Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ukraińców staje się więcej

Слово Просвіти, №18 за 2008 рік

były nie tylko rodziny endogamiczne (monoetniczne), ale także egzogamiczne (międzyetniczne). Według danych spisu ludności z 2001 roku 56,50 % Rosjan mieszkało w rodzinach monoetnicznych (endogamicznych). W wyniku odrodzenia ukraińskiej państwowości procesy etniczne nabrały naturalnego charakteru: ludność rdzennej większości asymiluje mniejszość etniczną przede wszystkim poprzez małżeństwa międzyetniczne. Dzieci w takich rodzinach mają podwójną tożsamość etniczną, ale swoje pochodzenie etniczne określają przeważnie na korzyść dominującego etnosu. Część Rosjan, którzy mieli mieszane pochodzenie etniczne, tzn. urodzili się w ukraińsko-rosyjskich rodzinach, w 1989 roku zapisali się jako Rosjanie, a w 2001-im uznali swoją przynależność do Ukraińców, co oznaczało zmianę ich samoidentyfikacji etnicznej. W konsekwencji ogólna liczebność Ukraińców za lata 1989–2001 wzrosła wyłącznie dzięki Ukraińcom mówiącym po rosyjsku. Formalnie uznać własne ukraińskie pochodzenie etniczne jest znacznie łatwiej niż odzyskać utracony wcześniej język jako ojczysty. Dzięki zmniejszeniu liczebności Rosjan na Ukrainie wzrosła liczebność Ukraińców. I ten wzrost nastąpił na tle depopulacji wśród Ukraińców, która rozpoczęła się w 1991 roku, a wśród ludności wiejskiej w 1979 roku. Zatem na zmiany liczebności Ukraińców i Rosjan w latach 1989–2001 największy wpływ miały procesy etniczne. Warto też podkreślić, że zdecydowaną większość Rosjan stanowią migranci epoki radzieckiej oraz ich potomkowie w drugim pokoleniu. Tak więc według spisu z 2001 roku 40,45 % liczebności Rosjan mieszkających na Ukrainie urodziło się poza jej granicami. Do 1991 roku Rosjanie nie czuli się mniejszością etniczną; stali się nią dopiero po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości. Z tego wynika, że Rosjanie na Ukrainie są faktycznie mniejszością w pierwszym pokoleniu, przede wszystkim z punktu widzenia samoświadomości swojego rzeczywistego statusu. W latach 1989–2001 spadek liczebności Rosjan odnotowano we wszystkich regionach i obwodach, lecz w różnym tempie. Najwyższe tempo spadku w wskaźnikach względnych liczebności Rosjan wystąpiło na zachodzie Ukrainy, co spowodowane było procesami zmiany samoidentyfikacji etnicznej w warunkach rozproszonego typu osadnictwa. Przez 12 lat ich liczebność zmniejszyła się niemal o połowę: z 491 789 osób w 1989 roku do 255 819 w 2001-ym, tj. o 47,98 % (235 970 osób). Udział regionu w spadku ogólnej liczebności Rosjan na Ukrainie w latach 1989–2001 był dość niewielki, wynosząc zaledwie 7,81 %. Zmniejszenie liczby Rosjan na Zachodniej Ukrainie nastąpiło w warunkach wzrostu liczby Ukraińców, o 1,61 % (139 406 osób). Tempo spadku liczebności Rosjan w latach 1989–2001 w regionie centralnym było niższe w wskaźnikach względnych, ale wyższe w bezwzględnych w porównaniu z regionem zachodnim. Tak więc w 1989 roku ich liczebność w centrum Ukrainy wynosiła 1 758 551 osób, a w 2001 roku zmniejszyła się do 1 094 122 osób, tj. o 37,78 % (664 429 osób). Udział regionu w spadku ogólnej liczebności Rosjan na Ukrainie w latach 1989–2001 wyniósł 22,00 %. Zmniejszenie liczby Rosjan w regionie centralnym było w wskaźnikach zarówno względnych, jak i bezwzględnych znacznie wyższe niż u Ukraińców, których liczba spadła o 2,35 % (341 455 osób), a w wskaźnikach względnych większe niż spadek liczby ogółu ludności: o 7,04 % (1 185 010 osób). Dlatego ogólna liczba ludności regionu zmniejszyła się przede wszystkim za sprawą Rosjan. Ich udział w spadku ogólnej liczby ludności regionu w latach 1989–2001 wyniósł 56,07 %. Dla porównania: udział procentowy Rosjan wśród ogółu ludności wynosił w 2001 roku zaledwie 6,99 %. Tempo spadku liczebności Rosjan w obwodach centralnych w wskaźnikach względnych wynosiło od 34,58 % w obwodzie połtawskim do 43,31 % w obwodzie żytomierskim, a w wskaźnikach bezwzględnych od 34 355 osób w obwodzie sumskim do 68 395 osób w obwodzie czernihowskim. Istotnemu zmniejszeniu liczebności uległa grupa Rosjan w stolicy Ukrainy: o 37,15 % (199 384 osoby), z 536 707 do 337 323 osób. We wszystkich obwodach liczba Rosjan w wskaźnikach względnych zmniejszała się szybciej, nż Ukraińców i ogółu ludności. W Kijowie zmniejszeniu liczby Rosjan towarzyszył znaczny przyrost liczby Ukraińców — o 13,26 % (247 093 osoby). Zatem liczebność ogółu ludności centralnych obwodów zmniejszyła się w latach 1989—2001 nie tylko z powodu Ukraińców, ale także z powodu Rosjan, gdyż udział tych ostatnich w tym spadku był niewspółmiernie duży. Liczebność Rosjan na południu Ukrainy była większa niż w regionie zachodnim i centralnym. W szczególności, jeżeli w 1989 roku w regionie południowym naliczano 4 455 901 osób, to w 2001 roku — 3 405 951. W latach 1989—2001 ich liczebność zmniejszyła się o 23,56 % (1 049 950 osób). Zmniejszenie liczby Rosjan na południu w wskaźnikach względnych było istotnie mniejsze, ale w wartościach bezwzględnych znacznie większe niż na zachodzie i w centrum. W regionie południowym, podobnie jak ogólnie na Ukrainie, spadek liczebności Rosjan w latach 1989—2001 zachodził na tle wzrostu liczby Ukraińców — o 2,82 %. Co więcej, zmniejszenie liczebności Rosjan w wartościach bezwzględnych przewyższało przyrost liczebności Ukraińców, odpowiednio 1 049 950 osób oraz 228 105 osób. Dlatego z powodu Rosjan zmniejszyła się także ogólna liczebność ludności regionu południowego o 5,78 % (783 395 osób). Spadek liczebności Rosjan przebiegał intensywniej niż spadek ogólnej liczebności mniejszości etnicznych południowej Ukrainy — odpowiednio 23,56 % i 18,43 %. Przewaga była nawet w wartościach bezwzględnych, ponieważ na południu wzrosła liczba przedstawicieli innych grup etnicznych, przede wszystkim Tatarów krymskich. Oznacza to, że i ogólna liczebność mniejszości etnicznych w regionie południowym, podobnie jak całej ludności, zmniejszyła się w tym czasie wyłącznie z powodu Rosjan. Najniższe tempo spadku liczebności Rosjan nie tylko w regionie południowym, ale i wśród wszystkich obwodów Ukrainy odnotowano na Krymie — 10,99 % (179 148 osób). Chociaż na Krymie koncentrowała się największa liczba Rosjan — 1 629 542 osoby w 1989 roku oraz 1 450 394 osoby w 2001 roku. Na Krymie tempo spadku liczebności Rosjan było wy-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn