Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

JAK MÓWIĄ «WIELCY UKRAIŃCZYCY»

Слово Просвіти, №18 за 2008 рік

do syta najadł się humorem jednostronnych moskiewskich, odeskich, kijowskich i połtawskich humorystów, którzy za każdym razem „utalentowanie” przedstawiali naród ukraiński jako śmieszną, prymitywną i zastraszoną czeladź. Doświadczenie krajów gospodarczo rozwiniętych świadczy o tym, że lekceważenie problemów językowych może doprowadzić do nieodwracalnych skutków. Dziś w Ukrainie mieszka około 78 procent Ukraińców etnicznych. Zgodnie z normatywną klasyfikacją ONZ państwa, w których udział narodu tytularnego wynosi 60 i więcej procent ogólnego składu narodowego ludności, uznaje się warunkowo za monoetniczne. Żadne decyzje i dokumenty Organizacji Narodów Zjednoczonych, UNESCO ani Unii Europejskiej nie zawierają nawet aluzji, jakoby mniejszości narodowe powinny konstytucyjnie ustanawiać państwowość swojego języka. Lecz bezsprzecznie wszystkie narody i grupy etniczne mają prawo do państwowej ochrony swoich języków, do ich swobodnego używania i rozwoju. Ukraińską ustawę o językach uznano za najbardziej demokratyczną w Europie: w Ukrainie aktywnie funkcjonuje ponad 40 narodowych kulturalno-językowych towarzystw. Ukraińskiej mentalności nie jest właściwe szowinistyczne poczucie wyższości wobec innych etnosów czy ich języków. W naszej historii jest wiele przykładów lokalnych wojen wyzwoleńczych, ale nigdy nie zdobywaliśmy cudzych terytoriów. Przeciwnie, utraciwszy znaczną część swoich ziem historycznych, Ukraina nie wysuwa żadnych roszczeń terytorialnych wobec sąsiadów: Rosji, Białorusi, Polski, Słowacji, Rumunii, Mołdawii, gdzie żyją miliony Ukraińców etnicznych. Nasi rodacy za granicą nie domagają się nadania językowi ukraińskiemu statusu państwowego, dobrze rozumiejąc, że w cywilizowanych krajach takie prawo przysługuje narodowi tytularnemu. Dlatego projekt „Wielcy Ukraińcy” należy rozpatrywać przez pryzmat jego patriotycznego wpływu na odbudowę pamięci historycznej Ukraińców, umacnianie autorytetu języka państwowego, upowszechnianie zapomnianych, a raczej świadomie przemilczanych wybitnych nazwisk ukraińskiej elity duchowej i intelektualnej. Rada Najwyższa pierwszej kadencji miała 2,5 raza mniej demokratycznych sił niż obecnie. Ale wystąpienia w języku niepaństwowym wywoływały ostre protesty. Obecni wysocy urzędnicy dość często używają kalki z języka rosyjskiego w rodzaju: самий великий (samyj wielykyj) lub дякую вас (diakuju was). Dobrze, że stopniowo znika „fenia”. Dla sprawiedliwości zauważmy, że są też pozytywy. Na „Swobodzie słowa” występują politycy, którzy doskonale władają językiem państwowym, lecz nie wszyscy eksperci projektu „Wielcy Ukraińcy” mają pojęcie o historycznych i społecznych prawach kształtowania się narodu, o istocie pojęć naród, lud, etnos, państwo, patriotyzm. „Wielki Ukrainiec”, według nich, to ten, kto skacze jak Serhij Bubka, strzela gole jak Ołeh Błochin i Andrij Szewczenko albo wykonuje piruety na lodzie nie gorzej niż Oksana Bajuł, a jego „wielkość” łatwo określić głosowaniem, jak w przypadku Wierki Serduczki na Eurowizji. Kogo zatem wybiorą „Wielkim Ukraińcem”? Nominowany może nie być stuprocentowym Ukraińcem etnicznym, nie musi się urodzić w Ukrainie ani być obywatelem państwa. Gorliwi zwolennicy „dwujęzyczności”, a w rzeczywistości „uzakonionego” języka rosyjskiego w Ukrainie uważają, że osiągnięcia w jakiejkolwiek dziedzinie działalności są odpustem, który zwalnia od znajomości języka państwowego, historii kraju i patriotyzmu. Wybitne osoby, które swoim losem, talentem, pracą przysłużyły się Ukrainie, sprawiedliwie byłoby określić innym mianem, na przykład Sławne (lub Wybitne) postacie Ukrainy. Trudno wyobrazić sobie Wielkich Anglików, Francuzów, Węgrów czy Chińczyków, którzy nie znaliby ojczystego języka lub z zasady nim nie posługiwaliby się. Znajomość języka, szacunek dla historii, symboli narodowych — dla nich to organiczna potrzeba. Tymczasem długotrwała ukraińska bezpaństwowość i sowiecka asymilacja nie pielęgnowały tych wysokich cnót Ukraińców. To ich tragedia duchowa, której, niestety, nie zawsze byli świadomi. Choć byli też tacy (w trudnych dla narodu ukraińskiego warunkach, mając nawet inne korzenie etniczne), dla których ziemia ukraińska, język ukraiński i los rdzennego narodu stały się priorytetem, bliskim i niepodzielnym. Trudno wyobrazić sobie, że człowiek żyjący w ukraińskim społeczeństwie, uważający się za inteligenta, a nieznający języka i historii kraju, może pretendować do miana Ukraińca. Czy coś takiego jest możliwe we Francji, we Włoszech czy w Rosji? Najczęściej ciemną niekompetencję, a nawet otwarty cynizm i szyderstwo z bohaterskich postaci przeszłości w audycjach „Swobody słowa” (na obu prestiżowych kanałach) demonstrują właśnie ci, których „internacjonalistyczna” ideologia ma związek z dziurami po kulach w potylicach setek tysięcy czaszek z Dem’janowego Łazu, Sandarmochu… i Bykowni. Wrogowie naszej państwowości rozumieją, że z każdym dniem kulturalna i prawna świadomość narodu rośnie, dlatego tak szaleńczo i bezceremonialnie spieszą się, by narzucić społeczeństwu mit o jakimś zagrożeniu „pełzającą ukrainizacją” i pilnej potrzebie natychmiastowego wprowadzenia drugiego języka urzędowego.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn