Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Tutaj Dobrynia wypasał konia

Слово Просвіти, №18 за 2014 рік

Leonid KLYMCZUK, przewodniczący Korosteńskiej „Proświty” im. Tarasa Szewczenki w obwodzie żytomierskim Położone na jednym z największych ukraińskich geologicznych masywów granitowych planety, zwanym Korosteńskim plutonem, nasze poleskie miasto jest bardzo dawne. Na jego terenie archeolodzy odnaleźli ślady istnienia już w pierwszym tysiącleciu przed naszą erą kilkuhektarowego grodziska ludzi epoki kamiennej. Do dziś w rodowej podświadomości Poleszuków przechowuje się pamięć o ukrivvidunach (czarownikach) VI w. p.n.e. jako kreatywnych twórcach etnosu słowiańskiego. Mimo wielowiekowego ludobójczego ucisku ze strony najeźdźców-obcych i narzucania nam rozmaitych cudzoziemskich imion pamięć o Ukrach jednak się zachowała i utrwaliła w nazwie ukraińskiego narodu. Świadczy o tym – wbrew narzucanemu przez bizantynizm stosunkowi do naszego duchowego dziedzictwa jako do „bezeczeństwa” – także prześledzony od VI–VIII wieku p.n.e. w podświadomości naszych praojców sakralno-totemiczny stosunek do bocianów. O tragedii z 375 roku, która spotkała naszych tolerancyjnych praojców-czcicieli bocianów, wspomina się jako o „czasie Busowym” także w poemacie „Słowo o wyprawie Igora”, ułożonym gdzieś po 1147 roku, wciąż jeszcze w pogańskim duchu słowiańskim. Zatem to właśnie totemiczny ptak naszych praojców „Busieł” powinien był pojawić się na herbie miasta Korosteń, a nie pełzający wąż, którego według biblijnej legendy z Bożego polecenia łapią w przyrodzie właśnie bociany. Lecz z powodu niewykształconych miejscowych urzędników stało się odwrotnie. I tylko dlatego, że kiedyś jakiś moskiewski kartograf, nie zrozumiawszy znaczenia dawnosłowiańskiego słowa, nazwał Użem poleską rzekę Uszę. Przecież słowo „uszа” właśnie oznacza „strumień wody”. Dobrze, że jeszcze nie dosięgnęły rąk takich moskwofilów zmiana nazw wsi Uszomyr i Uszyca, położonych nad brzegami tej rzeki powyżej Korostenia. Dlatego od dawna czas przywrócić naszej poleskiej rzece słowiańską nazwę i ekologiczną ochronę jako żywodajnego „strumienia wody”. Niestety, podobnie dzieje się wokół nazwy miasta Korostenia. Przez nieprofesjonalne odczytywanie dawnosłowiańskich kronik, które pisano wtedy ciągłym tekstem, bez podziału na poszczególne słowa, z woli takich samych urzędników wyrażenie „iz Korostenia” przekształciło się na przykład w niepiśmienną nazwę miejskiej gazety „Iskorosteń”. W IX wieku nie Iskorosteń, lecz właśnie Korosteń był książęcym centrum autonomicznego słowiańskiego plemienia Drewlan, które spierało się o wschodniosłowiańską dominację i stołeczność z Polanami i ich Kijowem, który nawet płacił Drewlanom daninę. Nazwę Iskorost rzeczywiście nosi wieś w pobliżu Korostenia, lecz otrzymała ją dlatego, że tu kiedyś osiedlili się Drewlanie, którzy ocaleli ze spalonego przez kijowską księżnę Olgę Korostenia. Takimi również przymusowymi przybyszami z Korostenia stało się wtedy wiele rodzin w okolicznych wsiach, które do dziś noszą nazwiska Iskorostenskich. Przecież już w tamtych dawnych czasach geograficzne położenie Kijowa na dnieprowym szlaku rzecznym „z Waregów do Greków” okazało się potężniejsze. Militarnie wzmocniony wówczas wojowniczymi koczowniczymi oddziałami normańskich najemników Kijów zaczął podporządkowywać sobie wschodniosłowiańskie plemiona. W 945 roku Drewlanie pod wodzą swojego korosteńskiego księcia Mała powstali przeciwko daninom normańskich najemników i zabili ich księcia, syna Rurykowego Igora. Za to wdowa po Igorze, Słowianka Preprana, która przy ich małżeństwie, na cześć swego swata-opiekuna, normańskiego wojewody Olega, przyjęła imię Olga, podstępnie i okrutnie pomściła się na Drewlanach. Jednak niezadowolenie z normańskiej dominacji i bizantyjskiego obcowierstwa Kijowa okazały także inne wschodniosłowiańskie plemiona oraz kijowianie, w tym również w szczególności sama Olga. Przecież jeszcze przed śmiercią Igora Olga, faktycznie rozstawszy się z mężem, stale mieszkała z synem Światosławem w Wyszgorodzie, a Igor z innymi swoimi żonami – w Kijowie. Na to właśnie liczyli Drewlanie, proponując po zabiciu przez nich normańskiego księcia Igora odsłowiańszczenie władzy książęcej w Kijowie, swatając w tym celu Olgę za swego księcia Mała. Lecz oni przy tym nie wzięli pod uwagę dojrzałych interesów odsłowiańszczenia także samej kijowskiej elity, za co tragicznie przypłacili. Jednak mimo zwycięstwa jedynie kijowskiego odsłowiańszczenia państwowej władzy w imperium Olga była zmuszona znormalizować podatki Kijowa od plemion, organizując system specjalnych pogostów do ich poboru, przyhamować tempo bizantyjskiej chrystianizacji ludności oraz zająć się organizacją zbrojnej samoobrony przed wschodnimi najazdami azjatyckich plemion stepowych, walkę ze słowiańskimi którymi patriotycznie opiewano w ówczesnych heroicznych byliny kijowsko-ruskich. Tak z inicjowanej przez Kijów geopolitycznej obronnej konieczności wyłoniło się średniowieczne wschodniosłowiańskie imperium. Zatem, w tym różnowektorowym etnodemograficznym procesie z płomieni drewlańskiej stolicy podniosła się nowa, już zdenormanizowana, czysto słowiańska Ruś Kijowska. Dlatego zapewne uwięzionego Mała, już jako słowiańskiego księcia, który pierwszy powstał przeciwko normańskiemu panowaniu, przeniesiono wraz z rodziną jedynie do podkijowskiego majątku Lubcz, skąd jego syn Dobrynia wkrótce został kijowskim posadnikiem w Nowogrodzie, a córka Małusza została mianowana książęcą klucznicą w Kijowie, rodząc wkrótce od spadkobiercy Igora, Światosława, syna Włodzimierza. Ten właśnie syn drewlańskiej kobiety, Włodzimierz, dopiero po jednym pokoleniu książąt wprowadził ostatecznie chrześcijaństwo jako religię państwową Rusi Kijowskiej. Przecież jego poprzednik, wojowniczy, z kozackim chochołem-oseledcem na głowie, książę Światosław po osiągnięciu pełnoletności, mimo namów matki, tak i nie przyjął bizantyjskiego chrześcijaństwa. Dlatego pod naciskiem już sprzymierzonej, lecz wciąż pogańskiej kijowskiej drużyny wojskowej znormanizowana chrześcijanka Olga była zmuszona odsunąć się od spraw państwowych. Po czym osiedliła się na ziemi drewlańskiej, wznosząc na jednym z czterech grodziskowych wzgórz spalonego przez nią Korostenia cerkiewkę chrześcijańską, w której, błagając o wejście do królestwa niebieskiego, pokutowała za zamordowanych z jej woli Drewlan, obmywając swoje grzeszne ciało w wodach szybkiej rzeki Uszy, która do dziś, wrząc wśród jeszcze poledowcowych guzowatych kamiennych otoczaków, omywa ten granitowy pagórek. Ta pokuta była zapewne szczera, bo w niebie gdzieś usłyszano jej modlitwy, gdyż po śmierci Cerkiew prawosławna ogłosiła Olgę świętą równą apostołom, wznosząc w miejscu jej pokuty w Korosteniu sobór jej imienia. Zarazem przez rzekę naprzeciw niego, jako przywrócona historyczna sprawiedliwość, na wysokim, wymodlonym przez Olgę grodziskowym wzgórzu dziś znów góruje nad Korostieniem także wspaniały posąg drewlańskiego księcia Mała z mieczem. A tuż u podnóża tego wzgórza, nad samą rzeką, w miejscu zwanym „kąpieliskiem Olgi”, ustawiono też pokorną rzeźbiarską postać samej niszczycielki drewlańskiej stolicy, przypominając o wielkiej i tragicznej dawnej historii tego dziś prowincjonalnego miasta oraz o własnej słowiańsko-państwotwórczej roli Korostenia w kształtowaniu Rusi Kijowskiej. O tym przypominają współczesnym także ustawione obok, w uporządkowanym przez społeczność

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn