Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №18 за 2014 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

swojego kraju, ojczystego języka, kultury, duchowych i narodowych świętości; Szanowni rodacy! Zróbmy wszystko, co możliwe, aby już 25 maja, w pierwszej turze wyborów, Ukraina otrzymała legalnie wybranego Prezydenta. Właśnie dlatego Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki wzywa do poparcia najbardziej perspektywicznego kandydata Petra Ołeksijowycza Poroszenki, którego stanowisko i program odpowiadają naszym wymaganiom. Pamiętajmy: każdy głos staje się niezawodną bronią w wyzwalaniu Ojczyzny od tajnej i jawnej okupacji, gwarancją siły państwa, wzajemnego wsparcia i patriotycznego zjednoczenia dla osiągnięcia wspólnego celu — ekonomicznie silnej, sobornej i niepodległej Ukrainy. 29 kwietnia 2014 roku m. Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 18 (758), 8—14 maja 2014 APEL do narodu ukraińskiego

Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przyjął podstawowe założenia i wymogi ideologiczne wobec programów kandydatów na prezydenta Ukrainy. Swój głos zalecamy oddać na tego kandydata, w którego programie zapisano następujące punkty: • Integralność terytorialna, jedność i soborowość Ukrainy. Zwrot Krymu; • Unitarność państwa; • Wybór europejski. Integracja ze strukturami europejskimi i NATO; • Zawieranie dwustronnych umów państwowych w kwestiach bezpieczeństwa i współpracy wojskowej; • Deoligarchizacja władzy; • Na poziomie ustawodawczym — ochrona Ukrainy i narodu ukraińskiego przed etnocydem, separatyzmem, ksenofobią; • Przeprowadzenie przedterminowych wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy; • Zwrócenie się Ukrainy do sądów międzynarodowych w celu ochrony interesów narodu ukraińskiego. • Lustracja władzy, a w pierwszej kolejności: MSW, SBU, Sił Zbrojnych Ukrainy, prokuratury, sądów, urzędów skarbowych, celnych itp.; • Zwiększenie roli samorządu lokalnego wspólnot; • Decentralizacja władzy w konstytucyjnych ramach prawnych; • Inwentaryzacja zasobów gruntowych i leśnych, wód, złóż kopalin oraz funkcjonowanie tych zasobów zgodnie z ustawodawstwem i interesem narodowym; • Jedyny państwowy język ukraiński. Program wzmocnienia autorytetu języka ukraińskiego jako głównego czynnika konsolidacji narodu, intelektualizacji i rozwoju duchowego społeczeństwa; • Jedyna Cerkiew Lokalna z centrum duchowym w Kijowie; • Formowanie i ochrona ukraińskiej przestrzeni informacyjnej w kontekście bezpieczeństwa narodowego; • Wprowadzenie wartości ukraińskich do wszystkich sfer polityki humanistycznej; • Polityka kulturalno-oświatowa, językowa, informacyjna i wyznaniowa wobec mniejszości narodowych zgodnie ze standardami europejskimi i prawem międzynarodowym; • Polityka ekologiczna ukierunkowana na ochronę człowieka i przyrody, zrównoważony rozwój gospodarczy, społeczny, kulturowy i demograficzny Ukrainy; • Prowadzenie polityki skutecznego wspierania kultury ukraińskiej w sferze edukacji, nauki i informacji; • Aktywne włączanie stowarzyszeń społecznych w sfery polityki państwowej; • Utrwalanie wartości moralnych i duchowych społeczeństwa, wychowanie patriotyczne młodzieży w atmosferze szacunku do. Szanowni obywatele Ukrainy! Drodzy rodacy! Zwracamy się do Was w trudnym dla naszej historii czasie. Trwa agresja Rosji przeciwko Ukrainie. Reżim Putina robi wszystko, aby rozszarpać i zniszczyć nasze państwo. W takich okolicznościach wybory Prezydenta Ukrainy nabierają znaczenia dziejowego. Naród ukraiński musi wyrazić zaufanie osobie zdolnej godnie reprezentować i skutecznie bronić interesów wszystkich warstw społeczeństwa i wszystkich regionów Ukrainy. Jesteśmy przekonani, że taką postacią jednoczącą jest Petro Poroszenko. Jest on człowiekiem o wysokim poziomie wykształcenia, posiada duże doświadczenie praktyczne zarówno w administracji państwowej, jak i w budowaniu gospodarki zorientowanej społecznie, a także w produkcji i tworzeniu miejsc pracy. Kierowanie parlamentarną komisją budżetową i komisją ds. integracji europejskiej, Ministerstwem Spraw Zagranicznych Ukrainy — to tylko niektóre etapy jego rozwoju. Poroszenko jest jednym z autorów Umowy o stowarzyszeniu politycznym oraz strefie wolnego handlu z Unią Europejską. Petro Poroszenko wykazał się błyskotliwymi zdolnościami dyplomatycznymi, zwracając baczną uwagę społeczności międzynarodowej, w szczególności krajów Unii Europejskiej i USA, na problematykę ukraińską. Głos Poroszenki jest słuchany przez czołowych polityków różnych krajów świata. Majdan to szczególna karta w biografii Petra Poroszenki. Podczas wydarzeń rewolucyjnych 2013—2014 roku wykazał się odwagą i mądrością. Nie mesjanistyczno-populistycznymi wezwaniami, nie agresywną retoryką, lecz realnymi czynami zapisał się Petro Poroszenko w dniach Majdanu. Stał się prawdziwym ambasadorem Euromajdanu w Europie, głosem nowej Ukrainy. Ołeh CZORNOBUZ, pisarz; Jewhen STANKOWYCZ, kompozytor; Wałentyn SYLWESTROW, kompozytor; Anatolij MOKRENKO, śpiewak operowy, profesor; Jewhen LUPAKOW, przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy; Serhij KOMISARENKO, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; Kostiantyn MOROZOW, generał pułkownik, pierwszy minister obrony Ukrainy; Roland FRANKO, działacz społeczny; Natalia OSMAK, inżynier, działaczka społeczna; Mychajło HOŁUBEC, profesor; Lubomyr BUNIAK, działacz społeczny; Hryhorij CHALYMONENKO, profesor, orientalista; Anatolij SWIDZINSKYJ, profesor, kulturoznawca; Ihor RAWLIW, pedagog, naukowiec; Bohdan HEWKO, profesor; Ołeh HERMAN, profesor, ukrainoznawca; Maksym STRICHA, doktor nauk fizyczno-matematycznych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Żyć po nowemu

Polityczny sojusz Petra Poroszenki i Witalija Kliczka to wyjątkowy przykład prawdziwego patriotycznego zjednoczenia, zaprzeczenie odwiecznemu przysłowiu „dwóch Ukraińców — trzech hetmanów”. Program kandydata na Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki jest zwięzły i treściwy. Jego działy „Żyć wolnie”, „Żyć bezpiecznie”, „Żyć bez biedy”, „Żyć uczciwie”, połączone hasłem „Żyć po nowemu”, stanowią plan reform niezbędnych do przekształcenia Ukrainy w odnoszący sukcesy europejski kraj demokratyczny. Szanowni wyborcy! Wzywamy was do poparcia kandydatury i programu Petra Poroszenki — człowieka jedności i dobrej woli, człowieka honoru, człowieka, na którym nie ciąży żaden skandal korupcyjny, człowieka zdolnego do czynów, zdecydowanego polityka, patrioty Ukrainy. Zwycięstwo Petra Poroszenki już w pierwszej turze potwierdzi jedność narodu ukraińskiego, sprzyjać będzie zgodzie społecznej i utoruje drogę do europejskiej przyszłości Ukrainy. Dmytro PAWŁYCZKO, pisarz; Jurij SZCZERBAK, pisarz, dyplomata; Wołodymyr WASYLENKO, profesor, dyplomata, prawnik; Ihor JUCHNOWSKI, akademik NAN Ukrainy; Bohdan HORYŃ, dysydent-obrońca praw człowieka; Walerij SZEWCZUK, pisarz; Jurij MUSZKETYK, pisarz; Wiktor BARANOW, pisarz, przewodniczący NSPU; Mykoła ŻULYNSKI, akademik NAN Ukrainy; Myhajło SŁABOSZPYCKI, pisarz, wydawca; Roman LUBKIWSKI, pisarz; Wiaczesław BRIUCHOWECKI, profesor, honorowy prezydent Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”; Ljubow HOŁOTA, pisarka, redaktor naczelna gazety „Słowo Proświty”;

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Donbas, Odessa: prowokacje wojny domowej?

Stało się to, przed czym ostrzegali poważni analitycy: jeśli władza niemrawo broni państwa przed separatystami i agresorami, zajmą się tym sami obywatele i wtedy może to przerodzić się w przemoc oraz brutalną konfrontację w społeczeństwie. tragicznym przykładem tego stały się wydarzenia w Odessie. Petro ANTONENKO Pasożytowanie na ideałach Majdanu Warto zwrócić uwagę na ten cynizm, z jakim separatyści, a w istocie – terroryści i pogromcy, pasożytują na hasłach i ideach Eurorewolucji, Majdanu. Oni nie po prostu małpują to wszystko, a umyślnie doprowadzają do parodii i absurdu. Barykady Majdanu? Wyrosły one we wszystkich największych miastach Donbasu. Słynne opony? Również pojawiły się na barykadach na Wschodzie, a gdzieniegdzie nawet zapłonęły. Wyprowadzenie tysięcy ludzi na akcje protestacyjne na ulice i place. Szturm i zajęcie budynków administracyjnych: administracji państwowych, rad miejskich, milicji, prokuratury, SBU. Wreszcie, bezczelna kradzież z Majdanu nazwy i pojęcia – Samoobrona. Właśnie tak nazwali siebie kolaboranci na Krymie, a teraz – w Donbasie. I spróbuj wyjaśnić samym uczestnikom protestów w Donbasie, innym ludziom na Ukrainie i milionom zombowanych przez telewizję Rosjan, że to, jak mówią w Odessie, dwie wielkie różnice. Uczestnicy Eurorewolucji, zajmując budynki administracyjne, nigdy nie szli na szturm z bronią, nigdy podczas najgorętszych masowych akcji na naszych Majdanach nie padały strzały, jak teraz na Wschodzie. I co najważniejsze – Majdan, Eurorewolucja powstały przeciwko zbrodniczemu reżimowi, na rzecz zmiany władzy, ale nikt i nigdy nie występował przeciwko państwowości Ukrainy, za jej rozpadem, niszczeniem, przyłączeniem do Rosji. Operacja antyterrorystyczna Z wielkim opóźnieniem, nie wyciągnąwszy należytych wniosków z utraty Krymu, władza wreszcie 2 maja rozpoczęła pełnoskalową operację antyterrorystyczną w Donbasie. W tamtym momencie, szczególnie dotyczy to centrów obwodowych Doniecka i Ługańska oraz największych miast regionu, praktycznie kontrolowanego przez separatystów i rosyjskich agresorów, obecności na Ukrainie rosyjskich dywersantów, wojskowych już nikt nie ukrywa. Zagmatwana informacja o wyzwoleniu Donbasu od buntowników nie daje wyobrażenia, co i jak tam naprawdę się dzieje. Wygląda na to, że do tego wyzwolenia jeszcze daleko. Z jednej strony, cały czas wisi, choćby potencjalnie, zagrożenie inwazji rosyjskich wojsk na nasze terytorium. Szantaż nasilił się wraz z rozpoczęciem ATO. Minister spraw zagranicznych Rosji Ławrow, jeden z kremlowskich rzeczników i jastrzębi, oświadczył, że Rosja może wprowadzić wojska na Ukrainę (cytujemy) “w przypadku bezpośredniego naruszenia interesów Rosji i obywateli rosyjskich”. I dodał: “jeśli nas zaatakują, oczywiście, będziemy się bronić”. Ale co oznacza “zaatakują”? Oto jak rozszerzenie zinterpretował Ławrow pojęcie “ataku” na Rosję: “agresja przeciwko obywatelom rosyjskim”. W tym cała istota chorej na szowinizm Rosji. Przecież ani “naruszenie interesów Rosji”, ani “agresja przeciwko obywatelom rosyjskim” w prawie międzynarodowym nie są podstawą do agresji wojskowej przeciwko innemu krajowi, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę, jak swobodnie i na swój sposób Rosjanie interpretują pojęcia “agresji” i “ucisków”. Ale z drugiej strony należy przyznać, że nasza władza póki co nie może skutecznie walczyć z buntownikami. Zastosowanie armii w takich operacjach jest małoefektywne. Zwłaszcza gdy separatyści uciekają się do haniebnych i zbrodniczych metod – brania zakładników i wystawiania przed siebie żywych tarcz z kobiet, a nawet dzieci. To prawdziwy terroryzm. Więc walczyć z nim powinny jednostki specjalne. Na milicję, a właśnie ona powinna zapobiegać przemocy, nadziei mało. A na Wschodzie jest ona w znacznym stopniu chora na zdradę stanu. Ale, okazuje się, na Ukrainie istnieje duża liczba jednostek specjalnych właśnie do walki z buntownikami i terrorystami. O owianym złą sławą “Berkucie” wiemy wszyscy. Ale oto nazwy innych naszych jednostek specjalnych: “Bars”, “Jaguar”, “Gepard”, “Tygrys”, “Omega”, “Vega”, “Skorpion”, “Cień”. Prawie wszystkie te groźne jednostki (a są to specjalne pułki i brygady) wchodzą w skład Wojsk Wewnętrznych, z kolei podporządkowanych temu samemu MSW. A są przecież jeszcze “Sokół” – bezpośrednio tego Ministerstwa, “Bułat” Zarządu Ochrony Państwa, wreszcie “Alfa” SBU. W każdym razie, oficerów tej jednostki widzieliśmy w niewoli u separatystów – z zawiniętymi twarzami i bez spodni. To może i inne jednostki specjalne z tak groźnymi nazwami tylko figurują, pozostając na utrzymaniu narodu? Odeski bunt Ukraińcy długo obserwowali to, jak władza i jej służby specjalne godzą się z separatyzmem, jeśli nie powiedzieć – pobłażają kolaborantom. Ale cierpliwość nie jest nieskończona. 2 maja patriotycznie nastawiona młodzież wyszła w Odessie na pokojowy marsz w obronie jedności Ukrainy. Przeważnie byli to kibice piłkarscy, fani naszych klubów. Ogólnie są oni dalecy od polityki i prawie wszyscy rosyjskojęzyczni. Ale właśnie oni, fani sportowi, stanęli po stronie Majdanu w Eurorewolucji, a teraz wystąpili przeciwko separatyzmowi. Dalej zaczęła się brutalna konfrontacja obywateli jednego państwa, jednego miasta. To, co niektórzy już nazywają zalążkiem wojny domowej. Prawda, nie do końca takiej, gdyż złowrogą rolę odegrali tu prowokatorzy z Rosji, którą właśnie – mamy nadzieję, wyjaśni śledztwo, które prowadzą prokuratura, SBU, milicja. Bojownicy zaatakowali uczestników marszu za Ukrainą, wielu z nich brutalnie pobili. A potem nad dotąd spokojną Odessą rozległy się pierwsze strzały: kilku uczestników marszu za Ukrainą zabito. Odpłata nie kazała na siebie długo czekać. Pod wieczór zebrał się duży tłum patriotycznej młodzieży, która rozgromiła miasteczko namiotowe prorosyjskich separatystów na Kulikowym Polu. Buntownicy schowali się w Domu Związków Zawodowych. Rozjuszony tłum rzucił się do szturmu, budynek podpalono. W rezultacie zginęło 38 osób: kilku wyskoczyło z budynku, ratując się przed ogniem, a większość spłonęła lub zatruła się dymem. Razem z zabitymi na ulicach, zmarłymi w szpitalach od ran i pobić liczba ofiar sięga już prawie pół setki. Około 200 osób odniosło obrażenia, rany. Jak podpalono budynek, kto winny jest śmierci ludzi – to też wyjaśnia śledztwo. I nie warto pospiesznie oskarżać tylko ukraińską młodzież. Organy ścigania czy „organy bezprawia”? Od samego początku odeskiej tragedii wyłonił się obraz degradacji i zdrady milicji, która nie robiła nic, aby zapobiec rzezi i śmierci ludzi, „przymykała oczy” na przybycie do miasta bojowników z innych regionów i swoją bezczynnością w istocie prowokowała konfrontację. Nie wspominając już o tym, że niektórzy milicjanci stanęli po stronie pogromców, zawiązali na rękawach rozpoznawcze czerwone wstążki, a nawet osłaniali bojowników, którzy zza milicyjnych tarcz strzelali do ludzi. Następnego dnia milicja Odessy rzekomo rozpoczęła burzliwą działalność: zatrzymała ponad 170 uczestników zamieszek pod zarzutem popełnienia bardzo ciężkich przestępstw. Okazało się jednak, że sprawy karne trzeba będzie wszcząć także przeciwko samej milicji: za przestępczą bezczynność, co też uczyniła prokuratura obwodu odeskiego. Rozkazem ministra spraw wewnętrznych Awakowa zwolniono ze stanowiska naczelnika milicji obwodowej. Ale to nie pomogło: pod naciskiem prorosyjskich protestujących odeska milicja wypuściła z aresztu większość zatrzymanych dzień wcześniej pogromców. Ciąg dalszy był jeszcze bardziej haniebny. W niedzielę obywatele Ukrainy usłyszeli dwie sprzeczne wersje od najwyższych urzędników organów ścigania państwa. Minister spraw wewnętrznych Arsen Awakow oświadczył, że milicja musiała wypuścić pogromców na rozkaz prokuratury — obwodowej oraz zastępcy prokuratora generalnego, i wyraził oburzenie takimi działaniami prokuratury. Z kolei prokuratura obwodu odeskiego oświadczyła, że uwolnienie separatystów obciąża sumienie MSW, że milicja wypuściła podejrzanych samowolnie, bez jej polecenia, i prokuratura będzie wyjaśniać takie działania milicji. To samo potwierdził p.o. prokuratora generalnego Ukrainy Ołeh Machnicki. Wygląda na to, że oburzać powinni się już sami obywatele Ukrainy takimi działaniami wyższych przedstawicieli władzy, którzy zniżyli się do brudnych kłótni i kłamania ludziom. Tragedia w Odessie nie może przejść bez echa. Na Ukrainie coś musi się zmienić. Przede wszystkim w działaniach władzy dotyczących ochrony państwa. Albo będzie ona je chronić, albo doczeka się nowego Majdanu. A krokiem do oczyszczenia skrajnie zdegradowanych organów ścigania stało się mianowanie nowego naczelnika milicji obwodu odeskiego. Na czele UMWS stanął generał Iwan Katerynczuk, który za czasów pomarańczowej władzy był szefem milicji na Czernihowszczyźnie. Brał on najaktywniejszy udział w Eurorewolucji, na Majdanie, jako członek Czernihowskiego obwodowego sztabu oporu narodowego. Czytelnikom „Słowa Proświty” Iwan Petrowycz jest znany: kilka tygodni temu gazeta wydrukowała duży wywiad z generałem. Iwan Katerynczuk w pierwszych minutach po przybyciu do Odessy wyszedł na plac przed wzburzony tłum, a jego pierwszymi słowami do odesytów było „Sława Ukrainie!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Europejski wybór: Ukraińcy będą świętować z czerwonymi makami

Uroczystości z okazji zakończenia II wojny światowej w Europie i zwycięstwa nad nazizmem odbędą się w stolicy 8–9 maja. Po raz pierwszy w Kijowie na oficjalnych uroczystościach zostanie użyty europejski symbol pamięci o poległych w wojnie — czerwony mak. Ideę i graficzne przedstawienie stały się wynikiem współpracy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej oraz Narodowej Telekompanii Ukrainy. „Proponujemy nowy symbol jako wyraz naszego szacunku dla tych, którzy pokonali nazizm. To będzie czerwony mak — symbol europejski i ukraiński. W naszych pieśniach śpiewa się, że maki zakwitają tam, gdzie przelano kozacką krew”, — mówi dyrektor UIPN Wołodymyr Wiatrowycz. Dyrektor generalny NTU Zurab Ałasania dodaje: „Dzień pamięci, dzień kapitulacji nazistowskich Niemiec. Trzeba było jako symbol wybrać coś znaczącego, co symbolizowałoby nie święto, którym wojna z definicji być nie może, lecz pamięć i żałobę”. Graficzne przedstawienie — aluzja, z jednej strony czerwonego maku, z drugiej — krwawego śladu po kuli — oddaje głębię sensu wojny, opowiada o cierpieniu, śmierci, bohaterstwie, o milionach poległych — najważniejsze, co jest w wojnie. Przy symbolu hasło „Nigdy więcej”, ponieważ jesteśmy zobowiązani nie dopuścić do powtórzenia grozy wojny. „II wojna światowa była większa niż Wielka Wojna Ojczyźniana. Zwłaszcza dla Ukrainy. Dla Ukrainy wojna zaczęła się w 1939 roku, a nie w 1941-cim” — mówi charkowski grafik, autor logo Serhij Miszakin. Oficjalne wydarzenia z okazji zakończenia II wojny światowej w Europie i zwycięstwa nad nazizmem Ukraina wraz z Europą i światem rozpocznie 8 maja, a tradycyjnie będzie kontynuować 9 maja. 8 maja zaplanowano symboliczne wydarzenie „Pierwsza minuta pokoju”. Kapitulacja Niemiec została bowiem podpisana właśnie 8 maja późnym wieczorem. Formalnie właśnie tego dnia zakończyła się wojna w Europie. Organizacja wydarzeń 8 maja pozwoli także przeprowadzić część obchodów w jedności z innymi krajami koalicji antyhitlerowskiej: Wielką Brytanią, Francją, USA. 9 maja, w Dniu Zwycięstwa, pamięć poległych w walce z nazizmem uczczona zostanie w Parku Wiecznej Chwały oraz na Placu Sofijskim. Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej apeluje do mediów i społeczeństwa, aby używali czerwonego maku jako ukraińskiego symbolu tradycyjnych obchodów zwycięstwa nad nazizmem i zakończenia II wojny światowej w Europie. Za informacją UINP

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

demonstracyjnie wstążkę św. Jerzego jako odpust za świętość? I po co? Żeby wycinać w pień właśnie Słowian pod obłudnymi, zwodniczymi hasłami… tylko pomyśleć — „słowiańskiej jedności”. Czyżby wyższy rozum do tej pory nie był zdolny zapewnić rozwoju cywilizacji środkami pokojowymi? Wychodzi na to, że hegemonzi globalizacji rzeczywiście stawiają na zmniejszenie liczebności dusz na planecie do „złotego miliarda”. I czyż nie majaczy przed czyjąś chorobliwą wyobraźnią skryty zamiar rozszerzenia dla siebie „przestrzeni życiowej” za podszeptami „biczownika Bożego” Czyngis-chana i niedawnego Hitlera? Biada Ukrainie, niczym tej czajce przy bitej drodze, którą skrada się agresor. Historia powtarza się nie tylko jako farsa, ale i jako tragedia. Stooka poczwara telewizji poluje na obrazy dzikich aktów przemocy. Delektuje się kadrami niby to ataków pierwotnych myśliwych na wielką zdobycz. Tylko nie na mamuty, a na zdemoralizowane, a co gorsza — zdradzieckie szeregi tych, którzy, według współczesnych konstytucji, są stróżami prawa. Belzebub radowałby się i zazdrościłby rozpasania szaleństwa, gdyby Najwyższy nie strącił Antychrysta w podziemną otchłań, w królestwo umarłych. Któż sili się wskrzesić to, co niegodne Boga? I po co? Mącić, przygasić jasne nadzieje ludzkości? Czy popchnąć ją do trzeciej wojny światowej? Po niej ocalała garstka wyższych stworzeń, które są koroną przyrody, zostanie odrzucona o tysiąclecia wstecz, będzie roztrzaskiwać czaszki przeciwników jedynie kijami i kamieniami, bo wszystkie nowsze narzędzia mordu na długo wyrwie z drapieżnych rąk katastrofa wszechświatowa. Dziwne są dzieła Twoje, Władco Najwyższy. Oświeć i obroń. Nie dopuść, nie pozwól, by zaćmiła słońce zwierzęca złość, by na obliczu księżyca popłynęła krew brata, podniesionego na widły przez brata. Odwróć to, by krzywda nienasycenie upajała się krwią niewinnych ofiar. Błogosławisz słońce, kwiatek ruty, Co patrzy na ciebie przez okno. Twoje marzenia, jak twoi bohaterowie, — Na granicach rodzinnej ziemi. Nóg nie ma, lecz ręce pragną broni, Pragną broni-zemsty odciski. Teraz wiesz: być albo nie być — To nie wszystko jedno, nie to samo. Błogosławisz słońce, kwiatek ruty, Co patrzy na ciebie przez okno. 02.05.2014, Kołomyja Na dawnym pogorzelisku Pieśń Nie zastali kozaków na Siczy Moskale, lecz w dzikim oddechu Rozkopali cmentarz nad rzeką, Ognisko rozpalili z nieżywych. A my pójdziemy i nazbieramy ziarna Na dawnym pogorzelisku, nad Dnieprem, — I zadrży imperium jaskiniowe, I wyjdzie Ukraina z ogniska! Martwych złożyli Moskale jak drwa, Wszystko zmietli z mogiłek do kosza. Tam wtedy płonęła nasza mowa, Szabla nasza, pieśń i dusza. A my pójdziemy i nazbieramy ziarna Na dawnym pogorzelisku, nad Dnieprem, — I zadrży imperium jaskiniowe, I wyjdzie Ukraina z ogniska! Ten ogień płonie, nie gaśnie dotąd W mroku moskiewskich naszych nieszczęść. Tam, niczym heretyk na stosie, Ukraina w ogniu stoi. A my pójdziemy i nazbieramy ziarna Na dawnym pogorzelisku, nad Dnieprem, — I zadrży imperium jaskiniowe, I wyjdzie Ukraina z ogniska! 04.05.2014, Koncza-Ozierna

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

W oparach szaleństwa

Wadym PEPA, pisarz Osoby, na które należałoby patrzeć jak na wzorce honoru i sumienia, schodzą do takiej podłości, że niżej już się nie da. Stokroć boleśniej jest z powodu nieodwracalnej straty prawdziwie wielkich osobowości, w których niezgasłym gwiazdozbiorze jest i dobra pamięć o Mykole Amosowie. On, śladem wielkiego austriackiego psychoanalityka Freuda, ostrzegał, by nie budzić w istocie zwanej człowiekiem ukrytej zwierzęcej natury, stłumionej tysiącleciami cywilizacyjnego rozwoju. Nie budzić bestii, która przycichła w otchłani psychiki, nie wyganiać jej z głębin ciemnej podświadomości. I co widzimy? Współczesność zerwała się ze smyczy. Jak podczas złego ordyńskiego najazdu, łowcy ludzi ze wstążkami św. Jerzego rzucają się na sobie podobnych, kaleczą, torturują, zabijają. Gdybyż to święty Jerzy z ikon jednym spojrzeniem spopielił antychrystów, lżej by się oddychało milionom ziemian, przede wszystkim Słowianom. Albo gdyby on na strzał armatni nie dopuścił do swojego imienia „głodnej wilczycy” Katarzyny II i nie dopuścił do tego, żeby lubieżna cudzoziemka nie wyprawiała na śmierć „za cara i ojczyznę” odurzonych „kawalerów św. Jerzego”. Dlaczego Zwycięzca nie zesłał kary niebieskiej na białogwardyjskich generałów ze wstążkami św. Jerzego — Denikina i Wrangla, którzy zalali krwią pracujących miasta i wsie Południa i Wschodu Ukrainy, a na dodatek i przyległe do Ukrainy rosyjskie gubernie? Dlaczego Pogromca Węża nie skierował swojej włóczni, jak błyskawicy z gromem, na milionowe zgromadzenie własowców, spowitych w wstążki św. Jerzego na rozkazy biesującego Hitlera? Wydawałoby się, że na wieki runęła w Lete symbolika złowieszcza, odrażająca. Aż tu nie. Zachłanne carskie i profaszystowskie wyszczerza kły, jak z tamtego świata. Zakorzeniona przestępczość przypina wstążkę św. Jerzego i zdra- Zapamiętaj! Zapamiętaj, jeśli jesteś Ukraińcem: Twoja ziemia — od Sanu po Kaukaz. Tyś Światosława prawnuk, mazepieniec, Dla ciebie „Testament” pisał Taras. Słońce prawdy, co cię ogrzało, Nie zadusi imperialna Moskwa. Ukraina — krew twoja i ciało, I dusza twoja, wiecznie żywa. Zapamiętaj, jeśli nie jesteś przybłędą, A synem i wojownikiem rodzimej ziemi: Twoja miłość i mowa, i wolność — To wierna broń na twoim skrzydle. Słońce prawdy, co cię ogrzało, Nie zadusi imperialna Moskwa. Ukraina — krew twoja i ciało, I dusza twoja, wiecznie żywa. Zapamiętaj, jeśli idziesz do boju: Za prawdę polec nie wszystkim dano. Jak ty upadniesz, naród podniesie broń I wieczny niebiesko-żółty sztandar. Słońce prawdy, co cię ogrzało, Nie zadusi imperialna Moskwa. Ukraina — krew twoja i ciało, I dusza twoja, wiecznie żywa. 28.04.2014 Głos Ihora Stoją na czatach — przy setce setka, Granica państwa — ścieżka stepowa. Tam patrzy głęboka, jak otchłań, Na Ukrainę imperialna Moskwa. Z tej strony — chłopcy z Majdanu, Z tamtej — putinowska stara horda. Zwycięży jutro o świcie Ukraińska pieśń młoda. Nam oddycha w twarz Morze Azowskie, A z morza falami brodzą bagnety. -dę znów zadziera głowę, bo czuje się jakby zaliczoną do świętych. I choć obrzydliwe jest potępiane jako „kołorado”, kryminalitet, jak i w strefie, „dyktuje warunki”. Triumfują z rzekomo „świętym jerzowskim” niskie instynkty. Szaleje skrajna agresywność: pali, plądruje, jak za najazdu Batu-chana, ośrodki życia. W podgrzanej trującą propagandą niepoczytalności niszczą porządne budowle tak samo, jak po 1917 roku zrzucali ze złotych kopuł krzyże i stukilogramowe dzwony, wysadzali w powietrze cerkwie, sobory, świątynie, pałace. Kiedy i kto będzie odbudowywał? Historia imperium rosyjskiego jest straszna. Lecz jest klasyczna literatura rosyjska, a w niej — utwory utalentowanego pisarza Aleksandra Kuprina. Między innymi pozostawił on dla przyszłych pokoleń wysokiej klasy artystycznej opowiadanie „Gambrinus”, napisane w 1906 r. w Gatczynie. A jakby o tym, co dzieje się dzisiaj we wschodnich obwodach Ukrainy. I, na ogólne nieszczęście, nie ominęło Odessy, która na początku XX w. już cierpiała od czarnosotnieńskiej zarazy. Potworność tego nieszczęścia utrwalił A. Kuprin: „Potem nastała niepewna godzina, podobna do snu człowieka w paraliżu. Wieczorami w żadnym oknie nie świecił ogień, natomiast jasno płonęły ogniste szyldy kawiarni i okna szynków. Zwycięzcy sprawdzali swoją władzę, nie nasyciwszy się jeszcze do syta bezkarnością. Jacyś rozpasani ludzie w mandżurskich papachach ze wstążkami św. Jerzego w butonierkach kurtek chodzili po restauracjach i z natarczywą bezczelnością żądali wykonania hymnu narodowego i śledzili za tym, żeby wszyscy wstawali. Włamywali się także do prywatnych mieszkań, przeszukiwali łóżka i komody, żądali wódki, pieniędzy i hymnu i napełniali powietrze pijanym bekaniem. Pewnego razu przyszli w dziesiątkę do Gambrinusa i zajęli dwa stoliki. Zachowywali się skrajnie wyzywająco, władczo traktowali obsługę, pluli przez ramię na nieznajomych sąsiadów, wylewali na podłogę piwo pod tym pretekstem, że nie jest świeże. Nikt ich nie ruszał. Wszyscy wiedzieli, że to szpicle, i spoglądali na nich z tym samym utajonym przerażeniem i wstrętną ciekawością, z jakimi prosty lud patrzy na katów. Jeden z nich wyraźnie przewodził. Był to niejaki Motka Gundos, rudy, z rozbitym nosem — jak mówiono, wielkiej siły fizycznej, początkowo złodziej, potem wykidajło w domu publicznym, później sutener, szpicel…” Takie oto triumf Chamstwa sto lat temu. Jakieże siły władcze teraz przypinają je- Czyż Europa Wschodnia w XXI w. wpada w trójkąt bermudzki bezbrzeżnego barbarzyństwa albo, bardziej obrazowo, w niekontrolowany rozpas zwierzęcego dzikusa? Wysokie ideały duchowe, do których tysiącleciami wznosiła się ludzkość, odrzucane są jako niepotrzebne. Podstawy światowego ładu są niszczone. Prawo międzynarodowe nie jest warte grosza. Wściekli propagandyści rozpluwają wszędzie truciznę waśni narodowościowych. Usta już nie są zniesławiane, głosząc „moczyć” niepokornych w wychodku. Kryminalni autorytety i jeszcze ciepłe zeki ze strefy rządzą, jak wybrańcy władzy ludowej. Nawet Szatanowi z ostatniego kręgu piekła nie udałoby się wtrącić mas w taką niemoralność, która, ponad wszystko, jest jeszcze przed oczami i na słuchu całej ludzkości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Dmytro PAWŁYCZKO Dmytro PAWŁYCZKO Pięć pieśni

Znów nadchodzą na nas Hołodomory, Syberie, Sandarmochy, Sołowki. Z tej strony — chłopcy z Pomajdania, Z tamtej — putinowska stara orda. Jutro przegoni wstyd i sromotę Ukraińska pieśń młoda. Nasz przodek Ihor pił wodę z Donu, Przemawiał z łodzi do sztandarów: „Gotujcie się, bracia, umrzeć za wolność!” Ten książęcy głos wciąż nie zgasł. Z tej strony — chłopcy z Pomajdania, Z tamtej — putinowska stara orda. Jutro przegoni wstyd i sromotę Ukraińska pieśń młoda. 30.04.2014 Pieśń o Chortycy Nasza wolność nie przyszła z Wiednia, Nie przyszła z Moskwy ani z Warszawy. Z Chortycy ona, smutku światowy, Krew i pot z czoła kozackiego. Przejdę drogami Tarasa, Pokłonię się chortyckiej trawie. Ukrainо, słyszysz: biją progi, Skute twoje, lecz żywe! Nasz język nie przyszedł z Rostowa, Z Petersburga i Wołgi nie przyszedł. Z Chortycy on, dusza Dniepru, Chleb i sól z kozackiego stołu. Przejdę drogami Tarasa, Pokłonię się chortyckiej trawie. Ukrainо, słyszysz: biją progi, Skute twoje, lecz żywe! Nasza pieśń — to nie srebrna garść, To ziarno z kozackiego snopa, To imiona chortyckich bohaterów, Wyryte w pseudonimach UPA. Przejdę drogami Tarasa, Pokłonię się chortyckiej trawie. Ukrainо, słyszysz: biją progi, Skute twoje, lecz żywe! 26.11.2013, Kijów Kwiat ruty Pieśń Na Majdanie — kwiaty zwiędłe, Setkę pochowano, cisza, cisza. Chłopcze mój, a ty w obcym szpitalu, Owinięty bandażem, leżysz. Teraz wiesz: być czy nie być — To nie jest obojętne, nie wszystko jedno. Błogosławisz słońce, kwiat ruty, Który patrzy na ciebie przez okno. Na Majdanie nie płoną opony, Kijów lśni starym złotem, A w twoim sercu — ostrza czołgów, Które z Rosji wpełzły na Krym. Teraz wiesz: być czy nie być — To nie jest obojętne, nie wszystko jedno. Błogosławisz słońce, kwiat ruty, Który patrzy na ciebie przez okno. Lekarze życzliwi, polska mowa, Pielęgniarka piękna jak kalacz. Ale nie powiesz jej ani słowa, By z piersi nie wybuchł twój płacz. Teraz wiesz: być czy nie być — To nie jest obojętne, nie wszystko jedno.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Hymn moskiewskiego najeźdźcy

Anatol KOŁODNYJ, profesor, prezes Ukraińskiego Stowarzyszenia Religioznawców, zasłużony działacz nauki Ukrainy, doktor nauk filozoficznych, profesor, zastępca dyrektora — kierownik Oddziału Religioznawstwa Instytutu Filozofii im. H. S. Skoworody NAN Ukrainy, m. Kijów. Zakończenie. Pocz. w nr 16, 17 za 2014 r. To rażąco różni się od szewczenkowskiego postrzegania Kaukazu jako Prometeusza, którego dziobiąc, orzeł i tak „nie wypije żywej krwi”, bo on znowu ożywa. Poeta wzywa kaukaskie ludy: „Walczcie — a zwyciężcie, // Bóg wam dopomoże! // Za wami prawda, za wami sława // I wola święta!”. Przy tym sarkastycznie wyśmiewa zaborczość Moskowii: „Nam tylko sakla oczy kole: // Czemu ona stoi u was, // Nie przez nas dana; czemu my wam // Czurek wasz wam nie rzucimy, // Jak tej psinie! Czemu wy nam // Płacić za słońce nie powinni!”. Trafnie scharakteryzował negatyw rosyjskiego mesjanistycznego nacjonalizmu ideolog „rosyjskiej idei” G. P. Fiedotow takimi przemyśleniami: „Nacjonalizm rosyjski wyrażał się głównie w bezcelowym nękaniu narodowości, w ograniczaniu ich ustawowych potrzeb duchowych, tworząc Rosji coraz to nowych wrogów”. I nie bez żalu podkreślił: „Z pozostałych w Rosji narodów bezpośrednia nienawiść do wielkorusów spotykana jest tylko u naszych rodowitych braci — małorusów czyli Ukraińców (to najbardziej bolesna kwestia w Rosji). …Problem Ukrainy jest zbyt złożony, by można było tu dotknąć go inaczej niż aluzjami. Ale od właściwego jego rozwiązania zależy samo istnienie Rosji. Zadanie to dla nas formuje się tak: nie tylko utrzymać Ukrainę w ciele Rosji, ale i pomieścić ukraińską kulturę w rosyjskiej. Jesteśmy świadkami burzliwego i niezwykle niebezpiecznego dla nas procesu narodzin nowej ukraińskiej świadomości narodowej, w istocie, nowego narodu. On jeszcze nie narodził się ostatecznie i jego losy nie są jeszcze przesądzone. Zabić go niemożliwe, ale można pracować nad tym, by jego samoświadomość utwierdziła się jako szczególna forma rosyjskiej świadomości”. Przychodzi na myśl niedawno wyrażona przez amerykańskiego polityka Zbigniewa Brzezińskiego współbrzmiąca z Fiedotowem myśl: „Bez Ukrainy Rosja przestaje być imperium, z Ukrainą zaś, przekupioną, a potem i podbitą, Rosja automatycznie przekształca się w imperium”. Koncepcja „Moskwy — Trzeciego Rzymu” przetrwała tylko do początku XX wieku. M. Trubecki, jak przed nim i W. Sołowjow, ostatecznie wyrzekł się mesjanistycznych iluzji. „Z czasem przekonałem się o tym, że w Nowym Testamencie wszystkie narody, a nie jakiś jeden w odróżnieniu od innych, powołane są, by być bogonoścami — pisał. — Dumne marzenie proletariatu Rosji jako wybranego narodu Bożego, jako takie, które jawnie sprzeciwia się pewnym tekstom Listu do Rzymian apostoła Pawła, musi zostać porzucone jako takie, które nie odpowiada duchowi Nowotestamentowego Objawienia”. Na zmianę nauce o „Moskwie — Trzecim Rzymie” pojawiła się koncepcja „rosjan jako nieeuropejskiego narodu”, azjatów. Zgodnie z nią, korzenie swoje rosjanie mają szukać w Złotej Ordzie. Moskiewski uczony W. Daniłow podkreśla, że ordyńcy — to nie dzikie koczownicze plemiona. W rzeczywistości zaś społeczno-duchowa elita Ordy opierała się na filozofii Bogocentryzmu, a protektorat (nie jarzmo) Złotej Ordy na podporządkowanych jej terenach został ustanowiony za Bożym opatrznością. Obecnie Kościół Moskiewski na wszelkie sposoby pragnie zaszczepić (jako kontynuację nauki „Trzeciego Rzymu”) na swoich tak zwanych kanonicznych terytoriach naukę „rosyjskiego świata”, zgodnie z którą rosjanie, ukraińcy i białorusini należą do „historycznej Rusi” i są obywatelami jakiegoś wspólnego dla nich „rosyjskiego świata”. Ta koncepcja moskiewskiego prawosławnego patriarchy Cyryla zorientowana jest na likwidację samodzielności wspomnianych wschodnioeuropejskich narodów i zlanie ich w jakiejś jednej państwowości ze stolicą nawet w Kijowie. Na Ukrainie zwolennikiem Cyryla okazuje się przeważnie kler i episkopat UMP Moskiewskiej jurysdykcji. Historycznym faktem jest to, że imperiom umierać bardzo ciężko. One na wszelkie sposoby pragną odciągnąć swoje umieranie. Toteż wiele wysiłku moskiewscy urzędnicy różnego szczebla wydają, by zachować już umarłą radziecką imperię. Im obecnie ciężko obserwować to, jak ta imperia — niedawno potężna — w osobie Rosji jako jej następczyni przekształca się w drugorzędny kraj. Jeszcze w 1990 roku pierwszy i ostatni związkowy prezydent M. Gorbaczow podkreślał, że Rosja nie będzie tym państwem, którym oczekują widzieć ją potomkowie, bez życiodajnej siły innych kultur byłego Związku. Po uchwaleniu 24 sierpnia 1991 roku przez Ukrainę Aktu o proklamowaniu niepodległości rzecznik rosyjskiego prezydenta B. Jelcyna oświadczył, że Rosja pozostawia za sobą prawo poruszyć kwestię granic tych krajów, które ogłosiły swoją niepodległość. W rezultacie tym wtedy została ogłoszona polityczna wojna między Ukrainą a Rosją, wojna o terytoria. W ciągu tego obecna putinowska administracja Rosji znowu porusza kwestię nielegalności rozpadu ZSRR. 23 stycznia 1992 roku Rada Najwyższa Federacji Rosyjskiej oświadczyła o niekonstytucyjności decyzji 1954 roku w sprawie przekazania Obwodu Krymskiego ze składu RFSRR do składu Ukrainy: już wtedy rozpoczęła się rozgrywka „krymskiej karty”. W odpowiedzi Ukraina oświadczyła o swoim oddaniu Porozumieniom Helsińskim (podpisała je także i Rosja), które ogłaszały zasadę nienaruszalności istniejących granic państwowych. Oświadczenia rosyjskich władz ówczesny premier Ukrainy W. Durdyneć ocenił tak: „Przykro mówić, że to jest błąd lub niedopatrzenie, a nie celowa akcja przeciwko naszej suwerenności, przeciwko naszemu młodemu państwu”. Występując wtedy na sesji RN Ukrainy ówczesny minister spraw zagranicznych Ukrainy A. Złenko podkreślił, że jeśli chodzi o legitymność granicy między Rosją a Ukrainą, to dlaczego by nie przejrzeć legitymności włączenia do Federacji Rosyjskiej takich ukraińskich ziem, jak powiaty Gajworonski, Putywelski i Nowooskolski guberni kurskiej, Ostrogorski, Boguczarski, Birgoczeński — woroneskiej, Taganroski — obwodu dońskiego, Temriucki i Jejski — kubańskiej, gdzie ukraińcy stanowili od 51 do 90% ogólnej liczby ludności w latach ich odejścia do Federacji Rosyjskiej. Ale imperialne dążenia Moskali nigdy nie umarły. W 1999 roku 85% Rosjan podczas sondażu socjologicznego opowiedziało się za odnowieniem „wielkiego imperium”, czyli powrotem do Związku Radzieckiego. Występując na zamkniętym posiedzeniu Rady „Rosja – NATO”, Putin zagroził, że w razie wstąpienia Ukrainy do Sojuszu Północnoatlantyckiego może ona przestać istnieć jako niepodległe państwo. I pozwolił sobie stwierdzić, że „Ukraina to nawet nie państwo! Czym jest Ukraina? Część jej terytorium to Europa Wschodnia, a część, i to znaczna, podarowana przez nas!”. Tę wersję moskiewski führer powtórzył bardziej konkretnie w swoim wystąpieniu przed Moskalami 17 kwietnia br., oświadczając, że Południe Ukrainy to Noworosja, włączona do Imperium Rosyjskiego za carycy Katarzyny II. Kierując się tymi wytycznymi swojego führera, szef Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Rosji Jurij Bałujewski, konkretyzując oświadczenie prezydenta-faszysty, jednoznacznie powiedział: „Rosja podejmie działania skierowane na zapewnienie swoich interesów w pobliżu swoich granic państwowych. Będą to nie tylko środki wojskowe, będą to środki również innego charakteru”. To ostatnie, zapewne, mamy obecnie na Wschodzie i Południu Ukrainy. Istnieje zamiar odtworzenia Imperium Rosyjskiego nie tylko w granicach terytorium Związku Radzieckiego, ale w jego carskich latach. Gdyby taką logiką kierowała się, na przykład, Anglia, to obecnie musiałaby włączyć do siebie wszystkie te kraje, które kiedyś były jej koloniami. Ale naród angielski to naród cywilizowany. Biorąc pod uwagę moskiewskie nastroje zaborcze, także USA, które reagują na aneksję przez Moskwę ukraińskich terenów jak mokre paliwo, powinny pomyśleć o zachowaniu w swojej jurysdykcji Alaski, bo przecież Putin może powiedzieć, że sprzedano ją tanio, a zatem trzeba ją odebrać. Moskwie nieustannie uwiera istnienie Ukrainy jako niepodległego państwa. Nielegalność jej prawa do suwerenności uzasadnia tym, że noga „rosyjskiego wojownika” przeszła ze Wschodu na Zachód Ukrainy w latach ostatniej wojny światowej. A kto się do niej przygotowywał? Hitler po prostu wyprzedził Stalina w jej wywołaniu. Niedawno w Dumie Państwowej Rosji przewodniczący komisji dumskiej ds. WNP Gieorgij Tichonow zaproponował nawet tekst Apelu do Prezydentów i parlamentów Ukrainy i Rosji „O państwowej jedności dwóch narodów”, który przewidywał faktyczną likwidację Ukrainy jako państwa poprzez przyłączenie jej do Rosji. Przy tym Tichonow nawet stwierdził, że „Ukraina nigdy nie wychodziła ze składu Rosji”. Jeszcze Karol Marks, którego zbyt szanują rosyjscy (i ukraińscy) komuniści, miał nadzieję, że znajdą się w Europie niezłomni przeciwnicy Moskowszczyzny i jej zaborczych planów. „Można przypuszczać, że tego rozdętego potwora powstrzymają Europejczycy, wszak już posunął się na drodze światowego panowania… Polityka moskiewska jest niezmienna. Moskiewskie próby i taktyka zmieniały się i będą się zmieniać, ale gwiazda przewodnia polityki moskiewskiej – rozbić świat i panować w nim – jest i będzie niezmienna. Moskiewski panslawizm to tylko jedna z form moskiewskiego zaborczości. Celem moskiewskiego panslawizmu nie jest wolność i niepodległość narodów słowiańskich, a zniszczenie wszystkiego tego, co stworzyła Europa przez tysiąc lat swojej pracy kulturalnej”. Właśnie w tym marksowskim kontekście możemy i obecnie oceniać agresję Moskwy. Czego w żaden sposób nie chcą widzieć na Ukrainie w najbardziej antyukraińskiej partii – komunistycznej. Uzasadniając swoje separatystyczne działania rzekomym ignorowaniem na Ukrainie kwestii językowej, a dokładniej – rzekomym prawem języka rosyjskiego do bycia drugim językiem państwowym, symonenkowcy z jakiegoś powodu nie kierują się nauką marksizmu (chyba nigdy nie czytali!?) w tych kwestiach. A tymczasem Karol Marks pisał: „Jeśli człowiek nie zna języka narodu, na ziemi którego przebywa, to jest on albo gościem, albo najemnikiem, albo okupantem”. Uzasadniając prawo do państwowości na Ukrainie języka rosyjskiego, niektórzy obywatele Ukrainy motywują to tym, że oni, proszę bardzo, urodzili się na Ukrainie. Zgadzając się z tym faktem, podkreślam, że w swoim czasie ich przodkowie przyszli na nasze tereny jako okupanci. A nam, Ukraińcom, nie ma dokąd jechać, bo przecież nie mamy gdzieś indziej swojego państwa, a oto Rosjan Putin zaprasza do przyjazdu na wolne przestrzenie bliskiej im Rosji, do zagospodarowania jej dalekich syberyjskich ziem (a bo jeszcze Chińczycy je zawłaszczą). Mnie w mojej obecnej pogardzie do Rosji i rosyjskiego radzą odróżniać władzę rosyjską od narodu. Zgadzam się z tym, że nie należy w każdym Rosjaninie widzieć skostniałego wielkomocarstwowego szowinisty, kolonizatora-imperialisty, zdziczałego Azjaty, maniakalnego ukrainofoba. Ale gdyby byli w mniejszości, to byłaby jedna sprawa. Ale jeśli ponad 80% Rosjan aprobuje zagarnięcie przez Rosję ukraińskiego Krymu, pobrzękiwanie bronią na granicach Ukrainy i przy tym nie okazuje tego, co F. Dostojewski nazywał „zdolnością do samopotępienia”, to tutaj zgadzam się z myślami bohatera Dostojewskiego Fiodora Karamazowa: „A Rosja to świństwo! Przyjacielu mój, gdybyś wiedział, jak ja nienawidzę Rosji… To znaczy nie Rosji, a wszystkie te wady… A być może, że i Rosję!”. I miał rację W. Bieliński, który zauważył: „A co dopiero nasz człowiek rosyjski, który nie tylko czapkę, ale i mózg nosi na bakier!”. Dodam do tego jeszcze słowa rosyjskiego myśliciela Aleksandra Hercena: „Nie możemy przyzwyczaić się do tej strasznej, krwawej, szpetnej, nieludzkiej, bezczelnej w języku Rosji, do tych rzeźników w generalskich pagonach, do tych rewirowych na uniwersyteckich katedrach. Nienawiść, wstręt budzi w sobie ta Rosja. Od niej płoniesz tym rozkładającym, zatruwającym wstydem, który czuje kochający syn, spotykając pijaną matkę swoją, hulającą w domu publicznym”. Przy tym A. Hercen okazywał zbyt wielką sympatię do narodu ukraińskiego, jego ciężkiego losu historycznego. „Rosji prędzej potrzeba rozpuścić części, niż przyciągać je do centrum, tzn. do imperium – podkreślał. – To wyrażaliśmy, mówiąc o Ukrainie”. W innej pracy myśliciel pisze: „Chmielnicki nie z miłości do Moskwy, a z niechęci do Polski oddał się carowi. Moskwa, czy lepiej Petersburg, oszukali Ukrainę i zmusili ją nienawidzić Moskali… Nieszczęsny kraj protestował, ale czy mógł on oprzeć się tej fatalnej lawinie, toczącej się na niego z Północy do Morza Czarnego i pokrywającej wszystko, co nosiło rosyjskie imię, jednakowym lodowatym całunem niewolnictwa”. A. Hercen domagał się pełnej niepodległości dla Ukrainy. Dzisiaj wśród rosyjskiej inteligencji nie ma takiego myśliciela, który w moskiewskim legowisku tak broniłby interesów Ukrainy i rozumiał ją. Obecnie przeżywamy gorzkie rozczarowanie wieloma działaczami nauki i kultury, którzy uwierzyli w kłamstwa rosyjskich mediów o nas, naszych zamiarach. Przeżywamy to, że nawet tam pojawili się (tak to nazwę) „faszyzujący religioznawcy”. A może tutaj i rozczarowywać się nie trzeba, może my ich po prostu nie znaliśmy: byli ludźmi z podwójnym dnem i wcześniej, bo przecież w naturze Moskala jest ciągłe pragnienie grabieży. Przypominam sobie, jak na polecenie Prezydium NAN Ukrainy pojechałem do Moskwy do akademickiego Instytutu Filozofii w celu zawarcia umowy o współpracy twórczej. Przywitali mnie tam pytaniem: „Wy już przestaliście tam bawić się w swoją niepodległość?”. Na moją odpowiedź, że my jeszcze „bawimy się”, otrzymałem radę, by przyjechać, kiedy „się nabawimy”. Był to wyraz pragnienia poniżenia nas, okazania jakiejś wyższości wobec nas. Ale nie wyszło: ja więcej do Moskwy nie jeździłem. Nawiązaliśmy współpracę z czterema międzynarodowymi stowarzyszeniami religioznawczymi, gdzie Moskale nawet nie są obecni i gdzie uznano nasze osiągnięcia zawodowe. Jako kurator akademickiej nauki religioznawczej Ukrainy i po prostu jako jej obywatel, chciałbym wyrazić swoje „fe” Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu. Unika on przy tym dodatku „Patriarchatu Moskiewskiego”. Tak więc, jest on jedyną w kraju wspólnotą kościelną, która nie potępiła zaborcy ukraińskich terenów. Milczy i moskiewski patron Kościoła – patriarcha Rosyjski Cyryl. Ale on ideologicznie przygotowywał do zaborczych wypraw moskiewskiego wojska parafian swojego Kościoła poprzez obstawanie przy koncepcji „rosyjskiego świata”, w który mają niechybnie wchodzić Rosja, Ukraina i Białoruś. Spiker RKP protojerej Wsiewołod Czaplin oświadczał: „Trzeba pomyśleć dzisiaj o potężnej obecności wojskowej Rosji we wszystkich regionach… Nawet jeśli Rosji będzie potrzeba, to Rosjanie będą brać udział w działaniach wojennych. Tego nie należy się bać: armii trzeba wreszcie dać prawdziwą pracę”. Jakby odpowiadając mu, ówczesny arcybiskup Augustyn (Markewycz) z UKP powiedział: „Oczekujemy kroków ze strony Rosji”. Zatem nie dajmy chodzić dumnym Moskalam po naszych terenach, bo przecież oni, przynosząc tyle nieszczęść ukraińskości, na to nie zasługują. Wierzymy, że naród ukraiński nigdy nie wybaczy Moskwie jej agresji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

rozstrzygane są na szczeblu rejonowym. Na szczeblu obwodowym rozstrzygane są kwestie, których nie można rozwiązać na dwóch poprzednich szczeblach. Funkcja kontroli państwowej (przestrzegania praw Ukrainy) na szczeblu obwodowym zapobiega samowoli lokalnych „książąt” podczas podziału uprawnień i obiegu środków. Samorząd regionalny i lokalny uznawany jest za jeden z priorytetów w rozwoju Unii Europejskiej, gdzie samorząd lokalny i regionalny opiera się na trzech głównych zasadach: subsydiarności, solidarności i komplementarności. NUTS — to nie batonik czekoladowy Dla Ukrainy interesującym jest aspekt regionalizacji — decentralizacja uprawnień władczych przy zachowaniu unitarnego ustroju państwowego. Wprowadzenie takiego typu relacji zakładałoby redystrybucję kompetencji, obciążenia władczego, systemu finansowania budżetowego i międzybudżetowego. Europejski system kodyfikacji (Nomenclature des unites territoriales statistiques — NUTS) — to nomenklatura jednostek terytorialnych na potrzeby statystyki. Hierarchia jednostek terytorialnych NUTS bazuje na zasadzie komplementarności. Sukces terytorium zależy od jego rozwoju. A wyrównywanie rozwoju regionów jest ważnym aspektem ich europejskiej identyfikacji rynkowej. Nie mamy skutecznych tożsamości regionalnych, opartych na różnicach etnicznych, które wymagałyby szczególnej autonomii. Przecież mowa powinna być tylko o podniesieniu efektywności zarządzania państwowego i samorządności na miejscach. Adekwatny podział uprawnień między centrum a obwodami powinien sprzyjać rozwojowi państwa w ogóle, zwłaszcza biorąc pod uwagę potencjalną możliwość przyłączenia się w przyszłości do europejskich standardów NUTS. a ponieważ młodzież — to ludzie od 16 do 30 lat, więc problemy młodego pokolenia to problemy ogólnoludzkie. Wyobrażenia współczesnej młodzieży o niektórych rzeczach i problemach dziwią i szokują starsze pokolenie. Dotyczy to przede wszystkim wartości chrześcijańskich, duchowo-moralnych, poziomu kultury, zasad zachowania w społeczeństwie, zasad etykiety. Nierzadko dusze współczesnej młodzieży są zrujnowane, spustoszone i wypaczone. Niestety, według danych badań socjologicznych, około 60 % nastolatków podnosi głos na swoich rodziców, rozmawia z nimi używając słów niecenzuralnych, a około 8 % młodzieży nawet stosowało wobec rodziców siłę fizyczną. Te fakty świadczą o tym, że rodzice dla współczesnej młodzieży nie są autorytetem, a wartości rodzinne straciły swoje znaczenie. — I co więc robić? — Od wieków ludziom wpajano wartości moralne, duchowe, chrześcijańskie. I miało to wielkie znaczenie, zwłaszcza dla młodzieży. Kino, teatr, książki zawsze duchowo wychowywały człowieka. A gdzie dzisiaj są ukraińskie filmy, spektakle, książki dla młodzieży, a także dla dorosłych, w których mowa byłaby o dobroci, duchowości, moralności, patriotyzmie? Aby stać się silnym państwem, trzeba wychowywać naszą młodzież w miłości, wpajać moralność społeczną i patriotyzm. Rozmawiał Serhij KOTOW

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Bez krwi wojny — humanitarne

Natalia KULISZ Zdjęcie autorki. Dlatego zorganizowane przez Kijowski Związek Dziennikarzy Ukrainy wystąpienia ekspertów Instytutu Społeczeństwa Obywatelskiego — dyrektora ds. nauki i rozwoju Anatolija Tkaczuka oraz prawnika-analityka Ołeksandra Wrublewskiego, a także eksperta projektu UE „Wsparcie polityki rozwoju regionalnego na Ukrainie” Ihora Abramiuka i dyrektora Instytutu Rozwoju Terytorialnego Jurija Hanuszczaka były na czasie. Opowiedzieli oni: dlaczego decentralizacja jest potrzebna każdej wspólnocie i jak samorządne społeczności będą budować silne państwo. Całą tę wiedzę dziennikarze różnych mediów, jako ci, którzy kształtują opinię publiczną, mieli przekazać każdemu rodakowi. A jak zrobić to skutecznie, nauczał podczas media-treningu dziennikarz, prowadzący talk-show „Swoboda słowa” Andrij Kułykow. Bez wolności słowa nie ma demokracji, bez demokracji nie ma wolności słowa. Podstawowym składnikiem demokratycznego społeczeństwa jest poinformowana i aktywna społeczność. Federalizacja — neologizm, który przeczy logice. Okazało się, że słowa „federalizacja” nie ma w żadnym słowniku języka, ponieważ akt przekształcenia kraju unitarnego w federalny przeczy logice. Istnieje pojęcie federacja, ale taki proces nie działa na rzecz wzmocnienia uprawnień poszczególnych regionów. Bo federacja to połączenie tworów państwowych lub quasi-państwowych. Na świecie, wśród ponad 200 krajów, tylko 24 są federalne. Historia świadczy, że proces łączenia podmiotów w federację w większości jest wynikiem wojen (USA, Kanada, Meksyk, Nigeria). Przypadki przekształcenia państwa unitarnego w federację miały miejsce tylko po klęsce państwa w wojnie (Niemcy, Austria). Dlatego ultimatum Rosji w sprawie federalizacji Ukrainy to droga do narzucenia swojej władzy na okupowanych terytoriach za pomocą marionetkowych rządów (obecnie tak jest na Krymie). Skutecznym państwem federalnym w Europie jest Szwajcaria (oficjalnie — Konfederacja) — być może dlatego wszyscy trzymają tam pieniądze w bankach. Samorządność. Jeśli jednak ludzie zaczną łączyć się nie na wyższym szczeblu, a na poziomie wspólnot, to nie zagraża to budowie państwa, a wręcz przeciwnie. Bo decentralizacja to przekazanie uprawnień, zasobów i kompetencji w celu rozwiązywania podstawowych kwestii życia człowieka w sposób adresowy. W tym celu na Ukrainie od kilku lat wdrażany jest szwajcarsko-ukraiński projekt „Wsparcie decentralizacji na Ukrainie” DESPRO. Biorąc pod uwagę europejską praktykę, na Ukrainie właśnie na poziomie regionu powinna formować się podstawa polityki narodowej, która przewiduje istnienie organu ustawodawczego, możliwość podejmowania samodzielnych decyzji gospodarczych, opracowywania planów rozwoju, systemu edukacji i kultury. Wspólnoty mogą tworzyć się według zasady społecznej (gdy istnieje infrastruktura budżetowa) lub społeczno-ekonomicznej (wokół centrum aktywności gospodarczej). Sposób społeczny przewiduje łączenie osad we wspólnotę do 5 tysięcy osób z maksymalną odległością od centrum 8 km. Społeczno-ekonomiczny — sposób rozdrobnienia rejonów, aby nie dublowały się funkcje uprawnień, przewiduje wielkość wspólnoty do 9 tysięcy osób, a odległość od centrum samorządu przy tym — 11 km (20 minut dojazdu). Oto przybliżona infrastruktura budżetowych instytucji humanitarnych w modelowej wspólnocie wiejskiej (9 tysięcy mieszkańców): Edukacja: szkoła ogólnokształcąca — 3; szkoły podstawowe — 8; przedszkola — 8. Kultura i sport: dom kultury; kluby — 10 (dostępność 3 km); biblioteki — 13; szkoła wychowania estetycznego; stadion. W modelowym rejonie (15 wspólnot, 380 tys. mieszkańców) pomnożenie odpowiednich placówek przewidziano z uwzględnieniem liczby ludności oraz wyższego poziomu uprawnień. Samorząd lokalny zasadniczo powinien budować się „od dołu do góry”. W takiej strukturze przekształceń poziom podstawowy — poziom wspólnoty — jest najbliższy człowiekowi. Wspólnota drogą głosowania wybiera sobie kierownictwo (przewodniczącego lub starostę), a w razie nieuzasadnienia zaufania — wybiera godnych. W procesie decentralizacji wspólnoty są powiększane: miasteczko z okolicznymi wsiami stanowią jedną wspólnotę terytorialną. Te kwestie, których nie można rozwiązać na poziomie wspólnoty, rozwiązuje się wyżej. — Mychajle Surenowyczu, określmy najpierw, czym jest moralność, duchowość, patriotyzm. — Moralność to społeczne wyobrażenie o dobru i złu, tym co poprawne i niepoprawne, o dobru i złu, a także zbiór norm zachowania, które wynikają z tych wyobrażeń. Czasami termin używany jest nie w odniesieniu do całej społeczności, a jej części, na przykład: moralność chrześcijańska, moralność burżuazyjna, a w społeczeństwie radzieckim był „kodeks moralny budowniczego komunizmu”. Czasami termin „moralność” stosuje się do oznaczenia wewnętrznych cech duchowych, którymi kieruje się człowiek. A oto Karol Marks uważał: „Komuniści w ogóle nie głoszą żadnej moralności… Nie stawiają ludziom wymogów moralnych: kochajcie się nawzajem, nie bądźcie egoistami itd. Oni, przeciwnie, doskonale wiedzą, że zarówno egoizm, jak i poświęcenie są w pewnych okolicznościach niezbędną formą samostanowienia jednostek” („Ideologia niemiecka”). Duchowość, moralność chrześcijańska znajduje swój wyraz w swoistych wyobrażeniach i pojęciach o moralnym i niemoralnym w zbiorze określonych norm moralnych (na przykład przykazaniach), w specyficznych uczuciach religijno-moralnych (miłość chrześcijańska, sumienie itd.) i niektórych cechach wolicjonalnych wierzącego człowieka (cierpliwość, pokora itd.), także w systemach moralnych. Telefony komórkowe, wrzucają tę „produkcję” do Internetu, sprzedają ją… W stolicy wprost na lekcji troje dziesięcioklasistów ukrzyżowało rówieśnika i znęcało się nad nim. Wszyscy widzieli skarby (złoty bochenek, kilogramową złotą monetę) Janukowycza, jajka Faberge Pszonki… Około jedna trzecia ukraińskich wojskowych na Krymie wyraziła chęć przejścia na stronę rosyjskiej armii… Trzy ukraińskie okręty podniosły flagi Rosji… A ci, którzy strzelali do majdanowców?.. Byłem tam: trafiło mnie kilka gumowych kul. Strzelać do swojego narodu — nawet słów brak!.. Czy warto mówić o cechach moralnych tych ludzi? Wysokomoralny człowiek przede wszystkim myśli o innych. Bardziej niż o sobie. Stawia wartości moralne wyżej niż materialne. Społeczeństwo nam wmówiło, że pieniądze są ważniejsze od moralności, tylko dlatego, że społeczeństwu tak jest wygodniej. Według wypowiedzi niektórych polityków, dzisiaj na Ukrainie formuje się społeczeństwo materialistyczne, które utraciło składnik moralno-duchowy, co negatywnie odbija się na rozwoju społeczeństwa, a także na procesie stawania się demokratycznego państwa. — W takiej sytuacji strach o dzieci!.. — Oczywiście! Wielu rodziców traci autorytet u swoich dzieci przez to, że sami zapomnieli o duchowości, o moralności. Na świecie od wieków istnieje jedna prosta prawda: „za młodzieżą przyszłość ludzkości”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Przykro za państwo

...ego bogosłowia czy teologicznej etyki. Wszystkie wymienione elementy razem tworzą chrześcijańską świadomość moralną. Chrześcijańską moralność przede wszystkim określa 10 chrześcijańskich przykazań. Patriotyzm to zasada moralna i polityczna, uczucie społeczne, którego treścią jest miłość do Ojczyzny i gotowość podporządkowania jej interesom własnym, prywatnym. To duma z osiągnięć i kultury swojej Ojczyzny, pragnienie zachowania jej charakteru i kulturowych osobliwości oraz identyfikacja siebie z innymi przedstawicielami narodu, dążenie do obrony interesów Ojczyzny i swojego narodu. Historycznym źródłem patriotyzmu jest istnienie odrębnych państw, utrwalone przez stulecia i tysiąclecia, które kształtuje przywiązanie do ziemi ojczystej, języka, tradycji. W warunkach kształtowania się narodów patriotyzm staje się składnikiem świadomości społecznej, odzwierciedla ogólnonarodowe momenty rozwoju społeczeństwa. — Na ile ważne są wszystkie te cechy we współczesnym człowieku, zwłaszcza jeśli jest to urzędnik? — Wielu z nas zna 10 przykazań Bożych. Niektóre przypomnę: „Czcij ojca swego i matkę swoją”, „nie cudzołóż”, „nie świadcz fałszywie przeciwko bliźniemu swemu”, „nie pożądaj domu bliźniego swego”, „nie zabijaj”, „nie kradnij”. Gdyby żyli śmy według tych przykazań, gdyby nasze kierownictwo się do nich stosowało, to w naszym kraju, myślę, nie działoby się to, co dzieje się teraz. Zabójstwo Oksany Makar — zbrodnia popełniona w Mikołajowie… Uczniowie biją się między sobą w szkole i nagrywają bójki na mo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Kulturocentryzm współczesnej edukacji

Heorhij FILIPCZUK, doktor nauk pedagogicznych, akademik APN Ukrainy Wymowny jest fakt, gdy najwyżsi oficjalni przedstawiciele 192 krajów latem 2012 roku przyjęli Deklarację „Przyszłość, której chcemy”, a w tym samym czasie delegaci od instytucji obywatelskich zagłosowali za rezolucją „Przyszłość, której nie chcemy”. Ale najgorszym jest wariant, gdy nie słyszymy, nie postrzegamy „innego” z jego światopoglądem, kulturą, postawą i tradycją, stając się agresywnymi i nietolerancyjnymi. Obecny charakter stosunków ukraińsko-rosyjskich to potwierdza. Prognozuję, że w najbliższym czasie, zapewne, uczonym, pedagogom, politykom nie uda się znaleźć wspólnego punktu widzenia, oceny wielu spornych problemów, jak i napisać wspólnej historii. Ludziom potrzebny jest nie argument siły, a siła argumentu, która zapewni formowanie takiej „pedagogiki dobra”, która pomoże narodom wypracować obiektywny, humanitarny cywilizacyjny pogląd na wydarzenia, zjawiska, fakty, które są znaczące dla narodowej, europejskiej, światowej historii. I zadaniem Ukrainy, edukacji narodowej, zwłaszcza w okresie zagrożenia jej istnienia, jest święte strzeżenie swoich wartości, pamięci, aby nie zgubić własnej historii, wiary, duchowości, idei narodowej. Bezsprzecznie, że na kształtowanie światopoglądu, wychowanie szacunku do pamięci historycznej istotny wpływ mają, oprócz edukacji, inne instytucje — cerkiew, media, rodzina, polityka, środowisko socjokulturowe. Jednak edukacja w tym szeregu, nawet pomimo tego, że według zaufania ludzi w ostatnich badaniach socjologicznych ustępuje cerkwi i mediom, będzie zajmować i nadal wyjątkowo dominujące miejsce. Na edukacji spoczywa szczególnie wielka odpowiedzialność, wszak na Ukrainie tylko bezpośrednich uczestników procesów edukacyjnych i naukowych jest ponad 10 mln. Ale nie wskaźniki ilościowe określają jej znaczenie społeczne. W warunkach agresji Rosji, kolaboracjonizmu, rozbicia narodu najważniejszym jest, po pierwsze, uświadomić sobie, że najlepsza realna edukacja może stać się zgubną dla człowieka i społeczeństwa, jeśli nie jest rozwijana patriotycznie. Po drugie, przekonać społeczeństwo, profesjonalną myśl pedagogiczną, że rzetelną, humanitarną, intelektualną będzie mogła stać się tylko na podstawie triadyczności modelu, gdy edukacja jest nie tylko zorientowana na jednostkę, europejska, ale i narodowa. Po trzecie, koniecznie trzeba zachować i rozwinąć dwie strategiczne funkcje — profesjonalną i światopoglądową, harmonijnie je łącząc. Oczywiście, dla ukraińskiej edukacji na przyszłość pozostaną do realizacji, jako metodologia, 2 główne dokumenty: 1) Państwowy program narodowy „Edukacja” („Ukraina XXI wieku”); 2) Narodowa doktryna rozwoju edukacji w XXI wieku; a także idee globalnych szczytów w Rio, Johannesburgu, zasady Dekady Edukacji, konwencji lizbońskiej, sorbońskiej, bolońskiej, najlepsze wzorce światowego doświadczenia. Ważne jest także uwzględnienie dorobku i tradycji narodowego dziedzictwa pedagogicznego Rusi Kijowskiej, Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, Ostrogskiej, wszak „Wielka dydaktyka” J. A. Komeńskiego napisana została na podstawie doświadczeń szkół brackich. Idee, twórczość pedagogiczna Ukraińców są gruntownie badane w wielu krajach świata. Uświadamiając sobie, że rodzina europejska to wielka orkiestra narodów, gdzie każdy instrument ma swoją tonację, Ukraina, jej edukacja narodowa muszą zająć w niej godne i należne miejsce. Nasza „melodia” musi opierać się na intelektualnych, duchowych, materialnych wartościach własnego narodu. „Naród bez własnej progresywnej myśli, twórczości, — pisał B. Hrinczenko, — jest w ogólnoludzkiej rodzinie chorym członkiem, nie wnosząc do ogólnoludzkiego skarbca swojego dorobku”. Dlatego nie dziwi, że tożsamość narodowa, zachowanie i rozwój narodowego „Ja”, swojej etnokultury w warunkach globalizmu i integracji uznawane są przez wiele narodów za ważną cechę europeizmu. Analiza współczesnej polityki kulturalno-oświatowej Europy poświadcza, że niemożliwe jest uważać się za Europejczyków, nie pozostając przy tym Niemcami, Francuzami, Włochami czy Polakami. Aby stać się godnym obywatelem świata, przede wszystkim należy być godnym Ukraińcem. Idąc do Europy, powinniśmy, zaznaczał wielki pedagog K. Uszynski, wziąć z zachodniej edukacji jedną ważną cechę — szacunek do swojej Ojczyzny, bo tam nie tylko wykształcony, ale i półwykształcony człowiek lepiej zna swój język, historię, geografię, estetykę, politykę, swoją ojczyznę… bez patriotyzmu nie ma człowieka. Wiedzmy, można stracić wszystko: terytorium, zasoby, a nawet państwo — i odzyskać utracone, ale tylko wtedy, jeśli naród zachowa język ojczysty, wiarę, tradycję…” Bo kiedy mowa o wielokulturowości, nie zapominajmy, że pierwotną podstawą jest kulturalność własnego narodu. A dlatego dla rozwoju pozytywnej koncepcji „Ja” rozwoju ludzkiego warto nigdy nie ignorować najbardziej kulturowo odpowiedniej sokratejskiej i skoworodyńskiej zasady „poznaj samego siebie”. Współczesny stan ukraińskiego społeczeństwa potrzebuje nie tylko myśli, idei, rozważań o kulturze jako takiej, ale przede wszystkim konieczne jest nieustanne przekazywanie tego źródła życia następnym pokoleniom. W przestrzeni socjokulturowej dość rozpowszechnionymi modelami społecznymi są takie, gdy zamiast wychowania patriotyzmu, szacunku do swojej ziemi, narodu, kultury narodowej, języka ojczystego, historii wyznaje się fałszywkę „wszechświatowości”, „wielokulturowości”, fetysz uniwersalizmu towarowo-pieniężnego. Prawie 90 lat temu W. Łypynski ostrzegał: „Dotąd nie było wiadomo, żeby jakiś naród odradzał się nie pod hasłami państwowo-narodowymi, a pod hasłami przycinania ziemi. U nas za Ukrainę dawano dziesięciny”. Niestety, to ostrzeżenie zachowuje swoją aktualność do dziś. Mimo wszystko systemy wychowawcze muszą być nastawione, żeby Ukrainę jako substancję wartościową wspólnota obywatelska, zwłaszcza młodzież, postrzegała duchowo, ideowo, politycznie. Do tego edukacja powinna na wskroś wprowadzać wartości ukraińskiej szkoły narodowej, utwierdzać autorytet własnej kultury, która zawiera niemało osiągnięć mających światowe, ogólnoludzkie znaczenie i jednocześnie strzeże duchowej suwerenności narodu. Ignorując to podejście metodologiczne, można oczekiwać, że edukacja będzie zgubna dla narodu, nieeuropejska, niedialogiczna, a przez to mało interesująca dla innych. Doświadczenie potwierdza: świat przetrwa, zachowuje siebie, rozwija się nie dzięki biurokracji, kancelariom, rządom, a przede wszystkim dzięki kulturze, związkom kulturowym i wzajemnym wpływom. A dlatego etycznym testamentem i zadaniem dla narodów, państw, polityków, społeczeństw obywatelskich jest niedopuszczanie najmniejszych przejawów imperializmu kulturalno-oświatowego, duchowego zniewolenia i etnocydów w stosunku do jednostki, wspólnoty, etnosu. Przez długi okres historyczny dla Ukrainy ten temat był niezwykle wrażliwy. Kiedy Ukraińcy 100 lat temu (1913 r.) wywalczyli swoje prawo do uniwersytetu z wykładowym językiem ojczystym we Lwowie, Imperium Rosyjskie groziło Austro-Węgrom wojną, jeśli rzeczywiście tam otworzy się Uniwersytet Ukraiński. Co będzie teraz, kiedy wprowadza się okupacyjny model edukacyjny? Nasz język, kultura powinny być konwertowane przynajmniej w domu, muszą być usłyszane, przemyślane przez przywódców kraju, inteligencję, pedagogów, polityków. I, być może, największa bieda dla współczesnego ukraińskiego odrodzenia polega na bardzo znacznej masie krytycznej w ukraińskim społeczeństwie ustalonego politykierstwa, które nie przyjmuje idei ukraińskiej, chorując na kolaborację, wulgarną pseudokulturalność. Prawie 20 lat temu, występując z trybuny Rady Najwyższej Ukrainy, przypomniałem o światowym uczonym, wybitnym Ukraińcu I. Puluju, który znał 13 języków, włącznie ze starogreckim i starohebrajskim. Dla reżimu sowieckiego pozostawał on „zatwardziałym nacjonalistą”. Obecnie nasz deputowany, urzędnik, który nie zna i nie chce znać swojego ojczystego, państwowego języka, uważany jest za humanistę, internacjonalistę, demokratę! I dopóki nie wyjdziemy z takich fałszywych „wartościowych” współrzędnych, będziemy upokorzeni lumpenizacją i degradacją. Język jest podstawą godności, patriotyzmu i kultury narodu. Jednak przez długi czas na Ukrainie nie toczy się gruntowny dialog państwowo-społeczny. A szkoda, ponieważ polityka językowa jest decydująca dla konstrukcji procesów etnopolitycznych. Utrwalenie autorytetu języka państwowego na wszystkich szczeblach prowadzi do konsolidacji narodu politycznego. Przynajmniej dwa pokolenia ukraińskich obywateli (w warunkach niepodległości), wychowane w szacunku do języka państwowego, stałyby się gwarancją jedności obywatelskiej, bezpieczeństwa społecznego, patriotyzmu. Bo siły ducha i godności nie można zrekompensować wielkim wojskiem. Wydarzenia na Krymie stały się dla nas bardzo okrutną i pouczającą lekcją, kiedy „ukraińska” armia z ponad 20-tysięcznym kontyngentem od razu staje się bezradna. I sprawa tu nie tylko w politycznej „strategii”, a przede wszystkim w tym, że przez 22 lata ukraiński Krym nie znajdował się w sferze realnej humanitarnej, socjalnej, ekonomicznej, informacyjnej polityki ukraińskiej. Należy zapytać: czy zmieniłaby się mentalność, psychologia ludzi na Krymie, gdyby co roku na Krymie, od Dżankoja do Sewastopola, od Kerczu do Eupatorii otwierała się ukraińska szkoła-gimnazjum, podobna do jedynej od 1997 r. w Symferopolu, którą obecnie przekształcą w nieukraińską, a drukowana byłaby nie tylko jedna niskonakładowa ukraińska „Krymska switłycia”? Niestety, tą strategią nikt się nie przejmował. Byli inni „kłopoty” mężów stanu. Komu przydzielić nadmorskie dziesięciny ziemi, gdzie utrzymywać jachty możnowładców, jak ukraść narodowi czarnomorski szelf naftowo-gazowy, którego prognozowana wartość zasobów jeszcze w 2007 roku wynosiła ponad 500 mld dolarów amerykańskich (sprawa „Vanco”!). Bo nie może utwierdzać się prawda, kiedy na 576 tys. (spis z 2001 r.) Ukraińców na Krymie funkcjonowało tylko 7 szkół ukraińskich z 600, kiedy na 60 szkół z rosyjskim językiem nauczania w Symferopolu — jedna jest ukraińska, kiedy 10 kwietnia 2012 r. w Sewastopolu, gdzie mieszka 25% etnicznych Ukraińców, zamykają jedyną ukraińską szkołę nr 7, przenosząc ją do szkoły z internatem nr 4 dla dzieci upośledzonych umysłowo, rzekomo z braku środków. A jednocześnie rada miejska przyjmuje regionalny program rozwoju „języka rosyjskiego i literatury rosyjskiej” na lata 2012–2016 z kosztorysem 1 mln hrywien, a „sewastopoloznawstwo” z jego ideologią braku szacunku do języka ukraińskiego, Ukrainy, ukraińskiej tożsamości staje się podstawą polityki oświatowej. Nie ma żadnego dokumentu z czasów niepodległości, który by uciskał prawa Rosjan, innych narodów zamieszkujących Ukrainę. A model kulturalno-oświatowy, humanitarny w odniesieniu do mniejszości narodowych na Ukrainie jest, bez przesady, jednym z najbardziej demokratycznych w Europie. Dlatego musimy mówić prawdę i działać sprawiedliwie. Przecież jesteśmy zobowiązani wiedzieć, gdzie podziało się 200 tys. krymskich Ukraińców, którzy mieszkali tam od czasów Rusi Tmutarakańskiej, a ilu w 1944 roku deportowano z Krymu. Czy mamy zapominać o fakcie, że sławiąc ideologię ZSRR dla utwierdzenia nowej polityki imperialnej, co roku na jego terenach niszczono na wieki jeden naród (1926 r. — 208 narodów, 1989 r. — 128). Przypominają się słowa poetki W. Kytajhorodśkiej: „Uśmierzcie namiętności, Ukraina jest, i Bóg jej na wykup nie daje”. Musimy nie tylko znać, ale i szczycić się ojczystą kulturą, intelektem, etycznymi czynami swoich najlepszych rodaków i narodem, który przez wieki występował jako dawca dla wielu nacji i państw, nie walcząc o cudze ziemie, a broniąc własnych. Warto byłoby poznać wielu krajowym renegatom, a przede wszystkim zwierzchnikom Rosji, wypowiedzi w badaniach naukowych księcia M. Trubeckiego w latach 20. ubiegłego wieku, którego nie można podejrzewać o sympatie do Ukrainy. Droga po-piotrowskiej Rosji do europeizacji, pisał, leży przez ukrainizację…, i podkreślał wyjątkową rolę Ukraińców w rozbudowie wszystkich sfer życia Rosji. Prawda, nie udało się wyleczyć ludzkości z bacyli imperialnej zachłanności i antyukraińskości. Czas potwierdza złożoność w formowaniu społeczeństwa obywatelskiego, tworzeniu jednolitego narodu politycznego, narodowej i państwowej samooceny. I właśnie na edukację nakłada się wyjątkowo strategiczne zadanie — tworzyć ideał wychowawczy przy aktywnym udziale większości pedagogów, którzy są przejęci szacunkiem i miłością do swojej Ojczyzny. Bo tylko tacy, którzy uczą nas kochać Ukrainę, zasługują na wielkie imię nauczyciela. „Właśnie ukraińscy nauczyciele — pisała S. Rusowa — powinni wystąpić przed swoim narodem i razem z nim dobijać się dla niego szczęścia, woli i wolności… Dość ukraińskiej inteligencji „błąkać się” po cudzym polu. Trzeba iść jedną drogą ze swoim narodem…”. Współczesny świat staje się nie tylko coraz bardziej mobilny, zmienny, konkurencyjny, ale jednocześnie bardziej agresywny. Musimy uznać, że zadeklarowane jeszcze w 1992 roku w Rio de Janeiro podejście — „Żyć z poczuciem odpowiedzialności” tak i nie stało się uniwersalnym priorytetem, nową filozofią w modelach relacji: „Człowiek—Człowiek”, „Człowiek—Społeczeństwo”, „Człowiek—Przyroda”, „Państwo—Państwo”. Rządom, parlamentowi, społeczeństwu obywatelskiemu, uczonym tak i nie udało się utwierdzić tej paradygmatu. Zauważalnym zjawiskiem staje się różnobiegunowość w ocenach i charakterystykach politycznych, socjalnych, ekologicznych, humanitarnych, etnokulturowych, finansowo-ekonomicznych, cywilizacyjnych sfer życia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Nie umiera dusza nasza, bo my jesteśmy Ukraińcami

Wadym MYCYK XX wiek dla narodu ukraińskiego, zwłaszcza gdy do władzy w Cesarstwie Rosyjskim dorwała się szatańska siła bolszewicka, stał się całkowicie zgubny. Światłodajny i pracowity naród rosyjscy szowiniści wraz z komunistami zaczęli wytracać z korzeniem. Przez Ukrainę przetoczyły się trzy straszliwe wojny: Pierwsza wojna światowa (1914—1918), wojna Rosji przeciwko Ukrainie (1918—1920), Druga wojna światowa (1939—1945); trzy wielkie głody — 1921—1923, 1932—1933, 1946—1947; stałe represje od 1917 roku. Naród można uciskać, niszczyć, ale nie można zabić ani jego, ani żywego Ducha, bo on jest tworem Bożym. Tę niezniszczalność potwierdził nasz poeta i prorok Taras Szewczenko w poemacie „Kaukaz”. Drapieżnik zabija go „co dzień Boży”, ale nie ma on mocy, by to uczynić: Rozbija, lecz nie wypije Żyjącej krwi — Ona znów ożywa I znów się śmieje. Nie umiera nasza dusza, Nie umiera wola. Imperium rosyjskie — czy to carskie, czy komunistyczne, czy to putinowskie — nie wypuszcza Ukrainy ze swoich łap i staje nam na przeszkodzie w stworzeniu własnego państwa. Tylko proklamowano w 1918 roku Ukrainę samodzielną, a Lenin z Moskwy posłał swoją „czerwoną gwardię”, by ją zniszczyć. Gdy tylko na Majdanach naród ukraiński duchowo się wyprostował ze swoją wolą, prezydent Rosji Putin ruszył z agresją na Ukrainę, zagarnął Krym, zaczął sięgać po nasze wschodnie i południowe ziemie. Wyciągnął z imperialnego bagażu nazwę Nowosrossija i zaczął nią szafować, twierdząc, że te ukraińskie terytoria są „iskonno russkije”. Choć w rzeczywistości od 1784 roku była to carska gubernia, obejmująca przede wszystkim ziemie południa Ukrainy. Cały wielki i bogaty nasz kraj imperialni ideolodzy poniżająco nazywali Małorosją. Zgodnie z imperialną zasadą Putina „ziemie Małej Rosji” trzeba również „dobrowolnie przyłączyć”. Nigdy nie istniały ani etniczne terytoria, ani nazwa Noworossija, ani Małorosja, a była jedna Ukraina, jak pisał pisarz Iwan Necuj-Lewycki, od Wołgi aż po Dunaj. Przypomnijmy, że w dawnych czasach Wołga nosiła nazwę Ra na cześć boga Słońca, a słów z tym słonecznym rdzeniem w języku ukraińskim jest bardzo wiele. Mamy pełne prawo mówić o ukraińskich ziemiach etnicznych w składzie Rosji — o Biełgorodczyźnie, Kurszczyźnie, Woroneszczyźnie, Podonniu, Kubaniu, Stawropolszczyźnie. Nawet niektóre rejony obwodu saratowskiego kiedyś były ukraińskie. Obecnie Starodubski rejon obwodu briańskiego w swoim czasie był pułkiem kozackiej Ukrainy o tej samej nazwie. Od początku lat 30. XX wieku zamknięto tam ukraińskie szkoły i gazety. Obecnie ludzie nie mają możliwości nie tylko uczyć się w języku ojczystym, ale nawet nim mówić. Powstałe współczesne ukraińskie wspólnoty władze rosyjskie zlikwidowały. Stało się tak, jak pisał Taras Szewczenko w poemacie „Niewolnik” (1859): Lachy były, wszystko wzięły, Krew wypiły!.. A Moskale i świat boży W pęta zakuli. To, co działo się za prezydentury Janukowycza, nazywa się wewnętrzną okupacją. On ze swoją kliką grabił dobro narodu ukraińskiego, lokując je w zagranicznych bankach. Zagrabiono ziemie, lasy, wody. Rusyfikacja Ukraińców postępowała tak nieokiełznanie, że można odnieść wrażenie, jakby między prezydentami Ukrainy i Rosji zawarto w tej sprawie porozumienie, by jak najszybciej przekształcić Ukraińców w Rosjan. Paradoksalnie jednak, jak pokazał Majdan, nawet rosyjskojęzyczni ludzie są z ducha Ukraińcami. Brakowało pieniędzy na kulturę, edukację, ochronę zdrowia, jako na podstawowe dziedziny rozwoju fizycznego i duchowego narodu. Armię zredukowano i pozbawiono gotowości bojowej do tego stopnia, że najeźdźcom pozostałoby tylko przejechać czołgami i transporterami opancerzonymi po terytorium i ogłosić jego „dobrowolne wejście” w skład państwa-agresora. Lecz Bóg czuwa nad narodem ukraińskim. Pragnienie walki o wolność i lepszy los znów obudziło się w nas. Po miastach i wsiach ludzie wyszli na swoje odwieczne Majdany. Powstali pokojowo i nieugięcie. Ogłosili potrzebę władzy ludu, swoje prawo, prawdę, sprawiedliwość i pracę jako niezbywalne moralne podstawy życia. Dzięki temu żyć uczciwie i dostatnio. Zaczęli oczyszczać ziemię ze złodziejskiej władzy i korupcji, z komunistycznej skazy, z obłudy i poniżeń. Banda Janukowycza omal nie udusiła się zagrabionym. Gdy ich pałace, posiadłości, przepełnione wartościami, pokazały telewizje na cały świat, stało się jasne, dokąd szły pieniądze narodu. Przed gniewem ludu „państwowcy” rzucili się do ucieczki. Co za hańba: prezydent pierwszy uciekł z państwa! Teraz z rosyjskiego zagranicza szykuje prowokacje przeciwko Ukrainie. Ucieczka złodzieja nigdy go nie uratuje. O nieuchronności kary już 150 lat temu pisał Taras Szewczenko: …Nie uciekniecie I nie schowacie się; wszędzie Was znajdzie prawda (zemsta; a ludzie Będą was pilnować na tym samym miejscu, Schwytają i sądzić nie będą. W kajdany mocno zakują, Na widowisko do wsi zaprowadzą, I na tym krzyżu bez kata I bez cara was, opętanych, Rozpną, rozerwą, rozniosą, I waszą krwią, psy, Psy napoją… W Moskwie „podelnicy” przelękli się i zajęli się inną zakałą — terrorem informacyjnym. Propaganda Putina zaczęła oblewać pomyjami powstanie Ukraińców. U ideologów rosyjskiego imperializmu nigdy nie brakowało etykiet dla ukraińskich patriotów. Szczególnie dostawało się narodowym przywódcom. Hetman Iwan Mazepa powstał przeciwko imperium cara Piotra I, który „rozpinał naszą Ukrainę” (według T. Szewczenki). Przewodniczący rządu i naczelny ataman wojska Ukraińskiej Republiki Ludowej Symon Petlura kierował walką o niepodległe państwo w latach 1918—1920. Przywódcę ruchu narodowego Stepana Banderę niemieccy najeźdźcy uwięzili w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen (1941—1944), ale on budził grozę także w moskiewskich władcach-ciemiężycielach, dopóki ich nie zabili. Na początku XX wieku wielkorosyjscy szowiniści nazywali walczących o samodzielną Ukrainę „mazepincami”. Po rozgromieniu przez Moskwę Ukraińskiej Republiki Ludowej wszystkim patriotom przyczepiano etykiety „petlurowców”. Po II wojnie światowej reżim komunistyczny piętnował patriotów jako „banderowców”, pomocników faszystów. Także teraz, w te dni naszej pokojowej rewolucji, putinowscy ideolodzy Wielkiej Rosji wyciągnęli z archiwów specjalnych etykiety z czasów NKWD i zaczęli bezwstydnie rozpowszechniać je we wszystkich eterach: że Ukraińcy to faszyści, naziści (czego wśród nas nigdy nie było, a podczas wojny 1941—1945 nasz naród ucierpiał od niemieckiego nazizmu chyba najbardziej), banderowcy, a do tego neofaszyści, ultranacjonaliści… Nie ma tu nic nowego, to tylko stara piosenka rosyjskich imperialistycznych szowinistów. Takim światowym kłamcom Taras Szewczenko odpowiedział już 17 grudnia 1845 roku: Kłamiesz, katu ludzi! Za świętą prawdę Zbójca nie stanie, Nie rozkuje zakutego W wasze kajdany Ciemnego narodu… Nie rozbije żywego serca Za swój kraj. Wolą narodu, a zwłaszcza jego młodego pokolenia, Ukraina zaczęła wznosić się na wyżyny Ducha i odrodzenia, zmiatając antyukraińskie siły. Ukraińska demokracja stała się zagrożeniem dla imperium rosyjskiego. Rosja nieustannie zagarniała terytoria innych państw. W ciągu kilku wieków swojego istnienia przemieliła w sobie ziemie i dusze 108 narodów i narodowości, rzekomo ratując je przed podbojem przez inne państwa. Ten obłudny sposób postępowania pozostał i dziś, tylko słowa brzmią nieco inaczej. Teraz putinowski imperializm deklaruje, że „broni” ludności rosyjskojęzycznej na Ukrainie i chce jej nieść pomoc. W większości ukraińskich miast ludzie spokojnie rozmawiają po rosyjsku. Czyżby więc pod tym obłudnym postulatem trzeba było zagarnąć całe nasze państwo? Można zrobić to nie w całości, lecz po kawałku, jak pokazuje przykład Krymu. Przeprowadzono przewrót w krymskim parlamencie, a potem ten zwrócił się o pomoc do Rosji. Ta wysłała swoje formacje wojskowe bez znaków rozpoznawczych. Rzekomo to krymska milicja ludowa. Nie wojsko zaborcze imperium, lecz takie sobie „zielone ludziki”. Imperialna szarańcza. Sfałszowano wyniki referendum i Krym „pokojowo” oderwano od Ukrainy. Teraz już Putin przyznał, że były to oddziały armii rosyjskiej. Podobnymi metodami zaczęto działać także we wschodnich obwodach: donieckim, ługańskim, charkowskim. Rosyjscy kadrowi i miejscowi prowokatorzy zajmują budynki władz, organizują antyukraińskie wiece, by przyłączyć się do Rosji. A na granicy stoją rosyjskie wojska, gotowe nieść „pokojową pomoc ludności”. I choć za prezydentury Janukowycza ukraińskie Siły Zbrojne, Służbę Bezpieczeństwa i milicję kierowali prorosyjscy ministrowie, a formacje nie były w pełnej gotowości bojowej, choć Partia Regionów i komuniści prowadzą prorosyjską propagandę, nie wyszło tak, jak zaplanowali imperialiści. Siła narodu ukraińskiego mocno zaznaczyła swoją obecność, a kraje świata poparły integralność Państwa Ukraińskiego. Trudno przetrwać to rosyjskie lichołétwo, lecz Ukraińcy wytrwają, obronią i państwo, i siebie, swój honor i wolność. Rosji nie pomoże żadna agresja. Mamy taką siłę, której nie pokona żadna broń świata — naszą szczerą miłość do Ukrainy. Pielęgnujmy ją szlachetnością swojej duszy. Dzięki temu żyjemy od wieków na ziemi ojczystej i zawsze będziemy istnieć w swoim kraju.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Człowiek, który był «Młodą Gwardią»?

Dobrze pamiętam wielolud­ne zebranie, na którym przeważała młodzież. Jeden z naszych poetów, rozglądając się po sali, powiedział, że szczególnie miło mu widzieć tu najmłodszego ze wszystkich — właśnie jego, Jewhena Stachiwa. I nikt mu nie zaprzeczył, chociaż data urodzenia tego siwego, krępego mężczyzny świadczyła o czymś zupełnie przeciwnym. Wszystkim od razu wydało się, że w tych słowach nie ma żadnego paradoksu, bo wiek ma nie tylko wymiar astronomiczny, lecz także czysto mentalny. Stale uśmiechnięty, wewnętrznie skupiony, energiczny Jewhen Stachiw niósł ze sobą radosne poczucie świeżej energii życiowej; a to, że jest tak bogaty przede wszystkim młodością, bardziej niż starsi ludzie — to już zjawisko wyjątkowe. Mychajło SŁABOSZPYCKI Po raz pierwszy spotkałem tego człowieka na początku lat dziewięćdziesiątych. Już na pierwszy rzut oka wyczułem w nim spokojną i rozumną siłę wewnętrzną, która pozwala człowiekowi pokonywać w życiu niezwykle trudne przeszkody. Nie znałem wtedy jeszcze jego biografii, a jedynie wyczuwałem: za nim, najwyraźniej, rzadko skomplikowana, obfitująca we wszelkie perypetie droga. Przeprowadzałem wtedy z nim wywiad dla „Народної газети”, i po raz pierwszy na krótką chwilę otworzył mi się ekran jego przeszłości, na którym mignęła zagadka „Młodej Gwardii”, którą Jewhen Stachiw nazwał mitem Aleksandra Fadiejewa. Ta publikacja wywołała wielki rozgłos. Do redakcji gazety zgłosili się ludzie, którzy spotykali się z nim na ścieżkach podziemia OUN; posypało się mnóstwo pytań o to, co naprawdę działo się w Krasnodonie podczas niemieckiej okupacji; na Stachiwa złośliwie rzuciły się gazety komunistyczne, a szczególnie hojnie oblała go błotem moskiewska „Prawda”, nazywając pana Jewhena nie inaczej jak „samozwańcem z Ameryki”. Potężna machina ideologiczna natychmiast włączyła się w obronę swoich mitów i dyskredytację osoby, która je naruszyła — tactyka sprawdzona przez dziesięciolecia. Reagował na to z filozoficzną ironią: mówiąc, że chętnie daje pracę komunistycznym ideologom, by nie próżnowali. Stachiw był człowiekiem nieustannie niespokojnym, człowiekiem drogi. Ledwie przylatywał do Kijowa i ściskał w objęciach przyjaciół, już wyruszał na Doniecczyznę czy Dniepropetrowszczyznę, gdzie łatwo odnajdywał swoje ślady sprzed ponad sześćdziesięciu lat. Albo wracał do stolicy Ukrainy, opalony słońcem Mołdawii (odwiedzał tamtejsze ukraińskie społeczności) i opowiadał: ukraińskie wesele w Mołdawii zachowuje wszystkie elementy swojego tradycyjnego scenariusza. Stachiw był człowiekiem rzadko dociekliwym, zainteresowanym wszystkim, co i jak się w Ukrainie układa. Przebywając w Kijowie, zdążał w ciągu dnia spotkać się z dziesięcioma działaczami politycznymi i społecznymi, by usłyszeć ich opinię o przebiegu tutejszych wydarzeń i zestawić ją z własną. Chciał wszędzie zdążyć (i zdążał!), pragnął być naocznym świadkiem budowy naszego państwa. Czasami wydawało się, że zna nas i nasze problemy lepiej, niż my sami. Jest on chłonnie otwarty na wszystko, co nowe, system. Konserwatyzm starości z jego nieodłącznym zawężeniem zainteresowań i relacji międzyludzkich mu nie grozi. Słuchałem jego opowieści o OUN, o podziemiu w Krasnodonie, o tym, że Aleksander Fadiejew, pisząc swój mit o „Młodej Gwardii”, przedstawił go w postaci Jewhena Stachowicza, i przez cały czas wydawało mi się: kiedyś nie będzie tego człowieka (wszyscy jesteśmy śmiertelni!) — i wszystko to umrze. Jak wiadomo, czas niezapisany w słowie jest skazany — umiera jak ludzie, przechodzi w niepamięć. I zacząłem go namawiać: piszcie wspomnienia. Poczułem, że moja myśl padła na urodzajną glebę. Powiedział: sam już dawno o tym myślę, ale przecież nie jestem pisarzem, żeby wszystkie te fakty i ludzi zebrać razem w jednej książce… Zaproponowałem: nagrywajcie na taśmę magnetofonową wszystko, co sobie przypomnicie, a ja znajdę wam redaktora, który wszystkim się zajmie. I oto Walentyna Paszczenko podjęła się literackiego opracowania jego wspomnień. Wspólnie (a byłem tego świadkiem) sformułowali motywację, która potem zabrzmiała do czytelnika z kart książki tak: „Publikuję te moje wspomnienia, aby nie poszły w niepamięć wszystkie te wydarzenia, które działy się ponad pięćdziesiąt lat temu, a także imiona młodych patriotów, którzy oddali życie za Ukrainę. Wierzę, że trzeba pisać prawdę o tych wydarzeniach, bez oglądania się na to, czy komuś się to podoba, czy nie. Prawda pomoże historykom rozeznać się w wydarzeniach, które działy się na ziemiach ukraińskich, i kto był bohaterem, a kto tylko chce żyć kosztem innych”. Miałem sposobność obserwować pracę z bliska. Czytałem każdy świeży rozdział autobiograficznej kroniki. Tak więc wkraczałem razem z pamięcią autora w jego ślady. Oto jeden z wielu ciekawych szczegółów naszej historii w konkretnym życiu. Miał wtedy osiem lat, gdy w Paryżu Szwarcbard zastrzelił Symona Petlurę. Galicyjscy oficerowie nie oddali zabitemu żadnego hołdu. Stachiw dobrze zapamiętał ich oskarżenia: podpisał, mówiąc krótko, Petlura układ warszawski — i oddał Polakom Galicję… Tylko jeden człowiek nosił czarną opaskę na rękawie. Był to jego ojciec — Pawło Stachiw, który próbował przekonać wszystkich, że Petlura jako naczelny dowódca ukraińskich wojsk i prezydent Ukraińskiej Republiki zasługuje na wielki szacunek. Zgadzano się z nim i nie zgadzano. Nie małą rolę odegrało tu i to, że mieszkali w Przemyślu, gdzie stosunek władz polskich do nich, jak to się mówi, wymagał lepszego. Uczył się w przemyskim gimnazjum, gdzie był przewodniczącym międzyklasowego szkolnego zrzeszenia. Wymieniał nazwiska tych, którzy stali się wybitnymi ludźmi: Mirosław Prokop, Omelan Antonowycz, Borys Witoszyński, Michał Muszyński, Michał Kaczmar, Lewko Diwyk, Omelan Hrabec, Wasyl Duży, Henyk Harabacz, Jakiw Makowecki, Wołodymyr Fedak, Mirosław Maleckyj… — wszyscy oni stali się znanymi postaciami, kierując różnymi członkami OUN lub oddziałami UPA. W OUN była cała rodzina Stachiwów. Jego starszy brat Wołodymyr piastował stanowisko ministra spraw zagranicznych w rządzie z 30 czerwca 1941 roku. Jego starszą siostrę Olgę Tuziw, konspiratorkę, w 1943 roku zamęczyli na śmierć bolszewicy w Baranowcu. Siostrę jego żony, dwudziestoletnią Natalkę Wynnyków, bolszewicy (słynny proces 59) skazali na rozstrzelanie. Część więźniów przetrzymywano w więzieniu berdyczowskim. Wśród nich była i Natalia. Uratowali się dlatego, że podczas panicznej ucieczki sowieckich władców o więźniach po prostu zapomniano. Nie zdążono ich rozstrzelać tak, jak zrobiono to we Lwowie, w Winnicy czy w Uманi. Dziewczyna wróciła do Lwowa i ponownie przyszła do organizacji OUN. Z jej zadania wyjechała do kijowskiego podziemia. Tam zgubili ją Niemcy. Tragiczny zbieg okoliczności: skazana na karę śmierci przez stalinowską kliką, a wyrok wykonała hitlerowska komanda. Leży ona w Babim Jarze razem z Oleną Teligą i jej mężem Michajłem. Stachiw podkreślał w swoich wystąpieniach słuchaczom taką okoliczność: dwa totalitaryzmy dręczyły Ukrainę. Sytuacja z Natalką Wynnyków to ponury, symbolistyczny obraz tego okresu naszej biografii. Taka była wówczas, w czasie drugiej wojny światowej, sytuacja Ukrainy. Między młotem a kowadłem. Między Stalinem a Hitlerem. Karpacka Ukraina, Kijów, Krzywy Róg, Kremenczuk, Horliwka, Nowomoskowsk, Dnieprodzierżyńsk, Znamianka, Mariupol, Kramatorsk, Słowiańsk, Stalino… — to dopiero początek jego tras. Wraz z grupami wędrownymi OUN organizował ukraińskie podziemie na Wielkiej Ukrainie. Oto w jego wspomnieniach rozdział zatytułowany „Młoda Gwardia”, który później ściągnął gromy i pioruny na głowę Stachowa ze strony strażników tego samego mitu. „Lemisz wysłał do Ługańska nowych ludzi, by kierowali podziemiem. Jesienią 1942 roku wysłano tam Katerynę Meszko i studenta Teodora Lichmana. Ponadto posłałem tam Wołodkę Kozielskiego. Oni zorganizowali szersze podziemie. A gdzieś w grudniu dotarła do mnie wiadomość, że Wołodka natrafił na młodych ludzi, którzy zapisywali oznaczenia na niemieckich samochodach wojskowych. Zrozumiał, że to jakiś wywiad. Chcieliśmy pozyskać tych młodych ludzi — mieli po 17–18 lat — do współpracy, ale okazało się, że nie rozumieli żadnej polityki. Po prostu zbierali dane dla wywiadowczyni Ljubow Szewcowej. Później dowiedzieliśmy się od Aleksandra Fadiejewa o wielu przesadach i nieprawdach dotyczących ich działalności”. W 1955 roku Stachiw zobaczył w Nowym Jorku plakaty sowieckiego filmu „Młoda Gwardia”. „Oczywiście nie mogłem tego pominąć, a kiedy obejrzałem film, od razu się opamiętałem, że antybohaterem Jewhen Stachowycz — to ja, a bolszewicy mnie zohydzili za moją ciężką pracę podziemną na Donbasie”. Pożyczył od swojego przyjaciela Wsiewołoda Hołubnyczego, który badał problemy sowieckie, książkę Fadiejewa. Postanowił dokładniej ją przestudiować. Tak właśnie powstały jego ostro krytyczne recenzje zarówno powieści, jak i filmu, drukowane w „Ukraińskim Samostijniku” i w „Sučasnej Ukrainie”. To wywołało poruszenie na Ukrainie. Jurij Smolicz na plenum Związku Pisarzy gniewnie piętnował „piszących z Monachium”, którzy śmieli twierdzić, że „bohaterska »Młoda Gwardia« to garstka burżuazyjnych ukraińsko-niemieckich (!!! — M. S.) nacjonalistów”. Komunistyczni propagandyści jednym głosem stanęli w obronie stworzonej przez siebie legendy o „Młodej Gwardii”. Ale Stachiw także nie milczał. Publikował nowe i nowe materiały w prasie diaspory. Nie mogły ich czytać na Ukrainie, ale mimo to niektórzy historycy mieli do nich dostęp i już wyrobili sobie wyobrażenie o skali fałszerstwa wydarzeń w Krasnodonie. „W swoich artykułach i wywiadach stwierdzam z pełną odpowiedzialnością: komunistycznego podziemia na Donbasie nie było. Po prostu nie mogliśmy na nie nie natrafić w swojej działalności, tak jak natrafiliśmy na chłopców, którzy zbierali wiadomości o ruchu niemieckich oddziałów wojskowych dla sowieckiej wojskowej radiotelegrafistki Ljubow Szewcowej. Ale ta grupa nie prowadziła żadnej pracy ideologicznej i nie miała żadnej nazwy. »Młoda Gwardia« to wymysł Fadiejewa. Przez dwa lata niemieckiej okupacji na Donbasie nie spotkaliśmy ani jednego zwolennika Stalina. Natomiast zostały nasze ulotki i dokumenty gestapo (i to na pewno!), które świadczyły, że tam aktywnie działało nacjonalistyczne podziemie. A ludność o nas wiedziała — rozrzucaliśmy i rozwieszaliśmy ulotki, a gestapo aresztowało i zabijało naszych żołnierzy”, — pisze J. Stachiw o prawdzie, której bardzo nie chcą mitotwórcy. Korzystając z tej okazji, poczynię małą autobiograficzną dygresję. W 1967 roku ja, nowicjusz dziennikarstwa, otrzymałem zlecenie napisania powieści dokumentalnej o nauczycielce znanej w całej Ukrainie, Bohaterce Socjalistycznej Pracy z Krasnodonu, dawnej „młodogwardzistce” Serafimie Safonowej. I oto ja — w Krasnodonie. Oczywiście pragnąłem poznać wszystko o „Młodej Gwardii”, znanej ze szkolnych podręczników. A ponadto dużo mnie interesowały sposoby tak zwanej artystycznej typizacji Aleksandra Fadiejewa. Chciałem wiedzieć, co jest owocem autorskiej fantazji, a co miało miejsce w rzeczywistości. Oczywiście wtedy bezwarunkowo wierzyłem wszystkiemu, co napisano w powieści. I oto pierwsze — bardzo nieoczekiwane —

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

odkrycie. Ludzie, z którymi zaczynałem rozmowę o „Młodej Gwardii”, mówili o niej albo otwarcie ironicznie, albo wymijająco. Byłem skonsternowany. Zagaduję o to swoją bohaterkę – Serafimę Karpowną Safonową – i rezultat jest prawie taki sam. Ona chętnie i szczegółowo opowiada o swoim kunszcie pedagogicznym, o problemach szkoły i trudnościach wychowania dorastającego pokolenia, a o „Młodej Gwardii” i o swoim w niej udziale mówi zaledwie kilkoma ogólnymi słowami. Mieszkam w biednym krasnodońskim hotelu. Mam dużo wolnego czasu. Po odwiedzeniu muzeum „Młodej Gwardii” spotykam się jeszcze z wieloma osobami. Wypytuję, co wiedzą o podziemnej organizacji. Jedni sumiennie powtarzają kolizje powieści A. Fadiejewa, podając to za wiarygodne wydarzenia. Inni kategorycznie twierdzą: pisarz wszystko wymyślił, bo niczego podobnego nawet w przybliżeniu w Krasnodonie nie było. Jeszcze inni pospiesznym szeptem informują o rzekomym cudzołóstwie: roli podczas tak zwanego zbierania materiału, kiedy Fadiejew wszystko pisał pod dyktando Ołeny Koszowej, a dlatego też przypisał w fabule utworu tak arcyważną rolę jej synowi Olegowi. Jednym słowem, w mojej duszy zapanował zamęt. Architektonicznie doskonała budowla pięknego mitu rozsypała się. Wyjeżdżając z Krasnodonu, byłem głęboko przekonany: coś tu jest nie tak. Ale to były tylko podejrzenia i odczucia. A co tam i jak – to wyjaśniło się dopiero po znajomości z Jewhenem Stachiwem. Pisze on, że Fadiejew nie mógł nie korzystać z dokumentów nacjonalistycznego podziemia, nie mógł nie widzieć ich ulotek, na których było napisane: „Śmierć Hitlerowi! Śmierć Stalinowi!”. Wszystko to zostało przejęte przez odpowiednie radzieckie służby razem z archiwami gestapo. Posłużyło to za podstawę utworu, gdzie tak niespodziewanie przetransformowano materiał dokumentalny. „Otrzymawszy partyjne zamówienie, przemalował nas na czerwony kolor, który jeszcze bardziej zgęstniał w drugiej redakcji powieści, kiedy pisarz na polecenie Stalina uwypuklił kierowniczą rolę partii. Fadiejew podkreślał, że w 90 procentach jego utwór składa się z faktycznego materiału, ale to – falsyfikacja…”. Już w latach gorbaczowowskiej „pieriestrojki” pojawiły się publikacje, które rozpoczęły rewizję „Młodej Gwardii”. Bardzo poruszył mnie wtedy artykuł w „Ogonku”, gdzie mówiono, że w powieści przedstawiono jako zdrajczynie dwie dziewczyny, które, oczywiście, nie miały najmniejszego pojęcia o jakimkolwiek podziemiu. Jedną z nich – Olgę Ladską – długi czas trzymano w więzieniach i łagrach. Ona przez dziesięciolecia za pośrednictwem prokuratury domagała się zdjęcia z siebie tego piętna. Już w naszych czasach ją wreszcie zrehabilitowano. Przeczytawszy to wszystko, nie mogłem nie wspomnieć kilku podobnych mitów komunistycznej propagandy. Powiedzmy, o „meczu śmierci” w okupowanym przez faszystów Kijowie, kiedy piłkarze stołecznego „Dynama” grali z niemiecką drużyną, sformowaną z pilotów dywizji lotniczej „Luftwaffe”. Dynamowcy wygrali z Niemcami i rzekomo za to ich rozstrzelano. Oni, widzicie, nie pozwolili faszystom zademonstrować na boisku piłkarskim wyższości niemieckiej rasy. I wielu naszych ludzi wierzyło w tę niedorzeczność. A przecież kilku piłkarzy Niemcy rozstrzelali później z innego powodu. Pracowali w kijowskiej piekarni i pewnego razu złapano ich na kradzieży mąki. Jak widzimy, motywacja u Niemców była zupełnie inna. A komunistyczna propaganda, spekulując na śmierci tych ludzi, stworzyła oto taki mit dla „wychowania pracujących w duchu radzieckiego patriotyzmu”. Prawdziwie według leninowskich imperatywów: „Nawet śmierć bolszewika powinna być agitacyjna!”. Na moich oczach tworzył się jeszcze jeden podobny mit. Mnie, całkiem młodemu krytykowi literackiemu, wypadło jechać z prozaikiem Witalijem Łohwynenką do wsi Krasnohirka w rejonie hołowaniwskim w obwodzie kirowohradzkim na konferencję czytelniczą poświęconą jego powieści dokumentalnej „Jatrań”. Na polecenie dyrektywnych organów, jak opowiedział mi wtedy, stworzył „jeszcze jedną „Młodą Gwardię” w stepach Ukrainy”. Podczas konferencji czytelniczej z wystąpień kilku osób, które naiwnie dopytywały autora, skąd on to wszystko wziął, ponieważ oni, tutejsi mieszkańcy, niczego takiego nie widzieli i nie słyszeli, zrozumiałem: metoda socjalistycznego realizmu odniosła tutaj kolejne swoje zwycięstwo, brutalnie gwałcąc rzeczywistość. Ale wróćmy do księgi życia Jewhena Stachiwa. Jest ona dosłownie przeszyta drogami, jest zaludniona tak gęsto, jakby zebrał się tu cały świat ludzi. Spotkały się w niej historia i konkretne ludzkie życie. Kolekcja faktów tej książki może dać pożywkę dla dziesięciu powieściopisarzy. Przecież jego biografia to gotowe „szerokoformatowe” powieści z wartką akcją. Powiedzmy, choćby taki szczegół. Stachiw przekraczał granicę z Austrii do Niemiec ponad pięćdziesiąt razy. Do Holandii – sześć razy. Do Szwajcarii – dziesięć czy piętnaście. A przecież były jeszcze granice polska, rumuńska i węgierska. Ani razu nigdzie go nie zatrzymano. Był jak zaczarowany. Wyjaśnia: stale miał w tym sukces, „bo nigdy nie wątpił. Wiara, wiara, wiara – to mój życiowy dewiza. Wiara w zwycięstwo. Wiara w sukces. Wiara, że wszystko mi się uda”. Jak pokazał czas, nie mylił się w tym. Swoją książkę kończy takimi słowami: „Uważam, że wygrałem w tym życiu, bo dożyłem do czasu, kiedy Ukraina, o którą tak ciężko, tak długo walczyliśmy, stała się światowym mocarstwem. A może wygrałem jeszcze wtedy, kiedy w 1934 roku zostałem członkiem podziemia i postawiłem sobie za dewizę wierzyć w sukces. Kiedy walczyłem na Ukrainie Karpackiej z węgierską nawałą, z polskimi najemnikami pod komendą Piłsudskiego, z Niemcami w Donbasie… Mnie (tak się całe życie układało) zawsze ciągnęło tam, gdzie ciężko, gdzie niebezpiecznie. Nie uważam, że prawię sobie komplementy. Myślę, że mój buntowniczy charakter ma pragnienie zawsze być z przodu. To było mi potrzebne po to, żeby być samym sobą, inaczej to byłbym nie ja…”. Nawet jego podeszły wiek nie był przeszkodą dla przyjazdów na Ukrainę. Co roku przylatywał do nas ten siwowłosy krępy mężczyzna o pełnej woli twarzy i czujnym spojrzeniu. To naprawdę nie tak daleko – z Nowego Jorku do Kijowa. I tę odległość znacznie skróciła nie tylko supernowoczesna technika. Tę odległość znacznie skrócili właśnie tacy ludzie jak on, Jewhen Stachiw. Jestem pewien, każdy, komu poszczęściło się znać tego wulkanicznego człowieka, zawsze będzie go pamiętał.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Kronika bombowca nurkującego „Junkers-88”

W tym roku obchodzona jest 70. rocznica wyzwolenia Ukrainy od niemiecko-faszystowskich najeźdźców w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Wystartowała już Ogólnoukraińska warta pamięci. Nie można by zapomnieć o upamiętnieniu absolutnie wszystkich, którzy przyczynili się do przybliżenia Dnia wielkiego Zwycięstwa. Przecież pozostają jeszcze niemal nieznane poruszające, zdumiewające strony tamtej wojny. Oto tylko dwa fantastyczne wątki tamtych dni, które odbiły się w moim notatniku poszukiwawczym. „Junkers-88” z czasów II wojny światowej. Mychajło KAMENIUK. …Młody oficer, ale już kapitan, pochodzący z Podola Pawło Syrota przybył dowodzić jednostką wojskową na granicznym Dunaju 1 maja 1941 roku. I od razu za pomocą wywiadu pułkowego ustalił, że wzdłuż odcinka, który ochraniała jego jednostka (Wyłkowe-Reni), na przeciwległym rumuńskim brzegu absolutnie otwarcie, można powiedzieć, demonstracyjnie i bezczelnie, koncentrują się znaczne siły hitlerowskie, najwyraźniej przygotowując się do sforsowania Dunaju. Syrota postanowił podjąć środki zaradcze i wraz z marynarzami Dunajskiej Flotylli Rzecznej zaczął opracowywać plan uderzenia odwetowego. Pod jego osobistym nadzorem nie tylko wznoszono silną linię obronną, ale i przygotowywano środki pływające do desantu radzieckiego na brzeg potencjalnego wroga. W tamtych dniach Syrota przeżył szczególnie dramatyczny moment. Jego oficer kontrwywiadu „doniósł” na niego przełożonym: mówiąc, że młody dowódca sieje panikę, prowokuje niebezpieczne nastroje wśród personelu. Sprawa zaczęła pachnieć przesłuchaniami i możliwym aresztowaniem, co w tamtych dniach stało się powszechne wszędzie. Co więcej, na początku czerwca otrzymano bezsensowny rozkaz wycofania jednostki z miejsca dyslokacji w głąb naszego terytorium na letnie ćwiczenia obozowe, czym praktycznie odsłonięto granicę państwową. Ale samowolny młody dowódca i tutaj postąpił po swojemu. „Letnie obozy” zbudowano kilka kilometrów od miejsca dyslokacji jednostki, tam całodobowo grało radio, w nocy świeciły reflektory i dyżurowało… zaledwie dziesięciu żołnierzy. Reszta zaś przyczaiła się nad Dunajem, czekając na atak wroga. I rozpoczął się on o świcie 22 czerwca 1941 roku. Rzeka w jednej chwili zaroiła się od mnóstwa faszystowskich kutrów, łodzi, tratw, które runęły ku radzieckiemu brzegowi. Dzięki starannemu przygotowaniu do walki, faszystowski desant pod celnym ogniem niemal natychmiast w całości poszedł na dno, osiągnąwszy zaledwie środek Dunaju, a jednostka kapitana Syroty niezwłocznie dokonała desantu na rumuński brzeg. Zaledwie w ciągu doby nasi bojownicy zajęli rumuńskie osady Kilia Veche, Tulczę, Sulinę, rozszerzając przyczółek o 12 kilometrów w głąb terytorium przeciwnika, biorąc do niewoli wielu jego żołnierzy, zdobywając jego liczną technikę bojową. Dopiero dwudziestego szóstego dnia kapitan Pawło Syrota otrzymał rozkaz niezwłocznego wstrzymania natarcia i wycofania się na wschód. Stalinowską wytyczną, że w razie wojny powinniśmy bić wroga na jego terytorium, kapitan Syrota i jego podwładni wykonywali bez zastrzeżeń, bo byli do tego gotowi. A gdyby tak postąpili inni?.. …Pewnego razu w Kerczu odbyła się parada weteranów Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, która wywołała prawdziwy szok u widzów, wśród których była także załoga amerykańskiego okrętu wojennego, który w tamtym czasie przebywał na wodach terytorialnych Ukrainy z przyjacielską wizytą. Uroczystą kolumnę prowadził tylko jeden z miejscowych weteranów Zwycięstwa, który dożył tego dnia. Innymi uczestnikami marszu byli prawnukowie dawnych szeregowych żołnierzy frontowych, nieśli oni na wyciągniętych rękach kurtki mundurowe i gimnastiorki swoich pradziadów, obwieszone orderami i medalami. Parada rzadkich, drogich do bólu relikwii! Widowisko było tak poruszające, że od łez nie powstrzymał się żaden widz, nawet cudzoziemscy marynarze. Prawdę o II wojnie światowej, jej niezapomnianych, wielkich bitwach znamy w większości z książek wspomnieniowych dowódców, ocalałego z czystek lat 30. stalinowskiego generalicji, który rzeczywiście sporo zrobił dla Zwycięstwa. To niby oficjalna strona tamtej wojny. Ale są jeszcze tysiące tysięcy niewiarygodnych świadectw tej największej światowej tragedii na innych poziomach: świadectwa prostych ludzi, zagubione dokumenty, porzucone archiwa. W pierwszych dniach wojny eskadry bombowców, wśród których były najnowocześniejsze uniwersalne „Junkersy-88”, hitlerowcy wśród innych kierunków swoich uderzeń rzucili także na Kijów. Miasto płonęło, drżało od straszliwych bombardowań. Brakowało w nocy reflektorów, aby rozróżnić, kto na niebie nad głowami przeciwlotników — nasi czy wrogowie, reflektory pilnie zdemontowano i wysłano do Moskwy. Dlatego zdarzało się, że zestrzeliliśmy w powietrzu zamiast wrogich samolotów własnych myśliwców. W niemieckiej statystyce wojskowej tamtych dni odnotowano wiele strat faszystowskiej „Luftwaffe” na kijowskim niebie. Ale jeden z „Junkersów-88” zaginął bez wieści, w spisie zniszczonych przez radzieckie lotnictwo jego w statystyce nie odnotowano. Udało mi się natrafić na ten zaginiony samolot w informacji gazety „Izwiestija” z 29 czerwca 1941 roku. Donoszono w niej, że 25 czerwca załoga „Junkersa-88” odmówiła bombardowania Kijowa i posadziła samolot na naszym terytorium. Załogę stanowili Hans Herman, Hans Kratz, Adolf Appel, Wilhelm Schmidt, rodowici mieszkańcy Frankfurtu nad Menem, Ratyzbony, Środkowego Śląska. Natchniony znaleziskiem, niezwłocznie napisałem i opublikowałem najpierw w gazecie, a później w książce o tych niemieckich chłopcach balladę „Bezsenny samolot”, pisałem nawet do kijowskiego mera Czernowieckiego list z pomysłem uwiecznienia pomnikiem tego zdumiewającego samolotu — jaskółki przyszłego pokoju. A jeszcze rozpocząłem poszukiwania, które przeciągnęły się na wiele lat. W tym celu byłem we Frankfurcie nad Menem, innych zachodnioniemieckich miastach. Chciało się jak najwięcej dowiedzieć o tej czwórce Niemców, którzy swoim czynem zaprzeczyli samej idei zaborczej wojny przeciwko mojej Ojczyźnie. Ustalenie prawdy pomogli mi moi zachodnioniemieccy przyjaciele, wśród których była także nauczycielka języka rosyjskiego i tłumaczka Elisabeth Woehlecke. Okazało się, że Stalin wydał „zdrajców” Hitlerowi i zostali oni rozstrzelani w Niemczech. Nie tracę nadziei na odnalezienie w rosyjskich archiwach chociażby protokołów przesłuchań lotników, którzy poddali się do niewoli pod Kijowem. Właściwie mówiąc, stali się oni dla mnie sumieniem narodu niemieckiego. A problem zdrady wszystkich czasów — prawdziwej i wymyślonej — bezskutecznie rozwiązywany jest przez rodzimą historię do dziś.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

«Staliśmy po pas w chmurach…» Dialog ze starym żołnierzem o wojnie, poezji i miłości

L. S.: Mykoło Antonowyczu, znaczące miejsce w Pańskim dorobku twórczym zajmuje temat Krymu. Inspirowała Pana bujna, egzotyczna przyroda, krajobrazy kimmeryjskiego kraju, zachwycał się Pan urodą tatarskiej dziewczyny. Wiersze napisane przez 20-letniego młodzieńca w Sewastopolu, Simeizie, Gurzufie, Aluszcie przesiąknięte są młodym, dźwięcznym szczęściem. Krym był radziecki i Pan był radziecki. Temat Krymu przewija się przez wszystkie Pańskie książki. Zarówno w 1954 roku, kiedy Krym administracyjnie przekazano w terytorialne władanie USRR, jak i w 1991, kiedy Krym stał się Autonomiczną Republiką Krymu w granicach Ukrainy i wszyscy staliśmy się niepodległymi Ukraińcami, nie porzucał Pan tego tematu. Pańska Muza opiewała „Południowe wybrzeże Krymu” w 1993 roku. Porównajmy odczucia. W wierszu „Pożegnanie z Krymem”, stworzonym w 1939 roku, Pańskie pożegnanie z nim było sytuacyjne, symboliczne, student żegnał się z morzem i górami do następnego lata. A co Pan powie o naszym dzisiejszym „pożegnaniu” z ukochanym półwyspem, z „krewnymi-Tatarami”, jak ich Pan nazywał w swojej poezji? Z domami pracy twórczej pisarzy w Jałcie i Koktebelu? Co Pan powie o najnowszych wydarzeniach? M. M.: Krym wszedł w moją duszę w latach studenckich. Nie sam go wybrałem, do podróży namówił mnie mój dobry przyjaciel, z którym studiowaliśmy w Zaporoskim Instytucie Pedagogicznym — Hryhorij Żuczenko, później stał się znany jako poeta Jar Sławutycz. Otrzymał zadanie zbierania ukraińskiego folkloru mieszkańców Krymu i zabrał mnie ze sobą dla towarzystwa. Ruszyliśmy w wolną wędrówkę, wiecie, gdzie kto wpuści do chaty czy sakli, uśpi, ukołysze. Obejrzeliśmy w Sewastopolu dioramę wojny krymskiej. Napisałem szkic o Daszy Sewastopolskiej. Wspinaliśmy się po górach, rozmawialiśmy z pasterzami, staliśmy po pas w chmurach i wydawało nam się, że latamy. Że jesteśmy niebiańskimi posłańcami. Wędrowaliśmy pieszo przez miasta i wsie, piliśmy wino. Pisałem o smukłej sarnie w górach. Na poziomie genetycznym czułem się synem morza: „Chyba jestem z delfinów”. Później jako redaktor gazety „Czerwony hirnyk” już po wojnie jeździłem leczyć się do krymskich sanatoriów, jak tego wymagali lekarze. Morze wabiło, nocowałem nad morzem. Rozdzierało mnie, dlaczego Krym należy do Rosji, a nie do Ukrainy? Przecież jesteśmy jedną ziemią, jednym krajem! Boleśnie przeżywałem deportację krymskich Tatarów, Inguszów. Jaki tragiczny los tego narodu! I znowu Już dawno nie przyszło słyszeć tyle różności o wojnie, co w ciągu ostatniego miesiąca, kiedy putinowska Rosja faktycznie rozpoczęła okupację Ukrainy (powtarzając-małpując w tym obłąkanego Adolfa Hitlera, który bez żadnego ostrzeżenia 22 czerwca 1941 roku napadł na Związek Radziecki). To kiedyś, w Rusi Kijowskiej, byli książęta, jak na przykład Światosław, który rzucając wyzwanie wrogom, dumnie mówił: „Idę na was!”. A co myśleli i myślą o wojnie mądrzy ludzie? Proszę bardzo. Począwszy od współczesnego dubieńskiego pisarza Ołeksandra Łopatenki, a skończywszy na siwej przeszłości… * * * Wojna to ostatni argument głupców. Ołeksandr Łopatenko przyszła ona już od obecnych dyktatorów, którzy myślą kategoriami imperialnymi. Trzeba tak utknąć w przestarzałych inkwizycyjnych dogmatach, żeby w XXI wieku tak znęcać się nad całymi narodami! Nad ukraińskim, nad krymskotatarskim! — W wierszu „Dusza trwożona jest” (1993), także w utworze „Nigdy na kolana nie stanie Ukraina” i w wielu innych obecne jest stałe poczucie możliwej biedy, „cudzoziemskich gróźb”, zwraca się Pan do „wroga srogiego”, „zaczajonego ośmiornicy”. Można mówić o intuicji żołnierza, który przeszedł przez fronty II wojny światowej, czy to też przeczucie poety tego nieszczęścia, które może wydarzyć się na Ukrainie? Przypominam sobie, jak w maju 1997 roku, kiedy Ukraina podpisywała z Rosją Umowę o stacjonowaniu Floty Czarnomorskiej Rosji w Sewastopolu do 2017 roku, znany obrońca praw człowieka, deputowany ludowy Stepan Chmara ostrzegał krajowych sygnatariuszy, że Rosja wykorzysta tę umowę na szkodę Ukrainy. Nie wierzyłam, że takie coś jest możliwe w nowych czasach. Ale to się stało… — Doktor nauk biologicznych, profesor katedry ekologii i biologii Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Medycyny Weterynaryjnej i Biotechnologii im. S. Z. Gżyckiego Josyp Berko napisał w recenzji o mojej twórczości: „Mykołajenko w swojej poezji przewidział Majdan”. — Jak Pan myśli, czy odzyskamy Krym? Czy uratujemy Donbas? — Wiecie, na II wojnie światowej wszystko było jasne: oto wróg, faszysta, a oto — swoi. A teraz przyszedł faszysta-raszysta i nazywa faszystami nas. Jaki cynizm! Teraz — nie wiem. Wszystko fałszywe, garbate, wszystko zbudowane na najnowszych kłamliwych technologiach politycznych, na łapówkarstwie. Maski, zielone ludziki. Oni wpełzają-wpełzają na Ukrainę, a nasi nie reagują. Czuję się, jak w dętej operetce. — Przyszło Panu żyć w kilku epokach — w grudniu 1919 roku w dniu Pańskich urodzin na Jekaterynosławszczyźnie przebywał ze swoją armią Nestor Machno. Potem radziecka epoka z jej totalitarnym stalinowskim reżimem. Chruszczowowska chimeryczna odwilż. Breżniewowski zastój. Gorbaczowowska pierestrojka. I wreszcie — Niepodległość Ukrainy. I powiedział Pan w wierszach: „Jestem poetą epoki Niepodległości”. A w Pańskim ostatnim zbiorze „Uśmiech Giocondy” (2014) są takie wersy: Urodziłem się nie w swoim Czasie, Śpiewać nie te sądzono pieśni. O, nie chciałem tworzyć na zapas I żyć na pochyłej płaszczyźnie. Dlaczego Pan tak gorzko napisał? — Bo prawdziwej niepodległości u nas jeszcze nie było! I, niestety, żadnego prawdziwie ukraińskiego Prezydenta nie mieliśmy. „Stan duszy w wybuchach represji. Hołodomorów niezagojony ból”. Tak i obecny nieład państwa zabija duszę. Deklarowana niepodległość nie grzeje. A dusza żywa i pragnie wysokiego. — Smutno, jak smutno… Mykoło Antonowyczu! Porozmawiajmy o temacie przeznaczenia na ziemi. Jeszcze w dalekim 1937 roku w małym poemacie „Ławka” opublikował Pan wersy, w których faktycznie sformułowano credo 18-letniego chłopca: Nie będę wodzem, ani carem, ani hetmanem, Bo wiem — to nie dla mnie ciężar. Jedyne, do czego dążę, — Słowem barwnym zawładnąć. Oto mój cel tajemny — Cel, zakodowany w Los…” Wygląda na to, że cel i los nie zdradziły i zbiegły się. Nie odstąpił Pan od swojego zamiaru zawładnięcia pięknym Słowem. Ale najwięcej Pańskich książek czytelnik zobaczył i mógł przeczytać dopiero w ostatnich dwóch dziesięcioleciach. — Nie wydawałem książek poetyckich, ale wychodziły powieści, szkice publicystyczne, sztuki. — Zatem Pańska Euterpe rozkwitła dopiero w Niepodległej bezcenzuralnej Ukrainie? — I, niestety, w bezhonoraryjnej. (Śmieje się). — Porozmawiajmy o liryce miłosnej i miłości poety. Należy do Pana dwuksiążka „Ogród miłości”, poświęcona Pańskiej zmarłej żonie. O niej znamiennie wypowiedział się poeta i literaturoznawca, nasz krajan L. Czerewatenko: „Dawno, przyznaję, nie czytałem tak przejmującej liryki. W ukraińskiej literaturze zapanowały ostatnio inne tendencje: im brudniej, tym bardziej cool. Do czego to dojdzie, zobaczymy… Nasza sprawa — przeciwstawić się pornografii w literaturze. Autor z takim zadaniem poradził sobie błyskotliwie: dwuksiążka — to pomnik nie biorąc w niej udziału. Romain Rolland * * * W jakiej części świata naruszany byłby pokój, to zagraża pokojowi w każdym innym kraju. Franklin Roosevelt * * * Można zdobywać miasta i wygrywać bitwy, ale niemożliwe jest podbicie całego narodu. Bernard Shaw * * * Nie ma cięższej zbrodni, aniżeli niepotrzebna wojna. Lion Feuchtwanger

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Czym jest wojna? «Ale nie da się podbić całego narodu…»

* * * Wojny będą się powtarzać tak długo, jak długo o nich będą decydować nie ci, którzy giną na polu walki. Henri Barbusse * * * Wojna jest barbarzyństwem, gdy napada się na pokojowego sąsiada, ale jest świętym obowiązkiem, gdy broni się ojczyzny. Guy de Maupassant * * * Albo ludzkość położy kres wojnie, albo wojna położy kres ludzkości. John Kennedy * * * Tak jak największym złem fizycznym jest śmierć, tak samo największym moralnym jest wojna. Wolter * * * Wojna nie ma kobiecego oblicza. Swietłana Aleksijewicz * * * Bagnetami można zrobić wszystko; tylko nie można na nich siedzieć. Napoleon * * * Uważam wojnę za szpetną, ale jeszcze bardziej odrażający są ci, którzy ją wysławiają,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na dwa miesiące nad Dunajem, nie wytrzymała i zaczęła gorzko płakać — taki żal ogarnął ją za rodzinnym krajem, taka tęsknota! Zastał ją przy łzach dowódca jednostki i mówi: “Mamijenko, jeśliby ty znała, czto siejczas tworiatsia u tiebia doma, ty nie rwałas by tuda ni za kakije dieńgi…” (A zatem dowództwo było “w kursie wszech dieł”, a “dieła” były nieważne — głód 1947 roku). Wsi nie zastała — nasi wysadzili kolumnę niemieckich samochodów, które tam stały, i od nich zajęły się chaty pod strzechą. W tamtym czasie ludzie zakopywali się w ziemię — i tak żyli. Ledwo odnalazła w wysokich chwastach swoją rodzinną “ziemiankę”… Jeden Bóg wie, ile musiała wszystkiego przeżyć, bo główna praca przy odbudowie kołchozu spadła na młodziutkie dziewczęta, wszak mężczyzn z wojny wróciło bardzo mało, a i ci byli inwalidami. Najpierw, co zrobili, to pozciągali ze wszystkich pól (bo trzeba było orać i siać) na wpół zgniłe trupy naszych i niemieckich żołnierzy… Pracowały za dniówki: szły na piątą godzinę rano i wracały o dwunastej w nocy. Żelazna dyscyplina. Dzieci “wychowywały się” na ulicy, rzucone na pastwę losu. Przez 25 lat katorżniczej pracy w kołchozie matka nie zarobiła nic, oprócz kupy chorób. Nie mając sił “harować” więcej w kołchozie, poszła dorabiać do emerytury na pocztę. Naiwna! Myślała, że zaliczą jej te lata, ale gdzie tam! W wydziale zabezpieczenia społecznego matce uprzejmie wytłumaczono: staż kołchozowy i związkowy nie łączą się. A zatem 25 lat stażu kołchozowego jej nie zaliczono, a zaczęto wypłacać emeryturę tylko za ostatnie 15 lat na poczcie! Spotkawszy się z tak bezczelną niesprawiedliwością, matka nie zaczęła obijać progów, bo znała ten “system obowiązującego ustawodawstwa” z własnego życia. A zatem mając na karku 65 lat, poszła pracować do brygady sadowniczo-warzywnej. Za to państwo “rzuciło” jej dodatek do emerytury aż całe 5 hrywien… Bardzo wzruszyli. Mama oddała swój dom młodej rodzinie księdza Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Kijowskiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Najważniejsze…

Walentyna SEMENIAK, członkini NSPU, Tarnopol—Czerkasy. Jakoś w dzieciństwie przyszło mi do głowy: dlaczego wszyscy moi rówieśnicy mają dziadka (nawet nie jednego), a ja nie mam? Ale domownicy zbywali mnie, snując przeróżne bajki. Lecz z biegiem lat zaczęłam się interesować, gdzież jest grób dziadka? Jak to możliwe — przecież człowiek żył na świecie, pracował, cieszył się słońcem i życiem, a nagle nie ma po nim nic: ani fotografii, ani żadnego wspomnienia… I dopiero później, gdy lody puściły, „otworzono” mi oczy. 33-letni dziadek Sawka, który miał już czworo małych dzieci, spuchł z głodu i… zmarł w chacie na ławce, w 33-im. Oto i cała historia o moim dziadku. Ale kiedy mojej mamie pozostało niewiele życia (była już chora), próbowałam „rozbudzić i poruszyć” pamięć 80-letniej kobiety: „No, a jakim ojciec wam zapadł w pamięć? Choć cokolwiek o nim opowiedzcie”. — Bardzo chcieliśmy jeść, ledwo chodziliśmy. „Oblepiliśmy” z każdej strony ojca i wciąż prosimy o jedzenie. A on przytulił nas do siebie na jakąś chwilę, a potem mówi: — Wstawajcie, chodźmy w pole… Tak gromadą powlekliśmy się na pole, które stało się już kołchozowe. Ale tam nic dojrzałego jeszcze nie było, przecież to maj. Tata poprowadził nas w zadrzewienie, gdzie rosły akacje, pokryte obfitym, wonnym kwieciem. Od tego zapachu czy od głodu kręciło nam się w głowie. Tata był niewysoki i za każdym razem, żeby przygiąć do ziemi śnieżnobiałą kiść akacji, musiał podskakiwać. Ale co to było za podskakiwanie, można tylko sobie wyobrazić, przecież siły ojca już opuszczały. Lecz jakoś złapawszy niepokorną gałąź, złamał ją i upadł na ziemię. Zaślepieni głodem, chciwie rzuciliśmy się na kwiat akacji. Tak smacznego jedzenia jeszcze nigdy w życiu nie jedliśmy. Nikt nawet nie zwrócił uwagi na ojca, który mocno się potłukł. Do dziś boli mnie dusza, żeśmy go wtedy nie pożałowali. A tymczasem w kołchozowej brygadzie dla kierownictwa gotowali balandę (zupę z burakami). Zobaczyła kucharka nas, dała trochę tej zupy dla dzieci Sawki… Rodzina ledwo-ledwo wegetowała. Nie mając obuwia, do szkoły chodziła tylko dwa lata, resztę nauki zdobywała samodzielnie. Nie było ojca, nie było komu się wstawić. Obecnie mało zostało we wsi ludzi, którzy pamiętają, że była kiedyś pierwszą traktorzystką. A tej traktorzystce nie było jeszcze nawet czternastu lat… Po kilku latach zaczęła się wojna. Ze wszystkich kołchozów traktory i bydło pędzono za Dniepr. Lecz jak tylko zwierzęta weszły w rzekę, zaczęło się bombardowanie. Co tu się działo! Krzyki, ryk, świst, pisk, zgrzyt, zapach krwi… Przerażonej 17-letniej matce było już nie do traktora, rzuciła się do ucieczki. Kiedy dotarła do domu, we wsi byli już Niemcy. Mama trafiła w drugi nabór do Niemiec. Z Austrii, dokąd trafiła do pracy, dobierała się do domu aż dwa lata, przyłączywszy się jako sanitariuszka do szpitala jednej z jednostek wojskowych. Kiedy ich prom z jednostką sanitarną „utknął”. Bohdan WYCHANSKI, nauczyciel historii, emeryt, Samborszczyzna. Po raz pierwszy słowo „kołchoz” usłyszałem od swojej mamy pod koniec 1945 roku, kiedy z moim starszym bratem wróciła z młyna, gdzie dwie doby czekali w kolejce na zmielenie swojego zboża. Młyn był w tak zwanej Hołodiwce, przysiółku wsi Mokrany, która leżała po lewej stronie górskiej rzeki Czerchawki, a prawobrzeże zajmowała już wieś Sielec, która wchodziła do naszego dublańskiego rejonu. I mama opowiedziała o tym nieszczęściu, z którym zetknęła się po raz pierwszy: okazuje się, że we wsi Sielec był już kołchoz, do którego od chłopów odebrano konie i teraz nie mają czym przywieźć sobie opału na zimę i codziennie przychodzą do młyna, prosząc o transport. „I nas to czeka”, — kończyła mama swoją opowieść. Odczuwając grozę nieuchronnego wstąpienia do kołchozu, mama nie mogła nawet przypuścić, że przyjdzie jej dobrowolnie pisać tam podanie, a jeszcze prosić, żeby ją tam przyjęli. Przyczyną tego stał się ojciec. On, człowiek oczytany i rozwinięty, zgłosił się na kilkumiesięczne kursy, które w Kijowie organizował Ludowy Komisariat Zaopatrzenia. Ukończywszy je, 11 maja — Dzień Matki. Niech święci się imię twoje, droga matko! Patriarchatu. Jej wystarczyło przeczytać o wszystkich męczarniach duchownego w liście do niej od sąsiadki. Jednak parafianie Patriarchatu Moskiewskiego dołożyli wszelkich starań, aby wyżyć ojca ze wsi (bili w chacie okna, przywiązywali do drzwi martwe koty, pisali straszne notatki: „Zabieraj się stąd szybciej, bo inaczej pojedziesz w trumnie”). Ksiądz okazał się słaboduszny — wyjechał sam… Moja mama nie rozumiała tych waśni i nie pragnęła w nie wnikać, bo wiedziała, że Bóg jest jeden dla wszystkich. Nawet nie znając dokładnie przykazań Bożych (w odróżnieniu od osób duchownych), ale intuicyjnie je czując, pragnęła pomagać ludziom i zawsze dzieliła się z bliźnimi ostatnim kawałkiem chleba. Straszne „głodowe” lata na zawsze wsiąkły w każdą komórkę jej ciała. Nie dziwiłam się, że starała się stale robić zapasy produktów, a wszystko dlatego, że na dnie jej zbolałej duszy wyryło się wspomnienie przeżytych koszmarów 33-go. Patrząc na nią, dziwię się innemu — jak jej w ogóle udało się przeżyć w takich warunkach? Wyobraźcie sobie, ilu niezauważonych i zapomnianych przez państwo u schyłku lat prawdziwych ukraińskich bohaterów i bohaterek w wieku emerytalnym dożywa swoich ostatnich dni w chłodzie i głodzie. Kto o nich dzisiaj coś wie?! Nie wszyscy z nich mogą przekroczyć własną godność i pójść grzebać się na śmietniku. A tymczasem nowa Ukraina bezwstydnie produkuje swoich nowych bohaterów: wypielęgnowanych, utuczonych i zuchwałych. Ich „heroizm” łatwo kupuje się za pieniądze. I w tym cała bieda. Chylę czoło w szacunku przed odwagą prostej wiejskiej kobiety — Teodozji Sawiwnej Mamijenko, mojej matki, która nigdy nie poniżała się na drodze życiowych trudności i nigdy nikomu o nich nie opowiadała. Ot tylko mnie jeden raz, a ja — wam. Pozostały w całkowicie zrujnowanym obecnie kołchozie w Moszurowie, w obwodzie czerkaskim, jabłoniowe sady Mamijenków. Okazuje się, że to sady mojego dziadka, które odebrali bolszewicy jego ojcu. I za to dziękuję ludzkiej pamięci. A doprawdy, co może być ważniejszego w tym przemijającym ziemskim życiu. Bo jego socjalizm to klasa elity, dla której wszystko to było, klasa strażników, którym też coś skapywało, i klasa niewolników. Zatem na 1 stycznia 1953 roku w ZSRR było: 18 mln więźniów Gułagu, którzy pracowali tylko za balandę, 8 mln w batalionach budowlanych i armii, ci też pracowali za żywność, 30 mln kołchoźników, którzy pracowali za nędzny dniówek, oraz 40 mln robotników za marną pensję. Oto gdzie sekret „sukcesu”! Czyżby ci, którzy nostalgią darzą tamte czasy, chcieli powrotu takiego „socjalizmu”? Bardzo wątpliwe. Przekonująco i rozważnie na ten temat pouczał nas kiedyś pisarz i myśliciel Ułas Samczuk: „Ekonomia po polityce i kulturze — pierwsza podstawa państwa i stworzyć ją może tylko naród. Cały naród. Nie partia, nie biuro planowania, nie rezolucje czy postanowienia, a wola, idea, inicjatywa każdej żywej jednostki narodu. Pasywne zaś masy — to tylko zbędny, niebezpieczny ciężar, który prędzej czy później pociągnie okręt państwa na dno”. Więc nie popadajmy w nostalgię, bo nie ma za czym. Budujmy nowe. A nasze matki możemy tylko pożałować i współczuć im, bo to, co one wycierpiały, nam, obecnym, w żaden sposób nie udałoby się przeżyć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Kołchozowe szczęście mojej matki

...odmiennie, otrzymał od kierownika propozycję objęcia stanowiska Pełnomocnika Narkomzemu... Poprawka: poprawiam zdanie, które jest tłumaczeniem niepełnym; poniżej pełne tłumaczenie. Źródło mówi: otrzymał od kierownika propozycję objęcia stanowiska Pełnomocnika Narkomzagu (Narkomatu Zagranicznego... ) — poniżej właściwa wersja. Odmiennie. Ojciec otrzymał od przełożonego propozycję objęcia stanowiska Pełnomocnika Narkomzagu w nowo tworzonym obwodzie zakarpackim, pod warunkiem, że wstąpi do partii. Ojciec jednak odmówił i został skierowany na stanowisko Pełnomocnika w rejonie dublańskim. Na miejscu nie mianowano go kierownikiem, lecz jedynie zastępcą. Przyczyną nieufności było to, że ojciec był aktywnym działaczem Proświty i przez pewien czas nawet przewodniczącym czytelni. Zarzucono mu kułactwo, uznano go za wyzyskiwacza i zwolniono z pracy. Nie czekając na wywózkę, ojciec zaczął ratować się, a mamie powiedział, żeby wstąpiła do kołchozu! Dla nas nastały czarne dni: mamy jako kułaczki do kołchozu nie przyjęto, w dzień przebywaliśmy w szkole, a mama na polu, natomiast w nocy rozbiegaliśmy się po kątach. Do kołchozu mama wstąpiła dopiero w 1948 roku. Została w nim członkinią brygady buraczanej, a faktycznie robotnicą do najcięższych prac, której narzędziami pracy były: motyka, łopata, widły, sierp, grabie itp. Norma wynosiła 120 dniówek rocznie. O wynagrodzeniu nie było mowy. Z reguły otrzymywano po kilogramie lub dwa zboża i trochę pieniędzy, czasem po 14–20 kopiejek za dniówkę. Kobiecych rąk nikt nie żałował. Każda kobieta otrzymała w kołchozie wzorcowe miano – „siła pociągowa”. Jednocześnie ciągnęła ona na sobie także państwo, płacąc za przydzieloną jej zagrodę podatki pieniężne i naturalne oraz obowiązkową pożyczkę na rozwój gospodarki narodowej najpostępowszego w świecie kraju. Niepodpisanie się pod pożyczką oznaczało ściągnięcie na siebie najazdu hordy, która co wieczór wdzierałaby się do twojej chaty, dopóki nie dostanie swego. Przywiezienie samotnej kobiecie-kołchoźniczce drewna z lasu uchodziło niemal za świętokradztwo, dlatego moja mama i dziesiątki podobnych jej kobiet chodziły do lasu z powrozem, by związawszy tam kilka suchych gałęzi, ciągnąć je na sobie kilka kilometrów. I tak trwało to długie lata!!! A jej codziennym pożywieniem był… czyr. Potrawa gotowana z mąki mielonej na żarnach, do której tłuszczem była łyżka smażonej cebulki lub kropla mleka oraz ziemniaki w mundurkach, logaza z suszonymi owocami (zamiast tłuszczu) albo kiszona kapusta przemieszana z fasolą. Nie lepiej było z bydłem. Mleko trzeba było oddawać w ilości liczonej w setkach litrów. Dla należytej ewidencji każdy otrzymywał książeczkę, w której rozpisane były wszystkie twoje zobowiązania wobec państwa (za mleko, mięso, jajka, ziemniaki itd.), na przykład: mleko — styczeń 30 litrów, luty — 30 litrów i tak dalej. A to, że krowa jest w zaprzęgu — nie szkodzi, kupisz w sklepie kilogram masła z hakiem, wetrzesz w nie sok z marchwi, żeby pożółkło jak domowe, i oddasz do tego samego sklepu. Sprzedawca zapisze w książeczce 30 litrów i masz spokój. Jeszcze zapłaci po siedem kopiejek za litr, a to, że za masło zapłaciłeś dziesięciokrotnie więcej, się nie liczy. A czym karmisz tę krówkę, to już wyłącznie twoja sprawa. I moja mama, i każda inna kobieta-kołchoźniczka, oddawszy państwu wszystko do ostatniej kropli, nie mieli ani prześwitu, ani chwili wytchnienia, by nie było kiedy zastanowić się nad swoim gorzkim losem, nad nędznym trudodniem. A w sklepach, bufetach, w herbaciarni jest wszystko: i masło, i kiełbasa, i nawet kawior w małych beczułkach. I tak było przez wszystkie lata, dopóki żył Stalin,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie, wolnego hetmana, głodem zamorzył w kajdanach. Carze! carze!”. “Ty nas z Ukrainy wygnałeś, nagich i głodnych, w śnieg na obczyznę i wyciąłeś”. Czy zbrodnie przeciwko Ukrainie — to sprawa tylko samego cara? Szef władzy otoczony jest bezjęzycznymi lizusami, którzy “aż się pocą i tłoczą, żeby tylko stanąć bliżej samych: może uderzą albo figę pokazać raczą; choć małą, choć pół figi”. Lizusi są gotowi na każdą podłość dla swojego panowania i własnego wzbogacenia. Siła cara nie tkwi w nim samym, a w tych pochlebcach — od najtłustszych do najdrobniejszych. Bez nich i bez moskali on jest — “jak kociak, taki dziwny”. Zatem nie sam tylko car jest winny plądrowaniu Ukrainy! Nie sam Stalin głodomorami, katowniami, rozstrzeliwaniami niszczył Ukraińców — on raczej zaspokajał wolę poszukiwaczy łatwego zysku, których mnóstwo z Rosji pełzło na Ukrainę i którzy, bojąc się o swoje panowanie w niej, rozprawiali się z Ukraińcami. Jak jeszcze u Kuźmy Prutkowa: “Jeśli przegramy się, w karty grając, pojedziemy na Wołyń dla zrusyfikowania kraju… Zaczniemy od tego zrusyfikowanie, że każdy sobie wybierze majątek”. Kiedy Taras Szewczenko po raz drugi przyjeżdża na Ukrainę i zatrzymuje się tu całe dwa lata, dopóki go nie aresztowali, zastanawia się nad drogami wyzwolenia Ukrainy z rosyjskiego carskiego jarzma. I naturalnie przed nim staje pytanie: kto jest jej najokrutniejszym wrogiem? I jak pozbyć się go? W tym czasie tworzy takie zapalne arcydzieła, jak poematy “Heretyk”, “Wielki loch”, “Kaukaz”, “I umarłym, i żywym…”, wiersz “Stoi we wsi Subotowie…” i wreszcie “Testament”. Na Ukrainie panuje “nieprawda i niewola, lud umęczony milczy”. Szewczenkowski “Heretyk” — to było pragnienie, by nie dać zgasnąć “iskrze ognia wielkiego”, która “tli się, nie wygasa, czeka podpałki, jak ten mściciel”, to był apel, by porzucić pokorę, uświęconą fałszywymi dogmatami, i powstać przeciwko niesprawiedliwości: “Przejrzyjcie, ludzie, dzień nastał! Rozprostujcie ręce, zmyjcie bielmo”. Dopóki wolny rozum jest skuty kajdanami złej nocy, próżno spodziewać się wyzwolenia. Lud trzeba budzić, jak Jan Hus budził go. W poemacie “Sen” Taras Szewczenko ujawnił antyhumanitarną istotę despotycznego rosyjskiego samodzierżawia. A zbrodnie Imperium Rosyjskiego wobec Ukrainy i Ukraińców wyliczył w misterium “Wielki loch” i poezji “Stoi we wsi Subotowie…” Ugoda z Moskwą w Perejasławiu stała się największym nieszczęściem dla Ukrainy. Bohdan miał nadzieję,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

«I wrogą złą krwią…»

Te słowa z „Testamentu” Tarasa Szewczenki są dobrze znane każdemu Ukraińcowi. Ale kogo one dotyczą, kogo miał na myśli poeta, używając określeń wrogi i zły? Przecież nie użył ich tylko po to, by wypełnić wers… „Byłem w zeszłym roku na Ukrainie — byłem u Spasa Międzygórskiego. I na Chortycy, wszędzie byłem i ciągle płakałem, splugawili naszą Ukrainę katowskiej wiary niemota z Moskalami…” — ze smutkiem pisał Szewczenko w listopadzie 1844 roku do przyjaciela Jakowa Kucharenki o swoich wrażeniach z pierwszej krótkotrwałej podróży na Ukrainę po długiej czternastoletniej rozłące. Iwan JUSZCZUK, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego. A serce rwało się do wymarzonej Ukrainy z dalekiego, zimnego Petersburga, wylewało mowę „za ciemne noce, za wiśniowy sad zielony”, „za stepy i za mogiły”. Tam szeroko, tam wesoło Od kraju do kraju… Tam rodziła się, harcowała Kozacka wola… Tymczasem na Ukrainie panoszą się obcy (a jeśli nawet swoi, to niczym nie różnią się od przybyszów), zuchwale w niej rządzą, brutalnie popychają potomków niegdyś dumnych, wolnych kozaków, którzy „niemi na pańszczyznę idą i dzieciątka swoje wiodą”. Płodzą się renegaci, jeszcze i pomagają najeźdźcom „z matki połataną koszulę zdejmować”. Zasnęła Ukraina, Chwastem się pokryła, pleśnią zarosła, W kałuży, w błocie serce zgnoiła I w dziuplę zimną żmije wpuściła. Właśnie wtedy Taras Szewczenko napisał przejętą synowskim bólem „Rozrytą mogiłę”, którą stale wykluczał z „Kobziarza” moskiewski reżim kolonialny. W niej poeta boleśnie pytał: „Świecie cichy, kraju miły, Moja Ukraino, Za co cię splugawiono, Za co, mamo, giniesz?” I rodzi się u niego sprawiedliwe pytanie: Za co więc walczyliśmy z Lachami? Za co więc rżnęliśmy się z ordami? Za co skrobaliśmy włóczniami Moskiewskie żebra?? Czy już na wieki Ukrainie sądzono być znieważoną, upokorzoną? Czy mają jej dzieci zawsze być czyimiś niewolnikami, popychadłami najeźdźców-ciemiężycieli, szukać szczęścia po świecie, gnić „na cudzej robocie”. Pod wrażeniem tego, co zobaczył na Ukrainie, Taras Szewczenko pisze poemat „Sen” („U każdego swój los…” ) — przenikliwą refleksję nad pytaniem: jakaż władza panuje w Imperium Rosyjskim, która plugawi Ukrainę? W tym imperium, w którym „łataną siermięgę z kaleki zdejmują, ze skórą zdejmują” dla luksusów panującej wierchuszki. A ta wierchuszka — „w srebrze i złocie! Jak wieprze karmione, — pyskata, brzuchata!..” Jak nowocześnie brzmi ta charakterystyka! Nie władza dla ludzi, a ludzie dla władzy. Kto zaś ośmiela się bronić sprawiedliwości i wolności, tego piętnują i niszczą: „Męczony, duszony”. A przecież wydawało się, że Moskale będą dobrem i złem dzielić się z kozakiem. Tymczasem: Nie tak się stało; Moskaliki, co zazdrościli, To wszystko ogołocili. Po tym był Baturyn, który „Moskwa w nocy spaliła”, ludzi pocięła, „i małego, i starego w Sejmie potopiła”, „Sułę w Romnach zagrodziła tylko starszyzną kozacką… a takimi, po prostu kozakami, Finlandię zasiała”, kozackim trupem „carskie błota grodziła”. Wprowadzono w 1783 roku haniebne poddaństwo na Ukrainie, i „bękarty Katarzyny szarańczą usiedli” wszędzie po ukraińskich wsiach i miastach. Później w tej serii zbrodni ujawniły się stałe brutalne prześladowania języka ukraińskiego, które rozpoczęły się jeszcze za cara Aleksego Michajłowicza; rozpasanie krwawych hord Murawjowa i Trockiego w 1918 roku; rozprawa z Ukraińską Republiką Ludową w latach 20. XX wieku; masowe tak zwane rozkułaczanie Ukraińców i osiedlanie ich na Syberii; wprowadzenie kołchozowego poddaństwa w latach 30., przerażający hołodomor-ludobójstwo 1932—1933 roku; rozstrzeliwania ukraińskiej inteligencji w 1937 roku; celowe niszczenie Ukraińców w II wojnie światowej (do 250 tysięcy istnień ukraińskich pochłonęło samo tylko forsowanie Dniepru!); hołodomor 1946—1947; atak na język ukraiński, kulturę i edukację aż do naszych dni. Lachy byli — wszystko wzięli, Krew wypili!.. A Moskale i świat Boży W pęta zakuli, — pisał Taras Szewczenko wtedyż w poemacie „Ślepy”. I nie pomylił się, określając zbrodniczą istotę moskiewskiej polityki wobec Ukrainy i Ukraińców. Lecz Moskalowi Ukrainy, Polski, Finlandii, Syberii nieprzebytej okazało się mało. „Za kraj świata zagląda, czy nie ma kraju, żeby zagrabić i ze sobą wziąć do trumny”, — mówi Taras Szewczenko w poemacie „Sen”. „Pogłoska jest, że car chce cały świat zniewolić”, — powtarza poeta w „Wielkim lochu”. Moskiewskim kolonizatorom kłują w oczy Góry Kaukaskie. I postanowili „uszczęśliwić” górali potokami ich krwi, „uwolnić” ich od nich samych, „oświecić, słońce prawdy pokazać ślepym, widzisz, dzieciom”: „jak i więzienia murować, kajdany kuć, jak i nosić!.. i jak pleść knuty węzłowate” — „tylko dajcie się w ręce wziąć”, „tylko dajcie swoje niebieskie góry ostatnie… bo już wzięli i pole, i morze”. Kto może zatrzymać moskiewską zachłanność, która nie ma granic? „Walczcie — zwyciężajcie”, — wzywał Taras Szewczenko, zwracając się do dzielnych górali, i do swoich ziomków też. Ale ziomkowie „ogłuchli — pochylili się w kajdanach…” („Gogolowi”). „Ogłuchli, nie słyszą, kajdanami się wymieniają”. „Sławnych pradziadów wielkich prawnuki podłe” już przywykły do niewolniczego jarzma, „im wszystko jedno, panom żyto sieją”. I teraz, w nowej dobie, przekupieni i oszukani, głosują na łajdaków i niegodziwców-złodziei, a potem skarżą się, że życie nie staje się lepsze. Strasznie wpaść w kajdany, Umierać w niewoli, A jeszcze gorzej — spać, spać I spać na wolności… Jakże obudzić w Ukraińcach poczucie własnej ludzkiej i narodowej godności, jak zwrócić im rozum i wiarę we własne siły? To, że Taras Szewczenko opiewał kozacką sławę, było nie tylko hołdem dla romantyzmu, to było przypomnienie Ukraińcom, „kim jesteśmy? Czyimi synami? jakich ojców? Kim? za co zakuci?” Było kiedyś — na Ukrainie Ryczały armaty; Było kiedyś — zaporożcy Umieli panować. A teraz „nie ma Siczy, przepadł i ten, kto wszystkim dowodził!” („Do Osnowjanenki”), naród został bez obrońców i bez przewodnictwa. I Taras Szewczenko z przesłaniem „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym ziomkom moim…” zwraca się do wykształconej części ukraińskiego społeczeństwa z wezwaniem do zwrócenia się twarzą do swojego narodu, przejęcia się jego losem, by „jednomyślnie stanąć na wroga podstępnego” („Chłodny Jar”), bo przecież „nie ma na świecie Ukrainy, nie ma drugiego Dniepru”. Niestety, ta część ukraińskiego społeczeństwa w przeważającej większości przeszła na służbę do wroga: „niewolnicy, podnóżki, brud Moskwy”, „wujkowie ojczyzny cudzej”, przesiąknięci cudzoziemskim imperialnym duchem. Nawet mową swoich dziadów wzgardzili dla państwa podstępnego: „Wszystkie języki słowiańskiego ludu — wszystkie znacie. A swojej daj Boże…” Później, już na zesłaniu, poeta o nich powie: „Za kawał zgniłej kiełbasy u was choć matkę poprosić, to oddacie”. I tutaj Taras Szewczenko ostrzega swoich ziomków-renegatów: „Opanujcie się! Bądźcie ludźmi, bo nieszczęście was czeka. Rozkują się wkrótce zakuci ludzie…” I wreszcie wzywa: „Obejmijcież, bracia moi, najmniejszego brata”, by ożyła „dobra sława, sława Ukrainy”. Oczywiście, nie w Imperium Rosyjskim: ono już wystarczająco pokazało swój kolonizatorski stosunek do Ukrainy i Ukraińców, negując nawet ich prawo do samego istnienia: „Te prowincje [Ukrainę] należy najłatwiejszym sposobem doprowadzić do tego, aby się zrusyfikowały i przestały patrzeć, jak wilki do lasu” (Katarzyna II).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wroga i zła krew, było wiadomo — o tym Taras Szewczenko mówił zarówno w poematach „Sen” i „Kaukaz”, jak i w misterium „Wielki loch”, i w wierszu „Stoi we wsi Subotów…”. Taras Szewczenko przekazywał swoją myśl także bezpośrednio prostym rodakom. Świadczy o tym wspomnienie jego towarzysza zesłania, polskiego historyka i malarza Bronisława Zaleskiego, o nieudanych staraniach przyjaciół Szewczenki przed orenburskim gubernatorem generalnym W. O. Perowskim o złagodzenie jego losu: „Gdy wstawiano się za Szewczenką u Perowskiego, ten opowiedział anegdotę, że Szewczenko, będąc w Kijowie profesorem malarstwa, ubierał się w sukmanę i zachodził do karczm, gdzie zbierał się lud, a miał zwykle pełne kieszenie pszenicy. Wprowadziwszy swoich słuchaczy w dobry humor rozmową i pieśniami, wyjmował ziarnko i, położywszy je na stole, pytał, co by to mogło oznaczać? Po chwili odpowiadał sam, że oznacza ono cara. Dalej wokół niego układał szereg podobnych ziarenek i nazywał je ministrami, generałami, gubernatorami. Dalszy krąg tworzyli niżsi urzędnicy, jeszcze dalej stali obszarnicy, tak zwani panowie. Ułożywszy to wszystko, kazał chłopom dobrze przyjrzeć się tym ziarnom, a potem wydobywał z kieszeni całą garść pszenicy i zasypywał nią wszystkie ułożone kręgi, dodając: „A to chłopi, czyli my. Znajdźcie teraz cara, i generała, i gubernatora, i pana”. Gdy zjednoczony naród zerwie kajdany kolonialnego niewolnictwa, wtedy „ożyje dobra sława, sława Ukrainy”. Na odnowionej ziemi Wroga nie będzie, przeciwnika, Lecz będzie syn i będzie matka, I będą ludzie na ziemi. Ale aby to osiągnąć, ten naród musi uświadomić sobie swoje wspólne interesy i wspólny cel. A kto powinien przekazać to ludziom? Naród nie będzie wolny, jeśli sam się nie wyzwoli, bo „wyzwoliciele”, jak świadczy historia, przychodzą i zostają, by panować. Dlatego Taras Szewczenko, jako syn swojego narodu, wzywał do narodowowyzwoleńczej walki przede wszystkim rodzimy naród ukraiński, jednocześnie potępiając wszelkie zamachy na wolność innych narodów. Świadczy o tym dobitnie zarówno jego „Kaukaz”, jak i „Heretyk”, „Polakom” oraz „U Boga za drzwiami leżała siekiera…”. Wszystkie narody są przed Bogiem równe i mają jednakowe prawo do własnego języka, kultury i dobrobytu. Potomek umiłowanego wolności kozactwa (jego pradziad Andrzej był koszowym pisarzem na Zaporoskiej Siczy), Szewczenko był nieprzejednanym wrogiem imperium. Szewczenko — nacjonalista w pierwotnym znaczeniu, nieskalanym przez kolonialno-totalitarny reżim. Nie ja tak definiuję Szewczenkę, uczynił to już w 1911 roku znany działacz komunistyczny A. W. Łunaczarski: „Szewczenko jest nie tylko poetą narodowym, lecz także poetą-nacjonalistą. Kwestia losu narodowości ukraińskiej zajmuje w jego poezji pierwsze miejsce. Jest to zrozumiałe już z przyczyn politycznych, które spokrewniają nacjonalizm Szewczenki z nacjonalizmem Mickiewicza, Foscola, niektórych Irlandczyków, z nacjonalizmem wielkiej poezji ludowej Serbów”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Sławny Taras na postumentach Bukowiny

Jarosława MELNYCZUK, Czerniowce Niedawno nakładem wydawnictwa „Bukrek” ukazała się publikacja Olgi Melenczuk „Taras na bukowych postumentach: Z historii pomników T. H. Szewczence na Czerniowieczyźnie”. Ta książka powstała niespodziewanie. Została bowiem przygotowana z okazji sławnego 200-lecia jubileuszu Szewczenki. Jej autorka jest jednak kandydatką nauk filologicznych, wykładowczynią Katedry Literatury Ukraińskiej Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza, z wykształcenia filolożką, a nie badaczką rzeźby. A jednak Olga Melenczuk od dawna działa w dziedzinie szewczenkoznawstwa, gdyż jej praca kandydacka dotyczyła „Szewczenkoznawczego dyskursu Serhija Jefremowa w kontekście ukraińskiego literaturoznawstwa”, którą pomyślnie obroniła w 2010 roku w Instytucie Literatury NANU. W badaniu z zakresu historii sztuki „Taras na bukowych postumentach” zebrano dużą warstwę szewczenkiany — wykonanej w kamieniu, granicie, betonie, metalu, brązie, gipsie, czyli stworzonej środkami sztuki monumentalnej. Nawiasem mówiąc, taka potrzeba dawno już dojrzała, gdyż, jak świadczy „Encyklopedia Szewczenkowska” (Kijów, 2013, t. 4), istnieją już badania B. Grabowieckiego „Rzeźbiarska szewczenkiana Prykarpacia” (1989), L. Perejmy „Rzeźbiarska szewczenkiana ziemi lwowskiej” Nina MYKOLAJCZUK, poetka Wszyscy jesteśmy tak bardzo Ukraińcami, na ile w każdym z nas żyje Szewczenko. Właśnie tak po państwowemu podeszli do obchodów 200. rocznicy urodzin Wielkiego Kobzarza w Ostrożce. Przewodzący wsi Ołeh Wasylowycz Parchomej (wójt) i Wołodymyr Kazymyrowycz Kozluk (dyrektor zespołu szkolno-przedszkolnego) zaangażowali się w przygotowania do święta; przyłączyli się wychowankowie i wychowawcy przedszkola „Soniecznko”, uczniowie i nauczyciele miejscowej szkoły, pracownicy kultury, lekarze, mieszkańcy wsi, sportowcy. Przygotowania rozpoczęto już zimą. Odbył się świąteczny pochód „Droga do Tarasa”. „Jednością!” — takie było hasło przewodnie szkolnego święta. W głosie Anatolija Pałamarenka odezwała się niewygasła siła wezwania Tarasa do braterstwa: „Obejmijcie się więc, bracia moi, proszę Was, błagam!” Tę siłę przekazał na scenie uczeń klasy jedenastej Iwan Pohorski, amator „Teatru Słowa”. Nie ustąpił Iwanowi w sztuce czytania uczeń klasy siódmej Wład Łukjanec. Taras Szewczenko w swoje jubileusz odwiedził nie tylko klasy, gdzie szanowano słowo Tarasa, lecz także domy ostrożczan. Tak rodzina Smoliiw pokazała uczniom scenkę „Dzieciństwo Tarasa”. Ozdobą święta był występ i gra na bandurze uczennicy klasy szóstej Lizy Szapran „Nasza dума, nasza pieśń nie umrze, nie zginie”. Wyjątkowo zabrzmiał na święcie „Testament” wielkiego Tarasa. Śpiewano go, czytano po angielsku i francusku. Nauczyciel Jewhen Borysowycz Poliszczuk przygotował projekt „Z Szewczenką” w językach angielskim i ukraińskim. W tym projekcie nie tylko hołd szacunku dla wielkiego syna Ukrainy, ale też płomień duszy i nauczycielskiego serca. Osobnej strony wymagałaby opowieść o szewczenkowskim święcie wśród młodszych uczniów. Przyjemną (2004), R. Nakonecznyj „Świat jego przywitał: Pomniki T. Szewczenki na Lwowszczyźnie” (2013) i in. A najnowszy numer krajoznawczego i literacko-artystycznego czasopisma „Sniatyn” opublikował szkic Ruslany Kiriejewej „Rzeźbiarska szewczenkiana Sniatyńszczyzny” (2014, nr 8 (22). Olga Wasyliwna z właściwym jej entuzjazmem i niesłabnącym zainteresowaniem postacią Proroka stworzyła historyczno-krajoznawczy przegląd pomników w obwodzie czerniowieckim. Strukturalnie swój esej podzieliła na osiem rozdziałów; w pierwszym — „U źródeł rzeźbiarskiej szewczenkiany” — zainteresowała czytelnika historią pojawienia się pomników na Ukrainie i za granicą. Bo wznoszenie ich to wyraz głębokiego szacunku dla wielkiego ukraińskiego poety i artysty, uznania jego talentu i znaczącego wkładu w światową kulturę. Kolejne rozdziały szkicu opowiadają o pomnikach w rejonach: kicmańskim, zastawniańskim, wyżnickim, hłybockim, kelmenieckim i chotyńskim obwodu. Decydująca tu jest zasada ilościowa, ponieważ wciąż, niestety, są miejscowości, gdzie Taras Szewczenko nie został w ten sposób upamiętniony. Są to Herca, Putyla, Storożyniec. Osobno O. Melenczuk pisze o Czerniowcach, Nowodniestrowsku, Chotynie. Autorka zebrała obszerny materiał, umiejętnie operuje szczegółami, Sama dziwi się historycznym, a nawet detektywistycznym perypetiom (jak na przykład było w przypadku nowodniestrowskiego pomnika, który przeniesiono ze wsi Soposzyn w rejonie żowkiewskim na Lwowszczyźnie i który zostanie zwrócony z powrotem), o czym informowała czerniowiecka prasa. Olga Melenczuk oparła swoją pracę na dobrych źródłach, przestudiowawszy prasę, zwłaszcza z czasów radzieckich, zapoznawszy się z materiałami archiwalnymi, zasobami wydziału ochrony zabytków historii i kultury Czerniowieckiego Obwodowego Centrum ds. Dziedzictwa Kulturowego. Dlatego tak aktualna i nowatorska z punktu widzenia obiektu badań praca powinna mieć kontynuację. Ponieważ jest to pierwsza próba, w niej jeszcze wiele kropek nad „i” nie zostało postawionych. Na przykład sama autorka przyznaje, że nie udało się odtworzyć historii niektórych pomników, rozszyfrować inicjałów, a nawet wszędzie pobywać i sfotografować. Ale Olga Melenczuk jest gotowa do współpracy, gdyż planuje kontynuować pracę i prosi wszystkich nieobojętnych o przesyłanie informacji o miejscach położenia i ustawienia pomników, pamiątkowych znaków, tablic memorialnych poświęconych T. Szewczence. Notabene w realizacji zamysłu autorce bardzo pomogło Czerniowieckie Obwodowe Zrzeszenie Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zwłaszcza jego przewodniczący Ostap Sawczuk i odpowiedzialna sekretarz Maria Pelech, którzy poparli wydanie tej książki. Ucieleśnienie obrazu Szewczenki w malarstwie, rzeźbie, środkami sztuki teatralnej — to znak tego, że rozwój narodu ukraińskiego, jego kultury trwa. Bo Taras jest dziś niezwykle aktualny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Ostrożecka Szewczenkiana, czyli Każdy ma swoją ścieżkę do Tarasa

największą atrakcją był udział rodziców, matek i babć w inscenizacjach różnych scenek z dzieciństwa Tarasa. Dziękujemy rodzinom Wozniaków, Hubiszów, Abramczuków i Natalii Howorowskiej za aktywne uczestnictwo. Dyrektor placówki podkreślił, że święto trwa dalej. Cały 2014 rok jest bowiem Rokiem Szewczenki. Zachęcał do poznawania, czytania i czczenia wielkiego Proroka. Interesujące okazały się godziny spotkań „Szewczenko i Równieńszczyzna”, zainicjowane przez miejscowe biblioteki, a także wystawy książek i przeglądy „Wielkość słowa Tarasa”. W przedszkolu „Sonieczko” we wszystkich grupach odbyły się tematyczne zajęcia „Nasz Kobzarz”. Zwraca uwagę wystawa rysunków „I będzie syn, i będzie matka”. Nie pozostali również obojętni wobec wielkiego jubileuszu miejscowi sportowcy. 2 marca odbyły się mistrzostwa Ostrożeckiej rady wiejskiej w szachach i warcabach. W turnieju wzięło udział dwudziestu mieszkańców rady wiejskiej w różnych kategoriach wiekowych. Zwycięzcami w szachach zostali Wasyl Lewkowec, Myhajło Bochin i Ołeksandr Dawydiuk; w warcabach – Mykoła Nowosad, Anatolij Tuluszа i Jurij Kotiaj. A już profesjonalnie, na wysokim poziomie, gościł wielki artysta, poeta i człowiek, Taras Hryhorowycz Szewczenko, w wiejskim domu kultury. W foyer stoi jego popiersie (rzeźbiarz Iwan Mularczuk) przystrojone haftowanymi koszulami, obrazami i innymi wyrobami miejscowych rzemieślników, którymi bogaty jest ostrożecki kraj. Na scenie mały Taras (Wład Łukianec). Jest pastuszkiem przy stadzie owiec, skrzywdzonym przez macochę; nawet nie chce wracać do domu, nocuje na stepie, bez kolacji. Jego towarzysz (Roman Jakowczuk) prorokuje mu wielką przyszłość. A stary kozak (Jurij Ostrożczuk), który ukazał mu się we śnie, recytuje wiersze o zaporożcach i hetmanach i przekonuje, że Ukraińcy będą mieli „Ewangelię według Tarasa”. Prowadząca Larysa Melnyk ułożyła scenariusz tak, że bez zbędnych szczegółów, ale bardzo wyraźnie i przystępnie, wplatała fakty z życia Tarasa Szewczenki w przebieg imprezy. Widzowie w wypełnionej po brzegi sali byli oczarowani kunsztem wykonawczym wiejskiej młodzieży. Ze wzruszeniem i poruszająco przeczytał poemat „Rozryta mogiła” i zagrał rolę młodego Szewczenki amator sceny Wasyl Kudriawcew. Bardzo subtelnie i realistycznie przedstawiono wątek życia osobistego artysty i poety. Ale spotkać się z parą małżeńską jednak mu nie dane. Na scenie pojawiły się również córka księcia Riepnina – Warwara (Iryna Własiuk), aktorka Katarzyna Piunowa (Zofia Smolij) i poddana chłopka Likera Połusmakowa (Nadia Poholska) – kobiety, które były muzami poety i artysty Szewczenki. Realistyczna była także kompozycja literacka z życia zakochanego Tarasa w wykonaniu Wasyla Kudriawcewa i Andrija Jefimczuka. Charakterystyczne, że wszystkie sceny uzupełniało artystyczne wykonanie pieśni do słów Szewczenki i pieśni ludowych: „Zakukała kukułeczka”, „Taki jej los”, „Po dąbrowie wiatr wyje”. Zachwycił występ wiejskiego chóru pod kierunkiem Żanny Horoszko. W klasycznym wykonaniu zabrzmiały „Hymn Ukrainy”, „Ryczy i jęczy”, „Testament”, „Boże wielki, jedyny”. Osobnej uwagi wart jest kunszt aktorski Katarzyny Parchomej. Kompozycja „Czuma” zasługuje już nie na scenę obwodową, lecz stołeczną. Muzyczną oprawę święta prowadził dyrektor domu kultury Ołeksandr Melnyk, nagrania wideo i zdjęcia wykonywał Wiktor Dejneka. Pobożnie pochylili głowy wszyscy uczestnicy i obecni na święcie w modlitwie za Niebiańską Sotnię. I popłynęła łzą z serca pieśń, zrodzona na Majdanie, w wykonaniu Iryny Biłous „A ja żyję, matusiu, żyję!”. Hasłem Majdanu stały się słowa Szewczenki: „Walczcie, a zwyciężycie, Wam Bóg dopomaga!”. Potem bardzo przekonująco zabrzmiało solo Kateryny Niemtur „Nie śpij, moja ziemio rodzinna!”. Z powitalnym słowem zwróciły się do mieszkańców wsi deputowana obwodowej rady Alla Czernij oraz wiejski wójt Ołeh Parchomej. Prawdziwym scenicznym cudem były kostiumy wykonawców: małego i dorosłego Tarasa, jego przyjaciół, księżniczek i panien. Za to wiejski wójt serdecznie dziękował miejscowym przedsiębiorcom, którzy zawsze i we wszystkim wspierają lokalne władze. Tak mądre, proroczej słowo Tarasa zjednoczyło wszystkich mieszkańców wsi. Od dawien dawna w tej wsi, jeszcze od pierwszych zalążków Proświty, brzmiało słowo Kobzarza. Jego potężna siła przebijała się i omijała zapory i zakazy, rozrywała kajdany ucisku, rozpraszała mrok ignorancji i duchowej pustki narodu, podnosiła do ofiarności, trzymała w wierze i nadziei. Wierząc w niewyczerpany talent ludzi swojego kraju, jako współautor wszystkich szewczenkowskich projektów w przeszłości i przyszłości, zastrzegam sobie prawo, by stwierdzić: Nadejdzie ten czas i ta godzina, Gdy, bogata w talenty, Szewczenkowska będzie Ukraina I w marcu przyjdzie wiosna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Modlę się w ojczystym języku

Poezjo, wpuść mnie do swej świątyni Poezjo, wpuść mnie do swej świątyni. Przebacz, że śmiem. Niegodna, wiem. Lecz choć chwilę pozwól pobyć tam, Gdzie nasz Kobziarz, gdzie wszystkich świętych świętość. Tam Bóg — Miłość do ojczystej ziemi, Tam ojczyste słowo — dzwonem podniebienia. Ono nie spływa krwią na żale, W nim — Stusa duch, Franki, Szewczenki, Łesi. Poezjo, wpuść mnie tam, Ja szczerymi, niekłamanymi ustami Jedynie pocałuję ich święte ślady I za ojczysty język pomodlę się w tej świątyni. Bo groza bierze, gdy pociągnięciem pióra Bezrodnych frakcyjek i frakcji Ją, niczym starca, — z ojczystego podwórza! — Przepędzają, nie dając prawa do satysfakcji. Poezjo, pozwól przyjść mi Do pierwszej i ostatniej komunii, Daj tajemnicy twojej poczuć szczęście, Oczyść ze zgnilizny i umocnij w walce! Modlę się w ojczystym języku Kiedy modlę się obcym językiem, usta moje mówią, a serce śpi. Apostoł Paweł Modlę się w ojczystym języku — We mnie z potępieniem wytykają palcem: Nie dla cerkwi ona Chrystusowej, Bo niegodna ona niebios. Szeptają coś o gehennie ognistej, Gdzie płonąć będę za to, Że ośmieliłam się w ojczystym języku Przeczytać Pismo Święte. Tylko że ja nie uwierzę, Panie, Że mnie nie usłyszysz Ty, Przecież słowo Twoje Apostołowie Różnojęzycznie nieśli w światy. Przecież tylko przez język matki, Przekonana szczerze jestem, Wszyscy — od bieguna do równika — Poznawali Twoje imię. Bo modlitwa obcym językiem — To praca jedynie dla ust. W niej choć słowo za słowem się mówi, Lecz milczy dusza z jakiegoś powodu. A wy ojczysty nazywacie grzesznym! Lecz czy godni jesteście wydawać sąd? Bo u was pod skórami owczymi Nie taka już niewinna istota. Ale Bogu z nieba widać to, I nie wytykajcie we mnie palcami — Kto gardzi językiem ojczystym, Sam nie jest wart niebios świętych! Los (tryptyk) Moim kisieliwczanom Jakylinie Szweć, Frosyni Poliszczuk — wieśniaczkom, rozkułaczonym w 1932 roku Kiedy wysiedlali Frosynę, zmuszona była zostawić z powodu choroby niemowlę, które później oddano do domu dziecka. Matka uciekła z osiedlenia, pieszo przyszła z Syberii, ale dziecka nie znalazła. Frosyna oszalała i zmarła w przytułku dla obłąkanych w Winnicy. Zostawiając swoją sześciomiesięczną córeczkę siostrze, Jakylina chciała ostatni raz nakarmić dziecko… Przewodniczący rady wiejskiej nie pozwolił. I Wdarli się do chaty. Właśnie karmiła Niespokojne dzieciątko swoje. — No, kończ, mówię! Patrz, jak się przyssało. Zbieraj się! Rozporządzenie jest. Poruszaj się, kułackie nasienie, Bo towarzysz z rejonu nie czeka! …I nie jęknęła. Jedynie podbródek Zatrząsł się, woskowo-blady. Jedynie ostatni raz omiotła wzrokiem Ręczniki i święte obrazy, Wszystko, co ręce zdobyły przez lata, A na dworze już czekały wozy. Nad progiem pokłoniła się trzykrotnie, Zachwiał się od rozpaczy świat. Czyste łzy stoczyły się z twarzy, Upadły w brud od czekistowskich butów. Wyszła z chaty rozchełstana, bosa, Jakby dopiero co układała stogi. Aktywiści dobro już wynoszą, Wszystko grabią: pieluchy i poduszki. Ktoś dzieciątko zabrał — i nie spostrzegła, Ktoś by wsiąść na wóz pomógł… I ostatni raz do niej tuliła się Dojrzałym kłosem ojczysta ziemia. O ziemio święta moja, droga! Ja tak ciężko służyłam tobie. Czyż za to stałam się Bogu niemiła I ciebie porzucam w hańbie? Żegnajże na wieki, cichy raju! … Ruszył wóz. Już i nie widać wsi… Nie od Boga ta władza, która karze Tych, którzy chleb zdobywają w pocie czoła. II Ja milknę od bólu gorzkiego, Gdy w rodzinne przyjadę strony, Gdzie rody rolnicze do korzenia Podcięły komun pachołki. Tam teraz zieją pustkami chaty, W chwastach i pola, i podwórza, Na zakręcie — tylko dwie babcie garbate, I nie słychać dawno dzieci. Kieliszek i przekleństwo — to pierwsza rozrywka, Zamiast cerkwi — tylko miejsce puste. Bardzo rzadko tu grają wesela, Tylko cmentarz rośnie i rośnie. Bo wieśniaków, którzy krzepili wiekami Świętość pracy, i chleba, i pieśni, Do dusili — kogo Sołowkami, A kogoś dobijał dzień pracy. I uciekali — i Hanie, i Misze, Niczym myszy rude ze statku, W komunałki, od więzień ciaśniejsze, Zapominając ojczyste pola. I tam myśleli naiwnie i pysznie, Że już oni nie wieśniacy, A żeby całkiem “kulturalnymi” zostać, Ojczysty język i ojcowską chatę Przeklinali na wszystkie sposoby. Tylko czemuż w snach podświadomie Ich wabiła rola, bujny snop, A na klombach kwitły pod balkonem Nie róże — ziemniaki i koperek. Im było niepojęte, że mówią W ich krwi natarczywie wtedy Geny plemienia dawnego Ora — Ojca wszystkich rolniczych rodów. I chociaż niejasna jakaś tęsknota Czasem gniotła do dołu czoło, Gryzła sumienie, niczym starty popręg, Ale już powrotu nie było… III Idę ulicą — wymarła jakby, Jedynie szumią jawory starodawne, I gdzieś żałośnie wilga płacze U starej Chrysti na podwórzu. Nad wsią w młodym przedwieczorze Wiatr niesie mniszka puszek, A mnie wciąż się wydaje — to pierze Z rozkułaczonych tych poduszek. *** Na naszej — nie swojej ziemi… T. Szewczenko Ja w wygnaniu, panowie, w wygnaniu, To nic, że ja tu autochton, Że żyję w tym kraju jeszcze z Trypola, Ja na zapleczu teraz, ja nikt. Tam, gdzie gwiazdy jasne i ciche wody, Złota, niczym runo, ściernisko, Pachołki już tłoczą się i przybłędy, I nikt ich nie przepędza. Wąskoczołowi jacyś, dwujęzyczni, Wyszywany drą obrus, Nieczystości i w duszy, i w rzeki Wypuszczają, rozbiwszy śluzę. Chciwie macają, ważą, mierzą Chatę białą i rdesty, I cerkiewkę z ojczystą wiarą — Wszystko puszczają na zyski. Ojczysta mowo, pieśni, gdzie wy? Ja głucha? Czy milczy świat? Gdzie straż święta Kobziarza, Nam zostawiona w testamencie? Jakże stało się, że na pastwę Wszystko święte oddali, niczym Piłat? Że wznosi się na piedestałach Nie bohater Ukrainy, a kat? I krzyczę, ile sił, krzyczę ja: “Stójcie, przybysze! Przybłędy, precz!” Lecz nikt już mnie nie słyszy, I spod nóg wyślizguje się grunt. To nie sen, nie Twój Sąd, Boże miły, A złego myśli złe. Bo inaczej czemu ja w wygnaniu Na swojej, przez Boga danej ziemi? Matczyna spuścizna (nowela) Zżółkły gaje i łąki, Mży deszcz przez sito, Zjechały się dzieci i wnuki Spadek matczyny dzielić. Skrzypnęły cicho drzwi — Wyszła naprzeciw pustka… Koguciki na tapecie, Skrzynia, cierniowa chusta. Wszędzie obrazy na ścianach, I ręczniki nad nimi, A pod oknem — barwinek, A za oknem kalina. W tych obrazach jeszcze i dziś Mamy żywa modlitwa, Żeby Bóg wybaczał winy Wolne i niewolne dzieciom. Żeby ręcznikiem rozkwitłym Szczęśliwa ścieliła się dola, Żeby nie znały dzieci Ani biedy, ani zgryzoty. Tam po kątach jeszcze do dziś Bajka snuje się dziwna, Klaszczą w dłonie “tosi” Kotko-Warkotko i Kogucik. “No ty dajesz, rodzimy! — Słychać synowej głos, — Słysz, i na co ja z nimi W tę dziurę przywlokłam się? A mówił: “Dziedzictwo…” (W głosie — gniew, obraza) Opłacało mi się włóczyć! To dziedzictwo niby? Te ręczniki — na szmaty, I na szmaty wcale nie… Tyle pieniędzy na wiatr!” — Groźnie grzmiało i władczo. Milcząco syn pali w sieniach, Przestraszone ucichły dzieci, A z obrazów na ścianach Cicho wzniosła się modlitwa. “W imię Ojca i Syna, — Głos matczyny płacze, – Boże, wybacz winy Dzieciom moim nieświadomym”. Lidia Jarochno (Prokaziuk) — przewodnicząca Starokonstantynowskiego (obwód chmielnicki) oddziału miejskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki od 2008 roku, członkini „Proświty” (wtedy jeszcze Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki) od 1999 roku. Delegatka na VIII i IX zjazdy proświtańskie. Prowadzi działalność oświatową poprzez lokalne media, współpracuje z wydziałem kultury, biblioteką rejonową, muzeum krajoznawczym. Pracuje jako nauczycielka języka i literatury ukraińskiej, propaguje ojczyste słowo, zwyczaje, tradycje narodu ukraińskiego wśród młodzieży szkolnej. Jej uczniowie są wielokrotnymi laureatami i zwycięzcami konkursów przedmiotowych oraz olimpiad, a także obrony prac naukowo-badawczych w Małej Akademii Nauk. Społecznie L. Jarochno pracuje w komisji redakcyjnej przy radzie miejskiej. Wyróżniona tytułem „Odznaka honorowa za osiągnięcia w edukacji Ukrainy”, nauczyciel-metodyk. Za aktywną pracę oświatową odznaczona medalem „Budowniczy Ukrainy”. Lidia Jarochno jest autorką wspaniałych wierszy, których wybór prezentujemy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...w przybrzeżnym miejskim parku wykonane z brązu grupy rzeźbiarskie Małuszy z synem Włodzimierzem oraz jej brata Dobryni z koniem. Prawda, tu nie ma on postaci tego puszystobrodego Dobryni Mykitycza z bylinową Biełiuszką, jak na obrazie Wasniecowa „Trzej bohaterowie”, lecz postaci jeszcze młodzieńca z gniadym koniem, którego wypasał na drewlańskich łąkach. Tak po rozpadzie Związku Radzieckiego mieszkańcy Korostenia również powoli, lecz stopniowo zaczęli uwalniać się od słowno-semantycznego przytłumienia ententonarodowej ludzkiej istoty Ukraińców przez pompatyczne pomniki rosyjsko-imperialnego totalitaryzmu i zideologizowane nazwy ulic, rozpoczynając najpierw ten proces od ożywiania drewlańskich i kijowskoruskich tradycji historycznych własnej dawnej państwowości. Jednak w latach 90. pod naciskiem Ruchu Ludowego Ukrainy przemianowano również centralną miejską ulicę Lenina, nadając jej imię byłego przewodniczącego Ukraińskiej Republiki Ludowej Michaiła Hruszewskiego. A na dworcu kolejowym ustawiono informacyjny granitowy znak upamiętniający posiedzenie tu 12 lutego 1918 roku Małej Rady UNR, na którym również wówczas godłem państwa ukraińskiego zatwierdzono państwowy znak Rusi Kijowskiej, tak zwany „tryzub”. Mimo że pozostałości dawnej nomenklatury komunistycznej nadal rządzą w mieście, po zwycięstwie rewolucji godności w Kijowie także u nas wreszcie zdemontowano masywny symbol rosyjsko-imperialnego totalitaryzmu w postaci pomnika Lenina. Teraz na granitowym cokole zamiast niego umieszczono portrety bohaterów-majdanowców z Niebiańskiej Sotni, którzy zginęli w lutym 2014 roku w walce z postimperialnym antyukraińskim reżimem Janukowycza. Ku pamięci o wyczynie poległych bohaterów, wśród których są również korostenianie, przed ich portretami stale palą się znicze, leżą żywe kwiaty. Narodowi bohaterowie nie umierają, nadal mobilizując Ukraińców do zbrojnej walki o zachowanie integralności kraju, zbierając wokół swojego spontanicznie powstałego panteonu na protestacyjne wiece mieszkańców Korostenia przeciwko agresji wojskowej Rosji imperialnej i okupacji przez nią ukraińskiego Krymu. Bo w imię swoich nowych imperialno-rewanżystowskich dążeń do światowej dominacji putinowska Rosja ponownie zaczęła wciągać samodzielne już Państwo Ukraińskie w pseudosłowiańską, a w rzeczywistości antycywilizacyjną wojnę euroazjatycką. Ponadto, realizując uchwałę protestacyjnego masowego wiecu Ruchu Ludowego Ukrainy jeszcze z 1989 roku przeciwko przemilczaniu i ukrywaniu przez ówczesną moskiewsko-imperialną i miejscową władzę nomenklaturową tragicznych radionuklidowych skutków dla mieszkańców Korostenszczyzny awarii termojądrowej w Elektrowni Atomowej w Czarnobylu — ku pamięci o tej katastrofie i jej likwidatorach — w centrum miasta ustawiono symboliczną trzyplanową stelę z czarnego granitu. A w miejscu jeszcze jednego wcześniej zniszczonego pomnika Lenina przed miejskim Domem Kultury wreszcie po 25 latach, w wykonaniu uchwały tego samego ludowego wiecu, ustawiono już, ku czci 200. rocznicy urodzin, monumentalne granitowe popiersie Tarasa Szewczenki. Zatem mimo że nowe, jeszcze niedoświadczone organizacje społeczne miasta na razie nie są w stanie należycie konkurować politycznie z kadrowym klanowością dawniejszej, bardziej doświadczonej postimperialnej nomenklatury, z lokalnymi mediami podporządkowanymi jej, jej komunistyczny przewodniczący miejskiego rządu ze swoim retrogradnym otoczeniem, wszelkimi sposobami opierając się, jednak mimikrują w kierunku ogólnoukraińskiej sytuacji społeczno-politycznej w państwie. Oni już, choć z niechęcią, ale działają z uwzględnieniem miejskiej wspólnoty, która coraz bardziej odczuwa swoją samorządną siłę. Świadomym przypomnieniem o tym było ustawienie przed miejską Radą Deputowanych granitowej steli ku czci 420-lecia nadania w 1589 roku przez władców Wielkiego Księstwa Litewskiego miastu Korosteń „praw magdeburskich” samorządności. Wraz z rozszerzaniem w mieście zdrowych i wszechstronnych prywatnowłasnościowych zasad samoodpowiedzialnego bytowania i rozwoju ludzi nieuchronnie znikną pozostałości marksistowskich totalitarno-pseudokomunistycznych iluzji, narzuconych niegdyś przez leninowsko-stalinowską partię bolszewicką. Nadużywając których, właśnie ta partia, zorganizowawszy w październiku 1917 roku przewrót w rosyjskiej ludowo-demokratycznej rewolucji, przejęła władzę państwową i ponownie odrodziła jeszcze bardziej totalitarne Cesarstwo Rosyjskie. Bo „dyktatorsko-proletariackie” ideologemy „Manifestu Komunistycznego” K. Marksa, które zbiegły się z historycznymi tradycjami rosyjsko-imperialnego totalitaryzmu, zasadniczo były antykomunistyczne, gdyż wzywały do zniszczenia kapitału i własności prywatnej jako atrybutywnych podstaw permanentnie konkretno-historycznego, naprawdę społeczno-komunistycznego bytowania wspólnot ludzi. Właśnie ze świadomością antycywilizacyjnej szkodliwości takiego państwowo-biurokratycznego pseudokomunizmu obecnie istnieje i rozwija się cały cywilizowany świat. Z tym też zwycięża. Właśnie z tym utwierdza się obecnie samodzielność również narodu ukraińskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Tutaj Dobrynia wypasał konia

Leonid KLYMCZUK, przewodniczący Korosteńskiej „Proświty” im. Tarasa Szewczenki w obwodzie żytomierskim Położone na jednym z największych ukraińskich geologicznych masywów granitowych planety, zwanym Korosteńskim plutonem, nasze poleskie miasto jest bardzo dawne. Na jego terenie archeolodzy odnaleźli ślady istnienia już w pierwszym tysiącleciu przed naszą erą kilkuhektarowego grodziska ludzi epoki kamiennej. Do dziś w rodowej podświadomości Poleszuków przechowuje się pamięć o ukrivvidunach (czarownikach) VI w. p.n.e. jako kreatywnych twórcach etnosu słowiańskiego. Mimo wielowiekowego ludobójczego ucisku ze strony najeźdźców-obcych i narzucania nam rozmaitych cudzoziemskich imion pamięć o Ukrach jednak się zachowała i utrwaliła w nazwie ukraińskiego narodu. Świadczy o tym – wbrew narzucanemu przez bizantynizm stosunkowi do naszego duchowego dziedzictwa jako do „bezeczeństwa” – także prześledzony od VI–VIII wieku p.n.e. w podświadomości naszych praojców sakralno-totemiczny stosunek do bocianów. O tragedii z 375 roku, która spotkała naszych tolerancyjnych praojców-czcicieli bocianów, wspomina się jako o „czasie Busowym” także w poemacie „Słowo o wyprawie Igora”, ułożonym gdzieś po 1147 roku, wciąż jeszcze w pogańskim duchu słowiańskim. Zatem to właśnie totemiczny ptak naszych praojców „Busieł” powinien był pojawić się na herbie miasta Korosteń, a nie pełzający wąż, którego według biblijnej legendy z Bożego polecenia łapią w przyrodzie właśnie bociany. Lecz z powodu niewykształconych miejscowych urzędników stało się odwrotnie. I tylko dlatego, że kiedyś jakiś moskiewski kartograf, nie zrozumiawszy znaczenia dawnosłowiańskiego słowa, nazwał Użem poleską rzekę Uszę. Przecież słowo „uszа” właśnie oznacza „strumień wody”. Dobrze, że jeszcze nie dosięgnęły rąk takich moskwofilów zmiana nazw wsi Uszomyr i Uszyca, położonych nad brzegami tej rzeki powyżej Korostenia. Dlatego od dawna czas przywrócić naszej poleskiej rzece słowiańską nazwę i ekologiczną ochronę jako żywodajnego „strumienia wody”. Niestety, podobnie dzieje się wokół nazwy miasta Korostenia. Przez nieprofesjonalne odczytywanie dawnosłowiańskich kronik, które pisano wtedy ciągłym tekstem, bez podziału na poszczególne słowa, z woli takich samych urzędników wyrażenie „iz Korostenia” przekształciło się na przykład w niepiśmienną nazwę miejskiej gazety „Iskorosteń”. W IX wieku nie Iskorosteń, lecz właśnie Korosteń był książęcym centrum autonomicznego słowiańskiego plemienia Drewlan, które spierało się o wschodniosłowiańską dominację i stołeczność z Polanami i ich Kijowem, który nawet płacił Drewlanom daninę. Nazwę Iskorost rzeczywiście nosi wieś w pobliżu Korostenia, lecz otrzymała ją dlatego, że tu kiedyś osiedlili się Drewlanie, którzy ocaleli ze spalonego przez kijowską księżnę Olgę Korostenia. Takimi również przymusowymi przybyszami z Korostenia stało się wtedy wiele rodzin w okolicznych wsiach, które do dziś noszą nazwiska Iskorostenskich. Przecież już w tamtych dawnych czasach geograficzne położenie Kijowa na dnieprowym szlaku rzecznym „z Waregów do Greków” okazało się potężniejsze. Militarnie wzmocniony wówczas wojowniczymi koczowniczymi oddziałami normańskich najemników Kijów zaczął podporządkowywać sobie wschodniosłowiańskie plemiona. W 945 roku Drewlanie pod wodzą swojego korosteńskiego księcia Mała powstali przeciwko daninom normańskich najemników i zabili ich księcia, syna Rurykowego Igora. Za to wdowa po Igorze, Słowianka Preprana, która przy ich małżeństwie, na cześć swego swata-opiekuna, normańskiego wojewody Olega, przyjęła imię Olga, podstępnie i okrutnie pomściła się na Drewlanach. Jednak niezadowolenie z normańskiej dominacji i bizantyjskiego obcowierstwa Kijowa okazały także inne wschodniosłowiańskie plemiona oraz kijowianie, w tym również w szczególności sama Olga. Przecież jeszcze przed śmiercią Igora Olga, faktycznie rozstawszy się z mężem, stale mieszkała z synem Światosławem w Wyszgorodzie, a Igor z innymi swoimi żonami – w Kijowie. Na to właśnie liczyli Drewlanie, proponując po zabiciu przez nich normańskiego księcia Igora odsłowiańszczenie władzy książęcej w Kijowie, swatając w tym celu Olgę za swego księcia Mała. Lecz oni przy tym nie wzięli pod uwagę dojrzałych interesów odsłowiańszczenia także samej kijowskiej elity, za co tragicznie przypłacili. Jednak mimo zwycięstwa jedynie kijowskiego odsłowiańszczenia państwowej władzy w imperium Olga była zmuszona znormalizować podatki Kijowa od plemion, organizując system specjalnych pogostów do ich poboru, przyhamować tempo bizantyjskiej chrystianizacji ludności oraz zająć się organizacją zbrojnej samoobrony przed wschodnimi najazdami azjatyckich plemion stepowych, walkę ze słowiańskimi którymi patriotycznie opiewano w ówczesnych heroicznych byliny kijowsko-ruskich. Tak z inicjowanej przez Kijów geopolitycznej obronnej konieczności wyłoniło się średniowieczne wschodniosłowiańskie imperium. Zatem, w tym różnowektorowym etnodemograficznym procesie z płomieni drewlańskiej stolicy podniosła się nowa, już zdenormanizowana, czysto słowiańska Ruś Kijowska. Dlatego zapewne uwięzionego Mała, już jako słowiańskiego księcia, który pierwszy powstał przeciwko normańskiemu panowaniu, przeniesiono wraz z rodziną jedynie do podkijowskiego majątku Lubcz, skąd jego syn Dobrynia wkrótce został kijowskim posadnikiem w Nowogrodzie, a córka Małusza została mianowana książęcą klucznicą w Kijowie, rodząc wkrótce od spadkobiercy Igora, Światosława, syna Włodzimierza. Ten właśnie syn drewlańskiej kobiety, Włodzimierz, dopiero po jednym pokoleniu książąt wprowadził ostatecznie chrześcijaństwo jako religię państwową Rusi Kijowskiej. Przecież jego poprzednik, wojowniczy, z kozackim chochołem-oseledcem na głowie, książę Światosław po osiągnięciu pełnoletności, mimo namów matki, tak i nie przyjął bizantyjskiego chrześcijaństwa. Dlatego pod naciskiem już sprzymierzonej, lecz wciąż pogańskiej kijowskiej drużyny wojskowej znormanizowana chrześcijanka Olga była zmuszona odsunąć się od spraw państwowych. Po czym osiedliła się na ziemi drewlańskiej, wznosząc na jednym z czterech grodziskowych wzgórz spalonego przez nią Korostenia cerkiewkę chrześcijańską, w której, błagając o wejście do królestwa niebieskiego, pokutowała za zamordowanych z jej woli Drewlan, obmywając swoje grzeszne ciało w wodach szybkiej rzeki Uszy, która do dziś, wrząc wśród jeszcze poledowcowych guzowatych kamiennych otoczaków, omywa ten granitowy pagórek. Ta pokuta była zapewne szczera, bo w niebie gdzieś usłyszano jej modlitwy, gdyż po śmierci Cerkiew prawosławna ogłosiła Olgę świętą równą apostołom, wznosząc w miejscu jej pokuty w Korosteniu sobór jej imienia. Zarazem przez rzekę naprzeciw niego, jako przywrócona historyczna sprawiedliwość, na wysokim, wymodlonym przez Olgę grodziskowym wzgórzu dziś znów góruje nad Korostieniem także wspaniały posąg drewlańskiego księcia Mała z mieczem. A tuż u podnóża tego wzgórza, nad samą rzeką, w miejscu zwanym „kąpieliskiem Olgi”, ustawiono też pokorną rzeźbiarską postać samej niszczycielki drewlańskiej stolicy, przypominając o wielkiej i tragicznej dawnej historii tego dziś prowincjonalnego miasta oraz o własnej słowiańsko-państwotwórczej roli Korostenia w kształtowaniu Rusi Kijowskiej. O tym przypominają współczesnym także ustawione obok, w uporządkowanym przez społeczność

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Skrzypcowe drzewo rodu

Mykoła CYMBALUK Kyryło Stecenko, pomimo swojej pracy pedagogiczno-wykładowej i działalności społecznej, prowadzi aktywną i udaną działalność koncertową. W ciągu swojej kariery zagrał ponad dwa tysiące koncertów solowych. Geografia jego występów rozciąga się nie tylko na Ukrainę, ale także na Rosję, USA, Kanadę, Belgię, Austrię, Portugalię, Węgry oraz kraje Azji Środkowej. Dla twórczości Stecenki charakterystyczną cechą jest dalszy rozwój twórczych zasad B. Kotorowycza, L. Kogana, W. Kłymowa, Ju. Jankelewicza, W. Stecenki — swoich mentorów w Konserwatorium Kijowskim i Moskiewskim. Wyrazisty temperament sceniczny artysty, nowatorstwo technik wykonawczych i koncepcyjna spójność interpretacji tworzą energię wysokiego napięcia duchowego, rodzą atmosferę prawdziwego skrzypcowego cudu. Aby zrozumieć wspinaczkę na szczyt mistrzostwa, przypomnijmy jego drogę życiową i twórczą. Kyryło Stecenko urodził się we Lwowie w rodzinie wybitnego pedagoga skrzypcowego i metodyka W. K. Stecenki (1914—1974). Dziadek Kyryła, klasyk ukraińskiej muzyki, kompozytor, dyrygent, organizator narodowych zespołów chóralnych K. H. Stecenko (1882—1922). Rodzina, tradycje rodzinne, wychowanie w duchu narodowym, znajomość najlepszych osiągnięć światowego dziedzictwa muzycznego, kreatywne podejście stały się decydujące na tej drodze. Ukończywszy w 1971 roku Kijowską Średnią Specjalną Szkołę Muzyczną im. M. Łysenki, Kyryło Wadymowycz już po trzech latach zdobywa I nagrodę na Ogólnoukraińskim Konkursie Skrzypcowym im. M. Łysenki. W 1977 r. otrzymał dyplom Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. Czajkowskiego i został laureatem Wszechzwiązkowego Konkursu Skrzypcowego. Doskonalił profesjonalny kunszt w asystenturze Moskiewskiego Konserwatorium Państwowego (1984). Jego mentorami byli wybitni artyści i pedagodzy skrzypcowi Bohodar Kotorowycz, Łeonid Kogan, Wałerij Kłymow, Jurij Jankelewicz i, oczywiście, ojciec, Wadym Kyryłowycz. A jako kompozytor Kyryło Stecenko ukończył Konserwatorium Lwowskie. W latach 1977—1998 pracował jako solista Rówieńskiej Filharmonii Obwodowej. Zagrał ponad dwa tysiące koncertów solowych na Ukrainie i za granicą, w krajach Europy, Azji i Ameryki. Występował z orkiestrami kameralnymi i symfonicznymi Kijowa, Lwowa, Odessy, Zaporoża, Równego, Chmielnickiego oraz wyspy Madera (Portugalia). Jako kameralista koncertował ze skrzypkami Bohodarem i Ołehem Kotorowyczami, Ołehem i Bohdanem Krysa, flecistami Ołehem Kudraszowem i Anatolijem Koganem, pianistami Wołodymyrem Wynnyckim, Jewhenem Rżanowem, Wiaczesławem Nowikowem, Marharytą Krawczenko i Nataliją Dereniwśką. Koncertował z zespołami „Harmonia”, „Trio Stecenków”, „Dywo” i „Braty Bluzu”. Razem z tymi ostatnimi po raz pierwszy wykonał w 2000 roku własny utwór „Szalone kołomyjki” podczas uroczystości poświęconych wizycie na Ukrainie Prezydenta USA Billa Clintona. Kyryło Stecenko hojnie przekazuje swoje przebogate doświadczenie dorastającemu pokoleniu, owocnie pracując z młodzieżą, aktywnie kształtuje elitę artystyczną. W latach 1984—1987 oraz 1998—2002 wykładał na katedrze skrzypiec w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy. Od 1999 do 2013 r. kierował katedrą zarządzania show-biznesem w Narodowym Uniwersytecie Kultury i Sztuki. Przejawia twórcze zainteresowanie klasyką, folklorem, jazzem, rockiem i sztuką eksperymentalną. Pisze utwory na skrzypce, fortepian i inne instrumenty, tworzy cykle wokalne, muzykę do programów telewizyjnych i filmów. Produkuje festiwale muzyczne, konkursy, programy telewizyjne… Bezgranicznie szanuje sztukę narodową, święcie strzegąc pamięci o swoim dziadku, Kyryle Stecence. Dlatego na koncercie „Skrzypcowe drzewo rodu”, który odbędzie się przy wsparciu Ministerstwa Kultury Ukrainy, Kijowskiej Organizacji Miejskiej „Proświta” i Międzynarodowej Fundacji im. K. Stecenki, zabrzmią najlepsze utwory ukraińskiej klasyki: Maksyma Berezowskiego, Mykoły Łysenki, Wiktora Kosenki, Myrosława Skoryka i in. „Muzyka — twierdził znany amerykański muzyk Charlie Parker — to wasze własne doświadczenie, wasze myśli, wasza mądrość. Jeśli nią nie żyjecie, ona nigdy wam się nie odwdzięczy”. Kyryło Wadymowycz Stecenko, jeden ze sławnego ukraińskiego rodu kompozytorów, muzyków i pedagogów, przewodniczący kijowskiej „Proświty”, nie wyobraża sobie życia bez muzyki. Jego wirtuozowska gra na skrzypcach porywa słuchacza od pierwszych dźwięków. Przekonają się o tym po raz kolejny wielbiciele wysokiej ukraińskiej sztuki muzycznej, którzy będą mogli delektować się jego koncertem solowym „Skrzypcowe drzewo rodu”. Odbędzie się on 14 maja w Kijowskim Domu Aktora. Maestro zadedykował swój występ 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. PRENUMERATA—2014 PRENUMERATA—2014 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 10 hrywien Kod pocztowy — 30617 na pół roku na pół roku 57 hrywien 15 kopiejek na rok na rok 113 hrywien 10 kopiejek ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 29 hrywien 40 kopiejek Jesteś ze «Słowem Proświty», bo to — Twoja gazeta!

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do «Słowa Proświty» jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y «Słowo Proświty» — 30617 Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. «Polihrafcentr» w środę. Nakład ogólny w maju — 14 800

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn