Strona · s. 11strona oryginału ↗
Najważniejsze…
Слово Просвіти, №18 за 2014 рік
Walentyna SEMENIAK, członkini NSPU, Tarnopol—Czerkasy. Jakoś w dzieciństwie przyszło mi do głowy: dlaczego wszyscy moi rówieśnicy mają dziadka (nawet nie jednego), a ja nie mam? Ale domownicy zbywali mnie, snując przeróżne bajki. Lecz z biegiem lat zaczęłam się interesować, gdzież jest grób dziadka? Jak to możliwe — przecież człowiek żył na świecie, pracował, cieszył się słońcem i życiem, a nagle nie ma po nim nic: ani fotografii, ani żadnego wspomnienia… I dopiero później, gdy lody puściły, „otworzono” mi oczy. 33-letni dziadek Sawka, który miał już czworo małych dzieci, spuchł z głodu i… zmarł w chacie na ławce, w 33-im. Oto i cała historia o moim dziadku. Ale kiedy mojej mamie pozostało niewiele życia (była już chora), próbowałam „rozbudzić i poruszyć” pamięć 80-letniej kobiety: „No, a jakim ojciec wam zapadł w pamięć? Choć cokolwiek o nim opowiedzcie”. — Bardzo chcieliśmy jeść, ledwo chodziliśmy. „Oblepiliśmy” z każdej strony ojca i wciąż prosimy o jedzenie. A on przytulił nas do siebie na jakąś chwilę, a potem mówi: — Wstawajcie, chodźmy w pole… Tak gromadą powlekliśmy się na pole, które stało się już kołchozowe. Ale tam nic dojrzałego jeszcze nie było, przecież to maj. Tata poprowadził nas w zadrzewienie, gdzie rosły akacje, pokryte obfitym, wonnym kwieciem. Od tego zapachu czy od głodu kręciło nam się w głowie. Tata był niewysoki i za każdym razem, żeby przygiąć do ziemi śnieżnobiałą kiść akacji, musiał podskakiwać. Ale co to było za podskakiwanie, można tylko sobie wyobrazić, przecież siły ojca już opuszczały. Lecz jakoś złapawszy niepokorną gałąź, złamał ją i upadł na ziemię. Zaślepieni głodem, chciwie rzuciliśmy się na kwiat akacji. Tak smacznego jedzenia jeszcze nigdy w życiu nie jedliśmy. Nikt nawet nie zwrócił uwagi na ojca, który mocno się potłukł. Do dziś boli mnie dusza, żeśmy go wtedy nie pożałowali. A tymczasem w kołchozowej brygadzie dla kierownictwa gotowali balandę (zupę z burakami). Zobaczyła kucharka nas, dała trochę tej zupy dla dzieci Sawki… Rodzina ledwo-ledwo wegetowała. Nie mając obuwia, do szkoły chodziła tylko dwa lata, resztę nauki zdobywała samodzielnie. Nie było ojca, nie było komu się wstawić. Obecnie mało zostało we wsi ludzi, którzy pamiętają, że była kiedyś pierwszą traktorzystką. A tej traktorzystce nie było jeszcze nawet czternastu lat… Po kilku latach zaczęła się wojna. Ze wszystkich kołchozów traktory i bydło pędzono za Dniepr. Lecz jak tylko zwierzęta weszły w rzekę, zaczęło się bombardowanie. Co tu się działo! Krzyki, ryk, świst, pisk, zgrzyt, zapach krwi… Przerażonej 17-letniej matce było już nie do traktora, rzuciła się do ucieczki. Kiedy dotarła do domu, we wsi byli już Niemcy. Mama trafiła w drugi nabór do Niemiec. Z Austrii, dokąd trafiła do pracy, dobierała się do domu aż dwa lata, przyłączywszy się jako sanitariuszka do szpitala jednej z jednostek wojskowych. Kiedy ich prom z jednostką sanitarną „utknął”. Bohdan WYCHANSKI, nauczyciel historii, emeryt, Samborszczyzna. Po raz pierwszy słowo „kołchoz” usłyszałem od swojej mamy pod koniec 1945 roku, kiedy z moim starszym bratem wróciła z młyna, gdzie dwie doby czekali w kolejce na zmielenie swojego zboża. Młyn był w tak zwanej Hołodiwce, przysiółku wsi Mokrany, która leżała po lewej stronie górskiej rzeki Czerchawki, a prawobrzeże zajmowała już wieś Sielec, która wchodziła do naszego dublańskiego rejonu. I mama opowiedziała o tym nieszczęściu, z którym zetknęła się po raz pierwszy: okazuje się, że we wsi Sielec był już kołchoz, do którego od chłopów odebrano konie i teraz nie mają czym przywieźć sobie opału na zimę i codziennie przychodzą do młyna, prosząc o transport. „I nas to czeka”, — kończyła mama swoją opowieść. Odczuwając grozę nieuchronnego wstąpienia do kołchozu, mama nie mogła nawet przypuścić, że przyjdzie jej dobrowolnie pisać tam podanie, a jeszcze prosić, żeby ją tam przyjęli. Przyczyną tego stał się ojciec. On, człowiek oczytany i rozwinięty, zgłosił się na kilkumiesięczne kursy, które w Kijowie organizował Ludowy Komisariat Zaopatrzenia. Ukończywszy je, 11 maja — Dzień Matki. Niech święci się imię twoje, droga matko! Patriarchatu. Jej wystarczyło przeczytać o wszystkich męczarniach duchownego w liście do niej od sąsiadki. Jednak parafianie Patriarchatu Moskiewskiego dołożyli wszelkich starań, aby wyżyć ojca ze wsi (bili w chacie okna, przywiązywali do drzwi martwe koty, pisali straszne notatki: „Zabieraj się stąd szybciej, bo inaczej pojedziesz w trumnie”). Ksiądz okazał się słaboduszny — wyjechał sam… Moja mama nie rozumiała tych waśni i nie pragnęła w nie wnikać, bo wiedziała, że Bóg jest jeden dla wszystkich. Nawet nie znając dokładnie przykazań Bożych (w odróżnieniu od osób duchownych), ale intuicyjnie je czując, pragnęła pomagać ludziom i zawsze dzieliła się z bliźnimi ostatnim kawałkiem chleba. Straszne „głodowe” lata na zawsze wsiąkły w każdą komórkę jej ciała. Nie dziwiłam się, że starała się stale robić zapasy produktów, a wszystko dlatego, że na dnie jej zbolałej duszy wyryło się wspomnienie przeżytych koszmarów 33-go. Patrząc na nią, dziwię się innemu — jak jej w ogóle udało się przeżyć w takich warunkach? Wyobraźcie sobie, ilu niezauważonych i zapomnianych przez państwo u schyłku lat prawdziwych ukraińskich bohaterów i bohaterek w wieku emerytalnym dożywa swoich ostatnich dni w chłodzie i głodzie. Kto o nich dzisiaj coś wie?! Nie wszyscy z nich mogą przekroczyć własną godność i pójść grzebać się na śmietniku. A tymczasem nowa Ukraina bezwstydnie produkuje swoich nowych bohaterów: wypielęgnowanych, utuczonych i zuchwałych. Ich „heroizm” łatwo kupuje się za pieniądze. I w tym cała bieda. Chylę czoło w szacunku przed odwagą prostej wiejskiej kobiety — Teodozji Sawiwnej Mamijenko, mojej matki, która nigdy nie poniżała się na drodze życiowych trudności i nigdy nikomu o nich nie opowiadała. Ot tylko mnie jeden raz, a ja — wam. Pozostały w całkowicie zrujnowanym obecnie kołchozie w Moszurowie, w obwodzie czerkaskim, jabłoniowe sady Mamijenków. Okazuje się, że to sady mojego dziadka, które odebrali bolszewicy jego ojcu. I za to dziękuję ludzkiej pamięci. A doprawdy, co może być ważniejszego w tym przemijającym ziemskim życiu. Bo jego socjalizm to klasa elity, dla której wszystko to było, klasa strażników, którym też coś skapywało, i klasa niewolników. Zatem na 1 stycznia 1953 roku w ZSRR było: 18 mln więźniów Gułagu, którzy pracowali tylko za balandę, 8 mln w batalionach budowlanych i armii, ci też pracowali za żywność, 30 mln kołchoźników, którzy pracowali za nędzny dniówek, oraz 40 mln robotników za marną pensję. Oto gdzie sekret „sukcesu”! Czyżby ci, którzy nostalgią darzą tamte czasy, chcieli powrotu takiego „socjalizmu”? Bardzo wątpliwe. Przekonująco i rozważnie na ten temat pouczał nas kiedyś pisarz i myśliciel Ułas Samczuk: „Ekonomia po polityce i kulturze — pierwsza podstawa państwa i stworzyć ją może tylko naród. Cały naród. Nie partia, nie biuro planowania, nie rezolucje czy postanowienia, a wola, idea, inicjatywa każdej żywej jednostki narodu. Pasywne zaś masy — to tylko zbędny, niebezpieczny ciężar, który prędzej czy później pociągnie okręt państwa na dno”. Więc nie popadajmy w nostalgię, bo nie ma za czym. Budujmy nowe. A nasze matki możemy tylko pożałować i współczuć im, bo to, co one wycierpiały, nam, obecnym, w żaden sposób nie udałoby się przeżyć.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
