Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Sławny Taras na postumentach Bukowiny

Слово Просвіти, №18 за 2014 рік

Jarosława MELNYCZUK, Czerniowce Niedawno nakładem wydawnictwa „Bukrek” ukazała się publikacja Olgi Melenczuk „Taras na bukowych postumentach: Z historii pomników T. H. Szewczence na Czerniowieczyźnie”. Ta książka powstała niespodziewanie. Została bowiem przygotowana z okazji sławnego 200-lecia jubileuszu Szewczenki. Jej autorka jest jednak kandydatką nauk filologicznych, wykładowczynią Katedry Literatury Ukraińskiej Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza, z wykształcenia filolożką, a nie badaczką rzeźby. A jednak Olga Melenczuk od dawna działa w dziedzinie szewczenkoznawstwa, gdyż jej praca kandydacka dotyczyła „Szewczenkoznawczego dyskursu Serhija Jefremowa w kontekście ukraińskiego literaturoznawstwa”, którą pomyślnie obroniła w 2010 roku w Instytucie Literatury NANU. W badaniu z zakresu historii sztuki „Taras na bukowych postumentach” zebrano dużą warstwę szewczenkiany — wykonanej w kamieniu, granicie, betonie, metalu, brązie, gipsie, czyli stworzonej środkami sztuki monumentalnej. Nawiasem mówiąc, taka potrzeba dawno już dojrzała, gdyż, jak świadczy „Encyklopedia Szewczenkowska” (Kijów, 2013, t. 4), istnieją już badania B. Grabowieckiego „Rzeźbiarska szewczenkiana Prykarpacia” (1989), L. Perejmy „Rzeźbiarska szewczenkiana ziemi lwowskiej” Nina MYKOLAJCZUK, poetka Wszyscy jesteśmy tak bardzo Ukraińcami, na ile w każdym z nas żyje Szewczenko. Właśnie tak po państwowemu podeszli do obchodów 200. rocznicy urodzin Wielkiego Kobzarza w Ostrożce. Przewodzący wsi Ołeh Wasylowycz Parchomej (wójt) i Wołodymyr Kazymyrowycz Kozluk (dyrektor zespołu szkolno-przedszkolnego) zaangażowali się w przygotowania do święta; przyłączyli się wychowankowie i wychowawcy przedszkola „Soniecznko”, uczniowie i nauczyciele miejscowej szkoły, pracownicy kultury, lekarze, mieszkańcy wsi, sportowcy. Przygotowania rozpoczęto już zimą. Odbył się świąteczny pochód „Droga do Tarasa”. „Jednością!” — takie było hasło przewodnie szkolnego święta. W głosie Anatolija Pałamarenka odezwała się niewygasła siła wezwania Tarasa do braterstwa: „Obejmijcie się więc, bracia moi, proszę Was, błagam!” Tę siłę przekazał na scenie uczeń klasy jedenastej Iwan Pohorski, amator „Teatru Słowa”. Nie ustąpił Iwanowi w sztuce czytania uczeń klasy siódmej Wład Łukjanec. Taras Szewczenko w swoje jubileusz odwiedził nie tylko klasy, gdzie szanowano słowo Tarasa, lecz także domy ostrożczan. Tak rodzina Smoliiw pokazała uczniom scenkę „Dzieciństwo Tarasa”. Ozdobą święta był występ i gra na bandurze uczennicy klasy szóstej Lizy Szapran „Nasza dума, nasza pieśń nie umrze, nie zginie”. Wyjątkowo zabrzmiał na święcie „Testament” wielkiego Tarasa. Śpiewano go, czytano po angielsku i francusku. Nauczyciel Jewhen Borysowycz Poliszczuk przygotował projekt „Z Szewczenką” w językach angielskim i ukraińskim. W tym projekcie nie tylko hołd szacunku dla wielkiego syna Ukrainy, ale też płomień duszy i nauczycielskiego serca. Osobnej strony wymagałaby opowieść o szewczenkowskim święcie wśród młodszych uczniów. Przyjemną (2004), R. Nakonecznyj „Świat jego przywitał: Pomniki T. Szewczenki na Lwowszczyźnie” (2013) i in. A najnowszy numer krajoznawczego i literacko-artystycznego czasopisma „Sniatyn” opublikował szkic Ruslany Kiriejewej „Rzeźbiarska szewczenkiana Sniatyńszczyzny” (2014, nr 8 (22). Olga Wasyliwna z właściwym jej entuzjazmem i niesłabnącym zainteresowaniem postacią Proroka stworzyła historyczno-krajoznawczy przegląd pomników w obwodzie czerniowieckim. Strukturalnie swój esej podzieliła na osiem rozdziałów; w pierwszym — „U źródeł rzeźbiarskiej szewczenkiany” — zainteresowała czytelnika historią pojawienia się pomników na Ukrainie i za granicą. Bo wznoszenie ich to wyraz głębokiego szacunku dla wielkiego ukraińskiego poety i artysty, uznania jego talentu i znaczącego wkładu w światową kulturę. Kolejne rozdziały szkicu opowiadają o pomnikach w rejonach: kicmańskim, zastawniańskim, wyżnickim, hłybockim, kelmenieckim i chotyńskim obwodu. Decydująca tu jest zasada ilościowa, ponieważ wciąż, niestety, są miejscowości, gdzie Taras Szewczenko nie został w ten sposób upamiętniony. Są to Herca, Putyla, Storożyniec. Osobno O. Melenczuk pisze o Czerniowcach, Nowodniestrowsku, Chotynie. Autorka zebrała obszerny materiał, umiejętnie operuje szczegółami, Sama dziwi się historycznym, a nawet detektywistycznym perypetiom (jak na przykład było w przypadku nowodniestrowskiego pomnika, który przeniesiono ze wsi Soposzyn w rejonie żowkiewskim na Lwowszczyźnie i który zostanie zwrócony z powrotem), o czym informowała czerniowiecka prasa. Olga Melenczuk oparła swoją pracę na dobrych źródłach, przestudiowawszy prasę, zwłaszcza z czasów radzieckich, zapoznawszy się z materiałami archiwalnymi, zasobami wydziału ochrony zabytków historii i kultury Czerniowieckiego Obwodowego Centrum ds. Dziedzictwa Kulturowego. Dlatego tak aktualna i nowatorska z punktu widzenia obiektu badań praca powinna mieć kontynuację. Ponieważ jest to pierwsza próba, w niej jeszcze wiele kropek nad „i” nie zostało postawionych. Na przykład sama autorka przyznaje, że nie udało się odtworzyć historii niektórych pomników, rozszyfrować inicjałów, a nawet wszędzie pobywać i sfotografować. Ale Olga Melenczuk jest gotowa do współpracy, gdyż planuje kontynuować pracę i prosi wszystkich nieobojętnych o przesyłanie informacji o miejscach położenia i ustawienia pomników, pamiątkowych znaków, tablic memorialnych poświęconych T. Szewczence. Notabene w realizacji zamysłu autorce bardzo pomogło Czerniowieckie Obwodowe Zrzeszenie Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zwłaszcza jego przewodniczący Ostap Sawczuk i odpowiedzialna sekretarz Maria Pelech, którzy poparli wydanie tej książki. Ucieleśnienie obrazu Szewczenki w malarstwie, rzeźbie, środkami sztuki teatralnej — to znak tego, że rozwój narodu ukraińskiego, jego kultury trwa. Bo Taras jest dziś niezwykle aktualny.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn