Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №18 за 2018 рік

16 s. · 34 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 34 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 18 (966), 3–9 maja 2018 TRZYMAMY ŁĄCZNOŚĆ INFORMACYJNĄ

Wiosenne dni napełniają ludzi radością Wielkanocy, rodowymi głębiami Tygodnia Przewodniego, przypominają pamięcią o Czarnobylu, a bohaterskim uczczeniem żołnierzy II wojny światowej oddają im cześć. Wieńczy to duchowe wzniesienie Dzień Matki. Matka to dawczyni życia ludzkiego, uosobienie bezinteresowności, oddania, hojności, szczerości i dobroci. Matka to ziemia rodzinna i Ojczyzna. Matka to język i pieśń. Matce ludzkiej i Matce Bożej składamy najjaśniejsze modlitwy. Dzisiejszy numer naszego tygodnika otwieramy wizerunkiem Bogurodzicy. Artystka Myrosława Zbożna nazwała ten obraz „Pokój i Chwała”, poświęcając go ukraińskim żołnierzom. Ponad 5000 tysięcy poświęconych ulotek przekazano bojownikom, a samą ikonę poświęcono w klasztorze Michajłowskim Złotoverchym. Jest to swoiste przesłanie zarówno od artystki, jak i od matek, żon, sióstr i córek, które chcą, aby ich najbliżsi mieli przy sobie amulet z modlitwą, aby zawsze czuli, że są potrzebni Ukrainie i jej narodowi. Według zamysłu Myrosławy Zbożnej ta ikona, a także dwie inne ikony „Nie płacz, Matko, za mną. Niebiańska Setka” i „Archistratyg Michaił” zostaną wystawione na aukcji dobroczynnej, a uzyskane środki przekazane na leczenie osób poszkodowanych podczas działań bojowych. POŁTAWSKA „PROŚWIATA” — 101 LAT! HISTORIA OD ANDRIJA BOKOTEJA RODZIMA MATKO MOJA 10–11 PAMELA — OŁENA CHOCHŁATKINA Pokój i chwała Wam, ukraińskie matki! Pokój i chwała Wam, ukraińskie matki!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Utrzymujemy łączność informacyjną!

Olha ŻMUDOWSKA — W marcu Krajowa Rada ds. Telewizji i Radiofonii opublikowała raport o naruszeniach i stratach Ukrainy w sferze telewizyjno-radiowej po okupacji Krymu. Jakie będzie to miało konsekwencje? — Teraz, mając zasób informacji dotyczący naruszeń praw państwowych i prywatnych firm telewizyjno-radiowych, mediów drukowanych, kradzieży częstotliwości radiowych i mienia ukraińskich nadawców, którzy pracowali na Krymie przed rosyjską okupacją, możemy pomóc im walczyć w europejskich sądach o odszkodowanie od agresora za szkody i straty. Prowadzimy konsultacje z SBU, Prokuraturą Autonomicznej Republiki Krymu, Ministerstwem Spraw Zagranicznych, Ministerstwem Sprawiedliwości i Ministerstwem Polityki Informacyjnej — z każdym w zakresie jego działalności, aby ukarać konkretne osoby, które są zamieszane w kradzieże i szkody wyrządzone ukraińskim mediom. Przygotowywane są listy do dodatkowych sankcji wobec osób, które przejmowały państwowe i prywatne mienie ukraińskich nadawców telewizyjnych i radiowych oraz gazet, które brutalnie wypierały z Krymu ukraińskich dziennikarzy, prześladowały ich i wszczynały przeciwko nim fałszywe sprawy karne. — Ale oprócz nadawców, naruszenia swoich praw doświadczyli także mieszkańcy Krymu, którzy oglądali, słuchali, czytali ukraińskie media? — Tak, obywatele Ukrainy, którzy mieszkają na Krymie, są pozbawieni prawa do ukraińskiej telewizji i radia oraz ukraińskiej prasy. Do końca roku zatwierdzimy już nowy, jasny plan ochrony praw tych ludzi — a to prawie 2 miliony mieszkańców Krymu. Ta praca to otwarcie „drugiego frontu” ochrony ukraińskiej przestrzeni telewizyjno-radiowej i informacyjnej. Po okupacji w 2014 roku terytorium ARK opuściły największe firmy telewizyjno-radiowe „Czornomorska” i „ATR”, stacja radiowa „Majdan”. Znaczna część krymskich dziennikarzy była zmuszona albo opuścić półwysep i przenieść się na kontynent, albo porzucić działalność zawodową. Właściwie 39 ukraińskich stacji radiowych i 31 ukraińskich kanałów telewizyjnych całkowicie straciło możliwość nadawania na Krymie. Wiele udało się w tym czasie zrobić, aby te media i dziennikarze mogli wznowić pracę na Ukrainie. Na przykład wznowiły swoją pracę „ATR”, „Czornomorka”, „UA. Krym”, ukazuje się „Krymska switłycia” z redakcją w Kijowie (sam prenumeruję kilka egzemplarzy dla siebie i przyjaciół), wznowiły pracę stacje radiowe „Majdan” i powstały nowe podmioty nadawcze, takie jak „Krym. Realii”, „Hajiat”. — Jakimi środkami docierają do Krymczan ze swoimi wiadomościami? — Nad tym pracują Ministerstwo Polityki Informacyjnej, Krajowa Rada ds. Telewizji i Radiofonii oraz, w szczególności, moje biuro. Od 2014 roku Federacja Rosyjska nielegalnie wykorzystuje 503 częstotliwości do nadawania telewizyjno-radiowego na Krymie. Ukraina natomiast rozbudowuje możliwości ukraińskiego nadawania na terytorium Krymu. Uruchomiono nowe częstotliwości radiowe, zbudowano 150-metrową wieżę w Czongarze, tego lata zostanie ukończona wieża w Czapłynce z 93 metrów do 133. I zaznaczę, że nie wydaliśmy na to ani jednej państwowej hrywny — udało nam się zainteresować prywatnego krajowego inwestora, który w tę sprawę włożył własne środki. — Zadziwiające… A kto jest tym inwestorem, czy to nie tajemnica? — Nie tajemnica. Firma „Telemereżi Ukrajiny”. W ogóle staramy się angażować w wiele projektów ukraińskie przedsiębiorstwa. Uważam, że działamy jako organizacja państwowa z maksymalnym efektem — nie wydajemy środków państwa, za to sprzyjamy włączeniu prywatnych ukraińskich firm w pozytywne przemiany w kraju. — A Rosjanie nie zagłuszają ukraińskiego nadawania na terytorium Krymu? — Próbują. Ale mając wieże w Czapłynce i Czongarze, pokrywamy stabilnie całą północ półwyspu. Obecnie FR wykorzystuje do nadawania na północ Krymu przejętą ukraińską wieżę w Krasnoperekopsku — jej wysokość wynosi 184 metry i dzięki jej wykorzystaniu sygnał rosyjskich nadawców pokrywa nawet poszczególne rejony obwodu chersońskiego. I jeśli w samym Krasnoperekopsku udaje im się czasami zagłuszać nasz sygnał, to w rejonie, dookoła, sygnał idzie stabilnie. To samo w Dżankoju — jeśli w samym mieście zagłuszają, to wzdłuż trasy moskiewskiej sygnał idzie wyraźnie. — A czy rzeczywiście słyszą nas na Krymie? — Rzeczywiście słuchają. Przekonuję się o tym nawet z własnego doświadczenia — kiedy bywam na żywo w telewizji, w programach skierowanych na Krym, otrzymuję telefony od Krymczan. Większość cieszy się, że może nas słyszeć, choć są i tacy, którzy twierdzą „wy wsio wriotie” (wy wszystko kłamiecie), ale przecież słuchają! Ukraińskie radio i telewizja są cenne dla Krymczan tym, że w odróżnieniu od rosyjskiej telewizji, w naszej mogą uzyskać alternatywny punkt widzenia. U nas przecież nie ma cenzury, opinie brzmią bardzo różnie, więc słuchacze i widzowie czują większe zaufanie do naszych nadawców. Właśnie na ukraińskich kanałach Krymczanie mogą dowiedzieć się, co naprawdę się u nich dzieje — o aresztowaniach, o więźniach politycznych, o masowych przeszukaniach u ludzi, o ucisku Tatarów krymskich, o niszczeniu prywatnego małego biznesu i w ogóle prywatnej inicjatywy na półwyspie. — A co dzieje się na kierunku doniecko-ługańskim? — W ciągu ostatnich trzech lat Krajowa Rada we współpracy z Ministerstwem Polityki Informacyjnej zaczęła wydawać kanałom telewizyjnym i stacjom radiowym pozwolenia na tymczasowe nadawanie w obwodach ługańskim i donieckim — wydano już do użytku 98 częstotliwości FM. Zgodnie z wymogami nowej ustawy — dotyczącej tymczasowych pozwoleń na nadawanie w strefie prowadzenia operacji antyterrorystycznej oraz w rejonach przygranicznych Ukrainy. W szczególności także na południu obwodu chersońskiego. Obecnie zamówiliśmy w Ukraińskim Państwowym Centrum Częstotliwości Radiowych pierwszy pakiet kanałów telewizyjnych i częstotliwości radiowych. — I tych stacji radiowych słuchają na okupowanym terytorium? — Tak, słuchają. Zaznaczę, że pod względem rozwoju radiofonii obwód doniecki jest na 1. miejscu wśród obwodów Ukrainy, ługański znajduje się w pierwszej piątce. Mimo wszystkich strat, jakich doznaliśmy od okupacji części tego regionu, obecnie mamy dobrą sytuację z tempem rozwoju lokalnego radia i telewizji. — A jaki język przeważnie brzmi na antenie? — Póki co, niestety, dużo rosyjskiego. Ale sytuacja zauważalnie się zmienia: zwiększa się nadawanie po ukraińsku, ukraińskich piosenek. Ustawa o kwotach wymaga, aby już teraz w radiu było nie mniej niż 55% ukraińskiego kontentu, a w telewizji — nie mniej niż 30%, a od października — nie mniej naszych współobywateli nastawiło się na krajową falę. Oto niedawno litewska komisja ds. radia i telewizji wzięła do rozpatrzenia działalność firmy usług telewizyjnych, która transmitowała, mimo zakazu, kanał telewizyjny „RTR-Planeta” i jego wersje. Za takie działania karą jest stutysięczna 70%. Ale już teraz w radiu i telewizji często „przekraczają” normy. Ponieważ język ukraiński na wschodzie nie jest obcy. A ci ludzie, którzy pozostali na niekontrolowanym przez Ukrainę terytorium, znacznie bardziej cenią to, co ukraińskie — mają z czym porównać. I kiedy przyjeżdżają czasem po emerytury lub w sprawach, widzą w ukraińskich miastach normalne życie, znacznie niższe ceny, swobodne porozumiewanie się i przemieszczanie. Taka sama historia jest na Krymie — i cztery lata temu Krymian, którzy przychylnie odnosili się do Ukrainy, było więcej niż fanów Rosji. Partie, które były zorientowane na rosyjską politykę, jak na przykład „Sojuz”, „Russkoje jedinstwo” itd., wszystkie razem zdobywały w wyborach 3—4%. Rosja skierowała na propagandę na Krymie duże środki, ale miejscowi przywódcy „rosyjskiej idei” często je po prostu rozkradali, a dlatego te pieniądze nie dawały efektu. Możliwe, że Rosja właśnie dlatego uciekła się do siłowego zajęcia, bo rozumiała, że jeszcze 5—10 lat — i jej sympatyków na Krymie prawie nie zostanie. I „referendum” było absolutnie fałszywe — niektórzy rosyjscy dziennikarze wrzucali do internetu zdjęcia swojego głosowania — nikt ich nie pytał o ukraińskie obywatelstwo. Dlatego musimy po prostu pracować na wynik, na wsparcie naszych obywateli na okupowanych terytoriach. Oni i tak wrócą do Ukrainy, nie ma dla tego alternatywy. kara, oczywiście, nie w rublach, a w euro. Dość skuteczna forma przekazywania państwowej polityki informacyjnej wykonawcom. Właśnie takie doświadczenie warto wziąć pod uwagę. I efekt od niego będzie nie gorszy niż od zagranicznych Javelinów, sama rozmowa o których już dodaje nam pewności w przyszłości. O tym, jak Ukraina wspiera ukraińskich obywateli na okupowanych przez Rosję terytoriach — na Krymie oraz części obwodów donieckiego i ługańskiego informacyjnie, co robi się po to, aby to wsparcie było skuteczne, oraz po to, aby Rosja zapłaciła za kradzież przestrzeni informacyjnej w tych regionach, rozmawiamy z członkiem Narodowej Rady ds. Telewizji i Radia Serhijem Kostynskim.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wypędzić imperialnego ducha z ukraińskiej świadomości cywilizacyjnego postępu

Mykoła HOŁOMSZA, przewodniczący partii „Patriot” Ostatnio nasze państwo osiągnęło znaczne postępy w przeciwstawianiu się „putinowskiej propagandzie” (zunifikowany potoczny mem ułatwiający odbiór), zwłaszcza tej, która była prowadzona w telewizji i radiu. Mam na myśli rosyjskie filmy i niekończące się seriale, które wychwalały imperium, jego armię, milicję-policję, służby specjalne, różnych działaczy, wynosiły Moskwę i wyrządzały nieodwracalną szkodę Ukrainie. A to, że moskiewska popsa dawniej brzmiała wręcz z żelazka, również dodawało „russkiego ducha” ukraińskiej rzeczywistości i potężnie wpływało nie tylko na degradację kulturowych upodobań, lecz także na zaślepienie świadomości Ukraińców. Obecnie wobec tych bezpośrednich ograniczających działań panuje jakby względny porządek. Ale przecież sam „russkij duch” z ukraińskiej przestrzeni publicznej się nie ulotnił. Znowu pełznie do nas przez filmy i seriale, które teraz dość zgrabnie, na tle „bierioz i osin” oraz rzekomo w „zadusznych” rozmowach między bohaterami, przemycają, legalizują i narzucają te same rosyjsko-imperialne postulaty, mity, memy, narracje i wciągają ufnych widzów do „jednego kraju” sowietyzowanej rzeczywistości. Dlatego nie dziwi, że wciąż słychać rozmowy o „bratnim narodzie” czy o tym, „co nam dzielić”. Uznał to nawet nasz minister obrony Stepan Połtorak, który niedawno oświadczył, że także w ukraińskiej armii służą ludzie, którzy uważają Rosję za dobrego sąsiada: „Wśród tych, którzy byli na froncie, bardzo mało takich ludzi. A wśród tych, którzy ani jednego dnia tam nie byli, wciąż spotyka się tych, którzy uważają, że Rosja to bracia i dobrzy sąsiedzi”. Dlaczego ci ludzie nadal służą w ukraińskiej armii i, jak się zdaje, na wysokich stanowiskach — oto na jakie pytanie powinien odpowiedzieć pan minister. I nie tylko przedstawicielom mediów, lecz także w Radzie Najwyższej, która wyraziła zgodę na jego powołanie. Są tacy prorosyjscy „dobroczyńcy”, najwyraźniej, także w innych strukturach siłowych. A to już kwestia wagi państwowej na poziomie RBNiO, bo czy taka postawa jest dopuszczalna na zakończenie czwartego roku agresji reżimu putinowskiego wobec naszego państwa? Aby pokonać tego „russkiego ducha” i „sowieckij porządok” w sektorze bezpieczeństwa i w ukraińskim społeczeństwie, oczywiście potrzebne jest kompleksowe działanie. Powtórzę, RBNiO powinna postawić ten problem jako priorytetowy już teraz i natychmiast. Ja zaś proponowałbym wykluczyć z ukraińskiego eteru cały telewizyjny produkt rosyjsko-sowiecki. Oddychałoby się swobodniej, przestrzeń publiczna by się oczyściła i świadomość wielu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kanały, od których nierzadko śmierdzi jak ze ścieków. Ponad wszystko szaleją niedawni wysokiej rangi urzędnicy, odsunięci z tych czy innych przyczyn od zwykłego dla nich sprawowania władzy. Sieją nienawiść, rozniecają wrogość, oczerniają, ganią wszystko i wszystkich, drwią, dyskredytują symbole państwowe, rozkładają, demoralizują niepewne w swoich przekonaniach masy, rozchwiewają podstawy budowania państwa. Tym z nich, którzy nigdy nie czytali książek Mykoły Amosowa, należałoby wskazać, co pisał wybitny chirurg i uznany na całym świecie myśliciel po rozpadzie byłego Związku Radzieckiego: komunistyczne hasła nie zadziałały, w zamian przyjęto biblijne przykazania; tak czy inaczej, niezwykle konieczne jest tłumienie zwierzęcego pierwiastka w podświadomości każdego człowieka, w żadnym wypadku nie pozwolić mu wyrwać się, jak dżinowi, z zamkniętego naczynia. Jak ratować się przed zagrożeniem tego, co ciemne w podświadomości ludzkiej, radził wcześniej słynny austriacki lekarz — założyciel psychoanalizy Zygmunt Freud. A co u nas nierzadko się wyprawia? Dokładnie odwrotnie. Czyżby w Radzie Najwyższej nie było nikogo choćby powierzchownie zaznajomionego z unikalnym dziełem „ojca historii” Herodota. Starożytny grecki mędrzec, jak nikt inny, jeszcze wtedy przeanalizował różnicę między demokracją a „ochlokracją”. Ostrzegł od V wieku przed nową erą następne pokolenia, by nie poddawały się bezwładzi, samowoli, całkowitemu rozpasaniu w ustrojach społecznych. Świadomość ukraińskiego rodu po złotych, jak i u Hellenów, wiekach rozkwitu cywilizacji trypolskiej, bije się jak ryba o lód, aby utwierdzić się wreszcie państwowo, samorządnie, niezależnie w kręgu narodów świata, skazanych z woli wyższych sił niebieskich na okrutne próby. Choćby nie wiem jak tłuc wodę w moździerzu: w trumnie kieszeni nie ma, na tamten świat nic ze sobą nie zabrać. Jednocześnie właśnie tacy głosiciele zwariowali na punkcie nienasyconej żarłoczności. Wygląda na to, że może nawet nie wiedząc o pouczeniach wybitnego Cezara, naśladują złowieszcze: wielkiego kawałka nie przełkniesz, dziel i rządź — na dwieście czy ile tam partii i nie mniej wyznań, zapewniając przy tym, że Bóg jest jeden. Choćby nie wiem jak sławny był Cezar, nie wystarczyło mu rozumu, by ustrzec się przed zabójcami z najbliższego otoczenia. Jeśli to prawda, że na życie wszechwładnego imperatora targnął się i jego nieślubny syn, to zrozumiałe wydają się ostatnie słowa przeszytego z każdej strony mieczami spiskowców, zjednoczonych wspólną przysięgą: „I ty, Brutusie, przeciwko mnie!”. Błogosław, Losie, na świetlaną przyszłość rodzimej Ukrainie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Kąpią się w kałuży

Wadym PEPA, pisarz Gdy tylko wyłażą przed oczy z Internetu, kto go tam wie od kogo, wstrętne komentarze do wszelakich wydarzeń, od razu wypala mózg przepowiedziane przez T. Szewczenkę: Wydaje mi się, że nie wiem, A ludzie naprawdę nie umierają, A przelezie jeszcze żyje W świnię czy coś i żyje, Kąpie się sobie w kałuży, Jak wpierw kąpało się w grzechach. Dolo sprawiedliwa! Ileż odrażającego, cynicznego, niecenzuralnego brudu roi się w Internecie. Bezczelne przekleństwa — to igraszka. Gdzie tam tej świni! Ona choć zarzeka się łajna nie jeść, to żre, jak tylko się nawinie. A upodobnione do niej rzucają się kąpać nie tylko w kałuży, ale i w ekskrementach. Jak w XXI wieku nowej ery godzić się z tym, że do tego zdolne są stworzenia, które, według najwyższego zamysłu, są koroną przyrody! A przecież jest dość przykładów szlachetnej służby nawet nie tylko swojemu rodowi, ale i całej ludzkości. Włoski filozof-panteista i poeta Giordano Bruno nie mógł taić w sobie tego, co otworzyło się przed jego wewnętrznym wzrokiem — Wszechświat jest nieskończony. Na żądanie wyrzeczenia się swoich przekonań oświadczył: — Jeśli nie okażę skruchy, stracę życie. A jeśli okażę skruchę, straci ludzkość. Do miejsca spalenia go, jako jedynego ze skazanych przez inkwizycję, dostarczano na nędznym wozie z zamkniętymi ustami — aby nie mógł uronić do tłumów na poboczach ani jednego słowa. Kat zwolnił knebel dopiero wtedy, gdy zapłonął ogień, aby tłum usłyszał piekielne krzyki. Lecz wcale nie to wyrwało się przed ostatnim tchnieniem z ust skazanego na rzeź. Jakaś staruszka, prawdopodobnie grzesznica z grzesznic, zapewne z nadzieją trafienia do raju, nazbierała gdzieś bliżej autodafe suchego chrustu i przyniosła, żeby dorzucić do ogniska. Ogarnięty płomieniami Giordano zdobył się na dwa słowa: — O, santa simplicitas! Były to jego ostatnie słowa: „O, święta prostoto!”. Na miejscu egzekucji, na placu Kwiatów w Rzymie, w 1889 r. ustawiono pomnik niewinnemu z jego zdumiewającą przenikliwością i samozaparciem. Na odrażającym sądzie Giordano Bruno oświadczył, że jest gotów dołączyć do sprawiedliwych dusz. A ileż właśnie takich ukraińskich dusz zagubiono po porażce Iwana Mazepy w bitwie pod Połtawą w 1709 roku: pochowano w błotach podczas budowy tego miasta nad Newą, które teraz jest Sankt Petersburgiem, rozstrzelano na Sołowkach, potopiono w Morzu Białym, wyścielono kośćmi represjonowanych dno Kanału Białomorsko-Bałtyckiego, zamordowano w XX w. w piwnicach Kijowa, zakopano w bezimiennych mogiłach w Bykowni, starto na proch w mordowskich łagrach, zamęczono za drutami kolczastymi GUŁAG-u, oddano na pastwę wiecznej zmarzlinie na Kołymie… Jak po tym nasi współcześni mają upadać do zwierzęcej podłości, którą zachłystuje się nie tylko Internet, ale często i różne te-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

To ileż dwugłowych orłów jest w obecnym rosyjskim herbie?

Jurij WILINOW, Zaporoże “Oczywiście, że jeden!” — odpowie przeciętny czytelnik i będzie, na szczęście, w błędzie. Dlaczego na szczęście, opowiemy nieco później. Drapieżny orzeł był symbolem wielkomocarstwowego Rzymu. Kiedy Cesarstwo Rzymskie w 395 roku podzieliło się na zachodnie i wschodnie, orzeł stał się dwugłowy: dwie głowy — dwie stolice (Rzym i Konstantynopol), jedno ciało — jedno państwo! Dwugłowy orzeł na tysiąc lat pozostał herbem Cesarstwa Wschodniorzymskiego (Bizantyjskiego) jako symbol roszczeń do zachodniorzymskich prowincji. Bizantyjski dwugłowy orzeł był i jest obecnie herbem państw, w których albo przynajmniej przez jakiś czas rządziły dynastie potomków bizantyjskich cesarzy (Serbia, Albania, państwo krymskich Gotów — Teodoro), albo państw, które rościły sobie pretensje do potęgi ekwiwalentnej Cesarstwu Bizantyjskiemu, na przykład — Cesarstwo Austriackie. W obecnej niewielkiej Republice Austriackiej jednogłowy orzeł trzyma w szponach z rozerwanymi kajdanami sierp i młot!.. Herby w ogóle demonstrują wszelkiego rodzaju dziwactwa. Herb nazistów Niemiec (Trzeciej Rzeszy) z pochodzenia jest rzymskim orłem, a zatem krewnym moskiewskiego dwugłowego… Moskiewszczyzna — Trzeci Rzym, miała (i ma!) prawo do dwugłowego orła z obu stron. Po pierwsze, Iwan III ożenił się z Zofią, siostrzenicą ostatniego cesarza bizantyjskiego Konstantyna Paleologa, który zginął na murach Konstantynopola podczas zdobywania go przez Turków. Iwan IV Groźny — to jej wnuk. Co prawda, na synu Iwana IV Fiodorze linia męska dynastii wygasła, ale władza przeszła do krewnych w linii żeńskiej — Romanowów. Po drugie, Moskiewszczyzna za Piotra I, wnuka pierwszego cara z dynastii Romanowów, zaczęła nazywać się Imperium Rosyjskim, z pretensją do jednego z pierwszych miejsc wśród państw świata. Moskiewski dwugłowy orzeł od cara do cara “obrastał” koronami, berłem i jabłkiem w szponach, orderem św. Andrzeja Apostoła na łańcuchu orderowym na piersiach oraz tarczami z herbami podbitych carstw na skrzydłach. U ostatniego chronologicznie orła, który pojawił się na monetach imperium od 1859 roku, takich tarcz herbowych było dziewięć — moskiewski jeździec na piersiach oraz herby carstw: kazańskiego, astrachańskiego, syberyjskiego, Chersonezu Taurydzkiego, gruzińskiego, polskiego, Wielkiego Księstwa Finlandzkiego oraz kombinowany herb wielkich księstw kijowskiego, włodzimierskiego i nowogrodzkiego na skrzydłach. W tym samym 1859 roku wierzchołek berła zmienił się z krzyża na małego dwugłowego orła. A ponieważ ten orzeł znowuż trzyma w łapie berło z dwugłowym orłem, i tak dalej, i tak dalej… liczba dwugłowych orłów w imperialnym herbie teoretycznie równa się nieskończoności! Każdy kolejny “orzełek” jest w przybliżeniu dwunasto-czternastokrotnie mniejszy od poprzedniego. Berło w łapie rosyjskiego orła — to artefakt wykonany za panowania cesarza Pawła I, długości nieco mniejszej niż 50 cm. Jego orzełek umieszczony jest na słynnym diamencie “Orłow” (Grigorij Orłow podarował kamień Katarzynie II), który ma wymiary 35x32 mm. Szósty z kolei “orzełek”, jeśli pierwszym liczyć wielkiego orła, teoretycznie będzie miał wysokość 0,002 mm — to rozmiar bakterii. Dalej idą orły rozmiaru wirusa, atomu, cząstki elementarnej… Z bezkresną serią dwugłowych orłów w herbie, które zmierzają donikąd, Imperium Rosyjskie przetrwało mniej niż sześć dziesięcioleci… Rząd Tymczasowy polecił znanemu artyście Iwanowi Bilibinowi dostosować rosyjskiego imperialnego orła do norm republiki. Artysta wywiązał się z zadania — usunął wszystkie imperialne błyskotki, a nawet opuścił skrzydła w dół, jak to było za pierwotnego moskiewskiego dwugłowego orła czasów Iwana III. Taki orzeł był na papierowych pieniądzach Rządu Tymczasowego — “dumskich” i “kierenkach”. Proletariusze nazywali go oskubanym kurczakiem. To zrozumiałe — proletariusz żyje dla swojego wiecznie głodnego żołądka i wszystkie symbole, regalia i realia do tego żołądka sprowadza. “Bilibinowski” orzeł zatrzymał się także na radzieckich pieniądzach z 1918 roku, nawiasem mówiąc, na tle swastyki, która obraca się przeciwnie do Słońca, tej samej, którą potem tak rozpowszechnili niemieccy naziści!.. A już później na przestrzeni 1/6 części powierzchni ziemskiej zakrólował “sierp i młot”. Pierwotnie z propozycji ludowego komisarza obrony Lwa Trockiego na gwieździe Armii Czerwonej były pług i młot. Pług, radło jest sakralnym symbolem produkcji rolniczej, tak jak młot — produktywnej pracy w przemyśle. Ale bardzo szybko radzieccy ideolodzy uznali, że pług nie jest proporcjonalny do młota i w ogóle — nie jest zbyt heraldyczny, więc zastąpili go sierpem. Tym samym w sensie ezoterycznym skazali swoje państwo na stałą i nieprzerwaną nędzę. Przypomnijmy romans rosyjskiego poety, towarzysza Puszkina, Piotra Wiaziemskiego “Ja pierieżił mnogoje i mnogich…” — “Po borozdam sierpom pożatoj paszni…”. Do czasu maszyn żniwnych plony zbierano kosą, władał nią każdy mężczyzna, kobieta, nawet nastolatek. Ale jeśli stara i chora wdowa nie ma krewnych czy sąsiadów, którzy jej pomogą, zmuszona jest szurać swoją nędzną niwkę sierpem. Są inne warianty nędzy związanej z sierpem — kiedy pole jest tak małe, że nie warto machać na nim kosą. Albo chłop jest tak biedny, że nie ma kosy — jakościowego, a zatem stosunkowo drogiego narzędzia… Władza radziecka przez wszystkie 70 lat swojego istnienia z sierpem w herbie trwała w chronicznej nędzy, stałym “deficycie” najbardziej niezbędnych towarów i usług. Dlatego kiedy władza “sierpa i młota” haniebnie upadła, nikt nie zaczął jej bronić, nawet komuniści, których w sierpniu 1991 roku było jeszcze 18 milionów! Przy całej otwartości społeczeństwa, na wszystkich bezkresnych terenach ZSRR nie jest znany żaden akt oporu czy nawet protestu przy jego likwidacji! Federacja Rosyjska powróciła do “bilibinowskiego” orła, który od 1992 roku bito na rosyjskiej monecie. Orzeł, podobny do żywego ptaka, jedyny, czyli nie znikający w nieskończoności i bez imperialnych błyskotek. Ale znaczna część poddanych państwa marzyła o imperium. I być może dlatego na samym początku XXI wieku, na samym początku rządów Putina FR przywraca herb Imperium Rosyjskiego. Nieco uproszczony — bez orderu św. Andrzeja Apostoła, bez herbów podbitych carstw na skrzydłach, bo carstwo Polskie i Wielkie Księstwo Finlandzkie — to w dalekich marzeniach. Nowemu imperium nie udało się odzyskać nawet carstwa gruzińskiego. Póki co (jak uważa) podołała carstwu Chersonezu Taurydzkiego… Współczesny herb FR ma, jak i carski, wojowniczo uniesione skrzydła, trzy korony, jabłko i berło z szeregiem dwugłowych orłów, które, zmniejszając się, zmierzają donikąd. A razem z nimi zmierza donikąd państwo z ambicjami imperium, które pręży się, by cały świat się go “bał i szanował”. Świat zrozumiał wysiłki Państwa-pod-znikającymi-w-donikąd-orłami i podejmuje adekwatne środki dla jego usunięcia, a zmiany zachodzą obecnie kilka razy szybciej niż w czasach pierwszego Imperium Rosyjskiego… * * * Co prawda, Republika Austriacka dobrze żyje w Europie z sierpem i młotem w szponach orła, bo przecież symbole i emblematy nie przeszkadzają dobrobytowi państwa, którego naród ma zbiorowy rozum… Z lewej do prawej: 20 kopiejek 1856 r. — berło wieńczy krzyż, 20 kopiejek 1914 r. — berło wieńczy dwugłowy orzełek, 1 rubel 1998 r. z “bilibinowskim” orłem, 1 rubel 2017 r. z orłem, który trzyma w prawej łapie berło z orłem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Bohdan Horyń. Światosław Hordynski na tle epoki. Księga druga

Ciąg dalszy. Początek w nr 17 z 2018 r. Z czasem zaczęły kursować koleje. Początkowo jeździło się na węglu w jesiennej słocie czy w zimowych mrozach. Wtedy też zaczęły nawiązywać się kontakty między poszczególnymi obozami, a obozowe „społeczeństwa” łączyły się w zorganizowane ciało; nie zważając na repatriację, przenoszenie obozów z miejsca na miejsce, nerwowe miesiące z wszelkimi kontrolami — życie płynęło naprzód. Niepostrzeżenie dla zewnętrznego oka — coraz bardziej krzepło i doskonaliło się, chociaż nie zawsze w ramach celowości i realnej konieczności”8. Najtrudniejsze były pierwsze miesiące całkowitego oderwania od świata zewnętrznego i izolacji, szaleństwa komisji repatriacyjnych, całkowitej niepewności co do najbliższej przyszłości, kiedy trzeba było indywidualnie czy zorganizowanie zwalczać te zagrożenia, którymi obdarowywało powojenne życie ukraińską emigrację w Niemczech i Austrii. Zanim rozwinęli pracę narodową i stworzyli pewien system, ukraińscy emigranci musieli przeżyć niejedną trudną chwilę strachu przed przymusową repatriacją. Lecz mimo wszystkich nieszczęść, w ciągu czterech lat (1945—1948), zaledwie czterech lat! w Obozowej Ukrainie otwarto 102 szkoły ludowe, 35 gimnazjów, 12 szkół średnich, 43 szkoły zawodowe. Wzorem dla obozowych gimnazjów było ukraińskie Gimnazjum Akademickie we Lwowie, dlatego kierownicy szkół średnich i wyższych wyszukiwali ludzi zdolnych nauczać języka łacińskiego, greckiego, ukraińskiego, niemieckiego, angielskiego, a także matematyki, fizyki, historii, geografii, dyscyplin sportowych i innych. Obozowe gimnazja wychowały wybitnych ludzi, przykładem może być przyszły działacz kościelny UKGK Lubomyr Huzar, który otrzymał wykształcenie w obozie DP w Salzburgu. O aktywności życia w ukraińskich obozach DP świadczą 232 wydawnictwa periodyczne i wydanie 818 książek9 (według innych źródeł — 1624 wydania). Oprócz instytucji oświatowych i naukowych, w Obozowej Ukrainie istniało Zjednoczenie Artystów Ukraińskiej Sceny, w skład którego wchodziły teatry działające w kilku obozach. Kontynuując tradycje znanego teatru „Berezil” Łesia Kurbasa, zdobywał sławę wśród obozowiczów zespół dramatyczny „Studio Teatralne” pod kierownictwem artystycznym aktora i reżysera J. Hirniaka. Praca zespołów twórczych W. Bławackiego i J. Hirniaka później została nazwana prawdziwym triumfem ukraińskiej sztuki teatralnej na emigracji. W Obozowej Ukrainie, jak przystało na wielką, ustrukturyzowaną społeczność, działały uniwersytet, akademia nauk, organizacje społeczne i polityczne, cerkwie, wychodziły książki, gazety i czasopisma nie tylko dla dorosłych, ale i dla dzieci. O fenomenalnym zjawisku — Obozowej Ukrainie na „Planecie DP” przyjdzie opowiedzieć szczegółowo i argumentowanie, bo właśnie w takich warunkach i przy takim klimacie duchowym żył, pracował, tworzył Światosław Hordynski. Obozowa drużyna piłkarska „Ukraina”. Zacznijmy od tego, że w Obozowej Ukrainie dobrze zorganizowano system szkół. O intensywności edukacji świadczą dane statystyczne za rok szkolny 1947—1948: działały 72 przedszkola ze 139 wychowawcami i 2550 dziećmi, szkoły ludowe z 400 nauczycielami i 5300 uczniami, 35 gimnazjów z 461 nauczycielami i 2780 gimnazjalistami, 39 szkół zawodowych z 217 nauczycielami i 2100 uczniami. Na początku lat 50. XX w., wraz z wyjazdem dużej części Ukraińców za granicę i włączeniem reszty z nich do niemieckiej gospodarki, zlikwidowano poprzednią sieć szkół, pracowały jedynie dodatkowe kursy ukrainoznawstwa „szkół sobotnich”. W latach powojennej niedoli Ukraińcy wydali 82 tytuły podręczników szkolnych: historia — 11 tytułów, literatura — 6, język ukraiński — 10, języki obce — 7, podręczniki do matematyki i geometrii — 16, geografia — 12, inne przedmioty — 7, elementarze, czytanki — 13. Działalność wydawnicza. W obozach wielki rozwój osiągnęła działalność wydawnicza. Wołodymyr Maruniak w wydanej przez siebie książce „Ukraińska emigracja” (Monachium, 1985) podaje następujące liczby: w latach 1945–1951 w Niemczech Zachodnich i Austrii ukazały się 1624 wydania (w Niemczech — 1548, w Austrii — 76)10. Sporządzona przez W. Maruniaka „Bibliografia wydań w latach 1945—1951 w Niemczech i Austrii” zajmuje w jego książce 49 stron (363—411) z następującymi rozdziałami: 1. Wydania UWU (44); 2. Wydania dotyczące życia Ukraińców w Niemczech i Austrii (53); 3. Różne wydania (26); 4. Młodzież, studenci, Plast, SUM, RFK (51); 5. Biobibliografia i bibliotekoznawstwo (22); 6. Pedagogika, szkolnictwo i sprawozdania o instytucjach naukowych (13); 7. Kalendarze (23); 8. Śpiewniki (20); 9. Literatura więzienna (12); 10. Wspomnienia (5); 11. Tematyka wojskowa (10); 12. Językoznawstwo (60); 13. Sztuki plastyczne (40); 14. Literaturoznawstwo (73); 15. Historia (61); 16. Literatura piękna. Proza (199); 17. Literatura piękna. Poezja (113); 18. Utwory dramatyczne (28); 19. Literatura dla dzieci i bajki (91); 20. Podręczniki szkolne dla szkół ludowych i średnich oraz samokształcenia. Podręczniki (116); 21. Skrypty studyjne (oprócz skryptów UWU i UTGI) (45); 22. Skrypty studyjne UTGI (68); 23. Wydania naukowe (których nie ma w innych rubrykach) (12); 24. Wydania Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk (11); 25. Wydania NTSh (11); 26. Wydania religijne (112); 27. Publicystyka polityczna (269). Wykaz wydawnictw periodycznych, sporządzony przez tego samego autora, zajmuje w jego książce 9 stron z następującymi rozdziałami: 1. Biuletyny obozowe (51 tytułów); 2. Drukowane periodyki gazetowe (17 tytułów); 3. Czasopisma studenckie (21 tytułów); 4. Periodyki plastowe (16 tytułów); 5. Periodyka Związku Młodzieży Ukraińskiej (7 tytułów); 6. Inne wydania dla młodzieży (10 tytułów); 7. Periodyka dla dzieci (8 tytułów); 8. Humor i satyra (12 tytułów); 9. Jednodniówki (5 tytułów); 10. Czasopisma literacko-artystyczne (22 tytuły); 11. Periodyki naukowe (15 tytułów); 12. Wojskowe czasopisma (6 tytułów); 13. Periodyka kościelno-religijna (18 tytułów); 14. Periodyka polityczna (45 tytułów); 15. Inna periodyka (35 tytułów). Twórcy indeksu „Dziennikarska »Planeta DP«” w rozdziale o periodyce dziecięcej w ukraińskich obozach DP (1945—1950)11 podają imponującą liczbę wydań dla dzieci i młodzieży, które ukazywały się w Niemczech Zachodnich. Dla przedszkolaków w Niemczech i Austrii wydawano bogato ilustrowane bajki. Bajka D. Sołowija „Zwierzęcy zimownik” z rysunkami Mychajła Mychalewycza ukazała się w 1947 r. w Nowym Ulm. Autor rysunków urodził się w 1906 r. w Kijowie, kształcił się w Kijowskim Instytucie Artystycznym, Szkole Przemysłu Artystycznego w Pradze oraz Praskiej Akademii Sztuk Pięknych. Pracował na terenach Ukrainy Karpackiej i we Lwowie. Od 1944 r. — w Niemczech, gdzie zajmował się głównie ilustrowaniem książek dla dzieci i czasopism. Literaturę dla przedszkolaków wypuszczało wydawnictwo w Salzburgu „Nowi dni”. W 1948 r. w tym wydawnictwie ukazała się bajka ludowa „Leśny car Och” z rysunkami B. Jefremowa. Zatem nie tylko dzieci w wieku szkolnym, a nawet przedszkolaki były zaopatrzone w książki. Światosław Hordynśkyj, rozumiejąc wagę literatury dziecięcej, w 1947 r. napisał bajkę, której zakończenie zachowało się u córki Wołodymyra Hordynśkiego, Ołenki Jurczuk: Jeśli nie smakuje wam bajka ta, To nie słuchajcie do końca, A innym, grzecznym wszystkim Jeszcze lepszą kiedyś opowiem. Inicjały „S. H.”, data „1947” i napis „Naszym dzieciom” skłaniają do wniosku, że bajka prawdopodobnie była przeznaczona do monachijskiego zbioru-czasopisma „Naszym dzieciom”. Przytoczone przykłady z życia Obozowej Ukrainy są dowodem na to, że 200 tysięcy Ukraińców w trudnych warunkach w ciągu 5 lat jest w stanie osiągnąć w rozwoju kultury takie sukcesy, jakich, niestety, nie było w stanie osiągnąć przez te lata 40 milionom Ukraińców w warunkach stalinowskiego zniewolenia. Wysoko ocenił siłę woli i niezłomnego ducha Ukraińców w obozach DP mieszkaniec Obozowej Ukrainy, znany poeta, prozaik, tłumacz Jurij Klen (literacki pseudonim byłego neoklasyka Oswalda Burghardta): „Żyjemy w mało kulturalnych warunkach, w ciasnocie, nie mając własnego kąta, często wśród ruin najbardziej zniszczonych miast, zagrożeni ciągłym niebezpieczeństwem utraty nawet tego kąta z twardym posłaniem, gdzie prowizorycznie możemy skłonić swoje głowy. Jesteśmy ludźmi bez imienia i państwa, bez przynależności społecznej. A jednak uparcie stoimy na swojej wędrownej drodze i nie chcemy z niej zboczyć. Jesteśmy gotowi pójść w świat, za oceany, w kraje tropikalne czy polarne, byle nie wracać do domu, — to zjawisko, które nie ma przykładu w historii. I w tych ciężkich warunkach życia, oddani na łaskę obcych narodów, stawszy się przejezdnymi gośćmi — my dalej tworzymy swoją kulturę. Mamy szkoły, niższe, średnie i wyższe, nawet swój uniwersytet, mamy swoje cerkwie, szpitale, teatry, wydawnictwa, gazety, trupy artystów, śpiewaków, a nasi poeci i prozaicy nie przestają i tutaj, na obczyźnie, pielęgnować ojczyste słowo. Jaki inny naród zdobyłby się na to?” — retorycznie pyta Jurij Klen12. Pozostaje zagadką, jak w ciągu jakichś pięciu lat w obozach na obcej ziemi mogło wytworzyć się życie kulturalne, o którym w warunkach sowieckiej Ukrainy można było tylko marzyć i którego nie zawsze udaje się zorganizować w obwodach i rejonach dzisiejszej niepodległej Ukrainy. Aby nie budził wątpliwości wysoki duch i rozmach energii w Obozowej Ukrainie, przejdziemy od ogólników do konkretów. Ciąg dalszy nastąpi. ———————————— 8 Maruniak W. Ukraińska emigracja w Niemczech i Austrii po II wojnie światowej. — T. I. — Monachium: Wydawnictwo Akademickie dr. Petra Beleja, 1985. — S. 33. 9 Encyklopedia ukrainoznawstwa. Część słownikowa. — Paryż—Nowy Jork: Mołode żyttia, 1976. — T. 8. — S. 3120. 10 Maruniak W. Ukraińska emigracja w Niemczech i Austrii po II wojnie światowej. — T. I. — Monachium: Wydawnictwo Akademickie dr. Petra Beleja, 1985. — S. 212. 11 Sydorenko N. Dziennikarska „Planeta DP”: ukraińska prasa w obozach jenieckich, osób przemieszczonych i uchodźców w Europie po II wojnie światowej (1945–1950) / Sydorenko N., Sydorenko O. — K., 2000. — S. 175. 12 Jurij Klen. Myśli na wypoczynek — Ukraińskie wieści. — 1947. — Nr 84. Kapela bandurzystów. 1947 r. W centrum W. Bożyk i H. Kytastyj

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ludzie na tej ziemi. Chcę również podziękować organizatorom i wszystkim tym, którzy dzisiaj przyszli do tej pięknej sali, aby podzielić z nami ten smutek” — podkreślił prorektor ds. kształcenia na odległość i innowacyjnych technologii nauczania Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa Anatolij Kudin. Orędzie Głowy Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, błogosławionego Światosława, wygłosił władyka Josyf Milian. Mowa w nim była o tym, że słowo Boże jest zawsze żywe, wspiera, ostrzega, ożywia, dodaje natchnienia. Dzisiaj oddajemy hołd tym, którzy uratowali ukraińską ziemię przed skutkami awarii w Czarnobylu. Liczymy straty, prowadzimy badania na wykluczonej ziemi i obliczamy skutki, które nadejdą później. Wszyscy powinniśmy stanąć w szeregach tych, którzy muszą walczyć ze skutkami wielkiej ukraińskiej katastrofy. Ale największą katastrofą jest katastrofa ekologii duszy. Błogosławiony Światosław w swoim orędziu wezwał również wszystkich do miłości do ojczystej ziemi, do narodu, do wszystkich, którzy zginęli wskutek tej katastrofy. W koncercie wzięło udział prawie 200 artystów i muzyków, wśród których byli: Bohater Ukrainy Anatolij Palamarenko, artyści ludowi Ukrainy Serhij Mahera, Olha Nahorna, Wołodymyr Derkacz, Wołodymyr Koszuba, Wołodymyr Szejko, Anatolij Hnatiuk; zasłużeni działacze sztuki Ukrainy Hałyna Sawczuk, Wołodymyr Tkaczuk, Ałła Szejko, Tetiana Pimenowa. Wiele wdzięcznych oklasków otrzymały orkiestra kameralna, mała orkiestra symfoniczna, chór mieszany i zespół dziewczęcy „Jahidka” wydziału sztuki im. Anatolija Awdijewskiego NUP im. Mychajła Drahomanowa, chór chłopców i młodzieńców sektora praktyki Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego. A koncert-requiem „Czarnobyl — młodzież będzie pamiętać” zakończył się finałową sceną Andrija z opery „Zaporożec za Dunajem” (solista – artysta ludowy Ukrainy Ołeksandr Hureć), w której potwierdza się nieśmiertelność ukraińskiego ducha.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Головне — пам’ятати

Едуард ОВЧАРЕНКО У Патріаршому Соборі Воскресіння Христового Української Греко-Католицької Церкви відбувся концерт-реквієм “Чорнобиль — молодь буде пам’ятати”, присвячений 32-річчю техногенної катастрофи. Чорнобильську катастрофу вважають найбільшою за всю історію ядерної енергетики до вибуху на АЕС “Фукусіма-1”, і за кількістю загиблих і потерпілих від її наслідків людей, і за економічними збитками. В екстремальних умовах вступали в боротьбу з атомною енергією десятки і сотні тисяч людей, котрих пізніше стали називати “ліквідаторами”. Загальна кількість ліквідаторів за всі роки становить близько 600 тисяч осіб. 20 років поспіль Всеукраїнська громадська організація “Асоціація “Афганці Чорнобиля”, яку очолює народний депутат України 5 і 6 скликань Олександр Рябека і Національний педагогічний університет ім. М. Драгоманова організовують заходи з увічнення пам’яті загиблих від Чорнобильської катастрофи. Вже традиційно вони запросили всіх небайдужих на концерт-реквієм “Чорнобиль – молодь буде пам’ятати”. — Ви займаєтеся музикою та історією. Чому такий вибір? — Мистецтво супроводжує мене все життя: Буська музична школа, Львівський музичний коледж ім. С. Людкевича, факультет культури і мистецтв ЛНУ ім. І. Франка. Я з дитинства мріяв стати музикантом, викладачем і йшов до мети. А щодо історії, то тут я вдячний учителям школи й коледжу, які зуміли пробудити інтерес до цієї науки, адже саме історія дає змогу глибше осягати мистецтво, вивчати його з розумінням тих історичних подій, які відбувалися в ту чи ту епоху. — Як у Вас з’явилась ідея почати писати книжки? — Ще під час навчання у школі, коли читав підручники, написані складною для сприйняття науковою мовою, а книг з історії музики для шкіл мистецтв практично не існувало, тому ми витрачали більшу частину уроку на конспектування, спало на думку: “А чому ж ніхто не може написати конспектний варіант уроків, не підручник чи посібник з величезним масивом інформації, а конспекти уроків?”. Ось і вирішив із часом зробити це самотужки. Видавши першу книгу “Вступ до музикознавства та коротка історія української музики”, дуже переймався тим, що вона не отримає підтримки серед навчальних закладів, але сталося навпаки — наклад у 1000 примірників досить швидко розповсюдили, і викладачі, ознайомившись детальніше з виданням, замовляли її й для своїх учнів. Це спонукало до написання другої частини — “Коротка історія світової музики”. Обидві книжки вийшли уже в чотирьох перевиданнях загальним накладом 4 тис. примірників і влітку готується їх п’яте перевидання. — А коли вирішили написати книжки з історії України та правознавства? — Минулоріч, коли навчався в магістратурі історичного факультету ЛНУ ім. І. Франка. Маю багато знайомих, які готуються до ЗНО і часто нарікають на те, що з-поміж багатьох довідників з “20 років тому у нас із Василем Федоришиним виникла ідея проводити такі заходи. Як відомо, з часом пам’ять згасає. Тому нашим завданням було, щоб молоде покоління, яке навчається в університеті, розуміло, що український народ доклав надзвичайних зусиль, аби ця трагедія не поширилася по світу. Майже 4 мільйони осіб постраждало від Чорнобильської катастрофи. З них на сьогодні залишилося жити лише 1 млн 900 тис. А серед тих, хто помер, — 600 тисяч дітей. Ми маємо знати і пам’ятати ці жахливі цифри. І відавати пошану тим, хто ціною власного життя подовжив життя всім нам”, — наголосив, відкриваючи вечір-реквієм, один із його організаторів Олександр Рябека. “Від керівництва університету хочу подякувати учаснику тих подій Олександру Рябеці за багаторічну виховну роботу. Він робить усе для того, щоб нове покоління формувалося, пам’ятаючи про ті страшні речі, які пережили на-
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Wykształcona młodzież — przyszłość Ukrainy „Uczynić skomplikowane zrozumiałym — na tym polega kunszt wykładowcy”

Historia to nasze cenne dziedzictwo, które akumuluje wielowiekowe doświadczenie historyczne naszego narodu w całym procesie jego historycznego rozwoju. Nie bez powodu mówi się, że bez przeszłości nie ma przyszłości. Dobrze rozumiał to nasz rozmówca Ołeksij Myrowśkyj — młody, ale perspektywiczny wykładowca i naukowiec, który w wieku 23 lat napisał pięć podręczników, które doczekały się kilku wydań i obecnie są szeroko wykorzystywane w placówkach oświatowych Ukrainy. Postanowiłam zapytać o sekrety jego sukcesu. z historii Ukrainy trudno wybrać taki, który byłby napisany prosto i przystępnie. Tak więc zrodził się u mnie pomysł napisania tego, czego potrzebują kandydaci na studia. A książka „Podstawy prawoznawstwa” została wydana na początku 2018 r., kiedy zacząłem wykładać ten przedmiot i zrozumiałem, że wielu uczniów szkoły zawodowej na bazie 9 klasy nie potrafi jeszcze sporządzać notatek z wykładu, a nie chciałbym tracić czasu na dyktowanie tematów. — Na czym polega sekret sukcesu Pana podręczników? — Na przejrzystości, zwięzłości, przystępności wykładu materiału. Warto również zauważyć, że głównym zadaniem książek nie było stworzenie podręcznika czy pomocy naukowej, w której materiał dydaktyczny byłby rozbudowany zbyt szczegółowo, gdyż podobnych prac jest obecnie mnóstwo. Przede wszystkim zadanie polegało na pomocy w opanowaniu podstaw naukowego podejścia do studiowania przedmiotu, próbie dostrzeżenia perspektyw rozwiązywania współczesnych problemów poprzez stworzenie informatora, który jest swoistym konspektem. — Jak reklamował Pan wydania? — Przede wszystkim poprzez zasoby telefoniczne i internetowe — dzwoniłem do placówek oświatowych, pisałem wiadomości o wydaniach na ich skrzynki elektroniczne, a także organizowałem prezentacje książek, których przez te lata przeprowadziłem około pięćdziesięciu w szkołach, bibliotekach oraz innych instytucjach kulturalno-artystycznych obwodu lwowskiego, tarnopolskiego, rówieńskiego, iwanofrankiwskiego, dniepropetrowskiego, połtawskiego i innych obwodów Ukrainy. — Czy Pana prace są krytykowane? — Oczywiście. Zawsze cenię opinie wykształconych ludzi, którzy mogą coś podpowiedzieć, doradzić, nigdy nie obrażam się na nich za to. Dlatego biorę pod uwagę wszystkie uwagi i życzenia dotyczące poprawy jakości prezentacji materiału. Nie lubię tylko, gdy krytykują bezpodstawnie. Czasem słyszę frazy w stylu: „No i co w tej książce jest nowego, taką mógłby napisać każdy”, na co zawsze odpowiadam: „No to napiszcie”, ale z jakiegoś powodu do tej pory podobnych prac, zwłaszcza z historii muzyki, nie było. — Co jest dla Pana ciekawsze — zajmowanie się działalnością naukową czy dydaktyczną? — Każdy z tych momentów jest ciekawy, potrzebny na swój sposób, gdyż są one ze sobą powiązane. Kiedy zajmujesz się działalnością naukową, wzbogacasz się intelektualnie, a jeśli dydaktyczną — przekazujesz zdobyte wiedzę innym. Pisać naprawdę mogę tylko wtedy, gdy mam natchnienie, a wykładać — zawsze. Działalność dydaktyczna jest ciekawsza, gdyż jest to ciągły dialog z uczniami, a kontakt z ludźmi lubię. Uczynić skomplikowane prostym, zrozumiałym i przystępnym — na tym, moim zdaniem, polega kunszt wykładowcy. — Gdzie pracuje się Panu trudniej — w szkole zawodowej czy szkole muzycznej? — Bardzo trudno porównać te rodzaje działalności, a tym bardziej zestawić je, gdyż są one zupełnie różne w swojej specyfice. W szkole muzycznej uczę gry na fortepianie już piąty rok, mam większe doświadczenie, ponadto takie zajęcia są indywidualne, co pozwala lepiej odkryć potencjał każdego ucznia. W przeciwieństwie do tego, nauczanie historii i prawa zakłada pracę z grupami około 30 uczniów w każdej, gdzie czasem trudniej jest ocenić możliwości i odkryć potencjał każdego z nich, chociaż zawsze staram się to robić. Zawsze podkreślam, że trzeba posiadać ogólną wiedzę z dyscyplin, które wykładam, ponieważ przygotowujemy specjalistów sfery usług, którzy muszą umieć komunikować się z klientami, podtrzymać rozmowę, a klienci bywają różni… — Jakie ma Pan plany na przyszłość, czy stawia Pan przed sobą określone cele? — Tak, mam określony cel i dążę do niego. Większość zadań, które sobie stawiałem, została dziś z powodzeniem wykonana. Planów jest wiele, z najbliższych — napisać książkę z historii sztuki, podjąć pracę w ramach dodatkowego zatrudnienia w jakiejś wyższej uczelni artystycznej (kolegium kultury, kolegium muzyczne, być może nawet akademia muzyczna czy akademia sztuk pięknych, teatr), podoba mi się atmosfera takich placówek, ich aura. — Jak będzie Pan realizował postawione zadania? — Wszystko, co mam obecnie, zdobyłem sam. Nigdy nie szanowałem ludzi, którzy wszystko załatwiają przez znajomości czy innymi nieuczciwymi metodami, a także zazdrośników. Na szczęście na mojej drodze życiowej spotykam głównie nie takich ludzi, a tych, którzy pomagają, wspierają, cieszą się z moich sukcesów — i jestem im za to niezmiernie wdzięczny. Rozmawiała Maria ZUBKOWA Ołeksij Myrowśkyj — historyk i artysta, wykładowca historii i prawoznawstwa w Państwowej Instytucji Oświatowej „Lwowskie Wyższe Zawodowe Kolegium Obsługi Konsumenckiej”, a także nauczyciel fortepianu w Buskiej Dziecięcej Szkole Muzycznej, autor podręczników: „Wstęp do muzykologii i krótka historia muzyki ukraińskiej”, „Krótka historia muzyki światowej”, „Biblioteka Krasneńska im. I. Tyktora: kamienie milowe historii i teraźniejszość”, „Historia Ukrainy: kurs ekspresowy”, „Podstawy prawoznawstwa”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ukraińska historia Hryćka Kowalenki

Był utalentowanym pisarzem, historykiem, etnografem, artystą, wydawcą, działaczem społeczno-politycznym, znanym daleko poza granicami Połtawszczyzny. O Hryhoriju Kowalence, o jego spuściźnie twórczej należy pisać monograficzne badania, gdyż to, czego dokonał, jest doniosłe i interesujące. Bolszewicki system totalitarny nieprzypadkowo próbował rozprawić się z nim, a jego imię wymazać z ludzkiej pamięci. I symboliczne jest to, że pierwsze konkretne kroki dla jego rehabilitacji podjął jeszcze w 1968 roku działacz „Proświty”, znany połtawski literaturoznawca, świętej pamięci Petro Rotacz. Taras PUSTOWIT, przewodniczący Połtawskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zastępca dyrektora Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Fala za falą Hryhorij (Hryćko) Ołeksijowycz Kowalenko urodził się 24 stycznia 1868 roku w przysiółku Łypniaky powiatu perejasławskiego guberni połtawskiej (obecnie — terytorium rejonu barysziwskiego obwodu kijowskiego) w kozackiej rodzinie. Ukończył szkołę ludową w Baryszówce oraz szkołę felczerską w Połtawie. Nauczycielował we wsiach powiatu perejasławskiego, gdzie jednocześnie leczył chłopów. Wtedy też zafascynował się zbieraniem materiałów etnograficznych, przede wszystkim z zakresu medycyny ludowej i znachorstwa. W 1890 roku zatrudnił się jako felczer przy klinice Uniwersytetu Moskiewskiego, studiował także nauki specjalistyczne jako wolny słuchacz. Jego mentorem był znany historyk literatury profesor M. I. Storożenko. Talent Hryćka Kowalenki zauważył i wsparł znany działacz społeczny, pisarz i literaturoznawca Borys Hrinczenko, który pomógł młodzieńcowi zatrudnić się w Czernihowskim Zarządzie Ziemskim i zaadaptować się w miejscowym środowisku twórczym. Przez kilka lat Hryhorij Ołeksijowycz nie tylko wypełnia swoje bezpośrednie obowiązki służbowe, ale także zanurza się w życie literackie i społeczne Czernihowa, gdzie wówczas pracowali Mychajło Kociubynski, Łeonid Hlibow, Wołodymyr Samijłenko, Mykoła Woronyj i inni. W latach 90. XIX wieku drukuje swoje wiersze, poemat „Zoja”, opowiadania, artykuły naukowe, rysunki we lwowskim czasopiśmie „Zoria”, jednocześnie tworzy całą artystyczną galerię portretów ukraińskich pisarzy: Tarasa Szewczenki, Iwana Kotlarewskiego, Hryhorija Kwitki-Osnowjanenki, Jewhena Hrebinki, Pantełejmona Kulisza. Znany jest również wydawniczy projekt z jego czernihowskiego okresu — zapoczątkowanie przez grupę miejscowych pisarzy almanachu literackiego „Fala za falą”. W jednym z listów Mychajła Kociubynskiego do Panasa Myrnego czytamy: „Piszę do was kilka słów w sprawie: my, czyli Samijłenko, Hrinczenko, Kowalenko i ja, szykujemy się wydać almanach, który składałby się z utworów, częściowo drukowanych za granicą, częściowo nowych, jeszcze nie drukowanych, najlepszych pisarzy”. Zdaniem naukowców, wielką zasługą Hryhorija Ołeksijowycza było to, że w almanachu „Fala za falą” drukowali swoje utwory Iwan Franko, Osyp Makowej, Dniprova Czajka, Ahatanheł Krymski. Mimo oficjalnej ukrainofobicznej polityki rządowej, talent Hryćka Kowalenki na przełomie XIX i XX wieku znajdował coraz więcej zwolenników na terenach wielkiej Ukrainy i w Galicji. Hryhorij Ołeksijowycz opuścił Czernihów i przeniósł się na stałe do Połtawy, prawdopodobnie na zaproszenie przyjaciół-połtawian: Panasa Myrnego, Mykoły Dmytrijewa, Hr. Markewycza, po odsłonięciu pomnika I. P. Kotlarewskiego w sierpniu 1903 roku. Od 1905 roku jest już w Połtawie, wtedy też, mając kontakty z Hrinczenką i, prawdopodobnie właśnie z jego polecenia, inicjuje wraz z Mykołą Dmytrijewem i Panasem Myrnym utworzenie towarzystwa „Proświta”. Aktywnie pracuje jako współredaktor z miejscowym czasopismem „Ridnyj kraj”, jako korespondent — z naukowymi wydawnictwami periodycznymi „Kijewskaja starina”, „Literaturno-naukowyj wisnyk”, „Trudy Połtawskoj uczenoj archiwnoj komissii”. W 1911 roku ukazuje się zbiór H. O. Kowalenki „Żarty żyttia” (drugie wyd. 1917, Czerkasy), a w latach 1913—1914 rozpoczyna wydawanie czasopisma „Wisnyk żyttia i znannia”. Jednak z powodu aktywnej publicznej działalności ukrainofilskiej szybko trafia pod niejawny nadzór policji. Na podstawie doniesień agentów żandarmskiej ochrany wyłaniał się taki portret polityczny nieprawomyślnego połtawianina: „Kowalenko — niskiego wzrostu, blondyn, zawsze nieuczesany,.. ma ścisłe kontakty z Kijowem — z Czykałenką, ze Lwowem — z profesorem Hruszewskim, z Paryżem — z emigrantami Wynnyczenką i Żukiem. W Połtawie kontaktuje się z miejscowymi Ukraińcami: Sijalskim, Pawłem i Jurijem Panczenkami, Drobyszem, Dankowskim, Danczenką, Chomencką, Wiktorem Andrijewskim i Mamajenką”. W centrum życia społeczno-politycznego Połtawy Stało się on dość autorytatywną osobą. Od 1909 roku jako przedstawiciel ukraińskiej organizacji demokratycznej figuruje jako pomocnik sekretarza (później — sekretarz) Połtawskiego Zarządu Miejskiego, do lipca 1917 roku pracuje na tym stanowisku. W okresie Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 lat wchodzi do Komitetu ukraińskich partii postępowych i organizacji, zostaje wybrany do miejskiej ukraińskiej komisji oświatowo-wykładowej, staje się rzeczywistym „wykładowcą ludowym”. W kwietniu 1917 roku odbyło się zebranie założycielskie Połtawskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta”, na przewodniczącego wybrano Hryćka Kowalenkę. W imieniu połtawskiej „Proświty” przemawia na I Wszechukraińskim Zjeździe „Proświt” we wrześniu 1917 roku w Kijowie. W okresach rewolucyjnym i porewolucyjnym Kowalenko jest instruktorem edukacji pozaszkolnej powiatu połtawskiego, znanym w Połtawie popularyzatorem przeszłości, jedna po drugiej wychodzą drukiem rozprawy: „Woróżka” (1917), „Hryhorij Skoworoda” (1919), „Jacko j Stećko” (1922), „Panas Myrnyj” (1926), „U soniacznij kraini” (1927). „Ukraińska historia” H. Kowalenki doczekuje się

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Wiktor Andrijiwski — wybitny działacz „Proświty” i kronikarz epoki Ukraińskiej Republiki Ludowej

Podczas obchodów 100-lecia Rewolucji Ukraińskiej 1917—21 lat zazwyczaj wspominamy najwybitniejszych działaczy państwowych oraz społeczno-politycznych. Wśród nich jest Wiktor Nykanorowycz Andrijiwski (1885—1967). Taras PUSTOWIT, przewodniczący Połtawskiego miejskiego zjednoczenia towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zastępca dyrektora Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Urodził się w Połtawie 11 listopada 1885 roku w rodzinie miejscowych inteligentów Nykanora Semenowycza i Marii Mychajliwny. Wiadomo, że ojciec rodziny Nykanor Semenowycz na przełomie XIX—XX w. posiadał kawałek ziemi (którą w 1908 r. wystawił na sprzedaż) w powiecie kobelackim koło wsi Pustos-Semeniwka w wołosti majaczkiwskiej. A w Połtawie rodzina na początku XX w. mieszkała we własnym domu przy ul. Kuznieckiej (Puszkina, 63). Średnie wykształcenie chłopak zdobywał w Pierwszym połtawskim gimnazjum męskim. Wyróżniał się zdolnościami literackimi, miał pociąg do sztuki teatralnej i pracy społecznej. Jesienią 1900 r. kilku uczniów szóstej klasy gimnazjum połtawskiego, wśród których był także Wiktor Andrijiwski, założyli Połtawską gromadę gimnazjalną, której głównym celem było szerzenie świadomości narodowej wśród gimnazjalistów, a w miarę możliwości — w ogóle wśród młodzieży szkolnej Połtawy. Głównym narzędziem do propagandy idei narodowych służyła biblioteczka z ukraińskimi książkami. Organizacja gimnazjalna była „najtajniejszą”, bo gdyby dowiedziało się o niej kierownictwo gimnazjum, na starszoklasistów czekało natychmiastowe wydalenie z placówki oświatowej. Ale mimo niebezpieczeństwa sprawa książkowa posuwała się naprzód, a połtawscy gimnazjaliści na przełomie XIX—XX w. ściśle współpracowali z uczniami szkoły realnej i seminarium duchownego, w szczególności z Symonem Petlurą. W 1903 r. Andrijiwski został przyjęty na wydział przyrodniczy Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie (1903—1907). Tutaj student-chemik Andrijiwski, poczuwszy pociąg do pracy społeczno-politycznej, wyznaczył dla siebie priorytety życiowe: pracować w interesie ukraińskiej gromady. Wiktor powraca do Połtawy, gdzie od 1909 r. pracuje jako wykładowca chemii i towaroznawstwa w siedmioklasowej szkole handlowej Bajera. Uformowany ideowo, gorący z natury, nieco lekceważąc karierę (znany ukraiński antropolog Fedir Wowk proponował mu posadę na Uniwersytecie Petersburskim z dalszą perspektywą), przystaje do przedstawicieli starej gromady połtawskiej (od 1912 r.), szybko adaptuje się i zdobywa autorytet wśród przedstawicieli narodowo-świadomej inteligencji Połtawy — zostaje wybrany radnym Połtawskiej dumy miejskiej na lata 1913—1916. Imię Andrijiwskiego niejednokrotnie wspominane jest na łamach lokalnych gazet, jest już doradcą mera miasta, a ponadto — błyskotliwym, bezkompromisowym mówcą i jednym z fundatorów klubu ukraińskiego — jednego z ośrodków życia narodowego Połtawy. Do czerwca 1917 r. Andrijiwski zalicza siebie do obozu radykałów-demokratów (najbardziej inteligentnego wówczas nurtu), chociaż, jak przyznawał, gnębi go w tej partii „wyraźny socjalistyczny duszek”. Toteż 29 czerwca 1917 r. wraz z braćmi Szemetami, Wiaczesławem Łypynskim i Mykołą Michnowskim zostaje jednym ze współzałożycieli Ukraińskiej Demokratycznej Partii Chleborobów. W lipcu 1917 r. Wiktora Andrijiwskiego po raz drugi wybrano radnym Połtawskiej dumy miejskiej z listy połtawskich organizacji demokratycznych. Od tego czasu jest zauważalnym i charyzmatycznym działaczem, o jego aktywności świadczą liczne referaty, z których jeden — „O przemianowaniu ulic w m. Połtawa”, wygłoszony przez niego w dumie miejskiej 12 czerwca 1918 roku. Andrijiwski był także wśród założycieli towarzystwa „Proświta” na Połtawszczyźnie. Najważniejsze osiągnięcia Wiktora Nykanorowycza w okresie rewolucji ukraińskiej przede wszystkim związane są ze sprawą oświatową — było mu dane zajmować stanowisko komisarza gubernialnego do spraw oświaty. Dość trudno było w okresie wstrząsów tworzyć (reorganizować) placówki oświatowe, ukrainizować je, jednocześnie burząc trwałe stereotypy wśród części nauczycielstwa. Toteż szczególnie zauważalna konfrontacja w stanie oświatowców przejawiła się podczas przeprowadzenia pierwszego gubernialnego zjazdu nauczycielskiego w Połtawie 25—28 maja 1917 roku. Właśnie na tym zgromadzeniu, mimo prowokacji i konfrontacji (jak zaznaczał dziennikarz z Wielkiej Brytanii Jarosław Smolski, do delegatów przyłączyli się ludzie z zewnątrz, którzy próbowali nadać zjazdowi treść antyrządową, wyśmiewając Centralną Radę i jej samodzielność), do zarządu gubernialnego związku nauczycielskiego wybrano w tajnym głosowaniu Wiktora Andrijiwskiego (40 głosów), uchwalono też pierwsze strategiczne decyzje dotyczące dalszej pracy lokalnego nauczycielstwa. Najważniejsze z nich: ukrainizacja szkół wszystkich szczebli oraz Instytutu Nauczycielskiego; zaopatrzenie szkół w odpowiednie podręczniki i tworzenie bibliotek ukraińskich; otwarcie pierwszych ukraińskich gimnazjów i instytutu politechnicznego w Połtawie; wprowadzenie do programów nauczania dyscyplin z ukrainoznawstwa… Z perspektywy czasu interesująca jest jedna z pierwszych podpisanych przez W. Andrijiwskiego odezwa „Do nauczycieli Połtawszczyzny” (w przededniu nowego roku szkolnego), która daje możliwość głębszego zrozumienia głównych zadań tamtego burzliwego czasu. Oto niewielki wyciąg: „Towarzysze-nauczyciele Ukraińcy i nie-Ukraińcy, — wszyscy na Ukrainie obecni! Waszej pracy, sukcesu i rady oczekują ukraińskie dzieci i rodzice: cały naród ukraiński! Wam przypadło właśnie teraz założyć fundamenty dla nowej szkoły ukraińskiej, która w przyszłości zakwitnie… Razem nieśmy kaganek nauki ukraińskiej i ogólnoludzkiej do naszego narodu… Cały świat teraz spogląda i na naród nasz, czy gotów jest stanąć do wolnego życia narodowego. Czyżby w tej chwili tak wielkiej wagi historycznej zapomnieliśmy „kim jesteśmy: czyimi synami jakich ojców”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

6 wydań, a “Opowiadania z historii ukraińskiej” — 5; w 1929 roku w Charkowie wydano po raz trzeci jego podręcznik “Anatomia i fizjologia człowieka”. Niemało pozostało w rękopisach: powieść “Dzieci Dadźboga” (1919), dramat “Wielkie dziedzictwo” (1920), opowiadanie “Nad Desną” (1936), powieść historyczna “Jurko Sokolenko” (1937) (wykaz prac drukowanych i rękopisów jest daleki od kompletnego). W latach 1920—1930 Hryhorij Ołeksijowycz Kowalenko wykłada biologię w Połtawskiej szkole felczersko-położniczej, przez pewien czas pracuje jako jej dyrektor. W połowie lat 30. jest bardziej znany społeczności jako posiadacz rzadkiej biblioteki i błyskotliwy wykładowca. Swoje prace i wystąpienia pisze językiem przystępnym dla przeciętnego czytelnika, czuć w nich wpływ prac Hruszewskiego — to mu wkrótce przypomną śledczy. Jako historyk i etnograf wchodzi w skład Połtawskiego towarzystwa naukowego przy Wszechukraińskiej Akademii Nauk. Totalitarny system nie mógł długo tolerować ukrainofilstwa, zresztą czas pozornej tak zwanej ukrainizacji dobiegał końca. Po aresztowaniu faktycznie wszystkich członków Połtawskiego towarzystwa naukowego przy Wszechukraińskiej Akademii Nauk (Wołodymyra Szczepotjewa, Mychajła Rudynskiego, Hryhorija Waszczenkę, Natalii Mirzy-Awakianc, O. Buzynnego, Ołeksandra Bułdowskiego, Hryhorija Majfeta, Mychajła Bużynskiego) przyszli także po Kowalenkę. Aresztowali go 19—20 sierpnia 1937 roku. W chwili aresztowania miał 69 lat. Rodzina Kowalenków mieszkała w Połtawie przy ulicy Ujutnej 3; ków?” Śmiało więc zabierajmy się do pracy! Pomagajmy sobie nawzajem, wesprzyjmy bojaźliwych i tchórzliwych, pokażmy rodzicom, że odtąd dzieciom ich zapewnione… ciepło od nauki w rodzinnej szkole! Nie zapomnijmy teraz obowiązków naszych wobec Ojczyzny naszej Ukrainy. Bo kto matkę zapomina, Tego Bóg karze”. Całkowicie uzasadnionym, naszym zdaniem, było rozwiązanie przez Andriewskiego przede wszystkim kwestii organizacyjnych (kadrowych) w Połtawie. Tak więc jesienią 1917 r. z rekomendacji W. Andriewskiego na stanowisko dyrektora pierwszej połtawskiej gimnazjum mianowano świadomego Ukraińca, językoznawcę Iwana Pryjmę, który mimo odczuwalnego oporu ze strony promoskiewskich sił, próbujących odebrać nawet budynek gimnazjum, w ciągu zaledwie jednego roku podniósł placówkę oświatową tak wysoko, że jego zasługi musieli uznać nawet oponenci. A sam Wiktor Andriewski wraz z Hryhorijem Markewyczem, Iwanem Liszczyną-Martynenką, Kostiantynem Towkaczem jeszcze 10 lipca 1917 roku weszli w skład Rady opiekuńczej gimnazjum Morozowskiej, co ostatecznie pozwoliło gimnazjum stać się pierwszą ukraińską gimnazjum w Połtawie. Do osiągnięć Andriewskiego można również zaliczyć realizację zamierzeń dotyczących stworzenia Uniwersytetu Ukraińskiego, wydziału historyczno-filologicznego w Połtawie, pierwszego uniwersytetu wiejskiego w Maczuchach, całej sieci miejskich i wiejskich gimnazjów ukraińskich (1917—1918). Zatem w ciągu krótkiego tak zwanego ukraińskiego renesansu (1917—1919), obok licznych błędów rządu “romantyków”, osiągnięcia właśnie w oświeceniowej w składzie rodziny były żona Raisa Iwaniwna (ur. 1868), córka Ksenija Kapłunowska, synowie Petro (ur. 1898), Pawło (ur. 1901). “Kowalenko… podkreślał, że władza radziecka niszczy ukraińskiego chłopa” Materiały na H. O. Kowalenkę śledczy przygotowywali w pośpiechu i powierzchownie: aresztowanego podczas śledztwa przesłuchano tylko raz, winnym się nie przyznał. U podstaw oskarżeń legły przede wszystkim zeznania “świadków”. Kowalenkę, w szczególności, oskarżono o organizację kontrrewolucyjnej grupy w Połtawskim instytucie pedagogicznym, o rozpowszechnianie literatury nacjonalistycznej wśród młodzieży, przygotowywanie kadr dla przyszłych antyradzieckich wystąpień nacjonalistycznych. W sprawie śledczo-karnej znajdujemy wersy: “Kowalenko — ukraiński historyk i pisarz, w swojej działalności wykładowej i literackiej (historia Ukrainy) stale przemycał nacjonalizm. Niektóre jego prace są zabronione do użytku. Podczas spotkań wielokrotnie podkreślał, że władza radziecka niszczy ukraińskiego chłopa, że bolszewicy prowadzą wielkorosyjską politykę, zagarniając pod siebie republiki narodowe…” I jeszcze kilka faktów ze sprawy śledczej: w rozmowach Hryhorij Ołeksijowycz zaznaczał, że książki wydawane przez radzieckich pisarzy są nieudolne, że historia społeczeństwa jest cykliczna. Według jego słów, w 1933 roku na Ukrainie był głód, na ulicach miast leżeli spuchnięci ludzie; dopiero później stało się nieco lepiej, ale po dziesięciu latach na Ukrainie znów będzie podobnie (głód). W 1944 roku, według prognozy Kowalenki, rozpocznie się wielka wojna i inne wielkoskalowe wydarzenia, więc lepiej byłoby, gdyby Ukraina była samodzielnym krajem. Takiego kompromatu było całkowicie wystarczająco do rozprawy. Zgodnie z postanowieniem Specjalnej trójki Zarządu NKWD obwodu połtawskiego z 4—5 grudnia 1937 roku na podstawie art. 54-10 cz. 1 Kodeksu Karnego USRR, H. O. Kowalenkę rozstrzelano. Wyrok wykonano 15 grudnia 1937 roku, miejsce pochówku jest nieznane. W ciągu lat niepodległości Ukrainy połtawianie i nasi sąsiedzi czernihowianie wielokrotnie inicjowali działania w celu uczczenia pamięci Hryhorija Ołeksijowycza Kowalenki. Dzięki przewodniczącemu Połtawskiego obwodowego towarzystwa “Proświta” Mykole Kulczynskiemu w 1992 roku w masowym nakładzie wydano i przekazano do placówek oświatowych książkę Kowalenki “Opowiadania z historii Ukrainy”, przedstawienie biografii w wydaniach akademickich i encyklopediach, badania naukowe w różnych zbiorach itp. A niedawno połtawianie odkryli malarską stronę talentu na wystawie czterech obrazów, które podarowała Połtawskiemu muzeum sztuki córka Hryhorija Kowalenki. Obrazy Hryćka Kowalenki przechowywane są w Połtawskim muzeum sztuki, są prace także w Czernihowskim muzeum memorialno-literackim im. Mychajła Kociubynskiego oraz w Instytucie Literatury Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Republiki i Państwa Ukraińskiego został odzwierciedlony jak najpełniej. O emigracyjnych latach i tułaczce Wiktora Nykanorowycza Andrijewskiego wiadomo jedynie, że w 1919 roku przebywał w Galicji, gdzie kierował departamentem żywnościowym Sekretariatu Państwowego Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Później pracował w organizacjach kulturalno-oświatowych w obozach dla internowanych żołnierzy armii URL w miastach Liberec i Jablonec nad Nysą (Czechosłowacja), zajmował stanowiska dyrektora gimnazjum i referenta do spraw kultury społeczności ukraińskiej w Kaliszu. Spod pióra pisarza i publicysty wychodzi niemało artykułów, a nawet osobnych wydań, które mają wyraźne połtawskie zabarwienie. Wśród nich: „Znaczenie bitwy połtawskiej dla ukraińskiej państwowości” (1927), „Z przeszłości”, 2 t. (1921—1923), „Do charakterystyki ukraińskich partii prawicowych” (1921), „Trzy hromady” (1938), „M. Łysenko” (1942), „M. Michnowski” (1950) i in. Powojenne lata życia profesor filologii, doktor Wiktor Andrijewski przeżył w Niemczech, gdzie też znalazł swoje ostatnie schronienie w zacisznym mieście Dornstadt 15 września 1967 roku. W listopadzie 2015 roku w Połtawskiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej imienia I. P. Kotlarewskiego po raz pierwszy odbyło się publiczne uczczenie 130. rocznicy urodzin znanego krajana. Uwzględniając propozycję „Proświty”, w ramach procesów dekomunizacyjnych, Połtawska Obwodowa Administracja Państwowa przemianowała w centrum obwodowym ulicę Pietrowskiego na ulicę Wiktora Andrijewskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

«Rozbrzmiewała pieśń po wszystkich światach...» Postać generała Szuchewycza w ukraińskim folklorze muzycznym

Cennym materiałem dokumentalnym do poznania epoki walki narodowo-wyzwoleńczej w latach 40.–50. XX wieku na Ukrainie są pieśni UPA, które do dziś są powszechnie znane. Opowiadają one o pożegnaniu młodzieńca z ukochaną i bliskimi, o przebiegu walki, śmiertelnych starciach z wrogiem, odwadze i poświęceniu powstańców, wezwaniu do walki, gotowości do śmierci za wolność Ukrainy. Wiele powstańczych pieśni ma podłoże historyczne, to znaczy wspominane są w nich konkretne imiona bohaterów oraz nazwy miejsc, w których toczyły się bitwy. Lud z miłością opiewał przywódców powstańczej walki: Stepana Banderę, Romana Szuchewycza, Łopatyńskiego (Bystrego) i innych. Chrystyna JAREMCZUK, wykładowczyni Czortkowskiego Kolegium Humanitarno-Pedagogicznego im. O. Barwińskiego, członkini rady rejonowej Towarzystwa „Proświta” obwodu tarnopolskiego Imię generała-chorążego UPA Romana Szuchewycza prawie nie pojawia się w ludowych pieśniach powstańczych, natomiast jego liczne pseudonimy — Tur, Łozowski, Szczuka, Roman, Tucza, Stepan, Dzwin, a szczególnie ukochany przez lud — Taras Czuprynka — brzmią często. Ze względu na nadzwyczajną konspirację w takich pieśniach brak szczegółów codziennego życia. Z reguły ich treść ma charakter uogólniający, a główny dowódca jawi się w podniosłym obrazie, wywołującym powszechny szacunek i poważanie. Słońce wolności zajaśniało — Druh Czuprynka prowadzi nas. Dowódcy wydali rozkaz, Hej, dali — „Naprzód, bracia, na Kaukaz!”. Wśród pieśni zapisanych przez znanego badacza folkloru powstańczego, historyka-uczonego, folklorystę Hryhorija Demjana, są ciekawe pieśni o generale Szuchewyczu. W jednej z nich opisane jest tworzenie powstańczych sił zbrojnych: Oj przyjechał Tur-Łozowski w karpackie góry I wezwał muzykantów, kazał im zagrać: „Oj zagrajcie, muzykanci, zagrajcie-zagrajcie, Wszystkich chłopców-Ukraińców na wojsko zwołajcie”. Jak nasi muzykanci dwa marsze zagrali, Już chłopcy-banderowcy w szeregach stanęli. Oj powiedział im Tur-Łozowski: „Nie myślcie długo, Bierzcie do rąk automaty, do UPA wstępujcie!”. Nasi chłopcy-banderowcy na to dawno czekali, Za godzinkę z bronią już w szeregach stali. „Rozkaz, druhu-dowódco, my — wojacy twoi! Jak rozkażesz, ruszamy w tej chwili do boju. Rozkaz, druhu-dowódco, my wojacy twoi. Choć zginiemy, to wywalczymy Ukrainie wolność”. (H. Demjan, „Ukraińskie pieśni powstańcze 1940—2000 lat”, Lwów, 2003). Szczególnie często imię ukochanego dowódcy pojawia się w tak unikalnym gatunku folkloru, jakim są powstańcze kolędy. Ryzykując nadzwyczajnie, lecz zdając sobie sprawę, jak wielkie znaczenie dla podniesienia ducha bojowego narodu, wiary w słuszność swojej walki ma słowo i pieśń, partyzanci ukraińscy w mroźne bożonarodzeniowe wieczory przychodzili do „uczciwych gospodarzy” z kolędą. Jedna z takich kolęd, pełna optymistycznej wiary w zwycięstwo nad okupantami, oddaje tę radość, jaką wlała w ludzkie serca wieść o mianowaniu autorytetnego wodza Romana Szuchewycza Naczelnym Dowódcą Ukraińskich Sił Zbrojnych: Nowa radość się stała, jakiej nie bywało, Bo UPA dostała za dowódcę Czuprynkę. Prosimy Cię, Jezu, codziennie, co godzinę: Pomóż nam okupantów z Ukrainy wypędzić. Chłopcy-Ukraińcy, do UPA wstępujcie, Co Czuprynka nam rozkaże, sławnie wykonajcie! Chłopcy się radowali, broń zdobywali, Tysiącami do kurenів Czuprynki wstępowali. Bili wrogów z zachodu i wschodu, Żeby nie śmieli uciskać naszego narodu. Ten utwór mógł powstać w okresie, gdy ludzie na Galicji i Wołyniu byli przekonani o zwycięstwie, gdyż kończył się on tak: Rozbrzmiewała pieśń po wszystkich światach: „Już zmartwychwstała Ukraina, bo Czuprynka z nami”. Powstańcze kolędy tworzono na melodie znanych pieśni religijnych. Imię głównego dowódcy pojawia się także w innych gatunkach folkloru, które prezentuje 25. tom „Kroniki Ukraińskiej Armii Powstańczej”, całkowicie poświęcony pieśniom powstańczym. W szczególności w jednej z wielkanocnych pieśni śpiewa się: Chrystus Zmartwychwstał! Chrystus Zmartwychwstał! Niebo nam radośnie woła — Ukraina tego samego prosi. A Czuprynka mówi I „Chrystus Zmartwychwstał!” wita. Cicha radość płynie z niebios. Chrystus Zmartwychwstał! Chrystus Zmartwychwstał! Minęło 67 lat od czasu bohaterskiej śmierci Tarasa Czuprynki — Romana Szuchewycza. Jego imię, jak i całą bohaterską walkę UPA, na zawsze utrwaliły w pamięci ludowej ukraińskie pieśni powstańcze. Choć bywają one czasem niedoskonałe z punktu widzenia literackiego, gdyż tworzyli je nie sławni poeci, lecz zwykli powstańcy, którzy w większości przyszli od pługa i ziemi bronić ojczystego kraju. Ale te utwory są bezcennym świadectwem очевидців, którzy, przeżywszy okupacyjny reżim bolszewicki, dziś są żywymi świadkami bohaterskiego czynu narodu ukraińskiego w walce o wyzwolenie narodowe i nigdy nie pozwolą ukrainofobom odebrać tytułu Bohatera Ukrainy ukochanym ludowym bohaterom Stepanowi Banderze i Romanowi Szuchewyczowi. Naród nie zapomina swoich bohaterów! Sława Ukrainie! Bohaterom chwała!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wspomina on, — kiedy ojciec był w dalekim Kazachstanie za drutem kolczastym, a my, najbliżsi krewni, napinaliśmy siły fizyczne i moralne, aby przetrwać w dotąd niespotykanej nędzy, przyśniła mi się modlitwa. Długo myślałem, jak odzwierciedlić niezwykły sen, aby istniał nie tylko w pamięci; być może te myśli pomogły mi zostać artystą” (Modlitwa ojca. W ks. „Ziemskie i wieczne”). Niedostatek gonił rodzinę z miejsca na miejsce, stałej pracy nie było. Wieś Dusyno, znowu Irszawa. Mieszkali i pracowali u obcych ludzi, którzy bali się prześladowań za schronienie dla „popowskiego pomiotu”. Takim było niemal oficjalne określenie dla rodzin represjonowanych księży. Czuli się wygnańcami w rodzinnych stronach. Wreszcie zatrzymali się w Chinadijewie pod Mukaczewem, gdzie mieszkali aż do powrotu ojca. Bieda nauczy. Jak i Andrij Łeontijowycz na zesłaniu, jego syn zdążył zdobyć kilka zawodów. Ucząc się w Chustskim technikum kulturalno-oświatowym, opanowuje fach dyrygenta chóru. Pracuje jako kierownik klubu w Chinadijewie. Nastawia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Drogi i myśli Andrija Bokoteja

W marcu br. z radością powitaliśmy akademika Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, artystę ludowego, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, profesora Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych Andrija Andrijowycza Bokoteja z okazji jego 80. urodzin. Nazwanie mistrza wybitnym byłoby określeniem zbyt delikatnym: imię i prace jubilata są dobrze znane na Ukrainie i daleko poza jej granicami – bez przesady, od Portugalii po Chiny. Dziś naszej kultury nie sposób wyobrazić sobie bez Andrija Bokoteja, tak jak jego twórczości – nie zrozumieć, a osobowości – nie pojąć w oderwaniu od sławnego, dawnego rodowodu. Bo jeśli kierunki i nurty artystyczne słyną imionami założycieli i naśladowców, to każde z tych imion swoją wyrazistą niepowtarzalnością w równej mierze zawdzięcza, oprócz Bożego daru, także krajowi, z którym jest związane rodowymi korzeniami. Andrij TOPACZEWSKIJ Badacze zakarpackich dynastii doliczyli się trzech stuleci tego sławnego rodu. Od 1720 roku, kiedy we wsi Biłki odnotowano narodziny Wasyla Bokoteja, minęło 11 pokoleń. Byli to ludzie pobożni, pracowici, cnotliwi i wykształceni. Dziadek Leontij służył jako diak w cerkwi i dyrektor szkół wiejskich; wychował 12 dzieci, dając im dobre wykształcenie. Ojciec, Andrij Leontijowycz, po gimnazjum w Berehowie, poczuwszy wyższe powołanie, ukończył Użhorodzkie Seminarium Duchowne i został księdzem. Matka, Marija Mykołajiwna Czedryk, również zdobyła wykształcenie gimnazjalne. Wychowała w dzieciach ciekawość sztuki, miłość do muzyki i rysunku. Jak się później okazało, właśnie wiara w Opatrzność i szacunek do wyższych wartości duchowych pomogły rodzinie Bokotejów przetrwać prześladowania polityczne i niedostatek materialny. Prześladowania Kościoła greckokatolickiego, które rozpoczęły się niemal zaraz po przyłączeniu Zakarpacia do ZSRR, nie ominęły ich rodziny. „W 1949 roku w środku nocy irszawskiego księdza z pięciorgiem dzieci wyrzucają z domu parafialnego na ulicę. Przygarnęła ich w jednym pokoju biedna chłopska rodzina. Reszta się odwróciła...” (Ołeksandr Hawrosz. Bokoteje. Z cyklu „Zakarpackie dynastie”. W książce „Ziemskie i wieczne”. Lwów, 2014). Po aresztowaniu i zesłaniu ojca 11-letni Andrij zostaje w rodzinie jako najstarszy mężczyzna. Oprócz niego, pod opieką matki było dwoje jego młodszych braci i tyle samo sióstr. Musieli jakoś przetrwać. Matka dawała lekcje muzyki, starsza siostra Ewa grała na akordeonie, akompaniowała zespołom. „W tamtych powojennych latach, — Andrij Bokotej w pracowni fortepianów i pianin. I, oczywiście, rysuje, co określiło wybór drogi. Było z czego wybierać, więc trafia na pole sztuk plastycznych. Uważając, że tutaj jest więcej przestrzeni, nie myli się. W 1959 roku za radą Iwana Skobała, wykładowcy Lwowskiego Instytutu Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej, Andrij Bokotej rozpoczyna studia w tej placówce. Od tego czasu sławny instytut staje się jego Alma mater i w każdym sensie wyrasta wraz z nim do znaczenia, roli i zaszczytnego tytułu Akademii. Ale to stanie się już w odpowiednim punkcie czasoprzestrzeni. Wtedy, w latach 60., sama nazwa uczelni niejako zobowiązywała do użytkowego przeznaczenia dzieł, które nierzadko otrzymywały lekceważące miano wyrobów. A malarstwo i grafika trzymały za granicą dwuwymiarowości; stąd wzięła się ciekawość ceramiki artystycznej. Wazy, serwisy, malowane emaliami wyroby z masy kamionkowej i szamotu jako środki wyrazu pozwalały jedynie częściowo wykorzystać potencjał twórczy, bo i w trójwymiarowej przestrzeni mistrzowi było ciasno. Wtedy kategorię czasu jako czwarty wymiar, dzięki wszechstronnemu talentowi, kompensował muzyką, którą, dzięki wychowaniu rodzinnemu, pasjonował się od dzieciństwa. Stworzył kompozycję na 10 głosów żeńskich „Płacz Jarosławny”. Kiedy zaś zapoznał się z poezją Mykoły Winhranowskiego, ułożył do muzyki słowa jego wiersza: „Grzmot grzmotu, błyskawic arkany i jądra chmur, chorągwie nieba zgasłe. Leżą z podbitymi nogami i rękami kozackie czaszki pod Beresteczkiem w cerkwi”. Wyszła oratoria dla 100 śpiewaków! Zrozumiałe, że wykonać podobne patriotyczne utwory wtedy nie było możliwości, ale przejmujący romans do słów Ołeksandra Olesia „Ciszej, ciszej, chodzą bestie, piją ludową krew wampiry...” chór studencki pod jego kierownictwem jednak, zdaje się, zaśpiewał. Bez wątpienia, okoliczności społeczno-polityczne i kleszcze ideologizowanego procesu nauczania nie sprzyjały takim patriotycznym eksperymentom. Ale ruch oporu „Rydwan”. 2017 r. szistdziesiatnyków zarówno w środowisku wykładowców, jak i studentów był dość odczuwalny. Wokół profesora przedradzieckiej szkoły Karła Zwirynskiego gromadziła się młodzież; u niego w domu przy ulicy Łysenki odbywały się nieformalne spotkania czy też niezależne studia, gdzie okresowo spotykali się spragnieni wiedzy współmyśliciele, których nie zadowalały znudzone kanony i apologie „socrealizmu”. Bywali tam, oprócz Andrija Bokoteja, Lubomyr Medwid, Ołeh Mińko, Zenowij Flinta, Roman Petruk, Bohdan Sojka, Petro Markowycz, Łesia Cehelśka (Krypjakewycz) i inni, którzy marzyli, by wyrwać się z ciasnych ram oficjalnych wymiarów. Podobieństwo Ostatniej Wieczerzy? Możliwe. Profesorowie Roman Selśkyj, Danyło Dowboszynśkyj, Witowt Manastyrśkyj, Iwan Skobało i Dmytro Krwawycz, którego Andrij Bokotej również uważa za swojego nauczyciela, rozumieli te dążenia i poszukiwania nowych form oraz treści, wspierali w razie potrzeby patriotyczną młodzież studencką. Taka potrzeba była: wtedy janczarstwo nazywano partyjną pryncypialnością, a Syn Marnotrawny, jak pisał Jewhen Swerstjuk, stawał się pozytywnym bohaterem. Bojowników o Niepodległość, aż od hetmana Mazepy, nazywano „zdrajcami”, uznając jedynie działaczy orientacji pro-moskiewskiej. W tym prześwituje „Armia terakotowa”. 2017 r. utrzymywała się sekwencja reżimów, począwszy od carskiego. Artysta, nie namalowawszy Lenina, nie otrzymywał oficjalnego uznania... Tymczasem w czynadijewskim domku Bokotejów z obrazu na gościa patrzył, stojąc pośród dojrzałych łanów, zadumany Jezus: „Chcę raczej miłosierdzia niż ofiary” (Ewangelia według św. Mateusza, 12:7). Ówczesny pracownik Lwowskiej Galerii Obrazów, historyk sztuki, dysydent (później – znany więzień sumienia i pisarz) Bohdan Horyń wspomina, jak zaprosił Andrija Bokoteja i Romana Petruka do swojego mieszkania przy ulicy Teatralnej, obok teatru Zankowieckiej (potem „Teatralna” i „Zankowiecka” stały się nawet pewnymi hasłami w rozmowach o „samwydawie”). Zanim powielono metodą fotograficzną nieoficjalne wydanie poetów-szestdziesiatnyków (I. Dracza, M. Winhranowskiego, I. Kałyncia i in.), Horyń poprosił tych, którym ufał, o oprawienie tej samoróbnej książki. Młodzi ludzie, po raz pierwszy biorąc udział w rozpowszechnianiu zakazanej literatury, bez wahania zgodzili się i wykonali makiety oryginałów. Zaufanie było wzajemne. Kiedy Bohdana już w następnym roku aresztowano (druga fala represji), na przesłuchaniu oświadczył, że wszystko zrobił sam... Andrijowi natomiast udało się ukończyć Instytut; kierował muzeum prac studenckich, przygotował dysertację o ceramice Czernihowszczyzny. Lecz nadciągnęła jeszcze trzecia fala, tzw. generalny pogrom ukraińskiej inteligencji w 1972 roku. Przypomniano wszystko: przyjaźń z Ihorem i Iryną Kałynciami, spotkania z Wiaczesławem Czornowołem w lwowskiej telewizji, tegoż właśnie Horynia. Przesłuchiwano długo, wyczerpująco. Odmowa współpracy z „kompetentnymi organami” oznaczała, co najmniej, wyrzucenie z Instytutu. Tak też się stało. Tylko zewnętrznie sytuacja przypominała wymuszoną izolację i bezrobocie. W istocie, ta faza życiowa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wzbogaciła go nowym, bezcennym doświadczeniem i osiągnięciami artystycznymi. Uczył się nie zgodnie z planem, a z potrzeby, tak samo uczył innych; szacunek do prześladowanego pedagoga tylko wzrósł. Kontynuuje pracę ze szkłem, w pełni wykorzystuje unikalne właściwości materiału, czym różni się on od ceramiki, metalu, drewna. Kruchość, przezroczystość, plastyczność szkła — to nie tylko fizyczne zalety o charakterze dekoracyjnym, ale możliwości dla urzeczywistnienia nowej, kreatywnej idei w odróżnieniu od analogowej, już znanej. Użytkowość obecna jest tylko jako pretekst, podstawa do stworzenia obrazu. Z czasem ona ustępuje, uwalniając przestrzeń dla eksperymentów i odkryć na wyższym, filozoficznym poziomie. Dlatego zamiast wazonów i serwisów, funkcjonalnych naczyń przychodzą kompozycje — „Meduzy”, „Metamorfozy”, seria „Ukraińskie barok”, gdzie środki wyrazu szkła hutniczego nabierają nowatorskiego, synkretycznego znaczenia, kiedy wreszcie łączy się to, co wydawało się niekompatybilne: światło i nieprzezroczystość, lekkość i masywność, promienistość i sferyczność, płaszczyznowość i objętość. Te same zasady zostały zastosowane w latach 1970. przez zespół autorów z jego udziałem w monumentalnych pracach przy wystroju budynków użyteczności publicznej we Lwowie, Charkowie, Tiumeni; nowatorstwem wyróżniała się objętościowo-przestrzenna, świetlno-kinetyczna kompozycja „Kwiat Ukrainy” na międzynarodową wystawę w Zagrzebiu. A w „Narodzinach materii”, „Wszechświecie” i „Drodze Mlecznej” (1978 r.) Andrij Bokotej ostatecznie zdecydował się na włączenie widza do współtworzenia w dziedzinie swoich filozoficznych poszukiwań... W 1988 roku rektor Emanuił Myśko zaprasza mistrza do powrotu do Instytutu. Stało się to zgodnie z logiką życia artystycznego, naturalnie, a nie z woli jednej czy kilku osób. Długo oczekiwany Andrij Bokotej powrócił do placówki, która zawsze była wolnomyślicielska, z własnymi zasadami wolności twórczości jako uświadomionej konieczności. W Instytucie zaistniała tradycja terminowego odpowiadania na światopoglądowe pytania młodego umysłu, wspierania jego rozwoju i dążenia do poznawania Świata dzięki intelektualnemu doświadczeniu, zdobytemu drogą artystyczną. Tutaj wyrastali rycerze sfery rozumu (zgodnie z nauką Teilharda de Chardin i Wołodymyra Wernadskiego o noosferze), niezależnie od tego, któremu mistrzowi dawali pierwszeństwo. Dla nich sztuka stawała się nie jakimś korzystnym zawodem, ale — duchowym powołaniem. Zatem tradycyjnie obrazowe imię Alma mater, matka-żywicielka, ma tutaj najgłębszy sens: nie tylko zapewnić materialnie, ale wychować wysoką duchowość podobnie do tego, jak dziecko z mlekiem matki chłonie miłość do rodziny, ojczyzny, swojego narodu. Dlatego kolejne lata zaznaczyły się błyskotliwą realizacją jego twórczych, pedagogicznych i organizacyjnych możliwości. W latach 80. i kolejnych Andrij Bokotej jeszcze dalej odchodzi od dekoracyjnych zadań wnętrzarskich, nadając dziełom całkowicie samodzielne znaczenie. Rozwija ideę postrzegania szkła jako niezależnego od innych nośników materialnych realizacji zamysłu artystycznego. Następuje zrozumienie i uznanie tego materiału za podstawę nowatorskiego kierunku, którym jest sztalugowa rzeźba szklana z jej ogromnymi możliwościami w rozwiązywaniu zarówno formalnych, jak i treściowych problemów konceptualnych. Wyraziście zaprezentowała ten kierunek znana międzynarodowa (1981 r., Rosja) wystawa „Szkło. Obraz. Przestrzeń” i szereg indywidualnych oraz grupowych wystaw w europejskich stolicach, a także ośrodkach artystycznych Düsseldorfu, Karlsruhe, Erfurtu (Niemcy), Liège, Charleroi (Belgia), na Węgrzech, we Włoszech, USA, Australii, Japonii. Między nimi była i wcześniejsza próba kompozycji „Ostatnia Wieczerza”, z sukcesem eksponowana w 1992 r. w Nancy (Francja). Już wtedy wpływ słynnego obrazu Leonarda da Vinci z jego ekspresją zaczął słabnąć, ustępując analogom z epoki gotyku, a zwłaszcza — romańskiej, gdzie panowała napięta statyka. Ale dla pełnego urzeczywistnienia tego wielkiego zamysłu twórczego musiało minąć całe ćwierć wieku! Kreatywnie postrzegając zdumiewający fenomen Biblii, który pozwolił nam przejrzeć Wszechświat w jego współzależnościach, Andrij Bokotej artystycznie przemyśliwuje historię Ziemi, zaczynając od magmowego wrzenia pierwotnych bazaltów („Obiekty w przestrzeni”, „Wszechświat-2”). Najważniejsze, że przy tym pozostawia szeroką przestrzeń dla twórczego fantazjowania; a to, zgodnie z prawami myślenia, rodzi nowe idee. Dalej — interpretacje stosunków człowieka z naturalnym otoczeniem („Jeźdźcy”, lata 1990.), „Figury na dinozaurach”, „Figura na smoku”, „Koń i jeździec na wózku” (początek lat 2000.), jako wariacje na temat rozwoju ludzkości; chyba decydującą dla tego okresu była wystawa kompozycji „Mojżesz” (2003 r.); otrzymała ona wyraziste recenzje jako taka, która „nie miała analogów w praktyce artystycznej” (R. Jaciw. W albumie „Andrij Bokotej”, Kijów, 2008). Jeszcze w 1989 roku we Lwowie odbyło się Pierwsze międzynarodowe sympozjum szkła hutniczego, które, dzięki twórczym współmyślicielom, Związkowi Artystów i staraniom utalentowanego menedżera, młodszego syna Mychajła, stało się tradycyjnym, a ukraińska szkoła szkła artystycznego zdobyła czołowe światowe pozycje. W nowym Milenium szczególnie jaskrawo przejawiły się twórczo-organizacyjne i dyplomatyczne talenty Andrija Bokoteja jako to dzisiejszego rektora Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuki. Lata 2000. stały się latami potężnego przełomu lwowskiego szkła na poziom międzynarodowy. Razem ze lwowskimi kolegami oraz przy wsparciu prezesa Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy Andrija Czebykina nawiązano aktywną współpracę z Chinami, gdzie w mieście Ningbo niedaleko Szanghaju zbudowano największe w Azji muzeum szkła, które zostanie otwarte w październiku 2018 r. W trzech placówkach edukacyjnych, w szczególności w Akademii Sztuk Pięknych w Hangzhou, utworzono katedry szkła artystycznego, na bazie których odbywają się konferencje twórcze, wymiany studentów i różnorodne wystawy. Powstała moda na ukraińską sztukę; chińscy biznesmeni gromadzą odpowiednie kolekcje... Wcześniej sztuka szkła w tym wielkim i majestatycznym kraju nie była praktykowana. Kiedyś istniał historyczny Jedwabny Szlak, potem — porcelanowy do Europy, a obecnie zaistniał zwrotny, szklany, do Chin! Powracając do źródeł, pragnę odtworzyć w pamięci obraz ojca, księdza Andrija Leontijowycza; miałem szczęście z nim rozmawiać. Rozmowy nasuwały myśl, że nie ma wiar „obcych” i „prawdziwych”. Chrześcijanie, żydzi, muzułmanie, buddyści wierzą w Jedynego Boga, tylko na swój sposób, zgodnie z własnymi tradycjami historycznymi i kulturowymi. A dla wyznawców pierwszych trzech nauk Biblia jest Księgą, której uważne poznanie pomaga nie tylko nie zagubić się w czasie, ale i odnaleźć siebie w kontekście historycznym... Przodkowskie kapłaństwo głęboko wpłynęło na światopogląd samego Andrija Andrijowycza, jego braci, sióstr, dzieci i wnuków. Chrześcijańskie rozumienie Świata, pragnienie uczenia się i pracy chroni tę rodzinę, pomagając zdobyć godne miejsce w życiu zarówno dzięki, jak i wbrew jego okolicznościom. Tak wolna wola, darowana przez Boga człowiekowi od momentu jego stworzenia, kierowana jest ku Dobru. Do Pisma Świętego maestro podchodził wiele lat, zwracając się do niego różnymi językami, od malarstwa po szkło hutnicze, stopniowo, nawet ostrożnie, pojedynczymi rzeźbami i niewielkimi kompozycjami. Postęp ten zaczął się w 1955 roku, kiedy Andrij Leontijowycz, powróciwszy z łagrów, dał synowi małą pocztówkę z naiwnym przedstawieniem Ostatniej Wieczerzy, zachowaną jeszcze od dnia swoich święceń. „Ostatnia Wieczerza”, fragment. 2018 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Zbliża się czas kowalskiego ognioDZIAŁANIA!

1933 roku. Ów symboliczny spadek i mądre rady ojca wspierały go w niezliczonych próbach. Aż dopóki nie uświadomił sobie konieczności zrealizowania tematu biblijnego jako synkretycznego fenomenu połączenia brył, barw, światła w trzech wymiarach, do których dodaje się czwarty — czas. Właśnie kategorie czasu po raz pierwszy w historii zostały uświadomione przez natchnionych przez Boga autorów Pisma Świętego. Pewnie dlatego Hryhorij Skoworoda nazwał tę księgę niebiańską, Bożą, wieczną... Kiedyś pierwotny artysta namalował na skale dwuwymiarowego mamuta; z czasem — opanował trójwymiarową przestrzeń, ulepiwszy kobietę jako symbol płodności. Lecz zjawisko czasu tysiące lat pozostawało niepoznane, aż do epoki antycznej. Poganie postrzegali go cyklami — od siewu do żniw, od rana do rana, błagając Słońce, by powróciło znów. Cyklicznym, od jednej rewolucji do drugiej, wyobrażali sobie czas także wulgarni radzieccy marksiści, pragnąc powrócić do pogaństwa, aby ignorować naukę Chrystusa. Lecz przynajmniej w tym oszukać nasze pokolenie im się nie udało. My w porę zrozumieliśmy, że pojawienie się Biblii, zwłaszcza — Nowego Testamentu ze słowami pierwszej chrześcijańskiej modlitwy „Ojcze nasz” (Ewangelia według Mateusza, 6:9-13) otworzyło człowiekowi oczy na ciągłość czasu i boskie pochodzenie związanego z nim światła (Księga Rodzaju, 1:3). Wreszcie każdy poczuł się częścią Wszechświata w pewnym kontekście historycznym, a także zrozumiał możliwość podróżowania w czasie z prędkością światła (milion kilometrów w trzy sekundy) od Adama do dnia dzisiejszego. ...Kompozycja „Ostatnia Wieczerza” z okazji jubileuszu autora jest eksponowana w Narodowym Muzeum im. metropolity Andrzeja Szeptyckiego we Lwowie. Przepełnione światłem postacie pierwszych apostołów i samego Jezusa postrzegamy pozaczasowo, każdy — na swój sposób, w zależności od tego, słowa której z czterech Ewangelii są bliższe naszemu sercu. Przeszłość, teraźniejszość, przyszłość płyną jednocześnie, i spotkanie Jezusa z uczniami swoimi jest aktualnym wydarzeniem, jak i dwa tysiąclecia temu. Kiedy udaje się przekazać coś podobnego środkami wyrazu, nadchodzi chwila sławy, tak potrzebna człowiekowi po to, aby potwierdzić jej ważność dla nas. A to znaczy — i naszą ważność dla niej. Żanna NEWKRYTA, służba informacyjna Narodowego Muzeum-Rezerwatu ukraińskiego garncarstwa Zdjęcie Tarasa POSZYWAJŁA Do dziś Opiszne symbolicznie kontynuuje tysiącletnią tradycję jednoczenia garncarzy i kowali wokół płonącego pieca: w tym roku odbędzie się tu po raz ósmy Narodowy festiwal kowalski „WakułaFEST-XXI”. W dniach 25—30 czerwca 2018 roku w miasteczku festiwalowym, które rozłoży się na bazie Narodowego Muzeum-Rezerwatu ukraińskiego garncarstwa, pracować będą znani kowale z różnych zakątków Ukrainy. Do końcowej oceny jury mają przedstawić dzieła w dwóch kategoriach. Pracę kowalską domową zaprezentuje dekoracyjny szyld z kompozycją typograficzną z nazwą obiektu Muzeum-Rezerwatu. Pracą pokazową, decyzją organizatorów, w tym roku stanie się dekoracyjna latarnia „Płomienna ruta”. Właśnie to dzieło uczestnicy będą wykonywać podczas festiwalu kowalskiego. „WakułaFEST-XXI” niezmiennie odbywa się w ramach Tygodnia Narodowego Garncarskiego Zgromadzenia w Opisznem „Zdwyh”. Więc i w tym roku kowale mają okazję dołączyć do unikalnych projektów artystycznych, obejrzeć wystawy ceramiki, twórczo porozmawiać i co najważniejsze — 30 czerwca 2018 roku wziąć udział w barwnym święcie artystycznym — Narodowym festiwalu garncarstwa. Przyjmowanie zgłoszeń kowalskich trwa do 31 maja 2018 roku. Chętnych do obejrzenia ognio-działania w Opisznem radośnie powita każdy dzień festiwalowy. „WakułaFEST-XXI” — to pięć dni prawdziwego święta kowalskiego w atmosferze twórczości i całkowitego zanurzenia w proces! Dla uczestników to — fantastyczna okazja, by poczuć prawdziwą przyjemność z zajęcia, którym się zajmujesz, a także – pozostać sam na sam z przyrodą i sobą, poza zwykłym rytmem życia. Gościom zaś festiwal kowalski opowie o tajemnicy narodzin sztuki w ogniu językiem mocnego metalu. Na zdjęciu: Zdobywca Grand Prix szóstego Narodowego festiwalu kowalskiego „WakułaFEST-XXI” – Władysław Wysznewecki (Połtawa). 2016.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...wać jedynie do chrzestnej matki, a nigdy do chrzestnego ojca. W naszych czasach ten zwyczaj zanikł — chrześniaki nie chodzą już w odwiedziny do chrzestnych matek, lecz to one same z gościńcami odwiedzają dzieci, które ochrzciły. Zresztą także w poliwany poniedziałek, jeśli taki zwyczaj istniał, oblewano wodą właśnie dziewczęta, z którymi w ludowym wyobrażeniu wiązał się symbol płodności. Gdy zaś dziewczęta chciały „odwdzięczyć się” chłopcom, oblewały ich wodą w środę. Zatem rozdzielano te dni i czynności z nimi związane. O ukraińskiej kobiecie-matce napisano wiersze, poematy, opowiadania, nowele, powieści, ułożono pieśni. A jednak za każdym razem wydaje się, że to zbyt mała daninа dla jej codziennego macierzyńskiego wyczynu. Chyba najlepiej i najpełniej o niej powiedziano w ludowym melosie. Nie jest tu wyjątkiem także folklor pieśniowy Polesia Wołyńskiego. Pieśń kiedyś była dla poleszuków nie tylko pociechą, doradczynią, ukojeniem, lecz także swoistym kodeksem moralnym. Ona uczyła, przestrzegała, leczyła duszę, potępiała i wywyższała. Wszystko, co bolało i inspirowało, znajdowało tu swój oddźwięk. Co więc mówi nam pieśniowy folklor polesian o kobiecie-matce? Bardzo rzadko spotyka się w nim utwory o szczęśliwym macierzyństwie, a coraz częściej przedstawia się w nich nieszczęśliwy, a niekiedy tragiczny los strażniczek domowego ogniska. Ale i tu staje przed nami piękny, wzniosły, uduchowiony obraz Matki. W połowie, a może i pod koniec lat siedemdziesiątych odwiedziłam starszą polesiankę Zinaidę Pietrowną Kozak, mieszkającą we wsi Czerche w rejonie Kamień Kaszyrski, z zamiarem zapisania choćby odrobiny pieśni, które — według zapewnień sąsiadów — znała bardzo wiele. Była wczesna wiosna, a ona słabo się czuła. Zresztą lata swoje robiły: zbliżało się do osiemdziesiątki. Byłam bliska płaczu z rozczarowania. Wieś oddalona od centrum rejonu — kiedy ja tu jeszcze wrócę? Ale słowo za słowem zagadałyśmy się, a staruszka rzuciła pokrzepiające: „Jeśli już ja, córeczko, nie dam rady śpiewać, to przynajmniej zanucę. Cóż to mam wam zaśpiewać?” — „Tę, którą najbardziej lubicie”. — „Lubię je wszystkie. Są jak dzieci, mieszkają w moim sercu”. Chwilę się zastanawiała, i popłynęła wzruszająca, przeciągła polesk melodia. Cichy, przytłumiony dźwięk. Niewiele głosu, ale tyle serca: Ach, synowie moi — sokoły moje, A córki — gołąbeczki, Synowe moje — przepióreczki, A zięciowie — łabędzie. Synowe moje — przepióreczki, a zięciowie — łabędziątka, Ach, gdy umrę, moje dzieciątka, zbierajcie się razem. To pieśń pożegnania, pieśń wezwania, pieśń testamentu. Odchodzi w inne światy Wielka Matka. Wiele widziano, wiele przeżyto. Ona tworzyła, umacniała, uczyła, strzegła i trzymała Ród. Jak jej się to udawało? Wie tylko Bóg i ona sama. Oto nadchodzi czas Prawdy. Żegnając się z najbliższymi, Berehynia przedwiecznych tradycji martwi się nie o własne życie, które kapie jak wosk ze spalającej się świecy, lecz o przyszłość swoich potomków, o pomyślność i ugruntowanie na ziemi jej Rodu. Dlatego dla każdej gałązki rodzinnego Drzewa Matka znajduje szczególne słowa. To nie są po prostu trafnie dobrane zwroty-charakterystyki: „synowie — sokoły", „córki — gołąbki", „synowe — przepióreczki", a „zięciowie — łabędziątka". To określenie życiowej misji każdego z przedstawicieli rodzinnej hierarchii. Mądra praprzodkini wie: aby sprawa, której poświęciła całe swoje życie, nie przepadła na marne, jej dzieci mają „zbierać się razem", działać wspólnie i zgodnie. Przy tym zarówno synowie i córki, jak i zięciowie i synowe obowiązani są wcielić w życie zadanie określone przez sam sposób istnienia wspólnoty rodzinnej. Jednak każdy z nich przyjmuje to po swojemu. W utworze odzwierciedlono najdramatyczniejsze wydarzenia historycznego rozwoju — przejście od matriarchatu do patriarchatu. Dlatego tak różnie odnoszą się do tego żałobnego wydarzenia synowie i córki z jednej strony oraz zięciowie i synowe z drugiej. Pierwsi pochłonięci są troskami: „Jak też nam to wyprowadzić // Tę matuleńkę rodzoną?" U zięciów i synowych inny cel: „Ach, kiedy by nam to już pochować // Tę starą matuszkę". Jeśli zamysły i działania pierwszych wiążą się ze należnym czczeniem pamięci drogiej osoby, to drudzy troszczą się jedynie o to, by jak najszybciej ją „pochować", zakopać w ziemi i zapomnieć. Za każdym razem, gdy słucham tego nagrania albo ponownie czytam tekst pieśni, kojarzy mi się ona z Ukrainą. To sama Matka-Ukraina zwraca się do swoich synów i córek, swawolnych zięciów i synowych, by się zjednoczyli, aby skutecznie przeciwstawiać się wszelkim próbom i życiowym przeciwnościom oraz kontynuować tę sprawę, dla której żyli i walczyli

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Rodzona matka moja

Matka, matuchna, matuleńka, mamusia, mamuśka, mamuszka, nienia, nieneczka... Ile czułych, pieszczotliwych słów stworzyła ludowa wyobraźnia o kobiecie-matce! Nie sposób ich wymienić. A przy tym każdy znajduje w swoim sercu własne, szczególne słowa, starając się przez nie przekazać swoją miłość i szacunek. „Dziecko skaleczyło palec, a matce zabolało serce”, mówi się w ludzie. Mówi się też: „Matki nie kupisz i nie zasłużysz na nią”. I wszyscy zgadzamy się w jednym: „Nie ma kwiatu nad majeranek, nie ma rodu nad matkę”. Dlatego, dopóki żyją nasze matki, kochajmy je i szanujmy, troszczmy się o nie, tak jak one serdecznie i niestrudzenie troszczyły się o nas, kiedy byliśmy mali i bezradni. A nawet wypuściwszy w świat synów i córki na drogę życia, matki sercem na zawsze pozostają ze swoimi dziećmi. I my nieustannie to odczuwamy. W chwili niebezpieczeństwa obok modlitwy „Panie, zmiłuj się!” czy „Panie, dopomóż!” mimowolnie wołamy: „Ojej, matuchno”, „Ojej, mamo!”, szczerze wierząc, że to pomoże. Wyruszamy w daleką lub bliską drogę — matki z modlitwą nas wyprawiają, z modlitwą też czekają na nasz powrót, bo, jak stwierdza ludowa mądrość: „Modlitwa matki dosięgnie nawet dna morskiego”. Oleksandra KONDRATOWYCZ, folklorystka, etnograf, honorowy regionalista Ukrainy, laureatka obwodowej nagrody im. Mykoły Kudeli Postać matki zajmuje niemal pierwsze miejsce w pieśniowym folklorze Wołyńskiego Polesia. We wszystkich epokach ta postać w hierarchii rodzinnej przyciągała uwagę badaczy i po prostu dociekliwych ludzi swoją wielką miłością i poświęceniem, z jakim spełnia święty obowiązek macierzyństwa: karmi, pielęgnuje, wychowuje dzieci, przygotowuje je do godnego życia na wszystkich jego ścieżkach i drogach. Ukrainka we wszystkich czasach była i pozostaje przeczystą Madonną i Wielką Matką. I naród odpowiednio to cenił. Jakże tu nie przypomnieć słów Iwana Franki: „Jeśli prawdą jest, że miarą kultury każdego narodu może być to, jak ten naród obchodzi się z kobietami, to też bezsporną prawdą jest, że ruski, ukraiński naród według tej miary okaże się wysoko kulturalny w stosunku do innych sąsiednich narodów” [7, 52]. Dlatego w jego oczach kobieta zasługiwała i zasługuje na ogólnonarodowy szacunek. W czasie naszej niepodległości przywróciliśmy Dzień Matki, obchodzony w drugą niedzielę maja. Wielu badaczy zaczęło szukać prakorzeni tego pięknego i tak potrzebnego święta. Poszukiwania te zaprowadziły aż za granicę, do amerykańskiego Los Angeles, gdzie na początku ubiegłego stulecia młoda Anna, która wcześnie straciła matkę, zaproponowała obchodzenie Święta Matki. Utrata najdroższej dla każdego z nas osoby skłoniła także mnie osobiście, by na początku lat 70. zainicjować Lekcje o Matkach w szkołach rejonu kamieńkaszyrskiego, gdyż w tym czasie kierowałam gabinetem metodycznym rejonowego wydziału oświaty. Pierwsza taka impreza odbyła się na początku listopada 1974 roku we wsi Polyci podczas seminarium nauczycieli języka i literatury. Aby przekonać się o przydatności takich lekcji, postanowiłam wysłuchać opinii uczniów. Zapadła mi w pamięć wypowiedź jednego chłopca: „Takie lekcje są bardzo potrzebne, nauczycielka skłoniła nas do zastanowienia się nad problemem »matka—dzieci«, »dzieci—matka«. I może właśnie dziś zapytałem siebie, co dla każdego z nas znaczy matka i kim my dla niej jesteśmy. Bo matka jest jak woda: chcesz — i pijesz, zawsze pod ręką. Nie, raczej jak powietrze: oddychasz — i nie zauważasz. I wydaje ci się: tak będzie zawsze. A to nieprawda: matkę trzeba kochać i stale o nią dbać, tak jak ona nie męczy się, dbając o nas”. Ta po młodzieńczemu szczera i po dorosłemu mądra myśl wstrząsnęła mną. Skłoniła mnie do opracowania metodycznych zaleceń Lekcji o Matce dla różnych grup wiekowych uczniów, kierując się mądrą radą wybitnego ukraińskiego pedagoga Wasyla Suchomlinskiego, że „praca, uduchowiona miłością do matki-twórcy, człowieka, to wielka siła wychowawcza”. Mówi się, że kiedyś w ukraińskiej rodzinie panował kult matki: ją szanowano, wywyższano, a jednocześnie nakładano na nią wielką odpowiedzialność za wychowanie dzieci i prowadzenie gospodarstwa domowego; nie bez powodu mówiono: „Ojciec trzyma chatę na jednym rogu, a matka na trzech”. Nasza mateczka nie tylko niestrudzenie pracowała przy piecu, na ogrodzie, w polu, ale też nierzadko zastępowała dzieciom ojca, gdy ten przebywał w dalekiej drodze albo wyruszał bronić ziemi ojczystej, a niekiedy sama brała do ręki miecz. Taka jest nasza ukraińska matka — kochająca, czuła, a zarazem nieustraszona. Wróćmy jednak do Dnia Matki i jego początków. Trzeba zauważyć: w ludowym kalendarzu Wołyńskiego Polesia Dzień Matki był obecny od dawna. Niepisaną tradycją było, że w drugi dzień Wielkanocy rodziny odwiedzały rodziców. Te wizyty zamężnych córek i synów, którzy się usamodzielnili, miały wymowną nazwę „Chodzić w gości do matira”, jak tu mówią. Gdy jeszcze żył ojciec, mogły być w rodzinie także inne dzieci, ale te wizyty nazywano właśnie tak: „Chodzić w gości do matira”, czyli czcić matkę. Zatem drugi dzień Paschy był swoistym Dniem Matki. I była to nasza, rodzima tradycja, a nie pożyczona od kogoś. Potwierdzeniem tego wniosku jest także dawny zwyczaj: właśnie tego dnia chrześniacy chodzą ranciować do chrzestnych matek, a te w odpowiedzi dają im ranciec. Skąd takie leksemy: ranciować, ranciec? Najwyraźniej pochodzą od słowa ranek. Dzieci bowiem przybiegały do swojej mamy bardzo wcześnie rano, zanim ta poszła do cerkwi. Jeśli zaś chrześniak z jakiejś przyczyny nie odwiedził chrzestnej rano, to ona zabierała pisanki ze sobą do świątyni i przy spotkaniu wręczała mu ranciec. Zauważmy: dzieci chodziły ranciu-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

prawdziwi patrioci. Jak tu nie wspomnieć słów Niny Hawryłenko: Matka. Macierzanka. Macierzyzna. Ziemska jednokorzenności, tylko ty Zdolna świat przepleść tak ciasno, Że aż wyginają się tęczowe mosty? [3, 59]. Matki rodzą dzieci, wyprowadzają je w świat ludzi, uczą żyć w społeczeństwie, dlatego zawsze przedkładają tworzenie nad destrukcję, niszczenie. Natchnione miłością do swoich dzieci, potrafią one jak nikt inny zapewnić im właściwe wychowanie. Wielki czeski pedagog Jan Amos Komenský jeszcze w epoce średniowiecza podkreślał konieczność istnienia w każdym domu szkoły macierzyńskiej. W Ukrainie również zawsze wysoko ceniono rolę kobiety w wychowaniu dzieci i młodzieży. Szczególnie liczono na autorytet starszych. Bardzo znamienna w tym sensie jest pieśń rodzinno-obyczajowa „Oj zajdu ja noczuwaty”. Oto jak syn opisuje rolę starej matki w życiu rodzinnym i w wychowaniu dzieci: Nie przeganiaj, moja miła, Niech matka będzie: Ona, nasza stara, Doradczynią będzie. Oj ja pójdę z kosą A ty — z grabkami, Nasza matka stara, W domu z dzieciątkami. Oj a przyjdziemy z pola — Kolacja gotowa. Nasza matka stara Kładzie w piec drwa. Trzy zwrotki — i trzy wzmianki „Nasza matka stara”. O czym to świadczy, jeśli nie o szacunku dla matki, a dokładniej, babci? Tutaj warto przypomnieć, że Niemcy dziadka i babcię nazywają wielkim ojcem i wielką matką (Grosfater i Grosmutter). Zatem pod wyrażeniem „Nasza matka stara” należy rozumieć „Nasza Wielka Matka”. Nie zapomniano w pieśni także o żonie, która uosabia tutaj kobietę w ogóle. Ona również wymaga szacunku i troskliwego traktowania. Właśnie tak można zinterpretować słowa gospodarza domu: „Oj ja pójdę z kosą (bo przecież mężczyzna!) // A ty z grabkami”. Nie z grabiami, a — grabkami. Powiedziano przecież: kobieta! I nie po prostu kobieta, a jego żona, matka jego dzieci. A ponadto wywyższany jest obraz „matki starej” — ona jest i doradczynią, i mądrą wychowawczynią dzieci, i duchową przewodniczką, i strażniczką rodzinnego ogniska: nakarmiwszy rodzinę kolacją, „kładzie w piec drwa”, aby nie wygasł ogień rodzinnej zgody i dobrobytu. Podkreślając rolę kobiety w życiu rodzinnym i w społeczeństwie, lud nakładał na nią niemało obowiązków. Przede wszystkim powierzano jej jedną z najbardziej odpowiedzialnych misji — misję przedłużenia rodu. Dlatego dziewczynkę już od dzieciństwa przygotowywano do roli macierzyństwa, dbano o jej zdrowie, fizyczne i duchowe, na wszelkie sposoby chroniono jej narządy rodne, uczono cenić dziewiczą cześć. Jej uroda, niewinność, rozum i pracowitość były cenione wyżej niż dobra materialne. O tym ułożono mnóstwo pieśni. Liryczny bohater pieśni „Z’jizdyw ja konyka”, którą, jak świadczy mieszkanka wsi Werchy w rejonie kamień-koszyrskim Ankilena Pawliwna Illiaszyk, od której utwór został zapisany, „śpiewano jeszcze za pańszczyzny”, martwi się, że „zjeździł konika”, „zjeździł i drugiego”, lecz nie ma pewności co do powodzenia swoich zalotów. Dumna, choć biedna, dziewczyna waha się w podjęciu ostatecznej decyzji, bo ona „posagu nie będzie miała”, za co w przyszłości mogą wyrzucać jej krewni kawalera, a i on sam. Ale ani plotki „złych języków”, ani materialna bieda młodej dziewczyny nie zdołały przyćmić miłości kawalera. „Ty dla mnie posag sama, // Jak na niebie gwiazda jasna”, — uspokaja on wybrankę swego serca i przekonuje, że właśnie ją „Bóg mu przeznaczył” [2, 126]. W ludzie wyznawano zasadę, że harmonijne połączenie zewnętrznego i wewnętrznego piękna dziewczyny zapewni w przyszłości także piękno macierzyństwa. W ukraińskiej tradycji ludowej wykształcono obraz kobiety jako silnej, pracowitej osobowości, która potrafi zaprowadzić porządek i w domu, i w polu, a jednocześnie mądrej i wiernej żony, troskliwej i czułej matki. Jeśli ojciec ma zapewnić dobrobyt rodzinie, to na żonę nakładano odpowiedzialność za wychowanie dzieci, zapewnienie ich fizycznego i psychicznego zdrowia, moralności i duchowości. „Do ojca idą po radę, do matki — po serce”, — mówią w ludzie. Matka nauczy, pocieszy, pożałuje i pomoże. Nie na darmo T. Szewczenko dał jej tak wysoką charakterystykę: W naszym raju na ziemi Nic lepszego nie ma, Jak ta matka młoda Ze swoim dzieciątkiem małym [1, 388]. Wysoko ceniąc rolę kobiety-matki w kręgu rodzinnym i w życiu społecznym, lud wypracował niepisany kodeks zasad, których miała ona przestrzegać w swoim codziennym życiu. Przede wszystkim ma być strażniczką rodu, nie dopuścić do zniszczenia rodziny. Kiedyś ukraińska wieś praktycznie nie znała rozwodów. I największa zasługa w tym — kobiety, a dokładniej, kobiety-matki, która jak nikt inny rozumiała: udane wychowanie dzieci w rodzinie można osiągnąć, jedynie łącząc wysiłki męża i żony. Bo ojciec i matka, jak śpiewa się w znanej pieśni, — „dwa słońca gorące”. I one mają ogrzewać dziecięce serca i oświetlać im drogę w szczęśliwą przyszłość. Dlatego też rada najbliższej osoby jest utrzymana właśnie w takim tonie: Oj córko moja, oj mówię ci: „Oj siadaj przy nim, mów ty do niego, Złej doli zaradź!” „Najpiękniejsza matka szczęśliwa” [5, 83], — pisał Wasyl Symonenko. A jaka matka jest naprawdę szczęśliwa? Ta, która urodziła i wychowuje lub wychowała dzieci. Zwróćmy uwagę na to, jaką samoocenę wystawia sobie młoda kobieta, liryczna bohaterka pieśni „Oj dodomu, bałamute”. Na pytanie męża-bałamuta, który gdzieś się zagubił „Z kim nocujesz?” radośnie odpowiada: Oj z dzieciątkami, mój miły, z dzieciątkami, Jak w ługu kalina z kwiatkami. Oj jedno położyłam w nogach, A drugie, maleńkie, — w głowach, A trzecie, najmniejsze, przy ścianie, A sama ja, młoda, — między nimi. Patrząc na to współcześnie, tych drobnych dzieci wydaje się aż nadto. Ale to tylko według współczesnych pragmatycznych rozważań. Liryczna bohaterka pieśni, młoda mama, jest szczęśliwa, czuje się jak ptaszyna w swoim przytulnym gniazdku obok swoich krwinek. Przy tym jest ona nie tylko piękną, kochającą matką, ale i troskliwą gospodynią oraz mądrą wychowawczynią swojego niespokojnego męża: zdołała tak zbudować z nim dialog, że ten okazał skruchę. Wydaje się, że liryczna bohaterka pieśni „Oj do domu, bałamucie” w pełni odpowiada wszystkim kryteriom — i jest piękna („jak w łące kalinka z kwiatkami”), i mądra, o czym świadczą wyniki jej rozmowy z mężem, i rozważna: umie właściwie rozstawiać akcenty w relacjach rodzinnych, nie pamiętać zła i wybaczać („póki zajdę do rzeczki — zapomnę”). Według ludowych wyobrażeń matka nawet na tamtym świecie troszczy się o swoje dzieci, o czym bardzo przekonująco powiedziano w pieśniach-balladach „Oj na górze śnieg pada”, „Jak pojechał miły”. Owdowiały ojciec, w sercu którego wciąż nie wygasła miłość do zmarłej żony, odwiedza jej grób i prosi o pozwolenie na ponowne ożenek, gdyż osierocone dzieci wymagają kobiecej opieki. A ona w odpowiedzi, jakby czekając na te odwiedziny, radzi mu, jak żyć, jak się zachowywać, a na koniec radzi wziąć za żonę „dziewojkę”: „Oj, bo ta dziewojka — // Hej, dobra matka, // Będzie moich sierot // Doglądać” [2, 201]. I choć nieubłagana śmierć zabrała ją od kochanych dzieci, pozbawiła szczęścia ich wychowywania, ale i w zaświatach troszczy się o nie, dlatego też nakazuje swojemu ukochanemu wziąć za żonę tę, która będzie szczerze się nimi opiekować. Ważność testamentu potwierdza to, że właśnie nim kończy się ballada. W ludowym melosie wyśpiewana jest nie tylko piękno i bezinteresowność matczynej miłości, ale i pełna poświęcenia miłość dzieci do tej, która sprowadziła je na świat ludzi. Matka jest potrzebna dziecku jako niegasnące źródło miłości, jako duchowa przewodniczka, jako widoczny i bliski drogowskaz. Oddaje należne swojej matce także liryczny bohater pieśni „Pójdę ja do ogródka”. Na pytanie: „Kto ci najmilszy?” — pewnie odpowiada, że i teściowa mu miła, „bo żonę urodziła”, miła mu i żona, matka jego dzieci, jednak Matka najmilsza: Mnie urodziła. Jak mnie rodziła, Siedem razy zamierała, Woskowa świeca Całą nockę płonęła. Woskowa świeca Całą nockę płonęła, Śmiertelna odzież W głowach leżała [2, 152]. Jednak w niektórych wsiach części leśno-stepowej Wołynia nieco inaczej przedstawiana jest rozmowa syna z matką. Oto jak on tutaj odnosi się do teściowej, żony i rodzonej matki: Teściowa mi miła, Bo żonę urodziła. Żona mi miła, Bo moja żona. A ty, rodzona matko, Musisz wybaczać, A jak jeszcze coś powiesz, To wygonię z chaty [1]. Ale to przykry wyjątek. Kobietę-matkę w ludowym melosie przedstawiono jako wzór, etalon najwyższej próby, przed którym można tylko chylić czoła. W rozumieniu naszych rodaków matką nazywa się nie tę, która urodziła dziecko, a tę, która sprowadziła je na świat ludzi, wychowała, wykształciła. Dlatego w codziennym życiu często zamiast urodziła używa się leksemu sprowadziła. Mało urodzić dziecko — matką trzeba być! Już samo słowo matka otoczone jest aureolą świętości, uduchowienia. Dlatego też stosunek do kobiety-matki występuje jako miara moralności, duchowości człowieka. Nasz wielki Prorok Taras Szewczenko ostrzegał: „kto matkę zapomina, tego Bóg karze” [8, 254]. Kiedyś na Polesiu popularna była ballada „Teraz ciepła nie ma w lecie”. W wstępie utworu podkreślono: Teraz ciepła nie ma w lecie, /2 Teraz dobra nie ma na świecie. Drzewo na drzewo się chyli — Syn matki się wyrzeka. Ten światowy i społeczny kataklizm wywołany jest jednym — brutalnym zachowaniem syna-bogacza, który wygania z chaty rodzoną matkę. Ani jej błagania, ani łzy nie poruszyły jego stwardniałego serca, bo, widzicie, on oczekuje na bogatych gości, „kumów i przyjaciół”, którzy będą „pić, jeść”, a tej, która urodziła-wychowała go, będzie „nigdzie usiąść” i jeszcze przyjdzie się wstydzić, przez to że wszyscy „będą w karmazynie”, a jego matka — w siermiędze. Zmarnowana stara matka idzie szukać schronienia u córki, ale i tam go nie znajduje, bo u niej mąż taki sam, jak i jej syn, i może zabić żonę za udzielenie schronienia rodzonej osobie. Wydaje się, że cały świat odwrócił się od nieszczęsnej kobiety. Ale — nie Bóg, Który wszystko widzi i wszystko słysze. Póki matka rozmawiała z córką, czarna chmura pokrywała niebo — i już niewdzięczny syn dogania matkę i prosi o powrót, bo u niego zdarzyła się bieda: grom „zabił żonę, jeszcze i dziecko”, „Pobił gości przy biesiadzie, // Jeszcze i bydło na podwórzu” [2, 206]. „Oj to, synu, moje łzy /2 I nie spadły na drodze, I nie spadły one na kamień — /2 Ciebie, synu, ukarały. Zatem za swoją bezduszność i krzywdę, wyrządzone matce, syn zapłacił życiem potomka i żony. Taki sam los spotkał i „gości przy biesiadzie” jako współuczestników zniewagi bezbronnej ofiary, w którą przemienił syn rodzoną matkę, uważano bowiem: jeśli ty nie wstawiłeś się za skrzywdzonym, ty sam stałeś się wspólnikiem krzywdziciela. Ta okrutna nauka zmusiła syna do opamiętania się, dogonienia matki, powrotu i obietnicy w przyszłości dbania o nią i szanowania. Jeśli wcześniej deklarował, że mu „wstyd będzie przyznawać się”, że ona „jego rodzona matka”, to teraz obiecuje: „Namaluję ciebie w ramach, // Powiem gościom: „Moja mama” [2, 206]. Dzięki takim pieśniom lud wychowywał w ludziach, zwłaszcza w młodzieży, troskliwy stosunek do matek. „Chronić matkę, — pisał W. Suchomłynski, — oznacza dbać o czystość źródła, z którego piłeś od pierwszego swojego oddechu i będziesz pił do ostatniej chwili swojego życia” [6, 215]. A jeszcze pamiętajmy mądrą radę Wołodymyra Sirenki, którą wyraził w wierszu „Chrońcie matki”: „Każdy z nas bezdomnym duszą się staje, // Kiedy mamine serce na wiek zastygnie”. A dlatego usilnie radzi: „Ludzie dobrzy moi! Chrońcie matki, // Jak siebie chrońcie. Jak swoją Ukrainę!” Posłuchajmy i żyjmy według Bożych przykazań i praw moralności! Przypisy Ranciować (miejsc.) — wczesnym rankiem odwiedzać chrzestne matki, które wynagradzały swoich chrześniaków pisankami, które miały nazwę raniec. Kala (miejsc.) — koło. Literatura 1. Archiwum autora. 2. Kalinowy kwiat Polesia. Pieśni ludowe, które funkcjonują w rejonie Kamień Koszyrski na Wołyniu // Oprac. O. Kondratowycz — Łuck: Woł. książka, 2007. — 248 s. 3. Kondratowycz O. Narodziny, albo Darowana przez Boga świeca: zwyczaje porodowe Zachodniego Polesia. — Łuck: Woł. obw. drukarnia, 2004. — 132 s. 4. Kondratowycz O. Kalendarz ludowy Wołyńskiego Polesia. — Łuck: Woł. książka, 2009. — 200 s. 5. Symonenko W. Poezje. K.: Mołodź, 1966. — 208 s. 6. Suchomłynski W. Pedagogika rodzicielska. — K.: Rad. szkoła, 1978. — 264 s. 7. Franko I. Wybrane utwory w dwudziestu tomach. K.: Wyd. literatury pięknej, 1955. — T. 5. 8. Taras Szewczenko. Pełny zbiór utworów w dwunastu tomach. K.: Nauk. dumka, 1990. — T. 1. — 528 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Jubileuszowa Honczariada

Lesia STEPOWYCZKA, Dniepr Święto, o którym tak długo dyskutowali w różnych gabinetach pisarze i urzędnicy, nauczyciele i metodycy, studenci i artyści, komisje i komitety organizacyjne, odbyło się. Uroczystości świąteczne z okazji 100-lecia Olesia Honczara szczęśliwie zbiegły się z nadejściem ciepła, a co za tym idzie, z prawdziwą wiosną. Opowiem o tych lokalizacjach, w których udało mi się osobiście przebywać. Kijów Uhonorowanie jubilata rozpoczęło się, jak przystało, w głównej uczelni kraju. 3 kwietnia o godz. 10.00 w Instytucie Filologii KNU im. T. H. Szewczenki uroczyście otwarto przekonująco wyposażony gabinet-muzeum Olesia Honczara, o czym informowała gazeta „Słowo Proświty”. O godz. 15.00 w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbył się wieczór literacko-muzyczny, na którym prof. KNU M. Najenko zaprezentował swoją nową książkę „Oles Honczar i zagranica” (Kijów, 2018). Przypomnijmy, że utwory ukraińskiego artysty zostały przetłumaczone na 67 języków świata. Obecni studenci, nauczyciele, bibliotekarze, pisarze, naukowcy mieli okazję podziwiać portret O. Honczara autorstwa artysty-szestdziesiatnika W. Zareckiego oraz wysłuchać wystąpień akademika M. Żułynskiego, prof. S. Kiarala oraz autorki tych słów, a także ludowych ukraińskich pieśni w wykonaniu profesjonalnych artystów. 4 kwietnia o godz. 12.00 w murach NSPU odbyło się seminarium bibliotekarzy, poświęcone twórczości i życiu Olesia Honczara, które poprowadził W. Folwaroczny. Zreferował on rolę postaci jubilata w ukraińskim i światowym procesie literackim. Obecni wysłuchali fragmentów nowej książki znanego honczaroznawcy W. Ablicowa „Oles Honczar: iluzja i rzeczywistość” (Kijów: Instytut Uzdolnionego Dziecka NAPN Ukrainy, 2018). Wygłosiłam referat poświęcony poezji frontowej gwardii starszego sierżanta O. Honczara. O godz. 14.00 w NSPU odbyło się 21. wręczenie niemiecko-ukraińskiej nagrody im. Olesia Honczara młodym ukraińskim autorom. Z tą misją przybyli z Niemiec założyciele nagrody, dramatopisarka filmowa Tetiana Kusztewska z mężem, kulturoznawcą i mecenasem Dieterem Karenbergiem. Artystycznie poprowadził wydarzenie stały członek jury, poeta Petro Perebyjnis. Do wydarzenia dołączyła Wałentyna Honczar z dziećmi i wnukami. Nasze laureatki, dziewczęta z różnych zakątków kraju, piękności i mądre głowy, otrzymały dyplomy i koperty z nagrodą pieniężną. Powitałam mecenasów po niemiecku i przeczytałam Goethego w oryginale, gratulując młodym, za co otrzymałam trzy goździki od sympatycznego prawnuka Olesia Honczara, Demiana. Dniepr 3 kwietnia o godz. 10.00 studenci i wykładowcy Dnieprzańskiego Narodowego Uniwersytetu im. O. Honczara odwiedzili muzeum-chatę przy ul. Klubnej 25, gdzie mieszkał i pisał swoje utwory młody O. Honczar, czytali jego wiersze i złożyli kwiaty pod popiersiem O. Honczara. O godz. 14.00 odbyło się uroczyste posiedzenie Rady Naukowej Dnieprzańskiego Narodowego Uniwersytetu im. Olesia Honczara, poświęcone 100-leciu od dnia urodzin klasyka literatury ukraińskiej, sławnego absolwenta alma mater. Znamienne, że Oles Honczar i jego rodzinny uniwersytet są rówieśnikami i że we wrześniu br. DNU również świętuje swój 100-letni jubileusz (rektor — akademik NAN Ukrainy, prof. M. W. Polakow). 4 kwietnia odbyły się Czytania Honczarowskie na temat „Oles Honczar i Naddnieprze — twórczy dialog” w Świetlicy Honczarowskiej głównego gmachu DNU im. O. Honczara. Na jubileusz wydano luksusową książkę prezentową „Strony historii. Oles Honczar” (opracowanie: Iryna Popowa, Natalja Olijnyk, Tetiana Kedycz, Alona Taranenko). 5 kwietnia w Centrum Kultury Języka Ukraińskiego NTU „Politechnika Dnieprzańska” (rektor — akademik NAN Ukrainy, prof. H. H. Piwniak) odbyły się Międzynarodowe międzyuczelniane jubileuszowe Czytania Honczarowskie na temat „Różne nasze języki – uczucie jedno”, w których wzięli udział studenci czterech uczelni Dniepru. Przybyli oni do nas na naukę z Chin, Nigerii, Turkmenistanu, Zimbabwe, Gwinei, Angoli, Maroka, Palestyny, Uzbekistanu, Mongolii, Demokratycznej Republiki Konga. W różnych językach Azji i Afryki czytali fragmenty „Soboru” i „Sztandaronośców”, deklamowali poezję frontową Honczara, wyznawali mu swój wysoki szacunek, śpiewali na cześć jubilata swoje pieśni ludowe. A na ekranie można było obejrzeć kadry z pobytu O. Honczara w Chinach i innych krajach. Moderatorką wydarzenia była docent Wałentyna Łucenko, która wykłada studentom-obcokrajowcom język ukraiński. 6 kwietnia święto uhonorowania wielkiego rodaka trwało w Centrum Kultury Języka Ukraińskiego NTU „Politechnika Dnieprzańska” im. O. Honczara, gdzie odbyły się XXV Ogólnoukraińskie Czytania Honczarowskie z udziałem studentów „Politechniki Dnieprzańskiej” oraz Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. H. Korolenki, które zakończyły się koncertem i tradycyjnym podlewaniem Wierzby Honczarowskiej na uniwersyteckim podwórzu. Gruntowną wystawę jubileuszową na 100-lecie koryfeusza literatury przygotowali dla mieszkańców pracownicy naukowi muzeum „Literackie Naddnieprze” (kierownik — Ołena Aliwancewa). 12—13 kwietnia w Pałacu Studentów trwała praca VII Ogólnoukraińskiej konferencji naukowej „Świat Olesia Honczara i Oles Honczar w świecie”, której współorganizatorami są Instytut Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy oraz katedra literatury ukraińskiej DNU im. O. Honczara. Na konferencji wystąpili z ciekawymi referatami naukowymi dyrektor Instytutu akademik M. Żułynski, prof. M. Najenko, pisarz-honczaroznawca W. Ablicow, prof. O. Rarycki (Kamieniec Podolski), a także naukowcy z Równego, Krzywego Rogu, Zaporoża i in. Odbyła się jasna premiera przedstawienia teatralnego na podstawie powieści „Człowiek i broń” studenckiego teatru „Echo”, która wywołała łzy i zachwyt publiczności. Reżyser-inscenizator Ołeksandra Honiuk. 19 kwietnia miejscowi krajoznawcy zebrali się na posiedzenie klubu krajoznawczego „Ridnokraj”, działającego przy Dnieprzańskiej Obwodowej Bibliotece Naukowo-Technicznej im. Równych Apostołom Cyryla i Metodego, aby wysłuchać referatu na temat: „Strażnik Soboru: 100 lat Olesia Honczara”. Główny referent — st. pracownik naukowy muzeum „Literackie Naddnieprze” Switłana Martynowa. Uczestnicy wieczoru jubileuszowego w Narodowym Muzeum Literatury. W centrum — akademik M. Żułynski Kijów „Ścieżkami Olesia Honczara” — właśnie tak nazwano 90-minutowy film, który niedawno ujrzał światło dzienne. Kiedy reżyser Wałerij Stepanyan-Hryhorenko po raz pierwszy przybył do Dniepru i rozpoczął zdjęcia, nikt nie wierzył, że ten film będzie mógł narodzić się w trzy miesiące. I oto 12 kwietnia 2018 roku wydarzyło się niebanalne wydarzenie artystyczne! W Kijowskim Miejskim Pałacu Weteranów podczas uroczystego wieczoru, poświęconego 100-leciu od dnia urodzin wybitnego ukraińskiego pisarza Olesia Honczara, odbył się premierowy pokaz filmu. W sali zebrali się znani pisarze W. Żenczenko, W. Melnyk, artyści teatru i kina, wśród których Tamara Jacenko, S. Trymbacz, uczeni, pracownicy Kijowskiej Obwodowej Biblioteki dla Młodzieży. Słowo wstępne do zaproszonych gości wygłosił szef Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Sydorżewski, przy wsparciu którego powstawał film. Wręczył on twórcom filmu medale — najwyższe odznaczenia NZPU. Utalentowany ukraiński reżyser Wałerij Stepanyan-Hryhorenko stworzył w rekordowo krótkim czasie film, pracując po dwadzieścia godzin na dobę, uparcie, niestrudzenie, z determinacją. A wszystko zaczęło się od jego gorącego pragnienia, by przejść wszystkie kroki śladem urodzonego w 1918 roku małego chłopca Olesia, któremu pisane było bronić swój kraj na froncie i rozsławić go bojowymi czynami oraz monumentalnymi epickimi płótnami — powieściami. W minimalnie krótkim czasie nakręcono dziesiątki kilometrów taśmy — Łomiwka, Dniepr (tutaj reżyser przebywał dwukrotnie), Charków, Połtawa, Kobelaky, Sucha i, oczywiście, Kijów. Tak powstał dokumentalny dwuczęściowy film „Ścieżkami Olesia Honczara”. W filmie znajduje się wzruszająca scena, w której wdowa po pisarzu Wałentyna Honczar, córka Ludmyła i wnuczka Łesia składają kwiaty pod pomnikiem Olesia Honczara w Kijowie. Były one obecne na prezentacji filmu. W obrazie przedstawiono szerokie malownicze panoramy Dniepru i stepu, budynki szkół i uczelni, w których uczył się pisarz, w szczególności Dnieprowski Narodowy Uniwersytet im. O. Honczara oraz Charkowski Narodowy Uniwersytet im. W. Karazina. Rozmowy z ludźmi, którzy znali lub nie znali Olesia Honczara, w szczególności obszerne wywiady udzielili akademicy NAN Ukrainy rektor NTU „Dnieprowska Politechnika” prof. H. H. Piwniak oraz rektor DNU im. O. Honczara prof. M. W. Polakow. Artystka Natalja Mkrtczjan podarowała Wałentynie Danyliwnie portret Olesia Honczara, na którym jest on bardzo podobny do Ormianina, a nawet trochę do konkretnego Ormianina, samego Stepanyana. I nie tylko mnie jednej tak się wydawało. Najwyraźniej takim zobaczyła pisarza zakochana w nim artystka. I to jest wspaniałe. A reżyser W. Stepanyan w przeddzień otrzymał już na festiwalu filmowym „Złote Kurczę” złotą statuetkę, pierwsze miejsce w nominacji „Film dokumentalny”. 17 kwietnia w Kijowskim Domu Kina odbył się pokaz filmów na podstawie utworów Olesia Honczara, wśród których demonstrowano także nowy film reżysera W. Stepanyana „Ścieżkami Olesia Honczara”. Reżyserowi pogratulowała ludowa artystka Ukrainy Rajisa Nedaškiwska. W. Stepanyan został zaproszony z filmem na Międzynarodowy Festiwal Filmowy, który odbędzie się jesienią w Bułgarii. Połtawa 18 kwietnia sztafetę jubileuszowej Honczariady przejęła przytulna Połtawa. O godzinie 11.00 rozpoczęła swoją pracę na bazie Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. H. Korolenki Międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna „Fenomen Olesia Honczara w duchowej przestrzeni ukraińskości”. Konferencja stała się prawdziwą intelektualną fiestą, na której wybrzmiały referaty naukowe koryfeuszy, doktorów literaturoznawstwa — profesorów J. Kowaliwa, M. Najenka, Hałyny Rajbediuk, M. Stepanenki, M. Humennego, Hanny Tokmań, S. Kirala, O. Neżywoho, Switłany Żyły, Tetiany Bykowej, docentów Wiry Mełeszko, Hanny Radźko, Niny Osmak i in. Bez wątpienia dały one potężny impuls do przemyśleń, nowych dalszych badań twórczości Honczara. Honczarowskie święto na Połtawszczyźnie było ciche, nieurzędowe, niegłośne, przytulne i prawdziwie ukraińskie, niezawodne, a zarazem monumentalne, potężne, energetyczne. Wszystko było bez zarzutu — od początku do końca. Demokratyczność, a zarazem akademizm, życzliwość, kreatywna atmosfera panowały tutaj. Słońce i deszcz, dyskusje i żarty, śpiewy, przeglądy muzeów, pomników i nieustanna rozmowa o twórczości Olesia Honczara, wielkiego Ukraińca, który zjednoczył wszystkich w dążeniu do pracy dla Ukrainy — Uczestnicy Międzynarodowej Konferencji Honczarowskiej w „Dnieprowskiej Politechnice”. Dniepr, 5 kwietnia 2018

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

piórem, słowem, obywatelskim czynem. Za wszystko — wielkie podziękowania dla zespołu twórczego Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. G. Korolenki na czele z profesorem, doktorem nauk filologicznych, wybitnym znawcą twórczości Honczara na Ukrainie, Mykołą Iwanowyczem Stepanenkiem. Połtawa — dusza Ukrainy, która poruszyła serca wielu gości. A jak mawiał Taras Szewczenko: „Raz dobrem ogrzane serce wiek nie ostygnie”. Pierwsza część posiedzenia plenarnego odbyła się na uniwersytecie, a druga — w luksusowych wnętrzach Muzeum Krajoznawczego im. W. Kryczewskiego, gdzie miało miejsce otwarcie unikalnej wystawy dokumentalnej z okazji 100-lecia Olesia Honczara, a także kasowanie specjalnego znaczka jubileuszowego. Imprezę tę prowadził docent uniwersytetu z katedry dziennikarstwa Hlib Kudraszow. Był to właściwie kurs mistrzowski, na którym wszyscy obecni zafascynowani słuchali wykwintnego języka przystojnego Hliba, przeplatanego zapomnianymi zwrotami grzecznościowymi, jaskrawym bogactwem epitetów. Do wszystkiego dochodził postawiony głos, którego unikalny tembr tworzył razem jakąś niewiarygodną atmosferę zaufania, ciepła i miłości do naszego słowa. „Oto tutaj, w Połtawie, wreszcie zrozumiałem — powiedział kijowski profesor Sydir Kiral — dlaczego nasz, ukraiński, język zajął trzecie miejsce na świecie pod względem piękna brzmienia podczas konkursu w Paryżu w 1933 roku, gdzie wyselekcjonowano sto języków świata”. Aż chce się krzyknąć na cały głos i na całą planetę: „Sława Połtawie, sława Ukrainie!”. Profesorka Narodowego Uniwersytetu Technicznego „Politechnika Dnieprzańska” Switłana Ihnatjewa (Dniepr) w swoim słowie powitalnym wezwała obecnych do życia w zgodzie, jak nakazywał Oles Honczar, i podarowała muzeum pamiątkowy upominek wykonany przez mistrzów z Petrykiwki. Wieczorem gościom pokazano koncert „Studencka wiosna”, poświęcony 100-leciu Olesia Honczara. Tutaj wszystko było prawdziwe. Kostiumy chórzystów-studentów jak ze starych pocztówek, wieńce masywne, twarze poważne. Brzmienie głosów, repertuar, sposób zachowania, atmosfera na scenie — wszystko takie staroświeckie, połtawskie — wzruszyło publiczność. Słuchałam, patrzyłam i nie mogłam powstrzymać łez, sercem leciałam w XIX wiek, w przeszłość… Sława tobie, kochana Połtawo, serce Ukrainy! 19 kwietnia. Połtawszczyznę przykrył deszcz. Jechaliśmy do Suchej, żartując, że może chociaż tam nie będzie deszczu. Ale gdzie tam! Lało jak z cebra. Na podwórzu posiadłości wyprężyły się w szeregu młode, przepiękne śpiewaczki ludowego zespołu folklorystycznego „Kobeljaccy źródła”, na których ustach rozkwitała pieśń „Oj, zielone żyto, zielone, dobrzy goście u mnie…”. A dalej wycieczka z doświadczoną dyrektorką domu-muzeum pamięci Olesia Honczara, siostrzenicą pisarza Tetianą Bondarewską, oglądanie eksponatów, częstowanie pierożkami z makiem, chrustem i kompotem. I wszystkim wystarczyło miejsca w małej chatce, i wszystkich przytuliła ciepłą gościnnością chata dzieciństwa Olesia. Dalej nasza droga prowadziła do centrum rejonowego, słynnych Kobeljak. Najpierw odwiedziliśmy Kobeljackie Rejonowe Muzeum Literatury i Sztuki im. O. Kulyka, gdzie przywitała nas miła gospodyni, pani Tetiana Czeszko. Poprowadziła przez sale poświęcone połtawskim sławom — Olesiowi Honczarowi, Pawłowi Zahrebelnemu, Jurijowi Dold-Mychajłykowi, Dmytrowi Tkaczowi, Ludmyle Awdijenko i innym. Tutaj w muzeum dotarła do nas wiadomość elektroniczna, że 280 deputowanych Rady Najwyższej zagłosowało za Jedyną pomiestną cerkwią ukraińską. Radość na pół z niepokojem. Zwycięstwo! Czego teraz jeszcze oczekiwać od tego patriarchatu, który modli się za „zwycięstwo rosyjskiego wojska”! Swoją drogą, maleńka wieś Sucha w tym sensie dawno wyprzedziła całą Ukrainę. Jeszcze w 2014 roku, gdy tylko zapłonęło na Donbasie, ksiądz miejscowej cerkwi Piotra i Pawła, ojciec Mychajło, wezwał swoich parafian do wyjścia spod jurysdykcji Patriarchatu Moskiewskiego i przejścia do Kijowskiego. Co wszyscy od razu uczynili. A do księdza potem i strzelali, i prześladowali, i szczuli, lecz Pan dał mu siłę przetrwać i dalej odprawiać Mszę Świętą w odnowionej świątyni. Nie zapomnieć wspomnieć o młodym, pełnym pasji znawcy twórczości Honczara z miasta Kobeljaky. Mowa o Elczinie Sadajewie, azerskim Ukraińcu, uczniu 11 klasy Kobeljackiego Zespołu Szkół nr 1, który od małego zafascynował się utworami Olesia Honczara, osobiście poznał Wałentynę Honczar i Dmytra Pawłyczka. Bada ich twórczość, marzy o zostaniu krytykiem literackim. Dalej przewieziono nas do Kobeljackiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia nr 2 im. O. Honczara, gdzie trwały posiedzenia sekcyjne konferencji. Tutaj z referatami wystąpili prof. Switłana Łenska, docenci Hanna Radko i Wira Humenna oraz autorka tych słów. Zawiązała się ciekawa dyskusja nad problemami interpretacji tekstu. Ju. Kowaliw zaproponował przeniesienie tego tematu na posiedzenie okrągłego stołu. Goście obejrzeli szkolne muzeum Olesia Honczara. Święto dobiegało końca. Goście zaczęli się żegnać. Dobrze i boleśnie na duszy, jak zawsze bywa, kiedy na chwilę trafi się w rodzime, rodzime środowisko, szczere, ukraińskie, autentyczne, autochtoniczne, niepodrobione, prawdziwe, jakby w dalekiej przeszłości się znalazło, w swojej rodzinie dwa wieki temu. Ilość musi być wystarczająco skoncentrowana, wtedy przechodzi w jakość. I trudno wychodzić z tego stanu krótkiej euforii, ze słodkiego, rajskiego snu i wracać do ciężkich, szarych, asfaltowych dni powszednich XXI wieku. Połtawko miła, praojczyzno wszystkich moich przodków we wszystkich liniach na wszystkie cztery strony świata! — jęczy moje serce i trzepocze, radując się, że Ukraina jest. I jaka wielka, prawdziwa, żywa, gołąbeczka nasza, choć ciężko zraniona i skrzywdzona, a jest. Ona jest w pieśni, w nauce, w tańcu, w naszych sercach, w naszych głowach, u nas na ustach, bo wydychamy każde słowo w ojczystym języku. Sława jej, sława na wieki! I sława Olesiowi Honczarowi, sława wszystkim, którzy dołączyli i którzy zorganizowali to wspaniałe święto w różnych wsiach i miastach. A Honczariada nie zakończyła się, ona trwa… Spotkanie podczas kręcenia filmu „Śladami Olesia Honczara”. Od lewej do prawej: rektor NUT „Politechnika Dnieprzańska” akademik H. H. Piwniak, prof. Switłana Ihnatjewa, reżyser W. Stepanian, Lesia Stepowyczka, prof. W. Puszkin, doc. Iryna Ciupjak. Dniepr, styczeń 2018

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Hetmańskie jubileusze

Natalia SOŁODKA, sekretarz odpowiedzialna chmielnickiej miejskiej „Proświty” Chmielnicka miejska „Proświta” z powodzeniem realizuje swój długofalowy projekt „Strażnicy ukraińskości”, którego bohaterami stało się dwóch hetmanów. 29 kwietnia obchodzimy dwie daty jubileuszowe: w 1648 roku hetmanem Ukrainy wybrano Bohdana Chmielnickiego; w 1918 roku — Pawła Skoropadskiego. Chwilę historii przedziałem 270 lat rozdzieliły czasy hetmanowania tych dwóch Wielkich Ukraińców. To właśnie oni potwierdzają ogromną rolę Jednostki w historii… Stworzone dzięki talentom i charakterowi Bohdana Chmielnickiego państwo w znacznej mierze zależało od jego osobistej woli. Potwierdziła to również śmierć hetmana. Dla młodego państwa kozackiego, które w tamtym czasie znajdowało się w całkowicie wrogim otoczeniu, brak powszechnie uznanego lidera miał katastrofalne skutki. Liczni pretendenci do buławy mieli zbyt wiele ambicji i zbyt mało autorytetu. Następstwem tego stała się Ruina… …Historyczna szansa, by powstać z Ruiny, rozproszyć ciemność niewoli, światło prawdy zapalić, żeby pomodliły się na wolności niewolnicze dzieci!!! — jak powiedział Taras Szewczenko, została dana w 1918 roku.… Państwo hetmańskie Pawła Skoropadskiego… Nie nazywano go Wielkim hetmanem, ale wielkość jego czynów do dzisiaj jest nieosiągalna! Przez siedem i pół miesiąca utrzymywał on w wzburzonym wirze rewolucji Ukrainę we względnym spokoju społecznym i obywatelskim. Utworzono Ukraińską Akademię Nauk, Ukraińską Akademię Sztuk, otwarto ukraiński uniwersytet w Kamieńcu Podolskim… Ukraińska hrywna stała się walutą wymienialną! Obaj hetmani — prawdziwi strażnicy ukraińskości, z pewnością najbardziej barwne postacie naszej historii. Różne rzeczy o nich napisano i powiedziano… Ale obaj zasługują na uwagę i szacunek współczesnych. W celu ich uhonorowania, wspólnie z Departamentem Oświaty i Nauki Rady Miejskiej Chmielnickiego, Towarzystwo „Proświta” centrum obwodowego, które nosi imię Wielkiego hetmana, przeprowadza różne wydarzenia, połączone jednym tematem — „Bohdan Chmielnicki i Paweł Skoropadski. Dwaj hetmani — jedna Ukraina”. 20 i 22 kwietnia odbyły się wideolektoria w Głównym Zarządzie Policji Narodowej w obwodzie chmielnickim oraz w Narodowej Akademii Państwowej Służby Granicznej Ukrainy imienia Bohdana Chmielnickiego. Temat godnie i ciekawie przybliżyli historycy Dmytro Bekas (nauczyciel Technikum Biznesowo-Licealnego imienia Artema Mazura) oraz Natalia Iwasiszyna (dyrektor Szkoły Ogólnokształcącej nr 21). 24 kwietnia odbyło się posiedzenie okrągłego stołu w Domu Ludowym „Proświty”. Zwięzłe, gruntowne informacje o dwóch Hetmanach przedstawiła magister historii Natalia Sołtys. Uczestnicy spotkania — uczniowie starszych klas — wzięli udział w dyskusji nad wystąpieniem przewodniczącej chmielnickiej „Proświty” Zoi Didenko „Sława i niesława Bohdana Chmielnickiego. Wielki Kobziarz o Wielkim hetmanie”. Uczestnicy okrągłego stołu obejrzeli film dokumentalny „Paweł Skoropadski” oraz zapoznali się z tematycznymi wydawnictwami ukraińskiej diaspory.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Stanisław Jerzy Lec: «Będę tutejszym pisarzem — ograniczę się do współczesnej planety»

Bohdan Zaliźniak „W tym domu w latach 1920–1934 i 1939–1941 mieszkał znany poeta i aforysta Stanisław Jerzy Lec, który zadebiutował tomem wierszy „Barwy” (1933). Szczytem jego twórczości stało się 5000 aforyzmów, znanych jako „Niepocesane myśli” (1947–1966), pełnych humoru, gorącego humanizmu i potępienia praktyk totalitarnych”. Tak brzmi tekst umieszczony na tablicy pamiątkowej ku czci Stanisława Jerzego Lca, mistrza gatunku aforystycznego, poety, który część swojego życia spędził we Lwowie. A także w Wiedniu, Warszawie, Rumunii, Izraelu, a nawet w obozie koncentracyjnym pod Tarnopolem. Oczywiście nie zawsze z własnej zachcianki, lecz w związku z okolicznościami życiowymi, które powstawały pod wpływem rozmaitych wiatrów społecznych. Takie były czasy. Świadczą o tym między innymi niektóre aforyzmy pana Lca, na przykład: „Z jednego krzyża można by zrobić dwie szubienice” czy „Są barykady, po jednej stronie których nikogo nie ma”. Tablicę odsłonięto 22 kwietnia tego roku we Lwowie przy ul. Słowackiego, 6 — na budynku, w którym pan Lec mieszkał w latach wskazanych w tekście. „Jestem naprawdę wzruszony, ponieważ widzę po raz pierwszy Adama Michnika, bystrego umysłowo Wiktora Szenderowicza — powiedział w swoim wystąpieniu miejski głowa Lwowa Andrij Sadowyj. — Stanisław Jerzy Lec postrzegał życie galicyjskim nerwem, był sprawiedliwym, uczciwym człowiekiem. Urodził się w mieście, które jest wolne i tworzy wolnych ludzi”. Rzeczywiście, Lwów zawsze był wolnym miastem. Oprócz pewnych czasów, o których wy, szanowni czytelnicy, się domyślacie. Bo zdobywców, niektórych naszych „przyjaciół”, miasto również zawsze przyciągało, nie wspominając już o Ukrainie w ogóle. Podczas odsłonięcia tablicy pamiątkowej przemawiali konsul Polski Marjan Orlikowski, rosyjski dysydent, publicysta, obrońca praw człowieka Wiktor Szenderowicz, wybitny polski dziennikarz, wydawca „Gazety Wyborczej”, działacz społeczny Adam Michnik, synowie Stanisława Jerzego Lca — Tomasz Lec i Jan Lec. Prowadził uroczystość tłumacz z języka polskiego, badacz polsko-ukraińskiej twórczości Andrij Pawlyszyn, który tłumaczył również „Niepocesane myśli” Stanisława Jerzego Lca. A 21 kwietnia, w Sali Zwierciadlanej pałacu Potockich odbyła się prezentacja niezwykłego albumu „LEC. XX wiek”. Moderator spotkania Andrij Pawlyszyn jako pierwszemu udzielił głosu Wiktorowi Szenderowiczowi: „Dla inteligencji ZSRR to był haust świeżego powietrza. Właśnie wtedy zrodził się u mnie pomysł stworzenia takiego albumu. Lecz kiedy kilka lat temu dowiedziałem się, że we Lwowie nie ma tablicy pamiątkowej Stanisławowi Jerzemu Lecowi, byłem w pewnym sensie wstrząśnięty. Teraz naprawiliśmy tę niesprawiedliwość”. Wiktor Szenderowicz obiecał, że album ukaże się w czterech językach — polskim, rosyjskim, ukraińskim i niemieckim, ponieważ (zapewnił obecnych pan Wiktor) Lwów zawsze był centrum Europy, w którym, nota bene, siedem razy zmieniała się władza. Pełna sala serdecznie powitała również Adama Michnika, synów S. J. Lca — Tomasza i Jana. „Byłem dumny, że wyrastałem w aureoli ojca — mówił wzruszony Jan Lec. — Całe moje życie jest związane z ojcem”. Słowem, dzieci zawsze pamiętają o swoim ojcu. I były bardzo rade, że we Lwowie wreszcie praktycznie o nim przypomniano — wydaniem wspaniałego albumu i odsłonięciem tablicy pamiątkowej. Dlatego warto przypomnieć jeszcze kilka genialnych wypowiedzi-aforyzmów odnowionego lwowianina Stanisława Jerzego Lca: „I pies w stolicy szczeka głośniej”; „I włosy dęba mogą stać się fryzurą”; „Będę miejscowym pisarzem — ograniczę się do współczesnej planety”. Najwyraźniej wraz z intelektualistą panem S. J. Lecem Lwów także ma szansę „ograniczyć się do współczesnej planety”. Stać się jeszcze lepszym, niż był.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…które wciąż przyciągają uwagę. I choć dzisiejsza ekspozycja nie ma charakteru retrospektywy, daje możliwość porównania mnie dzisiejszego z tym, kim byłem 30 lat temu. Swoją działalność społeczną zaczynałem od podziemia, a później nielegalna stała się moja twórczość. Nie chciałem bowiem, aby twórczość była bezpośrednim odbiciem mojej działalności publicznej. Kierowałem obwodem, byłem pierwszym w ZSRR przewodniczącym obwodowej rady, który nie był komunistą, a do tego najmłodszym wśród swoich kolegów. Zdawałem sobie sprawę, że stwarza to dla mnie pewne ramy, pewne ograniczenia. Dopiero 6-7 lat temu zacząłem wychodzić ze swoją twórczością do świata. Jako malarza interesuje mnie materia pierwotna, kolor, faktura. Poprzez obrazy staram się wyrazić swój stosunek do demokracji, ochlokracji, wolnej twórczości i ingerencji tzw. znawców sztuki w proces twórczy. Zawdzięczam swoim bliskim – rodzicom, żonie Marcie, dzieciom. Zawsze zwracam się do tego środowiska widzów, aby promieniować pozytywną energią, dawać poczucie nadziei, skłaniać do zastanowienia, odnajdywać w sobie coś lepszego, otrzymywać ukojenie i wnosić dobro na ten świat. Swoją misję artystyczną widzę w tym, aby pokazać ludziom w twórczości, że życie jest bardzo krótkie i ulotne, że żadna chwila się nie powtórzy, że wszyscy jesteśmy wyjątkowi i wzajemnie powiązani, i że na świecie jest tyle cudownych rzeczy, których nie dostrzegamy wśród codziennych trosk. Żadnej chwili nie da się cofnąć…”. Znani na Ukrainie artyści Ihor Melnyczuk i Wołodymyr Harbuz, którzy wzięli udział w otwarciu wystawy, podkreślili wyjątkowość talentu twórczego Я. Jurik, która jest jedną z nielicznych ukraińskich artystek pracujących w technice niezwykle trudnej i rzadkiej w świecie sztuki, akwareli kolorowej, przepojonej szewczenkowską wrażliwością i delikatnością. „Urodziłem się daleko poza granicami rodzinnej ziemi, ponieważ moich krewnych swego czasu wywieziono. Do Ukrainy wróciliśmy z Karagandy, kiedy miałem 10 lat. Pamiętam okaleczone losy i zabitych (od rąk sowietów zginęli dwaj bracia i siostra mojej mamy). Uważałem, że muszę przeżyć życie nie tylko za siebie, ale także za swoich bliskich. Im poświęcałem swoje sprawy i w sztuce, i w polityce”. Marta Bazak: „Razem z Mykołą wystawialiśmy się po raz ostatni 30 lat temu. Bardzo się denerwowałam, przygotowując tę ekspozycję. Dziękuję Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy za pomoc udzieloną przy przygotowaniu wystawy. Prezentowane przeze mnie prace wykonane są w różnych fakturach. Jednym z centralnych miejsc zajmuje tryptyk o winie. Płótna tworzyłam na potrzeby prezentacji książki o tym napoju. Poszczególne części tryptyku poświęcone są winogronom, czerwonemu i młodemu winu. Bardzo lubię malować anioły”. Jej prace. Artyści zauważyli, że lwowska malarka wykrystalizowała swój niepowtarzalny styl, zagłębiła się w głębokie warstwy ukraińskiej tożsamości i wprowadza współczesne ukraińskie malarstwo do kultury światowej. Naukowiec Sydir Kiral podzielił się swoim zachwytem nad szczególną miłością artystki do ojczystej przyrody i Ukrainy. I nazwał ją prawdziwym postpredem ukraińskiej kultury w świecie… Wysoką ocenę działalności artystycznej i społecznej utalentowanej malarki wyrazili w swoich wystąpieniach dyrektor Literacko-Memorialnego Domu-Muzeum Tarasa Szewczenki Nadija Orlowa, zastępczyni dyrektora Prezydenckiego Funduszu Leonida Kuczmy „Ukraina” Tetiana Melnyk oraz koleżanka Jaryny — malarka Tetiana Ocherediko. Otwarcie uświetnił muzycznym występem utalentowany kobzarz Serhij Niecyporenko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Twórcza rodzina z Galicji

Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy zaprosiło na otwarcie wystawy „W kontrświetle”, która odbywa się w ramach projektu „Wartości rodzinne — więzi rodzinne”. Tym razem zaprezentowano tu wielowymiarową twórczość Marty Bazak i Mykoły Jakowyny, których łączą nie tylko więzi artystyczne, ale i rodzinne. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Marta Bazak uczyła się we Lwowie w szkole im. I. Trusza oraz w Instytucie Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej na wydziale tkactwa artystycznego. Studiowała rysunek, malarstwo, fotografię, sztukę liternictwa i plakatu. Pracując jako kierownik działu w Kołomyjskim Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia, pisała artykuły o sztuce ludowej. Brała udział w najbardziej prestiżowych biennale — DelBellogallery w Toronto (Kanada), „Impreza” w Iwano-Frankiwsku, „Gobelin i sztuka tkactwa” w Tournai (Belgia), „Współczesna sztuka ukraińska. Nowe imiona” w Wiedniu (Austria), w jubileuszowym pokazie sztuki ukraińskiej w siedzibie UNESCO w Paryżu, a także w wystawach w Austrii, Czechach, na Węgrzech, w Chinach, Portugalii, Rosji i, oczywiście, na Ukrainie. Obecnie pani Marta pracuje jako starszy wykładowca na katedrze tekstyliów artystycznych Kijowskiego Instytutu Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Projektowania im. M. Bojczuka. Dzieła artystki znajdują się w ukraińskich muzeach narodowych oraz prywatnych kolekcjach w Kanadzie, Niemczech, Polsce, Rosji, USA i Francji. Mykoła Jakowyna to malarz, architekt, polityk, działacz państwowy i społeczny. Uczył się w Iwano-Frankiwskiej Dziecięcej Szkole Artystycznej oraz Republikańskiej Szkole Artystycznej im. Tarasa Szewczenki w Kijowie. Studiował malarstwo i grafikę. Ukończył wydział wnętrz i wyposażenia Lwowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej oraz wydział prawa specjalnego Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. Iwana Franki, a także aspiranturę na tej uczelni (wydział prawa). Uczestnik wystaw artystycznych od 1980 roku. Autor witraży w Iwano-Frankiwskiej Bibliotece Obwodowej (obecnie klasztor sióstr Bazylianek) oraz w Kołomyjskim Narodowym Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. Jozafata Kobryńskiego, architekt cerkwi Wniebowstąpienia Pańskiego (osiedle Broszniów-Osada, obwód iwanofrankiwski). Dzieła mistrza znajdują się w Iwano-Frankiwskim Muzeum Krajoznawczym, Kołomyjskim Narodowym Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. Jozafata Kobryńskiego, Dyrekcji Wystaw Narodowego Związku Artystów Ukrainy oraz prywatnych kolekcjach na Ukrainie, w Kanadzie, Polsce, USA, Rosji i Japonii. Łącząc sztukę z działalnością społeczną i polityczną, pan Mykoła dba o zachowanie dziedzictwa historycznego i kulturowego Ukrainy. Poprosiliśmy artystów o podzielenie się sekretami swojej twórczości. Mykoła Jakowyna: „Często wspominam 1989 rok. Wtedy udało nam się przeprowadzić w obwodzie iwanofrankiwskim, który był zamknięty dla obcokrajowców, biennale, w którym wzięli udział goście z 40 krajów, a dwa lata później biennale odbyło się po raz drugi. Przed nami na obszarze poradzieckim nikt czegoś takiego nie robił. To był ten impuls, który wpłynął na rozwój innych procesów. Tworzyliśmy Imprezę razem z pierwszymi akcjami Towarzystwa Języka Ukraińskiego i Memoriału. Walczyliśmy o zachowanie pozostałości dziedzictwa kulturowego, których nie zdążył zniszczyć reżim radziecki. Wydobywaliśmy zapomniane nazwiska, sztucznie przemilczane zjawiska. Później te procesy, w które włączali się literaci, artyści, dziennikarze, naukowcy, krajoznawcy i wszyscy, którym nie było wszystko jedno, otrzymały nazwę Fenomenu Stanisławowskiego. Od tamtego czasu pojawiło się u mnie wiele ciekawych twórczych zna-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Unikalne akwarele Jaryny Juryk

W Literacko-Memorialnym Domu-Muzeum Tarasa Szewczenki otwarto wystawę „Moja Ukraino…” znanej daleko poza granicami Ukrainy lwowskiej artystki Jaryny Juryk. Młoda twórczyni nowej fali nowoczesnej sztuki ukraińskiej zaprezentowała swoje prace z serii: „Świecie miły… Moja Ukraino”, „Miejsca pamięci…”, „Bycie…”. Heorhij ŁUK’JANCZUK Zdjęcia autora. „Widzę kilka akwareli ukraińskiej artystki Jaryny Juryk, które pokazują nam, jak ludzkie tworzenie łączy się z przestrzenną architekturą boskiego charakteru, z duchową doskonałością, unikalnymi kolorami, stworzonymi przez człowieka, czystymi od natury, pastelowymi i jaskrawymi. To jej własny wynalazek. Przejawia się on w jej pracach ze szczególnym kunsztem i ładunkiem emocjonalnym, wypełnionymi bezprecedensowym światłem i duchowością, gdzie jej wielki talent przegląda się między gwiazdami jej prac — sukcesami Jaryny Juryk” — zaznacza znany artysta z Nowego Jorku George Rivas. Zasłużona artystka Ukrainy Jaryna Juryk mieszka i pracuje we Lwowie. Uczyła się w dziecięcej szkole plastycznej im. O. Nowakiwskiego, gdzie jej pierwszym nauczycielem był Wołodymyr Rybotycki. Z wyróżnieniem ukończyła Lwowski Państwowy Kołedż Sztuki Dekoracyjno-Użytkowej im. I. Trusza i zdobyła kwalifikacje artysty-projektanta w kierunku: „Sztuki plastyczne” (pedagodzy — R. Bezpałkiw, O. Markowycz, T. Czornous). Obecnie Jaryna jest członkiem Narodowego Związku Artystów Ukrainy, kandydatem nauk architektonicznych, docentem katedry designu i podstaw architektury Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”. Artystka bierze aktywny udział w działalności Lwowskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Jest autorką publikacji z zakresu problemów zachowania narodowego dziedzictwa artystycznego. Brała aktywny udział w organizacji i prowadzeniu szeregu wydarzeń kulturalno-artystycznych: Ogólnoukraińskiego konkursu współczesnej pieśni religijnej „Pieśń serca”, akcji „Czytaj, oglądaj i słuchaj ukraińskiego”, Święta Bohaterów oraz Święta Matki. Wystawiała swoje prace twórcze na wystawach w Polsce (Wrocław, Gdańsk), Słowacji (Koszyce). Wystawę indywidualną młodej artystki eksponowało Narodowe Muzeum Sztuki we Lwowie. W kwietniu 2017 r. eksponowała swoje prace na największej na świecie wystawie sztuki współczesnej „Art-Expo Nowy Jork — 2017”. A jesienią tego samego roku została wybrana do udziału w Jesiennym Salonie Ameryki Łacińskiej w São Paulo i Nepalu, a w 2018 roku — do udziału w Salonie akwareli i designu w Grand Palais w Paryżu. Jej prace są wybierane do eksponowania na wielu międzynarodowych wystawach w krajach Europy i Azji, Ameryki Łacińskiej oraz w USA. Jest założycielką współczesnego, naukowo uzasadnionego kordocentrycznego kierunku światopoglądowego malarstwa akwarelowego na Ukrainie. Jej sztuka jest odzwierciedleniem jej estetyczno-filozoficznych poszukiwań intelektualnych w nauce. Najulubieńszym tematem artystki jest cykl utworów filozoficznych. Przemyślenie tematów filozoficznych „Życia” i „Duszy Wszechświata”, „Śmierci”, „Dobra i zła”, „Pokoju”, „Harmonii”, „Katarsis” realizowane jest za pomocą obrazów przyrody z zastosowaniem podejść kontekstualnych i ekologicznych. „Dla mnie nauka i sztuka to dwa sposoby poznawania świata, moja „pokrewna praca”, jak nauczał nasz wielki mędrzec Hryhorij Skoworoda, i moja największa miłość — cykl „Świecie miły… Moja Ukraino”. Sztuka niesie dobro i światło, utrwala nieuchwytną amorficzność chwili...” — mówi artystka. A genialne akwarele Tarasa Szewczenki zainspirowały Jarynę jeszcze jako uczennicę do zajęcia się właśnie tym niezwykle trudnym pod względem techniki wykonania rodzajem sztuki. Artystka wie, że artyście, który maluje naturę, otwiera się przyszłość: „Budzę się i czuję, że dzisiaj zrobię coś dobrego. Sztuka powinna nieść dobro, uzdrawiać ser-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ołena Chochłatkina: „Swoje spektakle tworzymy z miłością”

W jednym z poprzednich numerów gazety pisaliśmy o premierze spektaklu „Droga Pamela”, który w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki wyreżyserował Dmytro Cyrypiuk. Rola Pameli Cronky w tym spektaklu stała się pierwszą główną rolą ludowej artystki Ukrainy Ołeny Chochłatkinej na wiodącej scenie dramatycznej kraju. Dziś pani Ołena jest gościem „Słowa Proświty”. — Przez 14 lat była Pani jedną z wiodących aktorek Donieckiego Narodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego. A jak los związał Panią z tym miastem? — Wcześniej pracowałam w Chersońskim Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym imienia Mykoły Kulisza. A do Doniecka mnie i moją rodzinę w 1999 roku zaprosił Marko Browun, który wówczas formował nową trupę teatralną. Tutaj zrobiłam karierę twórczą, zostałam ludową artystką Ukrainy, otrzymałam wiele innych wyróżnień. Nasz kierownik artystyczny robił wszystko, aby aktorom pracowało się komfortowo. Najpierw wprowadzono mnie do spektaklu „Motyle są wolne” według sztuki Leonarda Gershe, gdzie grałam matkę głównego bohatera. Potem były role w bajkach. Zapadł mi w pamięć spektakl „Eneida”, który wystawiał Wiktor Szułakow. Tę inscenizację uhonorowano wysoką Nagrodą im. Tarasa Szewczenki. Ogólnie był to nasycony okres. Zagrałam wiele ról. Wśród nich — rolę Proni w spektaklu „Za dwoma zającami”. Ciekawa była też rola cioci Moti w spektaklu „Ciocia Motia przyjechała” według sztuki Mykoły Kulisza, którą wystawił młody utalentowany reżyser Ihor Matijiw. Obecnie on również mieszka w Kijowie, pracuje w Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatycznym na Podolu. Ten spektakl odniósł wielki sukces u widzów, kochali go aktorzy. Niestety, stało się tak, że graliśmy go niewiele. Wkrótce część aktorów wyjechała z Donbasu, a część pozostała na tymczasowo okupowanym terytorium. Jak wiadomo, większość ludności obwodu donieckiego, zwłaszcza w miastach, jest rosyjskojęzyczna. Ale to nie przeszkadzało naszemu teatrowi być w 90% ukraińskojęzycznym i przy tym cieszyć się wielką popularnością wśród widzów. Bardzo często jeździliśmy z występami gościnnymi. Ten projekt nosił nazwę „Wschód-Zachód”. Co roku z nowymi spektaklami odwiedzaliśmy Iwano-Frankiwsk, Lwów, Kijów i inne miasta. Stale składaliśmy sprawozdania przed widzem z pracy twórczej. Jedno z czołowych miejsc w repertuarze teatru zajmowała klasyka ukraińska. Niedługo przed rozpoczęciem wojny Ihor Matijiw wystawił spektakl „Ślepy” według Tarasa Szewczenki. Kiedy już zajęto Doniecką Obwodową Administrację Państwową, graliśmy ten spektakl, a widzowie na stojąco oklaskiwali i Szewczenkę, i nas. Dużo jeździliśmy ze swoimi spektaklami po miastach satelickich Doniecka z ukraińskim repertuarem. Kiedy zaczynał się spektakl, na sali było słychać szmer, w stylu „znowu po ukraińsku”. A kiedy się kończył — długo nam klaskali i dziękowali. Potem pytaliśmy: „No jak Państwu spektakl w języku ukraińskim?”. — „A był po ukraińsku?”, pytali nas. Wszystko było zrobione tak jakościowo, estetycznie i zrozumiale, że kwestia języka nie powstawała. Nasz teatr był jednym z potężnych ośrodków kultury i był bardzo kochany przez widzów. — Co zmieniło się w 2014 roku? — Opuściłam Donieck i przeprowadziłam się do Kijowa, do mojej córki Oksany Żdanowej, która pracuje jako aktorka w Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatu i Komedii na lewym brzegu Dniepru. Zdecydowałam się na ten krok, ponieważ nie popieram ideologii samozwańczej DRL. Tak samo postąpiła połowa moich kolegów. Inni zostali w Doniecku. Myślałam, że wkrótce sytuacja się zmieni i znów będę mogła pracować w rodzinnym teatrze. Ale niestety… W Kijowie zebrał nas Ihor Matijiw. Nie mieliśmy własnego pomieszczenia ani środków, rozumieliśmy, że niczego wielkiego stworzyć nie zdołamy, ale trzeba było od czegoś zacząć. Postanowiliśmy zacząć od komedii. W końcu widz bardzo kocha ten gatunek. Wystawiliśmy spektakl „Szykowne wesele”, który swego czasu był grany w Doniecku i odniósł wielki sukces. Zaproponowano mi zagranie matki panny młodej, rola niewielka, ale zabawna. Staraliśmy się przetrwać i jednocześnie rozerwać. Wspierali nas przyjaciele i znajomi. Zbieraliśmy pełne sale. Dużo występowaliśmy gościnnie na Ukrainie. Dzięki energii, wytrwałości i profesjonalizmowi zastępczyni dyrektora teatru Ołeny Bajbak (obecnie kierownik części literacko-dramaturgicznej Kijowskiego Teatru Lalek na lewym brzegu Dniepru) udało się zorganizować widza. A kiedy jeździliśmy do tych samych miast po raz drugi, witano nas już jak bliskich. Niestety, ten projekt już zakończył swoje istnienie. Ale wierzę, że jego organizator Ihor Matijew ma przed sobą wielką twórczą przyszłość. Gram również Amelię w spektaklu „Człowiek, który płaci”. Wystawił go Dmytro Bohomazow. Z reżyserem poznała mnie córka, której wykładał w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji im. I. Karpenki-Karego. Z tym spektaklem również jeździliśmy po Ukrainie, a obecnie znajduje się on w repertuarze Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru. — Już trzeci rok jest Pani aktorką Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki. — To mój ulubiony teatr. Podoba mi się ze względu na swoją historię, swoich koryfeuszy, swoją teraźniejszość. Teatr Franki jest dla mnie teatrem-legendą. Gdybym studiowała w Kijowie, to zapewne starałabym się rozpocząć swoją twórczą biografię właśnie od tego sławnego zespołu. W pewnym stopniu pomogło to, że byłam w statusie przesiedleńca. Ludzie szczerze zareagowali na moje problemy. Dziękuję Bogu i dyrektorowi generalnemu teatru, że mi uwierzyli, przygarnęli i dali pracę. Pierwszą była niewielka, ale dość ciekawa rola Kławdii Iwaniwny Pietuchowej w spektaklu „Wielcy kombinatorzy”, który wystawił Dmytro Czyrypiuk. Widz przyjął tę pracę dobrze, za co jestem mu wdzięczna. Wszędzie przychodzą ludzie, którzy kochają teatr. I każdy teatr może pochwalić się swoim widzem. Na pierwszym miejscu po repertuarze i aktorach idą pochlebne opinie o widzu. Widz w Kijowie, tak jak w Doniecku, jest wspaniały, dobry i wrażliwy. Widz to partner. Po „Wielkich kombinatorach” była rola Uli w „Lesie” według A. Ostrowskiego, chociaż to nie główna, ale dość ważna postać, która bierze udział w wielu scenach. Gram również Matyldę Stoss w spektaklu „Trzej towarzysze” według E. M. Remarque’a. — Wreszcie pojawiła się u Pani główna rola. — Reżyser Dmytro Czyrypiuk postanowił zrobić ze mną spektakl i zaproponował do tego projektu sztukę amerykańskiego pisarza Johna Patricka „Drogie Pamelo”. Przyjęłam tę propozycję z radością. Mieć główną rolę w Teatrze Franki to wielki zaszczyত i wielka odpowiedzialność. Bardzo podoba mi się ten wizerunek. Bliskie jest mi jej podejście do życia, do Boga, do ludzi, jej dobroć. Oczywiście, swoją pracę trudno oceniać. Ale jestem bardzo zadowolona z kolegów, to prawdziwi profesjonaliści. Próby trwały ponad miesiąc. W tym czasie wytworzyła się wspaniała twórcza atmosfera. Swój spektakl tworzyliśmy w miłości i wzajemnym zrozumieniu. Mam nadzieję, że wyszła nam dobra praca. Wielka w tym zasługa aktorów Ołeksija Petuchowa, Ołeha Stalczuka, Nazara Zadniprowskiego, Tetiany Szlachowej i Ołeksija Zubkowa. — Czy występuje Pani w filmach? — W tej dziedzinie sztuki robię dopiero pierwsze kroki. Przeważnie gram w niewielkich epizodach w serialach. Ciekawą powinna wyjść rola starej Cyganki w filmie „Piekielna chorągiew, czyli Kozackie Boże Narodzenie”, który kręci Mychajło Kostrow. Marzę o wielkich rolach w ukraińskim kinie, mam nadzieję, że pojawią się w przyszłości. Lubię wycieczki rowerowe, pracę na ziemi, wcześniej miałam działkę. Odpoczywam duszą, kiedy odwiedzam swoją małą ojczyznę — Chersońszczyznę. Tam mieszka moja mama. Marzę o własnym domu i o tym, żeby na Ukrainie wreszcie zapanował pokój, a Donbas znów stał się ukraiński. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO role” — Dasza Płachtij, film „Na łeb na szyję”; „Najlepszy reżyser-inscenizator” — Serhij Łoznycia, film „Łagodna”; „Wybór widza” — film „Dzidzio Kontrabas”, Serhij Ławreniuk; „Najlepszy film” — film „Kiborzy”, Achtem Sejtablajew. Głównym symbolem Narodowej Nagrody Filmowej stała się statuetka „Złoty Dzyga”, której projekt opracował ukraiński artysta Nazar Biłyk. Przygotowała Olha ŻMUDOWSKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

„Złoty Bąk” wybrał najlepszych w kinie

Zakończyła się ceremonia Drugiej Narodowej Nagrody Filmowej „Złoty Bąk”, która odbyła się 20 kwietnia w Centrum Wystawienniczo-Kongresowym „Parkowy” w Kijowie. Coroczne wydarzenie Ukraińskiej Akademii Filmowej, podczas którego ogłaszane są najlepsze ukraińskie filmy i honorowane osiągnięcia ukraińskiej kinematografii, wyłoniło zwycięzców w 18 kategoriach. O zwycięstwo w kategorii „Najlepszy film” 2017 roku walczyło 5 filmów: „Cyborgi”, „Pryputni”, „Poziom czerni”, „Na łeb na szyję” oraz „DZIDZIO Kontrabas”. Zwycięzców wybierali członkowie Ukraińskiej Akademii Filmowej. Wybór odbywał się w dwóch etapach drogą głosowania. Nagrodę w 2018 roku wręczano również w kategoriach „Najlepszy dźwiękowiec”, „Najlepszy kostiumograf”, „Najlepszy charakteryzator” oraz „Wybór widzów”. Zaznaczono, że „Wybór widzów” to nagroda przyznawana na podstawie wyników głosowania w sieci. Na samym początku ceremonii wyrażono solidarność z ukraińskim reżyserem Ołehem Sencowem, uwięzionym przez rosyjskie władze pod fałszywymi zarzutami. Już cztery lata żyje on w warunkach tortur i znęcania się w rosyjskim więzieniu na północy Federacji Rosyjskiej. Honorowy gość ceremonii Dariusz Jabłoński, reżyser, producent i scenarzysta, członek Europejskiej Akademii Filmowej, przewodniczący Europejskiego Klubu Producentów, inicjator powstania Polskiej Akademii Filmowej, Polskich Nagród Filmowych „Orły” oraz założyciel Niezależnej Fundacji Filmowej, wygłosił przemówienie w obronie uwięzionego reżysera. Mówili o tym również przewodniczący Zarządu Ukraińskiej Akademii Filmowej Mychajło Illenko, przewodnicząca Rady Nadzorczej Wiktoria Tihipko oraz prowadzący ceremonię Achtem Sejtabłajew i Wasylisa Frołowa. Pierwszą nagrodę „Za wkład w rozwój ukraińskiego kina” otrzymał Wiaczesław Krysztofowycz, członek rzeczywisty Akademii Sztuk Ukrainy, zasłużony działacz sztuki, członek Ukraińskiej Akademii Filmowej, członek zarządu Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy. Kolejne nagrody przyznano następująco: „Najlepszy charakteryzator” — Liliana Choma, film „Cyborgi”; „Najlepszy kostiumograf” — Switłana Symonowycz, film „Czerwony”; „Najlepszy dźwiękowiec” — Serhij Stepanskyj, film „Na łeb na szyję”; „Najlepszy kompozytor” — Mykyta Moisiejew, film „Na łeb na szyję”; „Najlepszy krótkometrażowy film fabularny” — film „Wypust-97”, Pawło Ostrikow; „Najlepszy scenograf” — Szewket Sejdametow, film „Cyborgi”; „Najlepszy scenarzysta” — Natalja Worożbyt, film „Cyborgi”; „Najlepszy operator” — Wałentyn Wasjanowycz, film „Poziom czerni”; „Najlepszy aktor drugoplanowy” — Wiktor Żdanow, film „Cyborgi”; „Najlepsza aktorka drugoplanowa” — Nina Naboka, film „Pryputni”; „Najlepszy film dokumentalny” — film „Dom Słowo”, Taras Tomenko; „Najlepszy film animowany” — film „Przyczynna”, Andrij Szczerbak; „Najlepszy aktor w roli głównej” — Wiaczesław Dowżenko, film „Cyborgi”; „Najlepsza aktorka w roli głównej”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Bujny rozkwit Francuskiej Wiosny na Ukrainie

Natalia HUMNYCKA, Lwów Tegoroczna piętnasta Francuska Wiosna w kwietniu rozkwitła szczególnymi barwami i zachwyciła smakoszy sztuki o różnych upodobaniach oraz potrzebach poznania historycznego, naukowego i edukacyjnego wzajemnych związków narodów ukraińskiego i francuskiego w perspektywie historycznej, z projekcją na ich rozwój w teraźniejszości i przyszłości. Festiwal rozpoczął się 31 marca w Kijowie, na Placu Sofijskim, performansem muzycznym „POWIETRZE”, który stał się wyjątkowym wydarzeniem, stworzonym przez międzynarodowy zespół w składzie: francuski kompozytor Pierre Thillou, ukraiński reżyser Władysław Troickyj, luksemburski dyrygent i muzyk Gast Waltzing, ukraińscy muzycy Dakh Daughters, Nova Opera oraz Narodowa Orkiestra Prezydencka. Skala jubileuszowej Francuskiej Wiosny objęła dziewięć miast Ukrainy: Kijów, Dniepr, Lwów, Iwano-Frankiwsk, Równe, Zaporoże, Odessę, Berdyczów i Charków. Ambasada Francji na Ukrainie, Instytut Francuski na Ukrainie, sieć Alliance Française na Ukrainie, ratusze miasta Tuluza oraz liczne rządowe i pozarządowe instytucje Ukrainy zapewniły miłośnikom kultury francuskiej różnorodny program w równie ciekawych formach realizacji: wystawy artystyczne i fotograficzne, spektakle teatralne i performanse, koncerty popularnych muzyków oraz pokazy najsłynniejszych współczesnych i retrospektywnych filmów, otwarte dyskusje z znanymi pisarzami, filozofami i interesującymi osobowościami Francji, warsztaty nauki języka francuskiego dla młodzieży. Różnorodność wydarzeń, gości i niezwykłych formatów zachwyca. Jest jednak coś jeszcze, co czyni tegoroczny Festiwal Francuski szczególnie interesującym dla Ukraińców. Ta cecha polega na eksperymentowaniu, synergii wysiłków utalentowanych zespołów i poszczególnych wykonawców nie tylko z Francji, ale także z Ukrainy i innych krajów Europy. Takie kreatywne podejście daje możliwość wzajemnego poznawania się i integrowania różnych kultur, a także tworzenia nieoczekiwanych nowoczesnych projektów artystycznych. Jedną z takich ciekawostek stał się projekt „Inwersje” znanego francuskiego fotografa Philippe’a Bertranda i ukraińskiego artysty Mykoły Biłousa. Jest to twórczy eksperyment, który przerodził się w dialog malarstwa i fotografii: czarno-białe zdjęcia Bertranda w formacie A4 Biłous zgrabnie przekształcił w kolorowe płótna o wysokości dwóch metrów. Wymownym pod tym względem jest program Festiwalu Francuskiego, opracowany przez organizację pozarządową „Alliance Française” we Lwowie, który 2 kwietnia oficjalnie otworzyła Nadzwyczajna i Pełnomocna Ambasador Republiki Francuskiej na Ukrainie Isabelle Dumont wystawą „Francja obok” w Lwowskim Muzeum Historycznym. W swoim powitalnym słowie, które Isabelle Dumont ku radości obecnych rozpoczęła w języku ukraińskim, wskazała na znaczenie odrodzen- Izabela Dumont o tradycjach naszych wzajemnych związków, bez których trudno będzie ominąć wyzwania współczesności i zrealizować perspektywy na przyszłość. Wystawa „Francja obok” zanurzyła widzów w atmosferę „francuskiego” Lwowa za pomocą pamiątek ze zbiorów Lwowskiego Muzeum Historycznego. Ekspozycja pokazuje bezpośrednie lub pośrednie związki między Francją a Lwowem poprzez ukazanie postaci historycznych i wydarzeń. Interesujące jest twierdzenie wybitnego francuskiego orientalisty Michela Le Quien o założeniu Lwowa przez księcia Rusinów Lwa w 1240 roku, w przeciwieństwie do daty 1256 podanej w Kronice Halicko-Wołyńskiej. Nie mniej fascynujące okazały się mapy znanych francuskich kartografów Guillaume’a Levasseur de Beauplana i Jean-Baptiste’a Nolin z XVII wieku, na których szczegółowo opisali ziemie ukraińskie w granicach ówczesnych. Okres napoleoński na wystawie reprezentuje postać wybitnego poety i komediopisarza Aleksandra Fredry, który służył w armii Napoleona i został odznaczony Złotym Krzyżem Virtuti Militari oraz krzyżem Legii Honorowej. Kolejne ciekawe fakty z wystawy: funkcjonowanie we Lwowie Muzeum genialnego Fryderyka Chopina do 1936 roku, występ znanej francuskiej aktorki Sarah Bernhardt w Lwowskim Teatrze im. Marii Zankowieckiej (dawnym teatrze Skarbka) w listopadzie 1881 roku, ceramiczne zabytki fabryki lwowskiego architekta Iwana Lewynskiego, które na Światowej Wystawie w Paryżu w 1900 roku zostały uhonorowane srebrnym medalem w nominacji „Dekorowanie wnętrz budynków publicznych i mieszkalnych”. Ważną ozdobą uroczystości otwarcia było wręczenie przez Ambasador Isabelle Dumont szeregu ukraińskim artystom i naukowcom orderów Ministerstwa Edukacji Francji i Ministerstwa Kultury Francji, wśród nich Wasyla Kmetia (dyrektora biblioteki Uniwersytetu im. Iwana Franki, prezesa organizacji pozarządowej „Alliance Française” we Lwowie) oraz Romana Czmelika (dyrektora Lwowskiego Muzeum Historycznego). Pod znakiem uczczenia 100-lecia powstania ukraińskiej dyplomacji w kontekście związków z Francją w Naukowej Bibliotece Uniwersytetu im. Iwana Franki otwarto wystawę „Francja i Ukraina: polityka, kultura i współpraca (1918–1920)”. Otwierając wystawę, dyrektor biblioteki Wasyl Kmetj podkreślił, że jubileuszowemu Francuskiemu Wiosną organizatorzy starali się nadać ukraiński koloryt, czego świadectwem stała się ta wystawa, która ujawnia historyczne, dyplomatyczne, polityczne, kulturalne i naukowe związki z Francją. Co ciekawe, przedstawicielstwo dyplomatyczne ówczesnego młodego państwa wydawało gazetę „Ukraina-Francja”, a Ukraina stawała się przedmiotem badań i inspiracji dla filozofów (Georges Luciani), dziennikarzy (Eugène Réliès), naukowców i literatów (Mykoły Kostomarowa). Ten ukraiński kontekst kontynuował dokumentalny film „Ukraińskie notatniki” francuskiego reżysera Emmanuela Graffa, który zapoznaje widza z współczesną Ukrainą przez pryzmat dwustronnych relacji „Ukraina–Europa”. O królowej Francji Annie Jarosławównie przypomina widzom czytanie dramatycznego poematu Bohdana Stelmacha „Na wojnę do królowej Anny”, a królową Annę Austriaczkę, matkę Ludwika XIV, można zobaczyć w wizerunku panującej królowej Kleopatry podczas prezentacji atrybutywnego gobelinu z XVII wieku z pałacowej kolekcji francuskich królów z zasobów Muzeum Etnografii i Sztuki Przemysłu Artystycznego. Szczególny rezonans wywołało spotkanie z pisarzem, scenarzystą i muzykiem Davidem Foenkinosem, autorem osiemnastu powieści przetłumaczonych na 40 języków świata, wśród których ukraiński przekład powieści „Tkliwość”, który otrzymał ponad dziesięć prestiżowych nagród i przekroczył nakład miliona egzemplarzy. Bracia Stéphane i David Foenkinos na podstawie tej powieści nakręcili film o tym samym tytule z Audrey Tautou w roli głównej. To tylko mała cząstka jasnego, energetycznie naładowanego kalejdoskopu wysokoartystycznych wydarzeń, które odbywały się w ramach jubileuszowego Francuskiego Wiosną na Ukrainie. A w czym polega głębszy sens takiego Festiwalu? Zapewne jedną z odpowiedzi będzie genialna sentencja Antoine’a de Saint-Exupéry’ego: „Jedynym prawdziwym luksusem jest luksus ludzkiego porozumiewania się”. Porozumiewania, które odbywa się zgodnie z demokratyczną formułą francuskich myślicieli i rewolucjonistów: „Wolność. Równość. Braterstwo”. Nam zaś, na wzór Francji, warto stworzyć Instytut Ukrainy we Francji (i nie tylko we Francji) i wspólnie z korpusem dyplomatycznym pogłębić nasze porozumiewanie się dla dobra, pokoju, jedności, miłości na planecie Ziemia. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Katalogiem wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą”. Katalogiem wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą”. Nasz kod pocztowy — 30617.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Olha ŻMUDOWSKA Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Dyżurny redaktor Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład ogólny w maju — 16 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninyh, 3.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn