąd pochodzimy, jaki jest cel istnienia człowieka na Ziemi? Ale do dziś dokładnie nie wiemy, jak powstał Wszechświat, nasza planeta, życie. Co zatem przeszkadza zajrzeć za wysoki płot bytu i się dowiedzieć? Być może warto oderwać sztachetę i zajrzeć w świat, wydawałoby się, znany, ale pod innym kątem widzenia… W pewnym stopniu pomoże nam w tym książka Niny Sołtanowskiej „Kim jesteśmy?”. Autorka spróbowała połączyć najnowsze osiągnięcia naukowe z wiedzą płynącą z Biblii. A także stara się przekazać czytelnikom odpowiedź na pytanie, czym jest grzech, i radzi, jak się go pozbyć oraz odnaleźć drogę do szczęścia, samodoskonalenia, znaleźć swoje miejsce w życiu. Książki „Kim jesteśmy?” (O duchowym wychowaniu człowieka) Niny Sołtanowskiej oraz „Życia duchowego podstawa” (Artykuły i wypowiedzi o języku) Maksyma Rylskiego, które ukazały się nakładem Centrum Wydawniczego „Proświta”, to dorobek twórczy autorów, redaktorów i wydawców. Prezentacja nowości książkowych odbyła się w Kijowskim Domu Nauczyciela. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki Pawło Mowczan opowiedział o postawie obywatelskiej Maksyma Tadejowycza Rylskiego, który, pomimo surowej cenzury totalitarnego reżimu, znalazł potrzebną tonację i możliwość, by zwrócić uwagę na problemy języka ukraińskiego. Strony książki przemawiają do czytelnika głosem poety, który stał na straży ukraińskiego słowa i odkrywał przed ludźmi jego potęgę, plastyczność, trafność i piękno. Z bólem w sercu, troską o czystość języka ukraińskiego Rylski pisał w 1939 roku: „Mamy obowiązek — doglądać go (słowo), strzec go, szlifować go, aby coraz więcej ścian w nim się przelewało i błyszczało…”
Jewhen FAŁENDYSZ, kandydat nauk chemicznych, m. Kijów
Projekt „Wielcy Ukraińcy” przyciągnął uwagę szerokiego kręgu telewidzów swoją aktualnością oraz pewną delikatnością nierozwiązanych historycznie problemów. Społeczeństwo już przyzwyczaiło się do Sawika Shustera i jego umiejętności znajdowania „kreatywnych” pomysłów. Jednak ostatnie transmisje świadczą, że styl Zełenskiego czy występy Symonenki w gatunku politycznego groteski czynią tę transmisję podobną do „comedy club”. Poszczególni uczestnicy transmisji i eksperci nie zawsze są kompetentni i poinformowani. A szkoda, bo projekt dotyczy ważnego dla społeczeństwa problemu samoidentyfikacji narodu ukraińskiego i, biorąc pod uwagę niezwykle skuteczny wpływ telewizji na świadomość społeczną, zbrodnią przeciwko Ukraińcom jest nieuznawanie języka jako potrzebnego atrybutu nie tylko „Wielkiego”, ale i „małego” Ukraińca, wszak wszystkie słowniki definiują język jako jedną z nieodłącznych cech narodu i narodowości. Przekręcanie faktów historycznych, dowolna i nieodpowiedzialna interpretacja terminów naukowych, celowe deptanie ukraińskich świętości, w tym także w programach politycznego show, jest niebezpieczne, bo zachęca do nadużyć wobec języka jako państwowego oraz różnego, według własnego uznania, interpretowania historii narodu. W czasach totalitarnych i w latach niepodległości naród ukraiński
Natomiast bywa inaczej: „Rozkładacie gazetę lub czasopismo, czytacie artykuł czy szkic, i ogarnia was czasem beznadzieja od tej szarości, sztampowości…” Ciekawe, co napisałby Maksym Rylski, czytając dzisiejszą periodykę? Wszyscy, w których ręce trafi zbiór artykułów i wypowiedzi o języku „Życia duchowego podstawa” (redaktorzy — Niła Pidpała i Olha Makarenko), na nowo odkryją dla siebie poetę-patriotę, dla którego temat języka ukraińskiego zawsze był bolesny. Oto jak wypowiada się Maksym Tadejowycz o języku: „…kocham go przez całe swoje świadome życie, i ta miłość daje mi prawo do głosu.
Wasyl Folwaroczny, Pawło Mowczan, Wasyl Kliczaki
Dla szerokiego artykułu, z obfitym materiałem cytatowym, nie ma czasu”, a póki co „kilka słów wydaje mi się w porę na plenum pisarskie, czyli generalny przegląd naszych sił…” I dalej czytamy: „…pisarz powinien tak znać swój język i dbać o niego, jak bojownik — znać swój karabin i o niego dbać. Tymczasem my, niestety, i to pierwsze, o czym chcę powiedzieć, widzimy raz po raz, jak pisarze, i to rzeczywiście utalentowani, …popadają w błędy przeciwko elementarnej gramatyce”, uciekają się do mechanicznego odtwarzania kalki z rosyjskiego: „Djakuju was” — „błahodarju was”… „Składnia naszych pisarzy… zsuwa się na mechaniczne — słowo po słowie — kalkowanie rosyjskich zwrotów”. Ale przecież „język Szewczenki i Łesi Ukrainki ma swój zapach, swój koloryt”, i sekret tego polega na swoistym uzgadnianiu słów. „Musimy dbać o wzbogacanie naszej leksyki, przysłuchując się językowi narodu”. Poeta troszczy się także o erudycję, słowniki i kulturę języka, o to, by każda twórcza osobowość i ludzie nauki „koniecznie musieli mieć do swoich usług bogaty, giętki, dokładny i wyrazisty aparat językowy” oraz nieustannie szukać jak najdokładniejszego słowa, aby zdania stawały się jasne, „bez ubogich i strasznych konstrukcji składniowych, właściwych niektórym dziennikarzom”. I słowni-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
do syta najadł się humorem jednostronnych moskiewskich, odeskich, kijowskich i połtawskich humorystów, którzy za każdym razem „utalentowanie” przedstawiali naród ukraiński jako śmieszną, prymitywną i zastraszoną czeladź. Doświadczenie krajów gospodarczo rozwiniętych świadczy o tym, że lekceważenie problemów językowych może doprowadzić do nieodwracalnych skutków. Dziś w Ukrainie mieszka około 78 procent Ukraińców etnicznych. Zgodnie z normatywną klasyfikacją ONZ państwa, w których udział narodu tytularnego wynosi 60 i więcej procent ogólnego składu narodowego ludności, uznaje się warunkowo za monoetniczne. Żadne decyzje i dokumenty Organizacji Narodów Zjednoczonych, UNESCO ani Unii Europejskiej nie zawierają nawet aluzji, jakoby mniejszości narodowe powinny konstytucyjnie ustanawiać państwowość swojego języka. Lecz bezsprzecznie wszystkie narody i grupy etniczne mają prawo do państwowej ochrony swoich języków, do ich swobodnego używania i rozwoju. Ukraińską ustawę o językach uznano za najbardziej demokratyczną w Europie: w Ukrainie aktywnie funkcjonuje ponad 40 narodowych kulturalno-językowych towarzystw. Ukraińskiej mentalności nie jest właściwe szowinistyczne poczucie wyższości wobec innych etnosów czy ich języków. W naszej historii jest wiele przykładów lokalnych wojen wyzwoleńczych, ale nigdy nie zdobywaliśmy cudzych terytoriów. Przeciwnie, utraciwszy znaczną część swoich ziem historycznych, Ukraina nie wysuwa żadnych roszczeń terytorialnych wobec sąsiadów: Rosji, Białorusi, Polski, Słowacji, Rumunii, Mołdawii, gdzie żyją miliony Ukraińców etnicznych. Nasi rodacy za granicą nie domagają się nadania językowi ukraińskiemu statusu państwowego, dobrze rozumiejąc, że w cywilizowanych krajach takie prawo przysługuje narodowi tytularnemu. Dlatego projekt „Wielcy Ukraińcy” należy rozpatrywać przez pryzmat jego patriotycznego wpływu na odbudowę pamięci historycznej Ukraińców, umacnianie autorytetu języka państwowego, upowszechnianie zapomnianych, a raczej świadomie przemilczanych wybitnych nazwisk ukraińskiej elity duchowej i intelektualnej. Rada Najwyższa pierwszej kadencji miała 2,5 raza mniej demokratycznych sił niż obecnie. Ale wystąpienia w języku niepaństwowym wywoływały ostre protesty. Obecni wysocy urzędnicy dość często używają kalki z języka rosyjskiego w rodzaju: самий великий (samyj wielykyj) lub дякую вас (diakuju was). Dobrze, że stopniowo znika „fenia”. Dla sprawiedliwości zauważmy, że są też pozytywy. Na „Swobodzie słowa” występują politycy, którzy doskonale władają językiem państwowym, lecz nie wszyscy eksperci projektu „Wielcy Ukraińcy” mają pojęcie o historycznych i społecznych prawach kształtowania się narodu, o istocie pojęć naród, lud, etnos, państwo, patriotyzm. „Wielki Ukrainiec”, według nich, to ten, kto skacze jak Serhij Bubka, strzela gole jak Ołeh Błochin i Andrij Szewczenko albo wykonuje piruety na lodzie nie gorzej niż Oksana Bajuł, a jego „wielkość” łatwo określić głosowaniem, jak w przypadku Wierki Serduczki na Eurowizji. Kogo zatem wybiorą „Wielkim Ukraińcem”? Nominowany może nie być stuprocentowym Ukraińcem etnicznym, nie musi się urodzić w Ukrainie ani być obywatelem państwa. Gorliwi zwolennicy „dwujęzyczności”, a w rzeczywistości „uzakonionego” języka rosyjskiego w Ukrainie uważają, że osiągnięcia w jakiejkolwiek dziedzinie działalności są odpustem, który zwalnia od znajomości języka państwowego, historii kraju i patriotyzmu. Wybitne osoby, które swoim losem, talentem, pracą przysłużyły się Ukrainie, sprawiedliwie byłoby określić innym mianem, na przykład Sławne (lub Wybitne) postacie Ukrainy. Trudno wyobrazić sobie Wielkich Anglików, Francuzów, Węgrów czy Chińczyków, którzy nie znaliby ojczystego języka lub z zasady nim nie posługiwaliby się. Znajomość języka, szacunek dla historii, symboli narodowych — dla nich to organiczna potrzeba. Tymczasem długotrwała ukraińska bezpaństwowość i sowiecka asymilacja nie pielęgnowały tych wysokich cnót Ukraińców. To ich tragedia duchowa, której, niestety, nie zawsze byli świadomi. Choć byli też tacy (w trudnych dla narodu ukraińskiego warunkach, mając nawet inne korzenie etniczne), dla których ziemia ukraińska, język ukraiński i los rdzennego narodu stały się priorytetem, bliskim i niepodzielnym. Trudno wyobrazić sobie, że człowiek żyjący w ukraińskim społeczeństwie, uważający się za inteligenta, a nieznający języka i historii kraju, może pretendować do miana Ukraińca. Czy coś takiego jest możliwe we Francji, we Włoszech czy w Rosji? Najczęściej ciemną niekompetencję, a nawet otwarty cynizm i szyderstwo z bohaterskich postaci przeszłości w audycjach „Swobody słowa” (na obu prestiżowych kanałach) demonstrują właśnie ci, których „internacjonalistyczna” ideologia ma związek z dziurami po kulach w potylicach setek tysięcy czaszek z Dem’janowego Łazu, Sandarmochu… i Bykowni. Wrogowie naszej państwowości rozumieją, że z każdym dniem kulturalna i prawna świadomość narodu rośnie, dlatego tak szaleńczo i bezceremonialnie spieszą się, by narzucić społeczeństwu mit o jakimś zagrożeniu „pełzającą ukrainizacją” i pilnej potrzebie natychmiastowego wprowadzenia drugiego języka urzędowego.
Tłumaczenie maszynowe
Ulana HLIBCZUK
Tygodniem Książki Dziecięcej w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy się szczycą. Już od kilku lat z rzędu odbywa się ta uroczystość. Dzieci — to wdzięczny grunt do siania. W podobnym kontekście ta fraza często brzmiała na święcie książki. A siewcy to kto? Oczywiście, mądrzy, doświadczeni dorośli. To oni przecież wybierają, jakie książki warto czytać ich wychowankom. Zgodnie ze swoimi wyobrażeniami o książce dziecięcej… Tydzień Książki Dziecięcej przebiegał w atmosferze śpiewu, tańca, śmiechu. Za to — wielki plus dla organizatorów. Bez zaproszonych uczniów święto by się nie odbyło. Wszystko zakończyłoby się prezentacją nowości literatury dziecięcej. Dorośli witaliby dorosłych… Pierwszego dnia było spotkanie z najmłodszymi czytelnikami. Witali ich pisarze Anatolij Kaczan oraz Hanna Czubacz. Kaczan jedynie powiedział słowo wstępne, a cała uwaga skupiła się na pani Czubacz i jej niemałej biblioteczce książki dziecięcej. Organizatorzy umownie określili ten dzień spotkaniem z poezją. Kolejne dni dzieci „częstowano” prozą. Dyrektor wydawnictwa „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA” Iwan Małkowycz zaznajamiał uczniów z autorem książki „Dżury kozaka Szwajki”. Odessyta Wołodymyr Rudkiwski — znany pisarz, w 2007 roku jego książkę nominowano do Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Choć w rzeczywistości gatunek literatury dziecięcej — to na razie nieosiągalny cel dla Komitetu Szewczenkowskiego. Ciekawym było spotkanie z małżeństwem Rusłana Najdy i Łesi Honczar. Rusłan z efektownym kozackim osełedcem grał na starodawnym instrumencie i intonował jeszcze dawniejszą legendę-śpiew o stworzeniu świata. A dzieci są takie zabawne… Dla ożywienia zapytano ze sceny: „Dzieci, a czy wiecie, kim są kozacy?” — „Wiemy! Oni śpiewali i tańczyli!” Pani Łesia, wnuczka znanego ukraińskiego powieściopisarza, pisze współczesne bajki. Niedawno wyszła jej książka „Bajki portowego miasta”. — Łesiu, Pana zdaniem, jakie są główne cechy współczesnej ukraińskiej bajki? Czy ma ona cechy narodowe? Czy jest realne, aby w warunkach globalizacji nasza bajka choć czymś różniła się od europejskiej?
— Jej trudno czymkolwiek się wyróżnić. Bajki stały się inne niż 20 lat temu. Europejskie czy ukraińskie — są do siebie podobne. Bajka teraz — to szeroki świat, horyzont i podróże. Naszym dzieciom już nie wystarcza Lisiczka-siostrzyczka i Kołobok. Wiem to, bo obserwuję własne dzieci i maluchy moich przyjaciół. Im chce się wyjść w świat — ciekawy, szeroki, w którym jest mnóstwo kultur. Z tego względu pisałam „Bajki portowego miasta”. — Czyli nie powinniśmy narzekać, że Kotyhoroszko jest niepopularny? — Przeżyjemy niepopularność i Kotyhoroszki, i Iwasyka-Telesyka… Niech pojawiają się nowi bohaterowie. To normalny proces, raczej nie wymyślimy nowych Iwanów-Pobywaniw. — Jak Pani odnosi się do epopei o Harrym Potterze? Wielu uważa ją za negatywną dla światopoglądu dzieciaków. — Nie wierzę w to, bo sama czytałam z ciekawością. Można krytykować, że to lepsze, a to gorsze… Ale rzeczywistość jest taka, że książka jest popularna. Widocznie w epoce globalizacji jest ona jednak potrzebna. W naszej nowej książce będzie więcej cech narodowych. To starodawne legendy, które już wypisaliśmy nowocześniej, w stylu „akcji”. Chodzi o trypolczyków i tajemnicę ich osad. Według podań, opuścili oni swoje miasta i zniknęli. Bajka powinna nieść dobro, zakładać prawdziwe wartości, bo w naszych czasach jest zbyt wiele fałszywych. Myślę, że uczniom spodobał się ten tydzień książki. Spotkania z pisarzami, wycieczki po muzeum, „Pokój bajki”, który zaprezentowała artystka Oksana Denysewycz… Chyba mi poszczęściło się najbardziej, bo znalazłam się w tym dziwacznym pokoju sama. Spojrzałam w lusterko, które „mówi prawdę”, obejrzałam jabłuszko, od którego „się młodnieje” i usiadłam w czarodziejskim krzesełku, które „spełnia życzenia”…
W Narodowym Muzeum Książki — wiosna, bogata w wydarzenia. 23 kwietnia pisarka Zirka Menzatiuk zaprezentowała książkę „Makowe Książęcenie”. Na świąteczny nastrój nastrajał zespół twórczy Szkoły Średniej nr 456 „Makowy kwiat”
Tłumaczenie maszynowe
Ołena LEONTOWYCZ Przebywając na wygnaniu, Wołodymyr Leontowycz powrócił nie tylko do pracy pisarskiej, ale i do krytyki literackiej, w dziedzinie której pracował od 1901 roku. Znane są jego artykuły „Estetyzm M. M. Kociubynskiego”, „W. Wynnyczenko „Po-Swij”, „Hryćko Hryhorenko”. Na emigracji owocnie współpracował z tygodnikiem „Tryzub”, który ukazywał się w Paryżu i był wyrazicielem ideologii narodowo-państwowej. Pisarz prowadził przegląd ówczesnej literatury na Ukrainie, utworów literackich drukowanych w czasopismach „Czerwonyj szlach” z 1929 r., „Żyttia i rewolucija” z 1928 r. (przykłady tendencyjnej bolszewickiej beletrystyki) oraz 1929 r., a także zamieszczał artykuły o ukraińskich pisarzach starszego pokolenia (P. Myrnyj, W. Stefanyk, O. Ołeś, M. Hruszewski, S. Wasylczenko), rozważał problemy literatury periodycznej ukraińskiej emigracji. W jego polu widzenia znalazły się czasopisma „Literaturno-Naukowyj Wisnyk” z 1929 roku oraz proświckiej orientacji „Naszi szlachy” (1929), które ukazywały się we Lwowie. Artykuły pojawiały się regularnie, szczególnie intensywnie pisarz pracował w latach 1929, 1930, 1932, 1933. Pisywał „Obserwacje literackie” pod pseudonimem Dawnyj. Jego pierwszy artykuł, poświęcony powieści W. Wynnyczenki „Słoneczna maszyna”, wydrukowano w 1928 roku (nr 31), a ostatni, „Bolszewicka przeróbka szkiców historycznych O. Łewyckiego”, został zamieszczony w tym samym numerze tygodnika, w którym informowano o śmierci W. Leontowycza w grudniu 1933 roku (nr 47). Ta praca wymagała nie lada odwagi, ponieważ pisarz potępiał bolszewizm i zrodzone przez niego potworne zjawiska. Na podstawie jednej lub dwóch publikacji dawał niezwykle precyzyjne, obiektywne charakterystyki młodego pisarstwa Ukrainy, co nie może nie zadziwiać nawet po wielu latach, kiedy stało się jasne, kto jest kim. Wołodymyr Leontowycz bacznie śledził stan pisarstwa w sowieckiej, według jego słów „okupowanej przez bolszewików”, zniewolonej Ukrainie, choć uważał czytanie produkcji prosowieckich pisarzy za niechlujną robotę. Jednak robił to, ponieważ prawdopodobnie uważał za swój moralny obowiązek zaznajamianie światowego ukraiństwa z tym, co działo się w literaturze na macierzy. Widział, że bolszewicki ustrój niszczy kulturę i kulturalność „bezprawiem i brakiem praw wszystkich i każdego”, a pisarstwo czyni jednym z narzędzi swojego despotyzmu. Podkreślał „rozkładający wpływ bolszewickiego ustroju oraz położenia literatury na nasze (ukraińskie — O. L.) pisarstwo w ZSRR”. Widział, że władza radziecka, nie zadowalając się surowym nadzorem cenzorskim nad pisarzami, wymaga od nich pisania na jej zamówienie, dyktując tematy, a nawet myśli. Płodziła takich, za pozwoleniem powiedzieć, pisarzy, a raczej rzemieślników, literackich najemników, których nie warto nawet wymieniać wszystkich (bo to sprawa historii literatury), których, można się domyślać, zmuszał się czytać Leontowycz. Z oburzeniem nazywa P. Pancza (nawiasem mówiąc, jego utwory w latach 50. wchodziły do programu szkolnego) sługą bolszewików, który bezwstydnie kłamie (chodzi o powieść „Błękitne eszelony”), oczerniając ukraińską armię czasów walk wyzwoleńczych 1917—1921 lat. W artykule poświęconym utworowi I. Kyryłenki „Przeszychtowka” (czego warta sama nazwa!), wyciągał wniosek, że podsowiecka literatura to „politgramota przełożona na beletrystykę”.
O powieści S. Sklarenki „Majtek Isaj” Leontowycz pisze, że jest ona „typowym przykładem upadku w ostatnich latach twórczości beletrystycznej u sowietów”. Analizując zbiór opowiadań „Ona” A. Lubczenki, popularnego wśród inteligencji pisarza, krytyk konstatuje, że „autor pomiędzy realizacją gruntownego tematu jednak wstawia i dość często pochwałę bolszewizmu oraz wyraża oddanie bolszewickiej rewolucji”, i wyciąga wniosek, że jest to już „taki obowiązkowy rytuał, narzucony przez rząd sowieckiemu pisarstwu: musi każdy autor w każdym utworze, o czymkolwiek by nie pisał, od czasu do czasu pokłonić się sowieckim bożkom”. (Pomimo lojalności wobec władzy, ci pisarze trafili do piekielnej machiny represyjnej.) Rozpatrując zbiór opowiadań „Twardy materiał” utalentowanego Oł. Kopylenki, Leontowycz uważa go za bodaj najnaiwniejszego wśród naddnieprzańskich pisarzy, którego „tak nafaszerowano komunistyczną nauką”, że uwierzył on całkiem szczerze „w użyteczność komunizmu dla całej ludności”, a dlatego jego „szkice są prawdziwsze od szkiców większości sowieckich pisarzy”. Lecz jednocześnie W. Leontowycz obserwował także tragedię przedstawicieli ukraińskiego pisarstwa: Mykoły Chwylowego, Hryhorija Kosynki, Mychajła Iwченki, Wałeriana Pidmohylnego (odnotował jego „siłę i głębię”), Borysa Antonenki-Dawydowycza, wyróżniając ich z tłumu nieudolnych pisarczyków, rozpoznając ich talent po jednym-dwóch utworach, odczuwając radość z posmakiem goryczy, jakby przeczuwając ich dalszy tragiczny los. Artykuły literacko-krytyczne nierzadko przechodziły w publicystyczne, ponieważ analizowane utwory, poruszone w nich problemy wyprowadzały na inny, pozaliteracki obszar. Wołodymyr Leontowycz wiedział o znęcaniu się nad systemem sądowniczym, o instytucjach prawnych dzięki powieści ignoranta L. Skrypnyka „Dom Przymusowych Prac”, którą zapewne z obrzydzeniem czytał. Jako prawnika interesowało go sowieckie sądownictwo. Różnorodne zjawiska podsowieckiej rzeczywistości trafiały poprzez utwory literackie w pole widzenia obserwatora, obiektywnego, ale bardzo niebezstronnego wobec tych znęcań, którym poddano jego Ojczyznę i jej naród. Wiedza prawnika pozwalała na dokonanie głębokiej analizy i kompetentnych wniosków. Widział „straszliwe znęcanie się bolszewickiego ustroju nad zasadami sprawiedliwości”. Dostrzegł charakterystyczną dla bolszewizmu cechę — nienawiść nie tylko do osobistego majątku materialnego, ale i do „osobistego bogactwa — moralnego i umysłowego”. Miał podstawy, by napisać o tępych głowach, „których, niestety, wszędzie jest wiele, a w ZSRR starannie fabrykuje je panujący tam ustrój” („Tryzub”, 1931, nr 43, s. 3). Leontowycz twierdził, że „bolszewizm — to nieludzki dogmat, przesiąknięty ludzionienawiścią”. Zatem „Obserwacje literackie” — to nie po prostu krytyka literacka, a ostra publicystyka, która dotyka bolesnych dla autora tematów tych fantasmagorii, w imię których „czynią bolszewicy swoje okrutne eksperymenty nad ludzkością” („Tryzub”, 1931, nr 38, s. 6). Leontowycz jeszcze w 1931 roku przewidział wszystkie grozy bolszewickiego apokalipsy lat 30. I jakby zaglądając w przyszłość, ostrzegał potomnych: „Wreszcie, rzecz wiadoma, że ani parlamentaryzm, ani udział ludności poprzez przedstawicielstwo w sprawach państwowych bez odpowiedniego wychowania obywatelstwa nie gwarantują nie tylko mniejszości, ale i większości od despotyzmu władzy” („Tryzub”, 1930, nr 36, s. 7). Godne podziwu jest to, że bolszewickim szpiclom nie udało się odkryć pseudonimu „Dawnyj” i rozprawić się z mężnym autorem, który śmiało rzucał w oczy wrogowi słowa prawdy. Wołodymyr Leontowycz twierdził, „że ZSRR udowodnił wszystkim, prócz bolszewików, a nawet, może, i niektórym z nich, że właśnie dyktatura proletariatu jest najgorszą, najniesprawiedliwszą i najbardziej nieznośną ze wszystkich, które były, które są i które jeszcze będą na świecie” (1933). Z „Obserwacjami literackimi” W. Leontowycza można zapoznać się w czwartym tomie jego „Zbioru utworów” (Kijów, 2004—2006), wydanym kosztem wnuków pisarza i podarowanym bibliotekom naukowym wszystkich uniwersytetów Ukrainy. Od redakcji. Podano za esejem Ołeny Leontowycz „Oskrzydlony Ukrainą”, poświęconym życiu i twórczości W. M. Leontowycza, który „czeka” na wydanie w wydawnictwie „Proświta”.
Tłumaczenie maszynowe
Ludmiła JANOWSKA Te dwa kamienne domy zobaczyłam na obrazie Wiktora Jowy, dziś już zmarłego artysty, regionalisty, założyciela i byłego dyrektora Państwowego Muzeum Historycznego w Boryspolu. Na płótnie przypominają pozostałości twierdzy, wieży lub starożytnego zamku. Chowają za swoimi ścianami taką samą tajemnicę jak karawela na stepie czy na pustyni. Stoją samotnie pośrodku wody, a ziemi pod sobą mają tyle, by na niej się zmieścić. To cerkiew Spaso-Preobrażeńska wraz ze swoją dzwonnicą z Husynciec, już nieistniejącej wsi w rejonie boryspolskim na Kijowszczyźnie. Sztuczne monstrum o nazwie Kanowskie Morze pochłonęło ją w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia. A oto kawałek ziemi, wymodlonej od 1812 roku, od kiedy istnieje ta świątynia, woda obmywa ze wszystkich stron już prawie czterdzieści lat, ale przelać się przez próg cerkwi jakoś jej nie pozwala… Nie zdołałam i ja, po tym, jak spojrzałam na ten tajemniczy obraz z lakonicznym napisem „Wandalizm”, po prostu zachować go w duszy i nie zajrzeć do wnętrza tych kamiennych domów, nie obejrzeć ich. Na odwrotnej stronie, niewidocznej na obrazie, moja wyobraźnia przykleiła do ściany cerkwi chatkę jedynego mieszkańca zatopionej wsi, który nigdzie nie wyjechał. I zapuściła mu – dziadkowi, który rzekomo ma już blisko dziewięćdziesiątki – długą białą brodę. Mieszkał z nim sędziwy gąsior – jego ptasi Piątek, ale nie wiadomo, czy obaj jeszcze żyją. Z opowieści borysplskich myśliwych, którzy polowali w tamtych stronach, było za mało, by dotrzeć do cerkwi Preobrażeńskiej ich drogą. Aby przed moimi oczami stanęły Husynci, a dopiero potem woda w miejscu, gdzie była wieś, najpierw wypytałam ich dawnych mieszkańców, którzy przyszli na świat w różnych zaułkach XX wieku. Przypadło im znów stać się współmieszkańcami, lecz w innym kraju. Rozmawiając ze mną, 98-letnia Hanna Parpalij swobodnie wplotła w swoją opowieść obce słowo „prejskurant”: cennik noszono po chatach w Husyncach, żeby ludzie kupowali maszynę do szycia „Singer”. Nie tylko to przypomniało jej się z bardzo odległego dzieciństwa. „Patrz, Halko, tam, do dołu – pokazał jej, małej, ojciec w cerkwi, gdzie w 1914 roku zrywano starą podłogę i kładziono nową. – Co zobaczyłaś?” Trzymając się ojcowskich spodni, nieśmiało zajrzała w dół i odpowiedziała: „Lśniące buty”. To był dowód rzeczowy na wiejskie plotki o rodzinie obszarnika Husynskiego, który, jak twierdzą najstarsze dokumenty o Husyncach, założył tu najpierw cegielnię, a potem, w 1812 roku, cerkiew i dzwonnicę. W lakierowanym obuwiu, mówili ludzie, pan pochował w grobowcu swojego syna, który spadł z konia. Potem sam zachorował i umarł. A przed śmiercią podarował cerkiew Preobrażeńską „obszczestwu” (tak Hanna Pyłypiwna nazwała wiejską gminę). Bo choć wznosił ją z własnych środków, budowali ją też chłopi. Tak uschło w wiejskim genealogicznym sadzie pierwszej połowy XIX wieku rodzinne drzewo obszarnika Husynskiego, o czym przypomniały, błysnąwszy dziewczynce z zaświatów, ostatnie buty panicza. Cioteczna siostra Hanny Parpalij, Nina Pawlenko, zapamiętała, jak 19 sierpnia, na święto odpustowe w Husyncach, do cerkwi Preobrażeńskiej z okolicznych wsi zjeżdżało wielu ludzi z pełnymi koszami jabłek i gruszek. We wsi radośnie gwizdały gliniane koniki, które kupowano dzieciom przy cerkwi razem ze słodyczami. Wracając po lekcjach do domu, Nina nie wchodziła do chaty tak jak wszyscy, lecz rzucała tornister z progu, stawała na rękach i, przerzucając się przez głowę, lądowała przy stole. Matka się przestraszała: „Skręcisz sobie kark!” Babcia Chrystia ostrzegała: „Ej, połamiesz kości!” Dzieci nazywały ją dziewczyną bez kości. Zdjęcia jej sztuczek wisiały w szkole na gablotach. Ryb w rzece było nie wiadomo ile. Nina jako mała zaganiała je, jak kurczęta do zagrody, do niewodka, który mama z ciotką ciągnęły brzegiem. Do tej prostej pułapki wpływały karasie, leszcze, liny, szczupaczki. Po podłodze w ich chacie pewnego razu pełzały ogromne piskorze, a rankiem skądś wylazły raki i przestraszyły mamę. Od jej krzyku Nina się obudziła. Takie podarunki przynosił im z progu brat kolegi, który pracował w rybnym gospodarstwie rżyszczowskim obok Husyncia. U Niny Ihnatenko wspomnienia o Husyncach są zupełnie dziecięce, bo w rodzinnej wsi przeżyła tylko trzynaście lat. Kiedy zimą krowa cieliła się i cielę zabierano do chaty, dziewczynka miała nie przegapić, kiedy ono chce wstać, i na czas podstawić kijek z przybitym na końcu pudełeczkiem. Latem doglądała kwoki z kurczętami. „Ani kroku z domu!” – nakazywała matka, pędząc na pastwisko wiejskie stado. A właśnie tego dnia o piątej po południu w klubie kino „Gdzie jest Archimedes?” Nina ubrała najlepszą sukienkę, przypięła do niej broszkę, do różowej torebki nasypała ziarna – i do sąsiadki Pryjmaczenczychy. Wyjaśniła babci, gdzie jest klucz od chaty, o worku z kaszą jaglaną na piecu i słoiczku obok niego: „Nabierzcie i nasypcie kwoce, a ja idę do klubu!” Wtedy Archimedes był dla niej wszystkim: w półmrocznej sali ktoś nagle chwycił ją za kołnierz… Tymczasem mama już zagoniła krowy, a na podwórku nie zastała ani kwoki, ani córki. „Nino, zaśpiewaj!” – wołały sąsiadki z ogrodów. I ona, siedząc na płocie, wykonywała zamówienia: „Mgła nad jarem” i „Dziewczyna odprowadzała bojca na pozycję”. Gorącym jak w Karakumach piaskiem, przebiegając od jednego krzaczka do drugiego, boso docierała do kręgu, z którego wypatrywała z bazaru mamy. Bardzo lubiła zapach nowiutkich książek, które ta przywoziła. Czytała je jeszcze przed 1 września. Kiedy powódź zalewała wieś, szkoły dojeżdżały łodzią. Kiedy mróz skuwał rzekę i jeziora, jeździła na saneczkach (zjeżdżała na nich z niewielkich piaszczystych wzgórz) i chodziła lodem do Rżyszcza po „morskie kamyki” i groszek. Latem pasła bydło w urochisku Domacha, gdzie trawa na łące sięga pasa, a takich rumianków, jak tam, nigdzie indziej nie widziała. Pędząc krowy do poju, obserwowała parowce płynące Dnieprem. Z Husyncia Nina z rodziną wyjechała po ukończeniu szóstej klasy. Przed przesiedleniem usłyszała, jak ojciec powiedział matce: „Daleko nie pojedziemy, będziemy mieszkać w Soszniakowie”. „Hurra! – krzyknęła Nina. – Tam przecież są trzy cerkwie!” Bardzo lubiła śpiewać z ciotkami, kiedy u nich świętowali krewni. Jakoś wtedy nie przejmowała się zbytnio tym, że opuszcza Husynci na zawsze. Cieszyła się: w Soszniakowie znajdzie nowych przyjaciół. Dwa lata później, w 1969 roku, samochodem leśnego gospodarstwa jechała do Husyncia do ciotki, siostry matki, która tam jeszcze została, z drewnianą skrzynią (zrobił ją celowo ojciec), żeby włożyć do niej szczątki krewnych, bo rozkopywano cmentarz. Mężczyźni, którzy pomagali miejscowym, opowiedzieli, że niedługo przed przyjazdem Niny wydobyli z grobu dębową trumnę. Otworzyli wieko i zobaczyli babcię, leżącą w lnianej koszuli i gorseciku, z zieloną kokardą pod szyją, jakby pochowaną wczoraj. Lecz na powietrzu po pięciu minutach rozsypała się w proch… Gdzie pochowani są dziadek i siostrzyczka Niny, która udusiła się pępowiną, pokazano od razu. A groby babci i dziadka, którzy zmarli z głodu w 1933 roku, ciotka długo szukała, odmierzając krokami: „Jakby tutaj…” W końcu wykopano jakieś kosteczki, ale czy to ich? Ze skrzyni potem wszystkich przepochowano w jednym grobie w Soszniakowie. Mykoła Kubrak – jedyny mieszkaniec Husyncia, który nigdzie się nie przeprowadzał. To 90-letni dziadek z białą brodą, choć na oko wygląda na znacznie młodszego. W Rżyszczowie mieszkają jego dwie córki, dwoje wnuków i czworo prawnuków. Równie mocna jak gospodarz jest przestronna dębowa chata, którą w 1895 roku zbudował z bali jego dziadek Stepan. Wtedy była kryta słomą, a dziś – eternitem, i jeszcze niejedną dekadę wytrzyma. Obok niej dęby rosną już ponad 160 lat. Mykoła Opanasowicz, dawny leśniczy, prowadzi spore gospodarstwo: krowę, świnie, owce, drób. Jego zagroda znajduje się na „stałym lądzie” dawnych Husyncia, na rogu Horby. Tu, na „kosarę”, sąsiedzi co roku zwozili bydło przed powodzią. Nieopodal Horbów kącik Owramy: tu w jednopiętrowym domku, który był koszarami, potem szkołą podstawową, dziś znajduje się mała baza wypoczynkowa, gdzie można wynająć łódź i przenocować. Kąciki Kulidycha, gdzie mieszkała Hanna Parpalij z rodziną, i Chutir, gdzie było podwórze jej matki Chrystii Drok, wyglądają z Kanowskiego zbiornika wysepkami porośniętymi krzakami. Pod wodną toń zniknęły także husynskie jeziora: Demidowe, Zimne, Maczule, Konopljaczka, Hnyläky, Panskie Bołото… Z Mykołą Opanasowiczem popłynęliśmy zalaną drogą do Sioła – centralnego kącika Husyncia, z którego na wysepce pozostała cerkiew Spaso-Preobrażeńska wraz z dzwonnicą. W niej brali śluby rodzice Mykoły Opanasowicza, a Hanna Pyłypiwna Parpalij – z pierwszym mężem. Za panieńskich czasów chodziła na nabożeństwo co tydzień. Przed wojną z cerkwi zrobiono skład wojskowy. Za okupacji wznowiono nabożeństwa. Nina Ihnatenko po raz ostatni była na służbie w rodzinnej cerkwi jako pięcioletnia dziewczynka w dniu Spasa. Jako uczennica chodziła tu na wychowanie fizyczne, jak do sali gimnastycznej. „Raz, dwa, trzy!” – rozlegał się głos nauczyciela. Uczniowie podskakiwali. Chłopcy biegali po schodkach na ganek, gdzie kiedyś stał chór, i pewnego razu znaleźli tam skrzynię, i rozrzucili z niej ręczniki, czarne i wiśniowe kwieciste chustki, którymi wcześniej przykrywano pulpity pod Ewangelię… W 2002 roku Nina Ihnatenko była w rodzinnej świątyni pośrodku wody na trzygodzinnej liturgii: nabożeństwo spasowe odprawili księża i mnisi z klasztoru ionowskiego. Śpiewał chór, drżały płomyki świec, nad głowami latały jaskółki. Przy jednym z wejść koroną na zewnątrz „wypełzło” drzewo, zaczepiwszy korzeniami o ten dół, gdzie kiedyś był grobowiec panicza Husynskiego. Przekroczyliśmy próg cerkwi Spaso-Preobrażeńskiej razem z Mykołą Opanasowiczem Kubrakiem. Ten krzepki mężczyzna nie dożywa swoich lat przy tym, co pozostało z rodzinnej wsi, lecz jakby ją strzeże przed Lete, żyjąc pełnią życia, gospodarując na swoim podwórzu naprawdę, tak jak robili to jego dziadowie i pradziadowie. Przerażające jest widzieć w świątyni, gdzie od 1812 roku odbywało się nabożeństwo wielu ludzi, wokół siebie nie freski i ikony, lecz gołe ściany z mnóstwem wydrapanych napisów „Tu byli…” albo „Swieta + Kola…” Ilu niemowląt tu ochrzczono, ile par pobłogosławiono, jakie najskrytsze modlitwy wznosiły się do nieba, jakie spowiedzi… A od kilkudziesięciu lat gorliwymi parafianami cerkwi Preobrażeńskiej były tylko wiatry, deszcze, śniegi i ptaki, które wpadały tu przez dziury, przez które świeciła ona, samotna i tajemnicza, na wysepce pośrodku wody… Ale zajaśniała nadzieja: w cerkwi spotkaliśmy młodego i energicznego ojca Warłaama z klasztoru Wydubickiego z kilkoma konserwatorami. Powiedział, że za kilka lat świątynia zostanie w całości wyremontowana, a na Horbach wybudowany zostanie klasztorny grobowiec. Już teraz w cerkwi jest przytulniej: wstawiono szyby, pojawiły się drzwi, otynkowano kopułę. Szkoda, że z pułapki Kanowskiego zbiornika nikt Husyncia nie uwolni. Pamiętacie u Ołeksandra Dowżenki: „Po co te skomplikowane, archaiczne, szaleńczo drogie elektrownie wodne, elektrogiganty na pięknych rzekach? Te zalania miast i wsi?” Po co? O to pytała siebie jako dziecko również Lidia Kubrak, córka Hanny Parpalij, gdy w 1937 roku na podwórze jej babci przyszli jacyś ludzie i powiedzieli: „Zasyp, Chrystio, swój loch, to damy ci 5 arów ziemi”. Nina Ihnatenko śni się rodzinne Husynci: bez jednego światełka, ciemne, bezludne, ponure. Czasem w myślach obchodzi cały kącik Horobijiwkę, nie pomijając żadnego podwórza, zatrzymuje się przy swojej chacie niedaleko piaszczystej góry. Czy wchodzi na nadbrzeżną skarpę, gdzie jako mała stała kiedyś ze starszą siostrą Ulianą i patrzyła, jak strzelają na wyspie, gdzie kręcono film według utworu Ołeksandra Dowżenki „Powieść ognistych lat”. Krzyczano do nich z daleka przez megafon: „Kobieta z dzieckiem, proszę zejść z kadru!” Jednak dusze tych, których pępowiny zagubiły się razem z zatopioną rodzinną wsią, nigdy nie wychodzą z kadru tęsknoty za nią. I do swojej cerkwi Spaso-Preobrażeńskiej jedynie płyną, bo innej drogi nie ma, a chodzić po wodzie umie tylko Jezus Chrystus…
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło KURYK, Ukraiński Instytut Ekologii Człowieka. Obecnie dość aktywnie dyskutuje się o problemie, czy telefony komórkowe, stacjonarne, radiotelefony wpływają na zdrowie człowieka, czy też nie? Jest to spowodowane masowym wykorzystaniem aparatów łączności mobilnej oraz nieco sprzecznymi danymi, które przytacza się w odniesieniu do ich szkodliwości lub nieszkodliwości. Pola elektromagnetyczne telefonów komórkowych są przedmiotem badań właśnie ze względu na bardzo niską ich intensywność tła. Brak jest aparatury diagnostycznej. Wykrycie działania tak słabych pól na żywe systemy jest możliwe tylko po ich długotrwałym napromieniowaniu lub gdy działanie objawia się jako proces patologiczny w żywym organizmie. Potrzebne są nowe metody diagnostyki, które rejestrowałyby ten wpływ. Takie metody w medycynie zostały dziś opracowane i są wykorzystywane, ale należą one do tak zwanej medycyny alternatywnej, którą obecnie w różnych krajach świata postrzega się niejednoznacznie. A łączność mobilna rozwija się w tak szybkim tempie, że znacząco wyprzedza rozwiązywanie problemów zdrowia człowieka. Zdjęcie Olesia Dmytrenki. NIEKTÓRE DANE STATYSTYCZNE. Największa liczba telefonów komórkowych na mieszkańca występuje w krajach europejskich i najbardziej rozwiniętych krajach Azji. Pierwsze miejsce na tej liście zajmuje Tajwan. Nawiasem mówiąc, jest to jeden z dwóch krajów świata, gdzie liczba telefonów przewyższa liczbę mieszkańców (10645 aparatów na 10000 mieszkańców). Na drugim miejscu znajduje się Luksemburg (10134 telefony na 10000 mieszkańców) ze względu na niewielką liczbę ludności kraju. Trzecie miejsce zajmuje kolejny przedstawiciel Azji — Hongkong (9298 telefonów na 10000 mieszkańców). Czwarte i piąte miejsce należą do Włoch i Islandii. Następnie plasują się Szwecja, Czechy i Finlandia. Uznany światowy lider wysokich technologii, Japonia, zajmuje 26. miejsce (6211 telefonów na 10000 mieszkańców). USA — 29. miejsce. Na liście nie ma Ukrainy i Rosji, ponieważ nie przekazały one swoich danych. Według danych rosyjskich ekspertów, Rosja mogłaby zajmować 37. miejsce po Meksyku. MOC POLA ELEKTROMAGNETYCZNEGO KOMÓRKI. Istnieje jednostka miary, która pokazuje maksymalną moc pochłoniętego pola elektromagnetycznego przez ciało człowieka podczas zwykłej rozmowy.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...według telefonu komórkowego, skrótowo nazywanego po angielsku SAR (Specific Absorption Rate). Za maksymalnie bezpieczny poziom uważa się 2,0, a zdecydowana większość współczesnych telefonów ma SAR od 0,5 do 1,0. Pożądane jest, aby użytkownik znał wartość SAR swojego telefonu. Wskaźnik SAR nie jest związany z ceną telefonu. Obecnie najwyższe wskaźniki SAR mają Motorola SLVRL6 (1,58) i Motorola V120C (1,5). Najniższe – Siemens S40 (0,33); Mitsubishi G360 (0,32); Sony Ericsson 260 (0,31), Samsung SGH-S105 (0,296), Motorola MR-200 (0,2), Audiovox PRC6601 (0,12). Międzynarodowe normy swoistego pochłaniania (SAR): dla całego ciała – 0,08 mW/g, dla głowy – 2 mW/g, dla kończyn – 4 mW/g. Dla porównania: hamburger w kuchence mikrofalowej pochłania nie mniej niż 3000 mW/g. Im mniejsza wartość SAR, tym lepiej dla Twojego zdrowia. Ale kiedy człowiek ma problemy zdrowotne, te normy nie są odpowiednie: pole elektromagnetyczne może być dla takiej osoby bardzo szkodliwe.
MECHANIZM WPŁYWU TELEFONU KOMÓRKOWEGO NA CZŁOWIEKA
Każdy żywy organizm zawiera wodę: związaną (wewnątrzkomórkową) i wolną. A woda, zwłaszcza związana lub uporządkowana, zmienia swoją strukturę i właściwości pod wpływem wszelkich pól elektromagnetycznych o dowolnej mocy i częstotliwości promieniowania. Zatem organizm człowieka nie może nie odczuwać wpływu nadsłabych elektromagnetycznych (zdecydowanie negatywnych) pól technogenicznych, do których należą pola telefonów komórkowych. Poza tym telefon przykłada się do ucha, a ono jest złożonym układem akupunkturowych punktów biologicznie czynnych, których pobudzenie stymuluje aktywność różnych narządów. Jak to się dzieje podczas korzystania z telefonu komórkowego, nie zostało wyjaśnione. I wreszcie najważniejsze. Słuchawka lub mikrofon, przyłożone do ucha, bezpośrednio wpływają na mózg. Pod wpływem nadsłabych pól technogenicznych (właśnie w przypadku telefonu komórkowego) woda związana komórek mózgowych może nieodwracalnie się zmieniać, a to prowadzi do fizycznej zmiany komórek mózgowych i do różnych chorób: Alzheimera, Parkinsona, nowotworów.
Nauka dziś nie wie, jakie mogą być odległe skutki dla zdrowia przy stałym używaniu telefonów komórkowych. W istocie jest to globalny eksperyment kliniczny na ludziach.
TROCHĘ OPTYMIZMU Brak danych o wpływie telefonu komórkowego na człowieka wynika z tego, że tradycyjne metody diagnostyki medycznej w tym przypadku są bezradne. Dlatego trzeba stosować nowe metody diagnostyki, które dziś posiada medycyna alternatywna. Takie metody zostały opracowane i są wykorzystywane w Ukraińskim Instytucie Ekologii Człowieka. Na przykład za pomocą oryginalnego przyrządu „Biokorid” (zmodyfikowana metoda Folia) badano wpływ pól elektromagnetycznych telefonu komórkowego na organizm. W badaniu wzięło udział 30 ochotników w różnym wieku i obu płci, w wieku od 10 do 60 lat. Badania wykazały, że organizm człowieka istotnie odczuwa negatywny wpływ telefonu komórkowego. O ponad 35 procent obniża się ogólna bioenergetyka organizmu. Ponadto o 74 % spada aktywność nerek, 67 % — wątroby, o 60 % — centralnego układu nerwowego i o 60 % — układu hormonalnego. Nawiasem mówiąc, zgodnie z tą metodą diagnostyki dobrze widać, że na stosunkowo zdrowy organizm negatywny wpływ telefonu komórkowego jest mniejszy niż na człowieka, który ma już problemy zdrowotne. A zdrowych ludzi u nas jest bardzo mało. Dlatego telefon komórkowy znacząco dodaje problemów zdrowotnych. W Instytucie stosuje się także inne metody diagnostyki wpływu pól telefonów na człowieka: według zmian struktury błon erytrocytów, według zmian struktury płynu ustnego (śliny) i inne.
DZIAŁANIE ŁĄCZNOŚCI KOMÓRKOWEJ NA DZIECI
Z powyższego wynika wniosek, że korzystanie z telefonu komórkowego przez dzieci może negatywnie wpływać na ich zdrowie. Organizm dziecka w porównaniu z organizmem dorosłego ma pewne szczególne cechy: na przykład inny jest stosunek długości głowy do długości ciała, większa jest przewodność substancji mózgowej. Ze względu na mniejsze rozmiary i objętość głowy dziecka pochłaniana moc właściwa jest większa niż u dorosłego, a promieniowanie przenika głębiej do tych obszarów mózgu, które u dorosłego człowieka zazwyczaj nie są naświetlane. Udowodniono, że tkanki, które się rozwijają, najbardziej podlegają niekorzystnemu wpływowi pola elektromagnetycznego. Od chwili urodzenia do 16 roku życia człowiek intensywnie rośnie. Dlatego zaleca się ograniczać korzystanie z telefonów dzieciom i nastolatkom. Specjaliści radzą wprowadzić surowe ograniczenia dotyczące lokalizacji przekaźników łączności komórkowej, zakazując ich umieszczania w pobliżu szkół i przedszkoli. Do grupy ryzyka należy zaliczyć także kobiety w ciąży, ponieważ pola elektromagnetyczne silnie oddziałują na zarodki, gdyż to właśnie w zarodkach jest duży odsetek wody związanej. Wrażliwość zarodka na szkodliwe czynniki jest znacznie wyższa niż wrażliwość organizmu matki.
Na zakończenie przedstawiamy zalecenia dotyczące elementarnych zasad bezpieczeństwa i higieny podczas korzystania z telefonów komórkowych. Nie używać telefonów dzieciom i nastolatkom do 16 roku życia. Nie korzystać z telefonów kobietom w ciąży, począwszy od chwili stwierdzenia ciąży i przez cały okres ciąży. Nie korzystać z telefonu komórkowego osobom cierpiącym na choroby o charakterze neurologicznym, w tym na nerwicę neurasteniczną, psychopatię, nerwice, których obraz kliniczny charakteryzuje się zaburzeniami astenicznymi, sugestywnymi, histerycznymi, a także obniżeniem sprawności umysłowej i fizycznej, pogorszeniem pamięci, zaburzeniami snu, padaczką i zespołem padaczkowym, skłonnością do padaczki. Podczas korzystania z telefonu komórkowego podejmować działania ograniczające oddziaływanie pola elektromagnetycznego, a mianowicie ograniczać czas rozmowy do 3 min., maksymalnie wydłużać przerwę między dwiema rozmowami (minimalnie zaleca się 15 min.), używać telefonów z zestawami słuchawkowymi i systemami „wolne ręce”.
Obecnie stosuje się różnorodne środki techniczne, które zmniejszają lub neutralizują negatywny wpływ promieniowania elektromagnetycznego telefonów komórkowych. A tymczasem my, dorośli, powinniśmy robić wszystko, co możliwe, aby zachować zdrowie naszych dzieci.
Tłumaczenie maszynowe
Jurij ŻUK, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, doktor nauk technicznych, profesor Połtawskiego Uniwersytetu Spółdzielczości Konsumenckiej Ukrainy. Zacząłem palić cygara, które my, chłopcy, znaleźliśmy w niemieckim bunkrze. Nie było komu podpowiedzieć, że robimy bardzo źle. Byliśmy najstarsi w rodzinach, chciało się pokazać, że jesteśmy dorośli, samodzielni. Potem paliłem machorkę, mocne papierosy „Werchowyna”… I tak trwało 22 lata, które towarzyszyły porannym kaszlem, bólami głowy i bólami w sercu… W 1965 roku amerykańscy chemicy Redford i Hunt ustalili, że tytoń w okresie wegetacji gromadzi radioaktywny polon, który wywołuje zachorowania na raka. W dymie tytoniowym znajdują się i radioaktywny stront, i setki trujących dla człowieka substancji: nikotyna, benzydyna, olejki eteryczne, smoły, kwas cyjanowodorowy, tlenek węgla, amoniak, benzopiren i do 60 innych substancji rakotwórczych (wywołujących choroby nowotworowe). Skutki są straszne — dusznica bolesna, nadciśnienie, miażdżyca, zawał, zarostowe zapalenie naczyń krwionośnych (obumieranie kończyn), impotencja, rozedma płuc, przewlekłe zapalenie żołądka, rak płuc, piersi, krtani. W latach 60. palenie w USA przybrało zagrażające narodowi rozmiary — amerykańscy naukowcy nazwali je „plagą XX wieku”. Dzięki pracy wyjaśniającej na szczeblu państwowym i propagowaniu zdrowego stylu życia liczba palących Amerykanów zmniejszyła się o 50% i po raz pierwszy od 2002 roku zaczęło się obniżanie poziomu zachorowalności na raka. (Tam każda placówka oświatowa ma sale sportowe, boiska, wyposażone w trenażery — to, o czym marzą dzieci i młodzież na Ukrainie). Średni wiek Amerykanów osiągnął 75 lat — u Ukraińców o 15 lat mniej. Dzisiaj w USA palić jest nieprestiżowo, palaczy uważa się za ludzi, którzy nie potrafią sobie poradzić. Palenie przestaje być problemem osobistym, przeszło do rangi problemów społecznych nie tylko na Ukrainie, ale i na całym świecie. Rzecz w tym, że palacze faktycznie trują całą cywilizację, zmuszają do biernego palenia tych, którzy są obok, niszczą środowisko naturalne. Udowodniono, że zanieczyszczenie powietrza w pobliżu palacza jest 4,5 raza większe niż zanieczyszczenie emisjami gazów z samochodu, dym tytoniowy drastycznie wzmacnia toksyczność innych związków chemicznych, które znajdują się w atmosferze. Corocznie w UE z powodu niedogaszonych papierosów w pożarach ginie ponad 2000 ludzi. Dzisiaj dla palaczy tytoń uprawia się na ponad 10 mln hektarów żyznych ziem. Ile można by na nich wyhodować produktów dla ludzi głodujących! Podczas spalania tej masy tytoniu w papierosach wiąże się ponad 20 mln ton czystego tlenu (cysterna kolejowa ze skroplonym tlenem o długości ponad 5000 km!), wydziela się ponad 25 mln ton dwutlenku węgla, co powoduje efekt cieplarniany, i prawie 10 mln ton trujących substancji! W cywilizowanych krajach wszczęto alarm. W Hiszpanii (gdzie 30% populacji pali) przyjęto ustawę, zgodnie z którą wprowadzono zakaz palenia w miejscach pracy i w pomieszczeniach publicznych. Naruszenie ustawy karane jest grzywnami od 300 do 600 tysięcy euro. Przyjęto tak surową ustawę dlatego, że co roku z powodu tego zgubnego nałogu umiera ponad 50 tys. Hiszpanów. Na Ukrainie jest jeszcze gorzej — 34 procent populacji pali! Ustawa o paleniu na Ukrainie faktycznie nie działa, władza nie kontroluje jej wykonania. Pali się w miejscach publicznych, w pracy, w przedsionkach pociągów podmiejskich. Niehumanitarnie jest kraść, a palacz codziennie okrada rodzinę, zamieniając pieniądze w dym tytoniowy. Rzucić palenie nie jest zbyt trudno, najważniejsze — bardzo chcieć to zrobić. Odwrócić uwagę od palenia może ulubiona praca, ciekawa książka, dobre uczynki, pragnienie poznania świata, żeby ciekawie było żyć.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
formował się na przełomie XV—XVII wieku z plemion Muromów, Mery, Wesi, Mokszy, Meszczerów, skąd, według określenia autora, zaczęło się „rozlewać”. W Wielkim Księstwie Kijowskim oraz innych księstwach udzielnych w X—XIII wieku żyli nie wielkorusowie czy małorusowie, a plemiona słowiańskie — Drewlanie, Siewierzanie, Dregowicze, Dulbowie, Tywercy… Tak narodziła się historyczna falsyfikacja, autor — profesor W. O. Kluczewski: „Różnoplemienna ludność, która zajmowała całe to terytorium, weszła w skład Wielkiego Księstwa Kijowskiego, albo Państwa Rosyjskiego. Ale to Państwo Rosyjskie jeszcze nie było państwem narodu rosyjskiego, bo jeszcze nie istniał sam ten naród…” Zatem, jeszcze nie ma narodu rosyjskiego, a według logiki, i Państwa Rosyjskiego, ale profesor Uniwersytetu Moskiewskiego bez wyrzutów sumienia wykuwa: „księstwo Kijowskie, albo Państwo Rosyjskie”. Wołodymyr Biliński słusznie zauważa: „Tak wprowadzano wielkie kłamstwo do historii państwowej. Będziemy cytować S. M. Sołowjowa, będziemy czytać M. M. Karamzina, i wszędzie — zmyślenie i kłamstwo! Historia pisana była z myślą o człowieku mało wykształconym!..” I kontynuuje demaskowanie wielkomocarstwowych mitów oraz poszukiwanie prawdy.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
mój wzorcowy przekrój osadów sylurskich (około 400 mln lat temu) na zboczu doliny rzeki Ternawy, jaskinia Atlantyda o długości 1,8 km, Tovtra „Samowita”, Smotrycki Kanion o długości 9 km, niedaleko Kamieńca Podolskiego (na południe od wsi Zubriwki). Oczywiście to nie Wielki Kanion Krymu ani nawet Kanion Colorado w amerykańskim parku narodowym „Grand Canyon”, ale jednak…
Unikalne zabytki geologicznej przeszłości na terenie parku „Podolskie Tovtry” to obszary chronione. Załuczańska jaskinia, skała-ostaniec „Głowa olbrzyma”, wapienna skała „Głowa rycerza”, góra Teremiec z łukiem, krasowym mostem, jaskinią i innymi obiektami.
Szczególną wartością dla odzyskiwania zdrowia są wody mineralne o szerokim spektrum właściwości leczniczych.
Unikalny pod względem naturalnego piękna krajobraz doliny Zatoki Bakockiej na Dniestrze z Męskim Skalno-Jaskiniowym Klasztorem Świętego Michała na 120-metrowej białej górze. Uważa się, że klasztor powstał już w XI lub w XII–XIII wieku. W latach 1891–1892 na zlecenie Cesarskiej Rosyjskiej Komisji Archeologicznej wykopaliska tu prowadził znany uczony, profesor W. B. Antonowicz. Odnalazł on pozostałości jaskiniowych cel i cerkwi klasztoru Bakockiego, który zniszczyli Mongołowie-Tatarzy.
Na terenie parku „Podolskie Tovtry” znajduje się Narodowy Historyczno-Architektoniczny Rezerwat „Kamieniec”, bardziej znany pod swoją poetycką nazwą „Kwiat na kamieniu”. Dwutysiącletnia historia Kamieńca Podolskiego sięga czasów wojen Rzymian z Dakami (przodkami dzisiejszych Rumunów). Być może dlatego most przez rzekę Smotrycz nazywa się Rzymskim.
Po raz pierwszy Twierdzę Kamieniecką wspomniano w dokumencie jednego z przedstawicieli znakomitego litewskiego prawosławnego rodu książąt Korjatowiczów, którzy posiadali Podole od 1362 roku. Jednak badania archeologiczne świadczą o dawniejszym istnieniu twierdzy – X–XIII wieku. Jej poważny wiek potwierdzają także „blizny” po kamiennych kulach utkwionych w murach.
Wartość historyczno-kulturową mają również średniowieczne klasztory dominikanów i franciszkanów (XIV–XVIII wiek), cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła (1569 r.) oraz drewniana cerkiew na Karwasarach (1799 r.). W klasztorze dominikanów znajduje się kościół Stanisława Augusta.
Ogółem na terenie parku narodowego jest zdumiewająco wiele zabytków historyczno-architektonicznych – ponad 300. Tak duża ich liczba świadczy o skomplikowanych dziejach tego kraju.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr HETMAN Narodowy Park Przyrodniczy „Podolskie Towtry” został utworzony 27 czerwca 1996 roku na terenach trzech rejonów administracyjnych obwodu chmielnickiego: kamieniecko-podolskiego, horodeckiego i czemerowieckiego. Park zajmuje 12,5% powierzchni obwodu i pod względem obszaru (261 316 ha) jest największy w Europie. Ustępuje jedynie rezerwatowi biosfery na wyspie Grenlandia (70 mln ha). Skaliste pasmo Podolskich Towtrów, czyli Miodobory, mające wygląd zębatego grzbietu, ciągnie się łukowato (na 80 km) w granicach parku narodowego. Skały powstały ze skamieniałych mszywiołów, ostryg, koralowców, alg litotamniowych itp. jako bariera rafowa dawnych (torońskich i sarmackich) basenów morskich, które istniały w okresie neogenu (miocenu) na miejscu współczesnych Karpat. Rafa ta była położona wzdłuż lądu, w odległości 15—30 km od brzegu, jak obecna Wielka Rafa Koralowa na wschodnim wybrzeżu Australii. Podobnego obiektu przyrodniczego z taką geologiczną przeszłością w Europie i na świecie nie ma. W 2000 roku Ministerstwo Ochrony Środowiska Ukrainy zaproponowało włączenie „Podolskich Towtrów” do listy Światowego Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturowego. Pasmo Towtrów o szerokości 5—6, a miejscami nawet 10—12 km, jest płaskowierzchołkowe. Łączy ono wąskie pagórkowate grzbiety, izolowane stożkowate wzgórza, grzebienie, które wznoszą się nad otaczającym terenem do 60—65 m i przypominają atole morskie. Po obu stronach pasma znajdują się pojedyncze wzgórza z ostrymi skalistymi wierzchołkami i pochyłymi zboczami. Szerokich płaskowyżów prawie tu nie ma. Najwyższy wierzchołek w granicach parku narodowego — 401 m, a Towtrów ogółem — 436 m n.p.m. Ten najbardziej wyniesiony rejon na całym Podolu ma bardzo pofalowany, erodowany relief z dużą liczbą wąwozów. Wzdłuż rzek zbocza są urwiste, pocięte jarami. Rozczłonkowanie terenu stwarza sprzyjające warunki do rozwoju sportowej ekoturystyki i aktywnego wypoczynku, głównie lotniarstwa i paralotniarstwa. Potężne wapienie muszlowe grzbietu sprzyjały uformowaniu rzeźby krasowej. Jest tu niemało nisz, grot, jaskiń. Najbardziej znane w speleologicznej ekoturystyce jaskinie krasowe w gipsach to Atlantyda i Kijanka (wieś Zawalje, lewe zbocze doliny rzeki Zbrucz). Warta uwagi jest jaskinia Karmałuka (wieś Malijówka). Rekreacyjno-poznawcze znaczenie mają także majestatyczne kaniony Dniestru i Smotrycza z unikalnymi skałami sylurskimi. Rozwojowi ekoturystyki w parku „Podolskie Towtry” sprzyjają „komfortowe” warunki hydroklimatyczne. Wypoczywać można tu przez cały rok. Tak oto na brzegach Zbiornika Dniestrzańskiego, w strefie zatoki Bakockiej, utworzono niewielkie bazy wypoczynkowe dla turystów. Za umiarkowaną opłatą można tu uzyskać nocleg, wyżywienie, łączność, wypożyczyć sprzęt turystyczny, podróżować kajakami, kanadyjkami, katamaranami, jachtami. Jest też luksus — pływające domki letniskowe i komfortowy debarkader, który zatrzymuje się w malowniczych miejscach. Znaczącą wartością rekreacyjną „Podolskich Towtrów” są naturalne lasy dębowo-grabowe, grabowo-dębowo-jesionowe i klonowo-jesionowe oraz buczyny. Tutaj, jak nigdzie indziej na Ukrainie, flora jest zadziwiająco bogata w różnorodność. Ponieważ w czasach prehistorycznych (okresu plejstocenu) pasmo Towtrów nie doświadczyło wpływu zlodowacenia kontynentalnego, sprzyjało to zachowaniu roślinności ciepłolubnej. Do Czerwonej księgi Ukrainy wpisano 60 gatunków roślin parku narodowego. Wśród podolskich endemitów spotyka się chaber tarnopolski, z reliktowych — pszczelnik austriacki, miesiącznicę trwałą, jarząb brekinia. Bogata jest także fauna. Pod szczególną ochroną znajduje się 99 gatunków, wśród których są bocian czarny, trzmielojad, gadożer, orzełek włochaty, rybołów itp., spotyka się także największego z naszych orłów — orła przedniego. Szczególnie interesujący jest świat owadów. W niektórych miejscach Podolskich Towtrów latają wpisane do Czerwonej księgi motyle: niepylak apollo z czarnymi i czerwonymi plamami, mroźnica niepylak mnemozyna, paź żeglarz, mieniak strużnik, zmrocznik gładysz, opisany po raz pierwszy przez Pallasa w 1772 r.; oraz kozioróg dębosz. A z motyli nocnych — zmrocznik gładysz, pawice. W parku narodowym jest 15 rezerwatów i cztery pomniki przyrody o znaczeniu państwowym. Wśród pomników szczególne zainteresowanie naukowo-poznawcze mają: „Chińskie odsłonięcie” — światowej sławy... Lubow CZUB, m. Chmielnicki. Kim jesteśmy — potomkami potężnego państwa starokijowskiego, które niegdyś wyprowadziło na drogę cywilizacji liczne plemiona niesłowiańskie, zamieszkujące terytorium dzisiejszej Rosji i z których później uformował się naród rosyjski? Czy małorosjanami i chochołami, za których uznała nas carska dynastia Romanowów? Czy młodszymi braćmi starszego brata, którymi staliśmy się w czasach radzieckich i, z inercji, wciąż jeszcze pozostajemy w tym statusie? Jeśli głęboko przeanalizować fakty historyczne, przedstawione w pracach autorytatywnych naukowców-historyków, nie biorąc pod uwagę subiektywnych sądów i komentarzy ich autorów, otwiera się całkowicie zrozumiały obraz procesu formowania się narodów ukraińskiego i rosyjskiego. I jest to początek ustalenia prawdy historycznej. Wynikami takiej analizy jest książka Wołodymyra Bilińskiego „Kraina Moksel-Moskwa”, z którą zaczął zapoznawać swoich czytelników magazyn pisarzy Ukrainy „Kijów” (nr 1, 2008). Autor, powołując się na prace wybitnych historyków — M. Karamzina, W. Kluczewskiego, S. Sołowjowa oraz znawcy kronikarstwa, akademika petersburskiego...
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...kiej Akademii Nauk O. O. Szachmatowa; za pomocą faktów z innych źródeł (świadectwa legata papieża do Imperium Czyngisydów Jana de Plano Carpiniego, posła króla Francji Ludwika IX do chana Złotej Ordy Sartaka Wilhelma de Rubrukisa) i stosując zwykłą logikę, rozbija w perzynę komentarze i analizy, jakie sporządzili ci historycy (na zadowolenie ówczesnej władzy — rosyjskiego caratu) w duchu imperialnego wielkomocarstwowego szowinizmu. Te wnioski chętnie podtrzymali później ideolodzy Związku Radzieckiego. Wołodymyr Bilinskyj swego czasu objechał niemal cały Związek Radziecki — od Lwowa po Tyndę i od północnego Urengoju po skwarny Termez. Pisze on: „…musiałem… spotykać się z tysiącami ludzi — od poniżonych i pokrzywdzonych po dumnych partyjnych władyków najwyższej rangi, którzy szczerze wierzyli w swoją nieomylność i niezastąpialność. Gdziekolwiek bywałem, zawsze napotykałem ukrywane, głęboko skrywane kłamstwo oficjalnej władzy państwowej. Na codziennym, ludzkim poziomie to kłamstwo wyraźnie wychodziło na wierzch”. Autor „Kraju Moksel-Moskowii” starannie, skrupulatnie, z pełną odpowiedzialnością historyczną i pisarskim taktem bada powstanie i rozwój dwóch narodów — ukraińskiego i rosyjskiego — i ani jednym słowem jego praca nie jest skierowana przeciwko Rosji. Stańmy i my wraz z nim na kilka minut badaczami. Wersja o wielkorusach i małorusach pojawiła się na świcie powstania Cesarstwa Rosyjskiego, gdy dynastia Romanowów wraz ze swoimi poddanymi, rozumiejąc, że wielki naród powinien mieć wielką przeszłość, zaczęła ją gorliwie tworzyć. Wspaniała przeszłość musi mieć mocne, dawne korzenie, dlatego popleczники Romanowów przywłaszczyli sobie historię Ziemi Kijowskiej, na której jeszcze przed XI wiekiem ukształtował się naród ukraiński. Ukraińców nazwano małorusami, a to, że naród rosyjski (wielkorusi) ukształtował się kilka stuleci później i rozrósł się dzięki niesłowiańskim plemionom i koczownikom Złotej Ordy, historycy celowo przemilczali.
Spróbujmy wraz z autorem prześledzić początek historycznej fałszywki. W. O. Kluczewski w pracy „Kurs historii Rosji” (lata 1904—1910) odnotował czas pojawienia się Wielkorusów jako narodu: „Od połowy XV do drugiej dekady XVII wieku główna część ludności rosyjskiej z Górnej Wołgi rozpływa się na południe i wschód po donieckim i średniowołżańskim czarnoziemie, tworząc szczególną gałąź narodu — Wielkorosję, która osiedla się poza granicami Górnego Powołża…” Oto kiedy pojawili się Wielkorusi: koniec XV — pierwsza połowa XVII wieku. A kim byli ci ludzie, którzy „rozpłynęli się z Górnej Wołgi”? W. O. Kluczewski pisze: „W regionie Oki i Górnej Wołgi w XI—XII wieku żyły trzy plemiona fińskie — muroma, merja i wiesz”. Tak więc ustalił bezsporną prawdę: a) cały kraj od Tuły i Riazania na północ i wschód do XIII wieku należał do plemion fińskich: muromy, mery, wiesi, mordwinów, meszczery; b) plemię Wielkorusów, czyli naród rosyjski, jak dziś się go nazywa, sfor-
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana NAZARENKO, studentka Wydziału Filologii i Dziennikarstwa Połtawskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. G. Korolenki
„Poeci połtawskiej „Proświty” – taki tytuł nosi antologia poetycka, której prezentacja odbyła się w Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Bibliotece im. I. P. Kotlarewskiego. Antologia ukazała się pod koniec 2007 roku nakładem wydawnictwa proświatowskiego „Rik” przy wsparciu Zarządu ds. prasy i informacji obwodowej administracji państwowej. Autorami książki są połtawscy poeci, których działalność społeczna jest ściśle związana z „Proświtą”. Redaktor antologii Mykhailo Diachenko wspomina: – Tej wiosny mija 20 lat od chwili, gdy my, młodzi proświatowcy („Proświta” dopiero się odradzała), 9 marca, w dniu urodzin Tarasa Szewczenki, przyszliśmy pod jego pomnik, a po wiecu poszliśmy do Dębu Szewczenki na obrzeżach miasta. Towarzyszyli nam pracownicy KGB i milicji. Ale rozpędzać nas już się nie odważyli... W tej antologii znajdziecie echo niespokojnych i szczęśliwych lat. Do zbioru weszły m.in. wiersze li-
Nina HNATIUK
Zdjęcia Oleksy DMYTRENKA
Jesteśmy już przyzwyczajeni, że na wieczory poświęcone poetom-dysydentom, więźniom sumienia, przychodzą przeważnie członkowie ich rodzin, ludzie w podeszłym wieku. I wszystko przebiega według zwykłego scenariusza: wspomnienia, patriotyczna pieśń, kwiaty pamięci przy grobie lub przy tablicy pamiątkowej… Tego sobotniego dnia nie wieczorem, lecz w południe do sali Narodowego Muzeum Literatury przyszły dziesiątki chłopców i dziewcząt. Literacko-artystyczny wieczór „Narodzie mój, do ciebie jeszcze powrócę…” ku pamięci Wasyla Stusa zorganizowali wspólnie Ogólnoukraińska młodzieżowa organizacja społeczna „Młoda Proświta”, jej oddział przy Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Spraw Wewnętrznych, wydawnictwo „Smoloskyp”. Byli tu studenci Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Handlowo-Ekonomicznego. Na scenie — portret poety, dzieło Wiktora Zareckiego, obramowany ręcznikiem haftowanym, więzienna odzież kaprysa towarzysza Wasyla Stusa, Wasyla Owsijenki. Z opowieści dysydentów Jewhena Swerstiuka i Wasyla Owsijenki młodzieży ukazuje się nie tylko poeta najwyższej rangi, ale i rycerz niezależnego ducha, który ponad życie cenił honor, przyzwoitość, dane przez Boga słowo. Szczególnie poruszające były kadry filmu dokumentalnego o ponownym pochowaniu Wasyla Stusa. On znał cenę swojego talentu. Całym sercem kochał żonę Walentynę Popeluch i chciał mieć przy sobie syna Dmytrika. Ale nie zdołał, dla kariery, domowego spokoju, spokoju rodziny, poświęcić tego, co najważniejsze — honoru poety i obywatela. W szkicu biografii „Dwa słowa do czytelnika” Stus właśnie tak napisze: „Cenię zdolność uczciwej śmierci. To ponad ćwiczenia wersyfikacyjne!” Twórczą spuściznę Wasyla Stusa jego towarzyszka, literaturoznawczyni Mychajlina Kociubyńska nazwała drzewem z ściętym wierzchołkiem. Bo ostateczny tom wierszy „Ptak duszy”, zawierający prawie 300 wierszy i tyle samo przekładów, tak i nie wyfrunął z więziennej celi, z kagiebowskich skrytek. Czy go spalono, czy też wciąż gdzieś kurzy się za siedmioma zamkami? Konfiskata, zniszczenie tego najcenniejszego dzieła Stusa z ostatnich lat życia — kolejna zbrodnia nieludzkiego systemu totalitarnego przeciw ukraińskiej kulturze. Młodzież na sali wsłuchiwała się w każde słowo literaturoznawcy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Dmytra Stusa, który nie tylko opowiedział o swojej pracy nad monografią o twórczości ojca, ale też dodał do jego portretu wzruszające, tak ważne szczegóły. I poruszające słowo prowadzącej Lesi Matwijczuk, aspirantki Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki, i pieśni do słów poety w wykonaniu Oleny Hołub, i występ aktora Romana Semysała — wykonawcy roli Stusa w spektaklu „Idę za kraj” — wszystko to nastrajało do refleksji, zmuszało do wzięcia do rąk tomiku Stusa i do wczytania się… literaturoznawcy, poety, publicysty Piotra Rotacza, który za czasów reżimu radzieckiego doznał prześladowań, oszczerstw, gróźb. Dopiero w czasach niepodległej Ukrainy jego zbiory poetyckie zaczęły ukazywać się drukiem. Poezja Piotra Rotacza przesiąknięta jest uczuciami człowieka uczciwego i nieugiętego w swoich przekonaniach. Czego nam na świecie trzeba? Nie zazdrości, nie kłamstwa. Dla pracy — rąk, a dla nieba — Dla ducha, dla duszy. Niestety, w 2007 roku Piotr Pietrowicz zmarł, a jego testamentem pozostała nam „Autoepitafium”: Nie żegnam się z tobą, moja Ukraino, Nie idę w niepamięć, będę tu wiecznie — W twym Słowie i w białym kwiecie kaliny, I w twojej wierze, którą zostawił Taras. Przewodniczący obwodowej organizacji Towarzystwa „Proświta”, deputowany ludowy Mykoła Kulczyński również nigdy nie odstępował od wysokiego celu — pracy dla Ukrainy. Za czasów reżimu komunistycznego Mykoła Heorhijowicz odsiedział trzy lata więzienia w sprawie „Listu młodzieży twórczej z Dniepru”. Codziennie jednego z nas krzyżują. Codziennie jednego z nas wiodą na stracenie, rozpinają grubym słowem,
...ruszały jego twórczością, bólami, nadziejami. Chyba najbardziej unikalną częścią tego artystycznego wydarzenia była improwizowana dyskusja o miłości i śmierci, wyczynie i strachu, wierze i rozpaczy — o wszystkim, co porusza ludzi wszystkich pokoleń i wszystkich wieków. Oto niektóre fragmenty dyskusji, które najbardziej zapadły w pamięć:
Olha Szarmar: Czy były chwile słabości u Wasyla Stusa?
Wasyl Owsijenko: Wywierano na niego szalony nacisk, zakazywano spotkań z żoną, stale wtrącano go do karcerów. Ale Wasyl był nieugięty. Kiedy ciężko chorego Iwana Dziubę zmuszono do napisania skruchy, Wasyl Stus skomentował to tak: „Krążownik w kałuży”. Kto tam nie był, niech milczy.
Serhij Szepitko: Kim siebie widział Wasyl Stus, czy znał swoją wartość?
Wasyl Owsijenko: Myślę, że znał. Przecież w jednym z wierszy napisał: „We mnie już budzi się Bóg…” Trzymał się godnie, ale skromnie. Był niezwykle pracowity. Nawet w latach tortur więziennych prenumerował wiele słowników, zbiorów twórczości ludowej, doskonalił znajomość niemieckiego i uczył się angielskiego. Był mistrzem ojczystego języka: w wierszach Wasyla jest wiele neologizmów, a jego leksyka jest bogata.
Iwan Szmitko: Gdyby Stus pozostał przy życiu, czy nie byłby w opozycji wobec władzy? Czy miałby jej uznanie? Przecież 6 stycznia, w dniu 70. rocznicy urodzin, na jego grobie nie było wieńców ani od Prezydenta Ukrainy, ani od Ministerstwa Kultury… Był tylko bukiet od telekanału „1+1”.
Roman Semysał: Władza niepodległego państwa uhonorowała poetę tytułem Bohatera Ukrainy (pośmiertnie). Ale prawdziwy artysta
Kłamstwem, podłością… (Z książki „Zagratowane światło”, wiersze z której weszły do antologii poetyckiej). Mykoła Kulczyński głęboko przejmuje się problemami Ukrainy, jej języka i kultury: Powiedz mi, dziewczyno, dziewczyno/ukrainko, dlaczego w tobie umarło słowo twoich praojców… Poezja zasłużonej dziennikarki Ukrainy, laureatki nagrody im. Symona Petlury Hanny Denysko, świadczy o tym, że autorka jest silną, wolitywną osobowością, a zarazem wrażliwą i czułą duszą. Poetkę niepokoi wszystko, co dzieje się w tym zmiennym świecie. A przede wszystkim wolność: wolność słowa, wolność Ukrainy, wolna ludzka dusza. Intymne, skryte, delikatne nuty duszy brzmią w poezji Lidii Wicieni. Wiersze przenika światło i czyste duchowe ciepło. Jednak czasem w jej jasnej duszy jakby coś wybucha — poezja nabiera obywatelskiego brzmienia („Majdan”, „Pytanie”). Pani Lidia, szykując się na prezentację, usłyszała w Radiu Ukraina, jak ktoś z Kijowian proponuje utworzyć partię poezji. — Pewnie to był żart — tak powitano słuchaczy z okazji Dnia Poezji. Ale myślę, że taka partia zawsze byłaby w opozycji do władzy, bo każdy z władców ma słabe strony i nie zawsze uświadamia sobie wysokie dążenie sztuki. Artur Koczejew: Co łączy Pana ze Stusem? Wasyl Owsijenko: Wasyl Stus był o trzy głowy wyższy ode mnie. W dwutomowym wydawnictwie „Światło ludzi” jako publicysta i więzień polityczny uczciwie opowiedziałem, co o nim wiedziałem. Jego dusza zawsze pracowała. Pamiętam, kiedy przez półtora miesiąca siedzieliśmy w jednej celi, mówił: „Jakie dobre wiersze spadają mi na głowę. Jak lipcowy deszcz…” Ale byłem w ciężkim stanie, bardzo bolało mnie serce, dlatego nie zdołałem nauczyć się na pamięć choćby kilkudziesięciu wierszy z „Ptaka duszy”… Jestem świadkiem duchowych wyczynów Stusa. Walentyna Kaplińska: Czy Stusowi miało sens świadomie iść na śmierć? Przecież jego ideały do dziś nie zostały wcielone w życie… Wasyl Owsijenko: Honor narodu składa się z godności każdego z osobna. Gdyby jeszcze jedno pokolenie przeżyło pod władzą totalitarną, nie byłoby kogo ratować Ukrainy. Przecież po coś Bóg wyrwał nas z niebytu nad samą przepaścią… Mykyta Iszczuk: Jak ocenia Pan poezję Stusa? Co Pan z niej dla siebie wziął? Wasyl Owsijenko: Stałem się „przystosowańcem”: zacząłem pisać o Wasylu, o jego więziennych mękach, o jego obronie honoru i godności narodu, języka. Aktor Petro Bojko czyta moje wspomnienia co niedzielę w audycjach Radia „Kultura”. Jewhen Swerstiuk: Przy Bibliotece Parlamentarnej, gdzie siedzi kamienny bolszewicki działacz, powinien stanąć pomnik Stusa. Należę do tych, którzy dążą, by pokazać poetę w najlepszym… wspólnota w wymiarze wirtualnym już istnieje, istnieje na całym świecie. I należą do niej nie tylko ci, którzy piszą poezję, ale i ci, którzy ją czytają… Interesujące są również utwory młodych poetek Haliny Pustowhar i Tetiany Aleksandrowej. Charakteryzuje ją lekkość treści i złożoność języka literackiego, gra słów, oryginalność. Na prezentacji Tetiana Aleksandrowa powiedziała: „Pochodzę z rosyjskojęzycznej rodziny i jeszcze pięć lat temu nie myślałam, że będę pisać po ukraińsku. Impulsem do tej wewnętrznej przemiany stały się wiersze ukraińskich poetów. Przyłączyłam się do studia literackiego przy Połtawskiej organizacji Związku Pisarzy. Było bożonarodzeniowe widowisko wertepu, kolędowanie, a następnego dnia kończę 20 lat i zaczęłam mówić po ukraińsku”. Dziekan Wydziału Filologii i Dziennikarstwa Połtawskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. H. Korolenki Mykoła Iwanowycz Stepanenko bardzo trafnie oddał zarówno atmosferę prezentacji, jak i samą istotę zbioru: „Poezja leczy, poezja pomaga żyć. Poezja wszczepia wiarę w nadchodzący dzień. To jest dla człowieka najważniejsze. Zbiór jest mały, ale zauważalny. Dla naszego kraju jest znaczący. Więc przewracajmy kartki, czytajmy, oczyszczajmy swoje dusze poetyckim słowem ukraińskim!”
wyższym wymiarze. Byliśmy blisko, przez wiele lat korespondowaliśmy. Listy Stusa do mnie zachowały się, a moje do niego poeta spalił, aby nie stały się dla mnie oskarżeniem. Czy to siła, czy słabość? Nie był człowiekiem z granitu: pamiętacie wiersz „Nie jestem stalowy”? Jego rozmowy z konwojem świadczą o rozchwianych nerwach. Miał, tak jak ja, w domu wierną żonę, małe dziecko. Nie był to człowiek obojętny wobec rodziny. Ale poświęcił swoje życie, abyście mogli być prawdziwymi ludźmi. To najlepszy poeta naszego pokolenia. U Stusa jest wysokość, jest za co go kochać. Stus — na tysiąclecia.
Mykoła Worobjow: Mamy nie tylko deptać ziemię, ale wiedzieć i czuć, że jest ona obficie zroszona krwią synów i córek.
Dmytro Stus: Mamy pamiętać przeszłość i czerpać stamtąd to, co ważne dzisiaj. Życzę wam, abyście stali się ludźmi wbrew wszelkim rozczarowaniom.
Dobrze byłoby, gdyby młodzi ludzie wzięli do ręki książkę W. Stusa „Listy do syna” i przeczytali choć te wiersze, datowane 1.06.1981: „Dorosły, synu. Musisz szybko dorosnąć. Ustrzeż się teraz przed wieloma pokusami (w twoich latach sto czortów zaczyna wdzierać się do duszy — Ty je odpędzaj precz, wiedz bowiem: od tego, jak sobie poradzisz z tym wypędzaniem czortów, w dużej mierze będzie zależeć twoje życie). Ucz się żyć — to wysoka sztuka, której wielu ludzi tak i nie nauczyło się, choć przeżyli życie. Ale tu nie ma się czemu dziwić: kto uczy żyć? Ludzie, narodziwszy się, uważają, że żyć potrafią. Dla wielu to — powiększać swoją własną pustkę wszelkim dorobkiem — chodź, kupmy to czy tamto. Ale to śmieszna umiejętność, to naiwna próba ucieczki od życia na łąki zadowolenia. Życie nie jest rozkoszą. I nie jest przyjemnością. Ma ono swój nieodzowny, z ościami, sens. W tej nieodzownej istocie — miara życia”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ani jednej wtyczki, ani jednego zewnętrznego źródła prądu — a żarówka świeci! Oto jest perpetuum mobile, rewolucja w technice, w życiu ludzkim w ogóle. Teraz nie trzeba będzie ani drewna, ani węgla na zimę. Czy, na przykład, benzyny do jazdy samochodem. Czy budować elektrowni atomowych lub wodnych. Wstawiłem wymyślony przeze mnie króciec do silnika — i już samochód biega. Bez ropy biega. Tylko nadążaj zmieniać biegi, kręcić kierownicą i w razie potrzeby naciskać na hamulce. A jeszcze jak uruchomią moje perpetuum do produkcji seryjnej — wszystko, uważaj, ludzkość uratowana! Wy tylko wyobraźcie sobie, gospodyni: palić w domu nie trzeba ani zimą, ani latem — mój króciec będzie grzał wszystkich i wszystko. Nie trzeba nam będzie ani ropy, ani gazu. Nie trzeba nam z pokłonem śpieszyć się ani do Rosji, ani do Kazachstanu czy Turkmenistanu, ani do Egiptu — tak że absolutnie na próżno Janukowycz teraz kręci się po świecie, przygląda się, gdzie by miliardy wyrzucić. Faktycznie na wiatr wyrzucić, teraz, kiedy prawie jest mój króciec. To ja tylko transport wspomniałem, domostwa ludzkie i inne drobnostki, a tymczasem rewolucja dokona się we wszystkich sferach ludzkiego życia, we wszystkich bez wyjątku. Nie trzeba nam, gospodyni, brać wideł w ręce i ruszać do rady wiejskiej, kolijwszczyzny odtąd nigdy już nie będzie. Tylko żeby uruchomili mnie do produkcji seryjnej, a tam… A póki nie uruchomią, musimy my, gospodyni, o moim wynalazku ani mru-mru, milczeć musimy. A bo, nie daj Boże, mafia naftowa czy gazowa o nim się dowie, przyśle tutaj, do Pachomiwki, swoich killerów… Sami wiecie, czym ta wizyta może się skończyć. A ja, wybaczcie, jeszcze żyć chcę, nad innymi wynalazkami pracować… Co by nie mówić, fizyka i chemia — a ja właśnie te przedmioty w szkole wykładałem — to jednak wielka rzecz! Nie poezji, nie muzyce, nie sztuce, nie religii, a właśnie fizyce i chemii należy się zbawienie duszy ludzkiej. To ja, dzisiejszy Bazarow, mówię wam, gospodyni…” — “Och Stefanie, Stefanie, szedłbyś ty sobie, gdzie zamierzyłeś! Czyż nie widzisz, jak suczka twoja znudziła się, jak jej obrzydły gadki twoje!” Stefan, jakby przeczytawszy myśli Małanki, podniósł się na swoje długie nogi, aż mu w kolanach reumatyzm chrupnął, zapiął koszulę — trzask… trzask… trzask… — i poczłapał śladem rozweselonego pieska, do liska podobnego. Na Małankę nawet nie spojrzał, mruczał coś tam o mafii naftowej, o chemii i fizyce, wymachiwał rękami, śmiał się do swoich niewidzialnych rozmówców — czartów, zwodników i jeszcze całej gromady nieśpiących leśnych duchów, które tylko czekały na Stefana. Małanka patrzyła sąsiadowi w ślad swoimi dalekowzrocznymi oczami i czuła, jak niezgłębiona fala żalu zalewa ją zewsząd. Pomyślała, że nigdy nie widziała Żburka w cerkwi. Jak będzie zdrowie i ja pójdę do sąsiedniej wsi w niedzielę do świątyni, to postawię świeczkę za spokój duszyczki matki jego Daryny, bo przecież przez trzy lata, odkąd Darcuńka opuściła ten świat, Stefan, pewnie, ani razu nie pomodlił się za mamę. To ja za nią pomodlę się, choć ona i w raju teraz… A to guzikowe trzask-trzask-trzask coś przypomniało — dawno przeżyte i już trochę zapomniane. No pewnie, że przypomniało Małance dawną dziecięcą porę jej. Jeszcze tę porę wojenno-powojenną. Jak piszczała córka mamie, to znaczy miażdżyła paznokciami kciuków niezliczoną wszość w matczynych włosach. Wtedy cała wieś była zawszona, od starego do małego, nawet u tych Niemców, co w chacie Małanki na kwaterze przebywali, aż roiło się-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
ło w głowie od tej płodnej jak cholera wszy. 4. Mama siadały na taboret i prosiły: „A teraz szukaj mi, Małanciu”. I małoletnia Małanka posłusznie grzebała w rozpuszczonych maminych włosach. Ot tak: złapie tę nienasyconą okrągłą stonogę i zmiażdży paznokciami, złapie — zmiażdży: trzaś, trzaś, trzaś. Cichutko tak, ciszej nawet od Stefanowych rozpinanych-zapinanych guzików na koszuli… A już wtedy, gdy ta żmudna robota kończyła się, mama brały w ręce kościany grzebień z gęstymi ząbkami i jeszcze wyczesywały szare purple i żółte gnidy z włosów… A ja i zapomniałam: przedtem mama maczały włosy w nafcie i oleju, żeby niewyłapanym jeszcze wszom łapki zlepiły się. I, zdaje się, wyczesywały mama to wszystko na gazetę czy na papier, rozścielony pośrodku podwórka, a starannie wyczesawszy, lekko zwijały gazetkę czy papier i tuże spalali ją, i chmurki wyczesanego siwego włosa także cichutko potrzaskiwały… Kiedyś, jeszcze jak był w domu telewizor, ale już nie było mamy, Małanka, bywało, patrzyła na program „W świecie zwierząt”. Jakiś Drozdow, dobry taki człowiek, prowadził ten program. Małanka jeszcze do dziś pamięta jeden z nich. Jak małpy jedna drugą szukały, jak ta, u której drugie kudłate stworzonko wyłapywało wszy, to pierwsza małpa słuchała całej tej roboty, i jakże z zachwytem, z jakąś wszechświatową boleścią patrzyła na świat ta istotka! Jak jej, widać, podobało się, kiedy ją szukano! A ta, druga małpa, ot tak: tylko złapie pasożyta, to nie dusi go pazurami, nie, a do pyska sobie wkłada i prędziutko tak żuje, żuje… A mama Małanki, kiedy córka mówiła „zdaje się mi, wszystkich pozgniatałyśmy”, mama wtedy zawijały zmoczoną naftą, wyczesaną już głowę ręcznikiem i tak chodziły aż do wieczora: mieszały świniom ziemniaki, doiły krowę, w ogrodzie pracowały, a już dopiero po wszystkim grzały w żeliwnym garnku wodę i prosiły: „Córciu, polej-no mi z kwarty”. I Małanka zlewała, a mama myły szarym mydłem nad cynkową balią głowę, owianą duchem nafty, rzepakowego oleju, szarego mydlanego kawałka, ich gołe piersi ciężko kołysały się nad balią tam i z powrotem… A jeszcze czemuś Małance przypomniały się inne powojenne zapachy — mazi, mokrej słomy, końskiego potu. Oni, dzieciaki, pasą bydło na żytnim ściernisku. Sieje się deszczyk, wujek woźnica, przeczekując nagłą niepogodę, wyprzągł konie, powiesił na dyszlu torbę z obrokiem, pastuszki pochowały się pod wóz, tłuką w karty. A z chmury wciąż sieje się i sieje, i ta sieczka ścieka po końskich zadach, bokach, grzywach, zmywa żniwny kurz i żniwny pot. Chrup-chrup, — żują zmęczone koniki swój pokarm, owies z sieczką, czasami prychają prosto w torbę, i wszystkie żniwne zapachy mieszają się w jedno — i zapach słomy oraz ścierniska, i gęste aromaty smaru kołowego w piastach, i ostry duch końskiego potu, i oddech mokrej ziemi… Panie, i czego to dzisiaj przypomniało się mnie?.. A jak ładnie drzemie się w tych dawnych zapachach! Jakbyś znów stała się dzieckiem, i leżysz sobie z chłopakami pod wozem, oni grają w karty, deszczyk szeleści w ściernisku, skapuje z byle jak przykrytych słomą drabiniastych wozów. I co ci do tego deszczyku! Ty, leżąc, patrzysz między szprychy na szary świat za piastą, za obręczą i… powoli zasypiasz, zasypiasz… I czujesz na wargach krople deszczu, tylko czemuż te krople takie słodkie, takie ciepłe… 5. Nie, to nie deszczyk, to mleko kozie płynie po wargach! Znów ta Maruśka złośliwa stała tylnymi nogami tak, że przepełnione wymię jej dotknęło Małankowego pyska, rozchylonego we śnie, i mleko z nabrzmiałej wymienia ścieka jej prosto w bezzębny pysk. A Małanka oblizuje osłodzone tym błogosławionym mlekiem wargi swoje, jak jakaś wiedźma leśna, spija tę boską rosę i, łaskawie podrapując kozi napięty brzuch, niezłośliwie wypowiada „A nuż, cholery na ciebie nie ma, ja i bez twojego przypominania wiem, że pora do domu, pora do domu, jak mówiła Darcunia, trzeba już ciebie doić. Lepiej byś dzieciom swoim pozwoliła possać cycek. Odsuń się precz, czego tyłem do mojej głowy pchasz wymię swoje…” A kiedy Marusia odstąpiła, babcia Małanka ujrzała całą kozią rodzinę koło siebie: jeszcze jedną kozę, troje koźląt i Durnika za nimi, on wymagająco mówił be-e-e, a koźlęta żałośnie beczały — me-e-e, me-e-e, me-e-e. I tylko Małanka wstała, ruszyła z płachtą do polany, żeby zabrać skoszoną z rana trawę (a potem jeszcze raz przyjść tutaj po resztę ziela), i kozy powoli poczłapały do domu, jak coś głucho huknęło koło jej chaty, słychać było nawet brzęk rozbitego szkła. To u Stefana, domyśliła się Małanka. „Wieczny silnik nakrył się d…., ja przecież wiedziałam, że tak ono będzie…” Kiedy Małanka, zgarbiona pod ciężarem przywiędłej zieleni, przykulała na podwórko, to kozy już dopijały poranne pomyje z wiaderka, a Stefan, z opaloną policzkiem i obpalonym rękawem koszuli z elany, miotał się razem z rozweseloną Najdą przed ościeżnicą wybitego wybuchem kuchennego okna i żałośnie wypowiadał przez konwulsyjne łkanie: „Kurwa twoja mać, znowu gwiazdnęło… I za co mnie Pan Bóg karze, ja przecież dobra ludziom chciałem… A teraz muszę wszystko zaczynać od początku, bo przecież za mnie nikt, nikt tej pracy nie zrobi, nie upora się z nią za nic…” * * * A Małanka tymczasem, usiadłszy na niskim stołeczku, jeszcze przez tatę zmajstrowanym dla niej małej, doiła do konewki mleko z twardego koziego wymienia. Strumyczki początkowo dzwoniły-śpiewały o dno i ścianki wiaderka, a w miarę napełniania naczynia mleczna muzyka powoli zmieniała się w zwykły, w nawykowy szum strumieni, które raz po raz przebijały czapę białej piany na mleku — szszsz… szszsz… „Tak, tak, — myślała Małanka, — zostało nas tylko dwoje na tej ulicy — ja, głupia, niepiśmienna Małanka, i on, Stefan, niby i piśmienny, jednak trochę zbzikowany na punkcie techniki swojej — już trzeci raz w ciągu trzech lat ta technika wybija okno w kuchni, a wszystko mu mało, nic te wybuchy jego nie nauczyły…” W tej chwili koza obróciła do Małanki rogatą głowę i tak jakoś spojrzała na nią… Tak jakoś popatrzyła… Jakby żegnała się z Małanką… Jakby podeszła do niej tam, w zaroślach, żeby skapnąć jej na wargi mleka, a to mleko tak i zostało na zaciśniętych wargach, na szyi Małanki, już zimnej… „Ale co ja sobie myślę? A myślę, ktoż mnie wtedy wyniesie czy wywiezie stamtąd? Ktoż ciebie, Marusiu, wtedy wydoi!.. No, czego tak patrzysz, po co mrugasz i oczami ruszasz, jak małpa z telewizora, którą szukała koleżanka kudłata… Może, Marusiu, podziękować mi chcesz za to, że uwolniłam ciebie od ciężkiego brzemienia? Chcesz powiedzieć, że i dla Stefana warto byłoby nalać do półtoralitrowego baniaczka? Ale on kiedyś mówił, że nie lubi od kozy! A ty, Maniu, mówisz, żeby i sucharków garść wziąć? Może i tak. Może i wezmę. Niech rozmoczy w mleczku, niech żuje. A nie podoba się kozie, to Najda przecież u niego jest, o tam ona, śpieszy się, oblizuje się…”
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Pocz. w nr 11. 3. Kiedyś, w młodości, po instytucie, Stefan pojawił się w Pachomiwcach z państwowego przydziału, przybył gdzieś z zachodniej, czy to z Użhorodu, czy ze Stanisławowa, dlatego, widać, mówił do Małanki „gospodyni”, on, zapewne, i nie pamiętał, jak naprawdę ma na imię. A i po co mu, wtedy jeszcze całkiem młodziutkiemu, było pamiętać imię jakiejś Małanki, starej panny? Trochę później, kiedy kołchoz wydzielił mu chatę, Żburko i mamę swoją zabrał tutaj z jakiegoś karpackiego chutoru. Dobra była kobieta, nic nie powiesz, taka dobra, choć do rany ją przyłóż, zawsze pomagała Małance i w obejściu, i w ogrodzie, tylko mówiła jakoś nie po naszemu, mówiła nie „nóż”, a „nuż”, nie „nos”, a „nus”, nie „chodźmy do domu”, a „pójdźmy domów”. Słyszeliście? Pójdźmy domów, nuż, nus. A co już do pracy… Ciężko pracowita była, nie to co syneczek jej, ten przygłupawy Stefanko, siwooki i tyczkowaty hucuł, który tak i nie ożenił się przez całe swoje minione życie, na emeryturę jako stary kawaler wyszedł. A tyleż dziewcząt było we wsi, tyle wdów młodych! To przez ostatnie dziesięć lat niby zaraza przetoczyła się przez Pachomiwce od końca do końca. Czy horda tatarska przeszła. Wymarła wieś. Kogo i naprawdę na cmentarz wywieźli, a większa połowa narodu opuściła Pachomiwce dobrowolnie — ten za granicę na zarobki wybrał się, ten w mieście rejonowym dom postawił, ten jeszcze gdzieś ruszył w świat za długim rublem. Oto i wyszło tak, że na ich ulicy zostały tylko dwie chaty, w których jeszcze żyli ludzie — Małanki i Stefana. Ona to chociaż kozy trzyma, a u Żburki to nic nie ma w obejściu. Tylko stary kardion w chacie. I coż ten Stefan je? A co gryzie go parszywa ruda suczka? Czasem wpadnie jej to, czego kozy nie zdążyły zjeść — jakiegoś ziemniaka kaszą przyprawionego chłonie, czy chleba zaschniętego kromkę zje, czy mleczka w żeliwnym garnuszku pochłepcze, czy nawet jabłuszko robaczywe schrupie… „Ja, gospodyni, już kończę wieczny silnik, — prawił swoje Żburko, zadarłszy do góry głowę, niby grabowy namiot nad sobą rozglądał, aż mu siwe kudły na ramiona opadły. — Jeszcze jedną część zostało na śmierć podłączyć, wyście widzieli, gospodyni, że u mnie w chacie już i żarówka świeci? Elektryczność przecież nam odcięli, a w mojej chacie wieczorem — światło. Jak za dnia. A dlaczego? Bo stuwata świeci. Bez państwowego podłączenia, sama z siebie. Jeśli kupicie sobie żarówkę, to ja i u was darmowe światło założę”. „Aha, — odzywa się wreszcie Małanka, — i założysz. Jeśli nie huknie, tak, jak w zeszłym roku czy przed zeszłym huknęło”. „Nie-e, — zaprzecza obrażony Stefan na babine ostrzeżenie. — Wszystko, czas prób i błędów został w przeszłości. Będziemy od dzisiaj ze światłem”. — „Nie trzeba mi twojej elektryki, — odpowiadała Małanka. — Ja sobie nafty kupię, szkiełko od lampy przetrę wrzecionem i zgniecioną gazetą, sadzę z knota nożyczkami obetnę, i… Teraz lato, kładę się za dnia, wstaję już ze słoneczkiem. W kerogazie, w butli litrowej jest jeszcze trochę nafty, żeby herbatę zagotować. Tak że nie trzeba mi elektryki…” — „No i darmo wy tak, gospodyni. Dzisiaj, na przykład, żarówka świeciła całe siedem minut. Tylko wyobraźcie sobie: żadnego gniazdka,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
międzynarodowych konkursach młodzieżowych, gdzie zdobyli zwycięstwa lub zajęli miejsca na podium. Borys Olijnyk, poeta, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. G. Szewczenki, przewodniczący zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury: „Dziś po raz siedemnasty otwieramy konkurs nowych imion Ukrainy. Zjechali się tutaj najlepsi talenty, którzy zwyciężyli w swoich obwodach i zostali wysłani do stolicy na finał. W tym czasie wręczono ponad 500 stypendiów i 700 dyplomów. Nasi wychowankowie-absolwenci mają już najbardziej prestiżowe krajowe i międzynarodowe tytuły — śpiewaczka operowa Wałentyna Stepowa, kobziarz Hryniw i inni. Chcę nisko pokłonić się pedagogom, nauczycielom, rodzicom, którzy nieustannie zasilają rzekę naszej duchowości. Na konkurs przyjechało ponad 120 uczestników, gdyż jest to zjawisko unikalne — jest on bezpłatny i tutaj tylko dzięki talentowi werbuje się i rekrutuje uczestników nie z elitarnych szkół stołecznych, a z miast, wsi i przysiółków. Szczególnie dziękuję radzie opiekuńczej, która nie potrzebuje reklam i atestacji, gdyż nazwiska jej członków zna nie tylko Ukraina — są one znane daleko poza jej granicami: Jewhenija Mirosznyczenko, Hałyna Poływanowa, Wałentyna Arkanowa, Wiktor Hucał, Ihor Pyłatiuk, Zoja Chrystycz, Ludmyła Żohol, Borys Aleksiejenko, Wiktor Żenczenko, Mykoła Łukiw, Anatolij Hajdenko, Łarysa Choroleć, Maryna Kopycia, Ołeksij Chuchraj, Łeonid Andrijewski, Mykoła Szełest, Mychajło Czemberżi. Oni oraz inni wybitni twórcy pomagają młodym talentom pokazać się światu. Kuratorem naszego programu jest artystka ludowa Ukrainy Switłana Hłuch. Jaki to piękny wiek — 17 lat. 17 lat tak zwani demokraci rozkradają Ukrainę i nie mogą jej rozkraść. Ale są prawa natury i kosmosu — im bardziej ten nacisk wywiera na nas presję, tym więcej znajduje się rezerw — talentów. Te talenty to dar, korzenie, które trzymają nas czołem do nieba, a nie na czterech łapach. Nasze serca są otwarte dla wszystkich i wzywamy do przyłączenia się do nas w celu budowy prawdziwie niepodległego, suwerennego, praworządnego państwa. Przed nami wszystko, co najlepsze, i nie jest to kolejne hasło. Za nami przyszłość!” Switłana Hłuch, pianistka, artystka ludowa Ukrainy, profesor Narodowej Akademii Muzycznej im. P. I. Czajkowskiego, kurator rady opiekuńczej programu UFK „Nowe imiona Ukrainy”: „Nie tylko przeprowadzamy konkurs, ale też śledzimy losy naszych konkursowiczów. Wielu z nich gra teraz w prestiżowych teatrach świata, ale nie szczycę się tym, że wyjechali z Ukrainy. Byli i pozostają naszymi, po prostu teraz jest możliwość godnie reprezentować Ukrainę w dziedzinie sztuki, gdyż lepszych od nich nie ma, a najlepsi — to nowe imiona Ukrainy”. Taras Bakowski, saksofonista, Łuck: „Codziennie zajmuję się muzyką, gdyż dla rezultatu trzeba trenować i doskonalić kunszt. Inspiruje mnie klasyka. To nie jest łatwe — nauczyć się grać, brać udział w konkursach, znajdować środki i czas na wyjazdowe występy, ale muzyka to moje życie i mam nadzieję, że ten konkurs będzie dla mnie prawdziwym krokiem naprzód”. Marija Osipowa, śpiewaczka, Chmielnicki: „Aby osiągnąć wysoki poziom wykonania, próbuję prawie codziennie. Czasami muszę nawet opuszczać szkołę. Ale wiem, że im więcej wkładasz, tym więcej otrzymujesz. Moja nauczycielka przygotowywała mnie do konkursu rok, więc mamy rezultat — jestem laureatką i nie zamierzam na tym poprzestać”. Nadija Poliszczuk, artystka, Biała Cerkiew: „Dla mnie to pierwszy konkurs i trudno było zdecydować, co dokładnie przedstawić. Malowanie to nie tylko technika, ale i natchnienie. Jestem szczęśliwa, że moje prace oceniono, choć nie otrzymałam stypendium, ale dyplom zainspiruje mnie do stworzenia jeszcze niejednego obrazu”. W tym roku od 15 do 18 kwietnia odbywały się próby, przesłuchania uczestników, podsumowanie wyników i wręczenie wyróżnień. Na konkursie zaprezentowano Kijów i obwód kijowski, wołyński, dniepropetrowski, doniecki, żytomierski, zaporoski, iwanofrankiwski, kirowohradzki, ługański, mikołajowski, odeski, połtawski, sumski, charkowski, chmielnicki oraz czerkaski. Tak więc spośród 135 konkursowiczów 38 zostało laureatami i otrzymało stypendia oraz odznakę. 47 młodych talentów nagrodzono dyplomami. Ta praca przyczynia się do tego, że ukraińska kultura wzbogaca się o nowe imiona, świadcząc o bezmiarze talentu rodzimego narodu. Przygotowała Marija SKRYNNYK Zdjęcia Ołesia DMYTRENKA
Alighieri i inni. Artysta jest dobrze zaznajomiony z mitologią starogrecką, wśród bohaterów jego dzieł znajdują się znane i popularne postacie: Europa i Byk, Leda i Łabędź, Syrena, Parys, Ganimedes, Orfeusz, Bachus, Atlas, Satyr i nimfy, Pegaz i inne. Są one interesujące ze względu na poszukiwanie nowych środków osiągnięcia wyrazistości rysunku w architektonice filigranowego odbicia. Jeszcze ciekawsze są ekslibrisy wykonane w technice kolorowego grawerunku na plastiku. Oprócz pojedynczych kompozycji artysta czasami wykonuje serie grafik. Na przykład w 1997 roku wykonał 12 książkowych „znaków zodiaku” dla kolekcjonerów Holenderskiego Klubu Ekslibrisów. Podobną akcję w 2001 roku w technice akwaforty artysta zaprezentował, wykorzystując słowo „EXLIBRIS”. Znaczące miejsce w twórczości artysty zajmują wątki teatralne. Miłość do sztuki operowej wcieliła się w cykl według dzieł G. Verdiego „Requiem”, „Traviata”, „Rigoletto”, „Aida”, R. Leoncavalla „Pajace”, P. Czajkowskiego „Dziewica Orleańska”. Ekslibrisy Rusłana Ahirby, wykonane w akwaforcie, w odróżnieniu od poprzednich, są bardziej ilustracyjne, wystawowe, nie oddają charakteru zamawiającego, kręgu jego zainteresowań, lecz wyrażają twórcze credo artysty. Akwaforta, do której niedawno zwrócił się artysta, świadczy nie tylko o mistrzostwie, ale także o wytrwałości, poszukiwaniach, ciągłym samodoskonaleniu i rozwiniętej intuicji. Autor celowo odkrywa przed widzami świat, który żyje według innych praw. Wyspa Wielkopolska. Jego nazwiskiem często rozpoczynają się katalogi międzynarodowych wystaw małej grafiki i ekslibrisu. Artysta jest przedstawiony na stronach międzynarodowej biobibliograficznej encyklopedii mistrzów ekslibrisu, która ukazuje się w Portugalii (1993 rok), prestiżowego wydania „Ukraina w III tysiącleciu. Kto jest kim. Kijów i regiony” (V wydanie, 2003—2004). Jest członkiem Ukraińskiego Klubu Ekslibrisu oraz Niemieckiego Towarzystwa Ekslibrisu, stałym uczestnikiem corocznych niemieckich spotkań artystów i kolekcjonerów znaku książkowego, Międzynarodowych Kongresów Ekslibrisów. Szeroka paleta zainteresowań artysty: pisarze i poeci, malarze i muzycy, europejska mitologia i sztuka sakralna. Swoimi ekslibrisami artysta reaguje na ważne wydarzenia współczesności: obchody 500-lecia kozactwa zaporoskiego, wybitnego białoruskiego drukarza Franciszka Skaryny, 850-lecia Nizami Gandżewiego, 175-lecia Tarasa Szewczenki, 100-lecia od dnia urodzin białoruskiego poety Maksima Bahdanowicza i tureckiego pisarza-humorysty Nazima Hikmeta oraz wielu innych. Szereg ekslibrisów, wykonanych w różnych technikach graficznych, poświęcony jest Don Kichotowi. Galeria portretowa znanych pisarzy i poetów wyłania się z jego przeważnie czarno-białych ekslibrisów: Puszkin, Szewczenko, Gogol, Czechow, Łesia Ukrainka, Saint-Exupéry, Bahdanowicz, Goethe, Rabelais, Dante.
Tłumaczenie maszynowe
17 lat — dużo to czy mało? Z punktu widzenia wieczności — zaledwie chwila. Z perspektywy wykonanej pracy — całkiem poważny dystans. Corocznie w kwietniu Ukraiński Fundusz Kultury w ramach programu „Nowe imiona Ukrainy” przeprowadza Ogólnoukraiński przegląd-konkurs, w którym biorą udział młodzi wokaliści, muzycy — wykonawcy i kompozytorzy, artyści plastycy oraz literaci. Celem programu jest wykrywanie i wspieranie w nauce oraz kształtowaniu się utalentowanej młodzieży, doskonalenie jej kunsztu zawodowego. Taras Bakowski, Wołyńska Państwowa Szkoła Kultury i Sztuki Zwycięzców wyróżnia się stypendiami, dyplomami oraz odznakami laureatów, rekomenduje się ich do nauki w wiodących placówkach artystycznych. Wielu z nich stało się już uznanymi artystami, a dziś dołączyli do nich nowi laureaci. Dla koordynacji różnorodnych pod względem form działalności i zadań programu utworzono radę opiekuńczą, w skład której włączono kompetentnych działaczy kultury, wybitnych artystów Ukrainy. Dzięki darczyńcom przez 17 lat działania programu uczestnikom pomagano w dalszej nauce, rekomendowano ich do udziału w między- Petro NESTERENKO, kandydat nauk o sztuce Swoją wystawę ekslibrisu i grafiki małych form kijowski grafik Rusłan Agirba postanowił rozwinąć w mieście nad Dnieprem. Dzięki wsparciu prezesa Ukraińskiego Klubu Ekslibrisu Petra Nesterenki oraz przewodniczącego Dniepropetrowskiego Klubu Ekslibrisu i Grafiki Wasyla Chworosta została ona otwarta w Dniepropetrowskim Muzeum „Literackie Naddnieprze”. „Zacząłem zajmować się ekslibrisem jeszcze w ławach studenckich Kijowskiego Instytutu Poligraficznego
Tłumaczenie maszynowe
Pałac w Kaczanówce. Jezioro Tarnowskiego. Czyż nie jest interesujące choćby wiedzieć, co mieliśmy, co straciliśmy, co jeszcze można odnaleźć? Na wspomnianej wystawie znajdują się dwa podobne katalogi. Jeden z nich, sporządzony na początku XX wieku, to ogólny katalog kolekcji Tarnowskiego. Drugi to katalog wydań drukowanych Tarnowskich, który opracował wybitny działacz Proświty i pisarz Borys Hrinczenko. Nawiasem mówiąc, sam Wasyl Tarnowski (młodszy) był aktywnym działaczem „Proświty”. Pracownicy Muzeum z obawą oczekują zakończenia renowacji Pałacu Cyryla Rozumowskiego w Baturynie. Wszak w tym pałacu proponują utworzyć Muzeum Państwowości Ukrainy (muzeum kozactwa, hetmanatu). Bardzo dobra idea. Ale żeby naszej władzy nie przyszło do głowy napełniać nowego muzeum według starych receptur, wytrząsając relikwie z istniejących muzeów. To oczywiście prostsze, aniżeli stawianie przed Rosją pytania o zwrot licznych ukraińskich historycznych relikwii, które przez stulecia wywożono z Ukrainy. Albo zainteresować się, co i skąd osiadło w prywatnych kolekcjach oligarchów, zwłaszcza biorąc pod uwagę okradanie muzeów, archiwów, galerii. Dobrą pamięcią o rodzinie Tarnowskich byłoby wreszcie zakończenie odnowy słynnej Kaczanówki. Choć nadano jej status Narodowego Rezerwatu, obecnie smutno patrzeć na to ognisko ukraińskiego ducha. Trwa niekończąca się renowacja pałacu w Kaczanówce. Połowę jego, jak obiecywano, odrestaurowali mecenasi z Niemiec, a renowacja drugiej połowy, powierzona nam, tak i zamarła. Daleki od idealnego stanu jest olbrzymi starodawny park krajobrazowy. Czas by już nam, szanując pamięć takich wybitnych Ukraińców jak Wasyl Tarnowski, nauczyć się chronić sprawę, której oddał życie — naszą pamięć historyczną.
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO Stary ród szlachecki Tarnowskich wywodzi się z XIII wieku. W 1824 roku Hryhorij Tarnowski otrzymał w spadku po swoim ojczymie majątek Kaczanówka (obecnie rejon iczniański w obwodzie czernihowskim). Była to wielka posiadłość szlachecka ze wspaniałym pałacem i ogrodem. Hryhorij Tarnowski był nie tylko bogatym właścicielem ziemskim i jednym z prekursorów cukrownictwa na Ukrainie, ale także człowiekiem wysoce wykształconym, gorącym miłośnikiem sztuki i ukraińskich starożytności. Przekształcił ogród majątku w jeden z największych w Europie parków krajobrazowych, uporządkował sztuczne jeziora, zbudował obok pałacu cerkiew. Kaczanówka stała się prawdziwym ośrodkiem duchowości. Tarnowski wspierał młodych ukraińskich artystów, wysoko ocenił talent Tarasa Szewczenki, kupił od niego płótno „Kateryna”, dając tym samym początek bogatej szewczenkianie Tarnowskich. Bezdzietny Hryhorij Tarnowski zapisał Kaczanówkę swojemu bratankowi Wasylowi, który po śmierci stryja w 1853 roku na 13 lat stał się właścicielem majątku. Wasyl Wasylowycz Tarnowski (starszy) również był człowiekiem wykształconym, wraz z Gogolem ukończył słynne Nieżyńskie Gimnazjum Nauk Wyższych księcia Bezborodki (obecnie Uniwersytet Pedagogiczny im. Gogola), przyjaźnił się z wybitnym pisarzem. Po śmierci Wasyla w 1866 roku Kaczanówkę odziedziczył jego syn, również Wasyl Wasylowycz Tarnowski (młodszy). Kontynuował on dzieło ojca i stryja. Kaczanówka była prawdziwą Mekką dla elity duchowej. W rodzinie Tarnowskich, zgodnie z ówczesnym zwyczajem szlacheckim, istniał album dla honorowych gości. Album ten zachował się i dziś jest ozdobą Muzeum Czernihowskiego im. Tarnowskiego. Znajduje się w nim około 600 autografów: Szewczenko, Gogol, Glinka, Riepin, Wrubel, Ge, Hułak-Artemowski, Kostomarow, Kulisz, Jawornycki, bracia Makowscy, a także Skoropadzcy, Miłoradowicze, Gałagany, Koczubeje. W rodzinie Tarnowskich panował prawdziwy kult Szewczenki. Wasyl Tarnowski (młodszy) również był związany szczerą przyjaźnią z Kobziarzem. Kontynuował zbieranie jego prac plastycznych i autografów. A dowiedziawszy się o zniszczeniu grobu Tarasa w Kaniowie, w szczególności o tym, że połamano drewniany krzyż, za własne pieniądze uporządkował grób i ustawił na nim krzyż oraz żeliwny płaskorzeźbiony wizerunek poety według szkicu, który sam wykonał. Nie bez wpływu Szewczenki Wasyl Tarnowski (młodszy) zaczął aktywnie zbierać ukraińskie starożytności. Posiadał ogromną kolekcję unikatowych przedmiotów. Wraz z przebogatą biblioteką i kolekcją obrazów, zapoczątkowaną jeszcze przez starszych Tarnowskich, wszystko to stanowiło nadzwyczajną wartość. Pod koniec 1896 roku Wasyl Tarnowski daruje swój bezcenny zbiór Czernihowowi, aby kolekcja była spójna i stanowiła podstawę dostępnego dla obywateli muzeum. Gubernialny zarząd ziemski z wdzięcznością przyjął dar, postanawiając wyznaczyć pomieszczenie, stworzyć takie muzeum i nazwać je imieniem Tarnowskiego. Zarząd zaznaczył, że „pod względem wartości i ważności kolekcji oraz pod względem liczby i kompletności, muzeum pana Tarnowskiego nie ma sobie równych na południu Rosji”. Po śmierci Tarnowskiego w 1899 roku cały jego zbiór zgodnie z testamentem przeszedł na własność miasta Czernihowa. Już w 1902 roku nowo powstałe muzeum otworzyło drzwi dla zwiedzających. Miało ono kilka działów: dawnej historii, epoki książęcej, kozacki (najbogatszy dział). Wśród eksponatów było szatę cerkiewną wybitnego działacza duchowego, politycznego i kulturalnego, arcybiskupa Łazarza Baranowicza, szable Bohdana Chmielnickiego i Iwana Mazepy. Zbiór sztuk pięknych zawierał portrety księcia Konstantego Ostrogskiego, jego syna Konstantego i synowej Zofii (z domu Tarnowskiej), hetmanów Sahajdacznego, Doroszenki, Chmielnickiego, Wyhowskiego, Mazepy, Teteri oraz innych wybitnych ludzi. W dziale szewczenkowskim znajdowały się rękopisy, autografy, dziennik poety, jego obrazy, rysunki, ryciny, rzeczy osobiste. Spokojne życie muzeum trwało niespełna dwie dekady. Przewrót październikowy, wojna domowa, anarchia i bezkrólewie — wszystko to przetrwało. Oto notatka służbowa dyrektora muzeum, znanego działacza społecznego, proświcianina Iwana Raszewskiego do gubernialnego komitetu ochrony zabytków historii. Pisze on, że 17 maja 1919 roku o godzinie 2:20 po południu czterech uzbrojonych w rewolwery mężczyzn wtargnęło do muzeum, związało stróża, rozbiło gabloty i wyniosło wiele eksponatów. Wśród nich — trzy buławy, osiem pernaczy, rzeczy osobiste św. Dymitra z Rostowa, hetmanów I. Mazepy i I. Skoropadskiego, wiele kosztowności. I to tylko jeden rabunek! W 1932 roku utworzono obwód czernihowski i obwodowy komitet partii komunistycznej. Dla niego odebrano budynek muzeum. Eksponaty wyrzucano niemal na ulicę. Oto co pisze pełniący wówczas obowiązki dyrektora muzeum Hryhorij Illuczenko: „Obchodzono się z nami jak zdobywcy ze zwyciężonymi. Eksponaty muzealne wyrywano z rąk pracowników ze słowami: „To zabieramy dla siebie”. W 1933 roku na rozkaz ówczesnych charkowskich władz stołecznych zbiór szewczenkowski Tarnowskiego zabrano do Charkowa. Po powrocie stolicy do Kijowa przewędrował on tam i został rozproszony. Znaczna część trafiła do zbiorów Narodowego Muzeum T. Szewczenki oraz Instytutu Literatury Akademii Nauk Ukrainy. Kolejne splądrowanie muzeum miało miejsce podczas okupacji Czernihowa przez faszystów. Do ewakuacji na wschód udało się wywieźć tylko połowę z 60 tysięcy eksponatów muzeum i trzy z czterdziestu tysięcy książek. Pomieszczenia muzeum ucierpiały w wyniku bombardowania i pożaru. Prawie wszystko, czego nie udało się ewakuować, zniknęło, zostało rozgrabione, trafiło do niemieckiej komendantury. Po okupacji wywiezione do ewakuacji eksponaty (oczywiście nie wszystkie) zwrócono do miasta. Ale na tym cierpienia muzeum Tarnowskiego się nie zakończyły. W 1953 roku przygotowywano się do obchodów 300-lecia tak zwanej Rady Perejasławskiej. Na rozkaz władz z muzeum Tarnowskiego wywieziono do muzeum w Perejasławiu buławę i szablę Bohdana Chmielnickiego. Rzekomo tymczasowo. „Tymczasowość” przeciągnęła się na dziesięciolecia, a w 1990 roku te bezcenne relikwie naszej historii z muzeum w Perejasławiu skradziono. W zbiorach Tarnowskiego znajdował się zegarek Hryhorija Skoworody — być może jedyna rzecz osobista słynnego filozofa i pisarza, która dotrwała do naszych czasów. Na polecenie władz zegarek wywieziono i przekazano do muzeum Skoworody. Tak „uhonorowano” wybitnego Ukraińca Wasyla Tarnowskiego, który zapisał dzieło swojego życia — zbiór starożytności — aby zachować je jako spójną kolekcję. Co robić dzisiaj? Oczywiście trudno stawiać pytanie o zwrot relikwii stamtąd, gdzie znajdują się obecnie. Na przykład oryginałów akwafort Szewczenki wypożyczonych na wspomnianą wystawę z Narodowego Muzeum Kobziarza czy eksponatów z Instytutu Literatury, Narodowego Muzeum Sztuki, muzeów obwodowych. Warto jednak posłuchać propozycji dyrektora Czernihowskiego Muzeum Historycznego Serhija Łajewskiego. Proponuje on sporządzenie katalogu rozproszonych po świecie starożytności wielkiej kolekcji.
1 kwietnia minęło 170 lat od dnia urodzin Wasyla TARNOWSKIEGO, wybitnego mecenasa, którego bezcenna kolekcja ukraińskich starożytności, wbrew jego woli, okazała się rozproszona po świecie. W Czernihowskim Państwowym Muzeum Historycznym im. Wasyla Tarnowskiego otwarto wystawę „Z Szewczenką w sercu”, gdzie zaprezentowano szewczenkianę Tarnowskiego. Dokładniej, znikomą część tej szewczenkiany, a i tę Muzeum musiało wypraszać wszędzie na wystawę, tymczasowo, na dwa miesiące. Wypraszać… swoje dawne eksponaty. Co więc stało się z unikalną kolekcją ukraińskich starożytności rodziny Tarnowskich?
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie Kariny Wostriakowej „waszych i naszych”, tutaj wszyscy są jedną wielką ukraińską rodziną, wbrew sztucznym politycznym podziałom. Tutaj nie żyją według zasady „moja chata z kraja” — wołyniacy pożyczają grabie od czerkasian, a ługańczycy biorą wiadra od tarnopolan. Potem wszyscy razem siadają przy wspólnym stole i śpiewają pieśni. Taka oto międzyregionalna tołoka, „zgodna” (według H. Skoworody) praca Ukraińców. Dyżurny redaktor Swiatosław MIZERNIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301218 Nakład — 30000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy.
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie Kariny Wostriakowej. Społeczna tołoka przed Pokrową oraz Wielkanocą to dawna ukraińska tradycja. – Tołoki były kobiece i męskie – opowiada Romana Kobalczynśka, kierowniczka działu zakarpackiego muzeum. – W każdej wsi księża ostrzegali swoją owczarnię, że przed świętami trzeba posprzątać ziemię, bo wielkim grzechem jest nie doprowadzić do porządku domu, obejścia, drzew, wszak wszystko, co nas otacza, to dzieło Boże. Dlatego podczas postu warto utrzymywać w czystości nie tylko duszę, ale i ziemię… Dla rodzin, które opiekują się chatami w Pyrohiwie, kierownictwo muzeum zezwala na bezpłatne wejście. W ten sposób ludzie sami włączają się w dziedzictwo kulturowe i uczą swoje dzieci szacunku do niego. Dobra ukraińska tradycja pracy na rzecz dobrobytu całej wspólnoty żyje i rozwija się. Co ciekawe, w tołoce wzięli udział nie tylko członkowie towarzystwa regionalnego, ale także ludzie, którzy dowiedzieli się o niej z ogłoszenia. W Ukraińcach budzi się pamięć historyczna, a dzięki takim wydarzeniom odradza się także obrzędowość zwyczajowa. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc – 3,94 hrywny, na 3 miesiące – 11,32 hrywny, na 6 miesięcy – 21,64 hrywny. 0 8 0 1 8 4 820095 780016 TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” imienia TARASA SZEWCZENKI
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie Oksany Ceacury Olena MOROZOWA, Karyna WOSTRIAKOWA Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN P.o. redaktora naczelnego Wałentyna DAWŁDENKO Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział korekty Iryna STELMACH Olena SZuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 ojczyźnie. Kiedy w czymś pomagasz — odczuwasz szczerą wdzięczność ziomków. Jakby jednoczysz się z nimi duchowo dla odrodzenia ojczystej ziemi. Jestem dumna z tego, że mamy wielu wybitnych ziomków: Bohaterów Ukrainy, profesorów, generałów, artystów, a nawet praprawnuka Tarasa Szewczenki Mykołę Petrowycza Łychoszwa. Łączy nas nie tylko rodzinna ziemia, ale i wspólna historia, kultura, dziedzictwo, którym musimy dzielić się z przyszłymi pokoleniami… Dlatego zapraszamy wszystkich na obchody Dnia Ziomkostw Ukrainy, które odbędą się 24 maja pod łukiem Przyjaźni Narodów. Ukraińcy pragną jedności! Na terenie Muzeum nie ma „winogron, sadzili piwonie. Udało nam się porozmawiać z dyrektor wykonawczą Czerkaskiego Ziomkostwa Kateryną Bojko, która chętnie opowiedziała o historii i teraźniejszości ich organizacji społecznej. — W maju kończymy 10 lat. Zapraszam na obchody 28 maja do Domu Oficerów. Na pierwszym zebraniu w 1998 roku było nas prawie stu. Dzisiaj — ponad pięciuset. Czerkaskie Ziomkostwo jest bogate w twórcze osobowości: poetów, artystów, malarzy. Organizujemy wspólne wydarzenia ziomkostw, wieczory twórcze, wystawy obrazów. Bardzo miło i pożytecznie jest pomagać rodzinnej ziemi. Stworzyliśmy fundusz „Potomkowie Bohdana Chmielnickiego”, odbudowaliśmy cerkiew Piotra i Pawła w Czehryniu, wzniesiono pomnik Wasyla Symonenki na Czy można z Zakarpacia dotrzeć do czerkaskiej chaty w dziesięć minut, a do tego pieszo? Stało się to możliwe w Muzeum Architektury i Życia Codziennego w Pirohowie podczas przedświątecznej tołoki. Spotykając się przy wejściu do muzeum, przedstawiciele wszystkich 27 ziomkostw Kijowa wyruszają do „swoich” chatek. Oto i czerkascy mieszkańcy ruszyli do zagrody wsi Ruska Polana w obwodzie czerkaskim, aby uporządkować domostwo, posprzątać wokół, porozmawiać i odpocząć duszą od stołecznego hałasu. Pracy okazało się pod dostatkiem, jednak i ziomków zebrało się niemało, około dwudziestu osób. Wszyscy razem pracowali — bielili i okopywali drzewa, sprzątali stare liście, przycinali
Tłumaczenie maszynowe