Strona · s. 5strona oryginału ↗
REFORMA PRAWOPISU
Слово Просвіти, №20 за 2005 рік
O reformowaniu ukraińskiej ortografii zaczęto mówić jeszcze pod koniec lat 80. ubiegłego stulecia. Ale wtrącił się sekretarz KC KPU L. Krawczuk i, jak mówią, sprawę przyhamował na hamulcach… W połowie lat 90. urzędnicze umysły już zaprzątały głowy studentom i uczniom zmianami zasad pisowni i interpunkcji. Jednak wraz z drugim dojściem do władzy L. Kuczmy sprawę ortografii odłożono do lepszych czasów. Co prawda, „Projekt ukraińskiej ortografii” pod redakcją W. Niemczuka w 1999 roku jednak się ukazał, choć w znikomym nakładzie. W czasach kampanii przedwyborczej 2002 roku rząd A. Kinacha zniósł moratorium na kwestię ukraińskiej ortografii postanowieniem nr 198 „O ukraińskiej narodowej komisji ds. ortografii”. Ale, niestety, skład komisji tym postanowieniem został radykalnie zmieniony. Z poprzedniego składu usunięto autorytetowych uczonych, znanych językoznawców, profesorów O. Ponomarowa, A. Pohrybnego, I. Juszczuka, I. Wychowanca, N. Kłymenko, A. Buriaczka, P. Czuczkę, a także wszystkich członków komisji z diaspory. Otóż od sprawy rozpatrzenia ukraińskiej ortografii usunięto właśnie tych uczonych, którzy bronili projektu Niemczuka, który z założenia jest derusyfikacyjny. Swoim projektem akademik Niemczuk starał się odtworzyć historyczne tradycje fonetyczne, właściwe właśnie językowi ukraińskiemu, przyjmując za podstawę tak zwaną ortografię Skrypnyka z 1928 roku. Cechą tego projektu jest to, że uwzględniono w nim także te zmiany fonetyczne i morfologiczne, które ukształtowały się w języku od 1928 r. Na przykład tam, gdzie ortografia z 1928 r. mówi: „dyftong „ei” w nowych zapożyczeniach oddajemy przez „aj” (po l — „jaj”, a nie „ej”): Rajn, Lajpcig, projekt z 1999 r. pozostawia: Lejpcig, Rejn, uzasadniając napisane tradycyjnym. Nie znajdziecie w nim także tych dawnych norm ortograficznych, na które jeszcze można natrafić w ortografii z 1928 r. (kljasa, filolohija). Tak więc projekt Niemczuka jest syntezą ukraińskich norm historycznych i tradycyjnie utrwalonego języka potocznego. Na przeciwwagę dla ortografii Niemczuka w 2003 roku pojawiła się ukraińska ortografia, autorstwa: W. Rusaniwskiego (redaktor naukowy), B. Ażniuk, S. Jermolenko, N. Niepyjwody, O. Tatarenko, L. Szewczenko. Nie rozpatrywano jej na posiedzeniu komisji, nie dopuszczono do publicznej dyskusji. W. Rusaniwski faktycznie zaproponował ideę tak zwanej realnej ortografii, niestety maksymalnie zbliżonej do rosyjskiej. Więc problemy istnieją. Czas wrócić do reform ortografii jako do ważnego problemu społecznego. Tym bardziej, że u władzy stoi pierwszy ukraiński Prezydent, który rozumie ten problem. Uważam, że udoskonalaniem ortografii powinni zajmować się specjaliści — filolodzy, ale też wśród naszego narodu jest wielu mądrych ludzi, którzy mają prawo do własnego zdania. Myślę, że w udoskonalaniu ortografii mogą uczestniczyć także przedstawiciele mniejszości narodowych Ukrainy. Musimy chronić swój język ortografią, bo nasza Konstytucja na razie go nie chroni.
z
Stepan BOJKO, m. Iwano-Frankiwsk
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
