Strona · s. 10strona oryginału ↗
Rodzona matka moja
Слово Просвіти, №18 за 2018 рік
Matka, matuchna, matuleńka, mamusia, mamuśka, mamuszka, nienia, nieneczka... Ile czułych, pieszczotliwych słów stworzyła ludowa wyobraźnia o kobiecie-matce! Nie sposób ich wymienić. A przy tym każdy znajduje w swoim sercu własne, szczególne słowa, starając się przez nie przekazać swoją miłość i szacunek. „Dziecko skaleczyło palec, a matce zabolało serce”, mówi się w ludzie. Mówi się też: „Matki nie kupisz i nie zasłużysz na nią”. I wszyscy zgadzamy się w jednym: „Nie ma kwiatu nad majeranek, nie ma rodu nad matkę”. Dlatego, dopóki żyją nasze matki, kochajmy je i szanujmy, troszczmy się o nie, tak jak one serdecznie i niestrudzenie troszczyły się o nas, kiedy byliśmy mali i bezradni. A nawet wypuściwszy w świat synów i córki na drogę życia, matki sercem na zawsze pozostają ze swoimi dziećmi. I my nieustannie to odczuwamy. W chwili niebezpieczeństwa obok modlitwy „Panie, zmiłuj się!” czy „Panie, dopomóż!” mimowolnie wołamy: „Ojej, matuchno”, „Ojej, mamo!”, szczerze wierząc, że to pomoże. Wyruszamy w daleką lub bliską drogę — matki z modlitwą nas wyprawiają, z modlitwą też czekają na nasz powrót, bo, jak stwierdza ludowa mądrość: „Modlitwa matki dosięgnie nawet dna morskiego”.
Oleksandra KONDRATOWYCZ, folklorystka, etnograf, honorowy regionalista Ukrainy, laureatka obwodowej nagrody im. Mykoły Kudeli
Postać matki zajmuje niemal pierwsze miejsce w pieśniowym folklorze Wołyńskiego Polesia. We wszystkich epokach ta postać w hierarchii rodzinnej przyciągała uwagę badaczy i po prostu dociekliwych ludzi swoją wielką miłością i poświęceniem, z jakim spełnia święty obowiązek macierzyństwa: karmi, pielęgnuje, wychowuje dzieci, przygotowuje je do godnego życia na wszystkich jego ścieżkach i drogach. Ukrainka we wszystkich czasach była i pozostaje przeczystą Madonną i Wielką Matką. I naród odpowiednio to cenił. Jakże tu nie przypomnieć słów Iwana Franki: „Jeśli prawdą jest, że miarą kultury każdego narodu może być to, jak ten naród obchodzi się z kobietami, to też bezsporną prawdą jest, że ruski, ukraiński naród według tej miary okaże się wysoko kulturalny w stosunku do innych sąsiednich narodów” [7, 52]. Dlatego w jego oczach kobieta zasługiwała i zasługuje na ogólnonarodowy szacunek. W czasie naszej niepodległości przywróciliśmy Dzień Matki, obchodzony w drugą niedzielę maja. Wielu badaczy zaczęło szukać prakorzeni tego pięknego i tak potrzebnego święta. Poszukiwania te zaprowadziły aż za granicę, do amerykańskiego Los Angeles, gdzie na początku ubiegłego stulecia młoda Anna, która wcześnie straciła matkę, zaproponowała obchodzenie Święta Matki. Utrata najdroższej dla każdego z nas osoby skłoniła także mnie osobiście, by na początku lat 70. zainicjować Lekcje o Matkach w szkołach rejonu kamieńkaszyrskiego, gdyż w tym czasie kierowałam gabinetem metodycznym rejonowego wydziału oświaty. Pierwsza taka impreza odbyła się na początku listopada 1974 roku we wsi Polyci podczas seminarium nauczycieli języka i literatury. Aby przekonać się o przydatności takich lekcji, postanowiłam wysłuchać opinii uczniów. Zapadła mi w pamięć wypowiedź jednego chłopca: „Takie lekcje są bardzo potrzebne, nauczycielka skłoniła nas do zastanowienia się nad problemem »matka—dzieci«, »dzieci—matka«. I może właśnie dziś zapytałem siebie, co dla każdego z nas znaczy matka i kim my dla niej jesteśmy. Bo matka jest jak woda: chcesz — i pijesz, zawsze pod ręką. Nie, raczej jak powietrze: oddychasz — i nie zauważasz. I wydaje ci się: tak będzie zawsze. A to nieprawda: matkę trzeba kochać i stale o nią dbać, tak jak ona nie męczy się, dbając o nas”. Ta po młodzieńczemu szczera i po dorosłemu mądra myśl wstrząsnęła mną. Skłoniła mnie do opracowania metodycznych zaleceń Lekcji o Matce dla różnych grup wiekowych uczniów, kierując się mądrą radą wybitnego ukraińskiego pedagoga Wasyla Suchomlinskiego, że „praca, uduchowiona miłością do matki-twórcy, człowieka, to wielka siła wychowawcza”. Mówi się, że kiedyś w ukraińskiej rodzinie panował kult matki: ją szanowano, wywyższano, a jednocześnie nakładano na nią wielką odpowiedzialność za wychowanie dzieci i prowadzenie gospodarstwa domowego; nie bez powodu mówiono: „Ojciec trzyma chatę na jednym rogu, a matka na trzech”. Nasza mateczka nie tylko niestrudzenie pracowała przy piecu, na ogrodzie, w polu, ale też nierzadko zastępowała dzieciom ojca, gdy ten przebywał w dalekiej drodze albo wyruszał bronić ziemi ojczystej, a niekiedy sama brała do ręki miecz. Taka jest nasza ukraińska matka — kochająca, czuła, a zarazem nieustraszona. Wróćmy jednak do Dnia Matki i jego początków. Trzeba zauważyć: w ludowym kalendarzu Wołyńskiego Polesia Dzień Matki był obecny od dawna. Niepisaną tradycją było, że w drugi dzień Wielkanocy rodziny odwiedzały rodziców. Te wizyty zamężnych córek i synów, którzy się usamodzielnili, miały wymowną nazwę „Chodzić w gości do matira”, jak tu mówią. Gdy jeszcze żył ojciec, mogły być w rodzinie także inne dzieci, ale te wizyty nazywano właśnie tak: „Chodzić w gości do matira”, czyli czcić matkę. Zatem drugi dzień Paschy był swoistym Dniem Matki. I była to nasza, rodzima tradycja, a nie pożyczona od kogoś. Potwierdzeniem tego wniosku jest także dawny zwyczaj: właśnie tego dnia chrześniacy chodzą ranciować do chrzestnych matek, a te w odpowiedzi dają im ranciec. Skąd takie leksemy: ranciować, ranciec? Najwyraźniej pochodzą od słowa ranek. Dzieci bowiem przybiegały do swojej mamy bardzo wcześnie rano, zanim ta poszła do cerkwi. Jeśli zaś chrześniak z jakiejś przyczyny nie odwiedził chrzestnej rano, to ona zabierała pisanki ze sobą do świątyni i przy spotkaniu wręczała mu ranciec. Zauważmy: dzieci chodziły ranciu-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
