Taras SZEWCZENKO z cyklu “W KAZEMACIE” XII Czy my się zejdziemy znowu? Czy już na wieki rozeszliśmy się? I słowo prawdy i miłości W stepy i ostępy roznieśli! Niech i tak. Nie nasza matka, A przyszło szanować. To wola Pańska. Przestańcie! Ukorzcie się, módlcie się do Boga I wspominajcie jeden drugiego. Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… W czasie srogim, W ostatnią ciężką minutę Za nią Boga błagajcie. [19—30 maja 1847, Petersburg]
Tłumaczenie maszynowe
W zeszły czwartek, 12 maja 2005 roku, wydarzyło się coś, co bez przesady wstrząsnęło całą Ukrainą: prezydent Juszczenko rozmawiał z całym narodem. Przypadek bezprecedensowy, po swojemu znaczący: nie tylko w ciągu 14 lat Niepodległości, ale w całej historii nic takiego nie miało miejsca. Na żywo, na trzech ogólnokrajowych kanałach telewizyjnych trwała ta dwugodzinna, bynajmniej nie prosta rozmowa. Tysiące i tysiące ludzi o różnych orientacjach politycznych, zwolennicy i przeciwnicy, wzięli w niej udział. Pytania napływały na numery telefonów i przez sieć Internet. Na każde przeznaczano po 20 sekund, co 5 sekund nadchodziło po 10 telefonów. Tylko studio kanału STB, na przykład, kończąc przyjmowanie połączeń, poinformowało: w ciągu dwóch godzin emisji zadzwoniło 26 tysięcy widzów, a kanał Nowyj Kanał odnotował, że przez sieć Internet wpłynęło ponad 4 tysiące pytań. Jednak wyjątkowość tej akcji polega nie tylko na masowym zasięgu wśród ludności – dla porównania: przedwyborcze debaty telewizyjne wzbudziły nie mniejsze zainteresowanie – ale także w kilku wyraźnie zaznaczonych cechach. Polegają one na następującym: Po pierwsze, była to naprawdę dwustronna rozmowa, swego rodzaju zbiorowy wywiad na dowolny temat, w którym każdy obywatel mógł zadać – i zadawał – dowolne pytanie prezydentowi kraju. Po drugie, było to wydarzenie, które zademonstrowało demokratyzm, otwartość i dostępność nowej władzy, jej konkretne kroki zbliżania się do narodu. Po trzecie, był to zupełnie nowy styl komunikacji przywódcy narodu z masami, zapoczątkowany przez rewolucyjny Majdan: nawet słowik Krawczuk, nie wspominając już o nieporadnie mówiącym Kuczmie,
nie odważał się stanąć twarzą w twarz z tak wielką masą ludzi i prowadzić rozmowę z marszu. Po czwarte, ten wielokanałowy transmisja na żywo wykazał wysokie walory moralne, znajomość sprawy, erudycję, a wreszcie zwykłą odwagę Wiktora Juszczenki, który wyszedł do ludzi i z całą szczerością, nie kryjąc się za zawiłymi frazesami, odpowiadał na najostrzejsze pytania. A pytania te nie zawsze były przyjemne, raczej ostre i problematyczne, dawno bolesne, a niektóre wręcz otwarcie wrogie. Ludzi interesowało wszystko: polityka socjalna, błędy kadrowe, wzrost cen, niedawne obchody 60. rocznicy zwycięstwa w II wojnie światowej (która wciąż dla wielu, zgodnie z komunistyczno-sowieckimi stereotypami ideologicznymi, jest Wojną Ojczyźnianą), gospodarka i podatki, rozprzedaż ziemi i wstąpienie do NATO, orientacja na Rosję czy na Europę oraz wiele innych spraw. Wyodrębnijmy jednak trzy najważniejsze problemy o znaczeniu ogólnonarodowym, które obecnie są najbardziej bolesnymi punktami organizmu społecznego: 1) politykę językową i próby pewnych sił politycznych nadania rosyjskiemu językowi statusu oficjalnego (czytaj — państwowego); 2) krzyk „nowej opozycji” o rzekomych represjach politycznych, rozpętanych przez władzę na Ukrainie; 3) pojednanie weteranów minionej wojny, którzy walczyli w szeregach Armii Radzieckiej, oraz żołnierzy OUN-UPA. Na te niezwykle drażliwe dziś tematy sypały się najboleśniejsze, najradykalniejsze i najbardziej wrogie pytania, z placów i ulic rozlegały się okrzyki „Juszczenko precz!” i „Juszczenko tak!” I to jest Ukraina. To, że na pierwszym miejscu postawiono kwestię językową, wcale nie oznacza niedocenienia kwestii gospodarczej, społecznej czy
ПОГЛЯД nišньopolitychnoi problematyky — to znaczy, że problematyka języka ukraińskiego przez wszystkie 14 lat niepodległości była spychana na dalszy plan: rzekomo głównymi są kwestie społeczno-gospodarcze, a językowe to sprawa drugorzędna.
Tłumaczenie maszynowe
Poruszając kwestię niekorzystnych dla Ukrainy warunków stacjonowania Floty Czarnomorskiej Rosji w Sewastopolu, Prezydent powiedział, że Rosja płaci Ukrainie rocznie około 93 mln dolarów, podczas gdy Kazachstanowi za dzierżawę i wykorzystanie wyposażenia kosmodromu — 200 mln dolarów. I dodał: „Naszym zadaniem jest poświęcenie 2005 roku jednemu z punktów uregulowania wszystkich kwestii dotyczących stacjonowania Floty Czarnomorskiej na Ukrainie. To także kwestia czasu, która przez ostatnie 8 lat nie została rozwiązana przez stronę rosyjską, to kwestia nawigacji brzegowej na całym obwodzie Półwyspu Krymskiego (około 170 obiektów), to ponad 70 działek ziemskich, gdzie nieuregulowane jest wykorzystanie i własność, to ponad 170 obiektów nieruchomości, niesformalizowanych pod względem dzierżawy i charakteru użytkowania, oraz wiele innych spraw. Dlatego umówiliśmy się, że ze strony rosyjskiej i ukraińskiej w ciągu 3 miesięcy pracują sekretarze stanu i sekretarze Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony, i wypracowują propozycje, które zadowolą obu Prezydentów”. Odpowiadając na pytanie, czym Juszczenko-rewolucjonista różni się od Juszczenki-Prezydenta, Wiktor Andrijowycz powiedział, że praca Prezydenta jest o wiele bardziej pragmatyczna: „Ludzie chcą, żeby wieczorem kanapka była grubsza. Ludzie chcą, żeby wszystko, o czym mówiliśmy na Majdanie, już przełożyło się na kieszenie”. Najtrudniejszym i jednocześnie najważniejszym Wiktor Juszczenko nazwał mianowanie ponad 18 tysięcy urzędników w ciągu ostatnich 60 dni: „Tego na Ukrainie nigdy nie robiono. Bez wątpienia są tu też pewne polityczne szoki, które dziedziczy gospodarka”. Prezydent nazwał również kluczowy problem dla władzy dzisiaj — „na ile blok socjalny graniczy z ryzykami natury ekonomicznej, jak ich uniknąć? Jestem przekonany: jeśli rząd składa się z profesjonalistów, przejdą oni między tymi trzema brzozami. To profesjonalna polityka pozwala utrzymać gospodarkę wzrostu, utrzymać bezdeficytowy budżet, utrzymać ceny…”. Na pytanie o reprywatyzację pan Prezydent oświadczył, że ani jedna kopiejka w budżecie nie jest przewidziana na reprywatyzację, natomiast mowa jest jedynie o powtórnym publicznym konkursie prywatyzacji 29 przedsiębiorstw, które wyznaczyły Prokuratura Generalna, MSW i SBU. Odnośnie wstąpienia Ukrainy do UE, Prezydent oświadczył, że najpierw trzeba zrealizować Plan działań „Ukraina—UE” na 3 lata, trzeba także odpowiadać standardom UE (to 350—400 nowych ustaw), a potem dopiero zaczynać negocjacje o członkostwie Ukrainy w UE. Kiedy mowa zeszła na wyniki pracy władz lokalnych, Prezydent poskarżył się na niski poziom monitoringu działalności władzy w terenie i na brak czasu: „100 dni — to nie czas, według którego można oceniać władzę. Można mówić tylko o polityce kadrowej i koncepcji”. Zdjęcie G. Oborskiej pod Gabinetem Ministrów. „PORA” planuje na 17 maja wiec przedsiębiorców — usiądziemy już 16-go…”. Warto byłoby ich posłuchać. Taka sobie klasa średnia, którą w Europie wspiera się i chroni. Ludzie, którzy otwarcie deklarowali, że „chcą żyć według praw, a nie według pilnych wyjaśnień”. Ludzie, którzy chcą dialogu, a wyszło jak w przysłowiu: „Gadali-rozmawiali — usiedli i zapłakali”. Radmiła KORŻ P. S. A problem — niemały, bo tego samego dnia podczas transmisji na żywo z Prezydentem pytanie pojawiło się znowu. Teraz już Wiktor Juszczenko zgodził się: „Z powodu wielkich kłopotów, które powstały w budżecie, i wielkich spraw, mały i średni biznes chce usłyszeć logikę działań odnośnie swoich interesów. Zacząłbym od tego, że zapoczątkowaliśmy praktykę z biznesem, aby raz na kwartał spotykać się w celu wspólnego wypracowania memorandum zmian systemu podatkowego, administracyjnego, fiskalnego, dlatego zapraszam przedstawicieli małego i średniego biznesu 25 maja do rozmowy z władzą”. Zatem dialog jest jeszcze możliwy. TRANSMISJA NA ŻYWO Kilkugodzinne spotkania Prezydenta z mediami i opinią publiczną, szereg konferencji prasowych przedstawicieli rządu, „dzień otwarty rządu” (prawda, „otwartość” dotyczyła tylko kanałów telewizyjnych i „najbardziej centralnych” mediów) ukazały zespołowe i systemowe podejście PR-kampanii władzy. Z kolei Prezydent wykazał własną kompetencję we wszystkich wewnątrzpolitycznych niuansach, zademonstrował, że bez jego wiedzy i zgody nic w kraju się nie dzieje.
Tłumaczenie maszynowe
12 maja o godzinie 21, jednocześnie na trzech kanałach telewizyjnych — „STB”, „Nowym Kanale” oraz „ICTV” — Głowa państwa w programie na żywo odpowiadała na pytania Ukraińców. Z Prezydentem można było porozmawiać z czterech centralnych placów kraju: Majdanu Niepodległości w Kijowie, placu Symferopolskiego na Krymie, placu Lenina w Doniecku oraz z Prospektu Swobody we Lwowie. Albo — zadać pytanie, dzwoniąc lub wysyłając list pocztą elektroniczną. Ponieważ na Ukrainie takie wydarzenie odbyło się po raz pierwszy, spróbujmy je przemyśleć. Cały zbiór pytań możemy umownie podzielić na następujące: pytania-pytania, pytania-wyzwania lub pytania prowokacyjne, pytania-oskarżenia, pytania-oburzenia, pytania-informacyjne, pytania-odpowiedzi. Pytający w większości pragnęli wyrazić swój stosunek do określonego problemu, zaświadczyć Wiktorowi Juszczence o swoim poparciu lub niezgodzie z jego zwycięstwem w wyborach. Prowokacyjnym, na przykład, było takie pytanie: „Panie Prezydencie, kiedy Pan zaprzestanie represji politycznych? Kiedy Pan wypuści Borysa Kołesnikowa? Jaki jest Pana stosunek do Pana gorliwego ministra spraw wewnętrznych Łucenki, jeśli okaże się, że sprawa przeciwko Kołesnikowowi jest po prostu sfabrykowana?..”. Pytaniem-oburzeniem stało się pytanie młodej matki: „Jestem Nadzieja, młoda mama. Mam pytanie od wielu rozczarowanych młodych mam. U mnie córka urodziła się za czasów Pana prezydentury. I moje pytanie polega na tym, że Julia Tymoszenko przed przyjęciem budżetu na ten rok oświadczyła, że jednorazowa pomoc w wysokości 8 tysięcy będzie wypłacana od pierwszego stycznia, a nie od pierwszego kwietnia. Po przyjęciu budżetu Rząd o tym z jakiegoś powodu zapomniał i zmienił swoje rozporządzenie, i to od pierwszego kwietnia… Czyżby moje dziecko, które ma trzy miesiące, czymś różniło się od tych kwietniowych dzieci? Czyżby nie potrzebowało ani pampersów, ani wyżywienia?”. Wśród pytań-odpowiedzi usłyszano i takie: „Jaki człowiek będzie się uczył: sześć lat uniwersytetu, dwa lata nauki na stażu, trzy lata przymusowa praca poza miejscem zamieszkania. W sumie — jedenaście lat. Żebraczy zarobek — 350 hrywien. Czy można żyć za te pieniądze?”. Jeśli chodzi o odpowiedzi Prezydenta, to były one, jak zawsze, przyprawione autorskimi aforyzmami, filozoficznymi rozważaniami, konkretnymi liczbami. „Do tej pory cały model budowano odwrotnie. Automatycznie spuszcza się finansowanie placówki medycznej z wynagrodzenia, niezależnie od tego, czy są chorzy, czy ich nie ma, czy leczą ich, czy wysyłają na tamten świat. Mieliśmy system, który oddzielał placówkę medyczną od chorego”, „…nawet to, co dzieje się na placu, to wszystko trzeba wybaczać. Kto stoi z hasłami, kto z wyzwaniami. Wiecie, to jak wahadło. Długo było przywiązane z jednej strony, puszczono je i — pociągnęło w drugą stronę…”. Prezydent był tolerancyjny. Cierpliwie odpowiadał na wszystkie typy pytań i tak samo odbierał niewerbalne sygnały szacunku-braku szacunku: okrzyki, plakaty, chorągiewki w kolorach jego oponenta w wyborach. Wiktor Juszczenko wzywał naród do wzajemnego szacunku i tolerancji, mówiąc, że sto dni — to nie czas na spełnienie wszystkich przedwyborczych obietnic. Ale bardziej przekonujące były nie liczby i zapewnienia Prezydenta, a odpowiedź na bolesne pytanie, dlaczego do tej pory nie poświęcono uwagi chorym na hemofilię. „Chciałbym zwrócić się do pani, która zapytała o to. Jeśli ma pani możliwość jutro przekazać mi list z podobnym postawieniem pytań, dodać tam jeszcze pewne charakterystyki finansowe, o jakie sumy chodzi i w jakim czasie. Myślę, że postawię to jako zadanie rządowi i ta sprawa zostanie rozwiązana”. Cóż, rozmowa się odbyła. Od Wiktora Juszczenki tego kroku oczekiwano. I Prezydent spełnił oczekiwania, przyszedł do narodu, takim, jakim jest — „na żywo”. Olga SKRYPKINA
Tłumaczenie maszynowe
Z PIERWSZEJ OSOBY Pierwsze mniej lub bardziej reprezentatywne spotkanie mass mediów — na poziomie głównych centralnych i regionalnych mediów — z już nie nowym, a realnym Prezydentem Ukrainy Wiktorem Juszczenką było ważne dla wszystkich stron. Menedżerowie informacyjni nowej władzy, w tym rzecznik Prezydenta Iryna Heraszczenko, jak i sam Wiktor Andrijowycz, dążyli zapewne spotkaniami z narodem (transmisja na żywo Pierwszej osoby 12 maja) oraz z mass mediami (nawiasem mówiąc, również na żywo na antenie „5 kanału” i „Pierwszego kanału narodowego”) zrekompensować to, że Prezydent z powodu dużej intensywności zagranicznych podróży dość rzadko w ciągu pierwszych 100 dni „wychodził do ludzi” właśnie na Ukrainie. W środowisku medialnym zaczęto zresztą mówić o niedostatecznej otwartości i przejrzystości działań władzy, o naciskach na media, jak i o tym, że Prezydent, skoncentrowawszy się na działalności zagranicznej, praktycznie zdystansował się od polityki wewnętrznej rządu. Spotkanie z dziennikarzami Wiktor Juszczenko zaczął od tego, że „władza i dziennikarze powinni być po jednej stronie barykady w kwestii systemu wartości”. Ogólnie rzecz biorąc, rewolucyjna retoryka i krytyka starej władzy zapewne jeszcze długo będą obecne w wystąpieniach Prezydenta i jego zespołu, podobnie jak rozumienie mediów jako środka realizacji celów politycznych. Prezydent dał do zrozumienia, że krytykę władzy, w tym ministra sprawiedliwości Zwarycza, odbiera jako zlecenie, wojnę interesów i niemoralność. Jeśli chodzi o odpowiedzi na pytania dziennikarzy, Wiktor Juszczenko omijał ostre momenty i bezpośrednie definicje problematycznych zjawisk, mówiąc rzeczy popularne dla wszystkich warstw społecznych i regionalnych. Prezydent akcentował zasługi nowego zespołu w sferze socjalnej, ale ani słowem nie wspomniał o osiągnięciach czy przynajmniej koncepcji rozwoju w sferze kultury, nauki i oświaty, chociaż dwukrotnie padło z jego ust, że rząd opracował nową koncepcję polityki humanitarnej. KONFLIKT Marcowa „niespodzianka” w postaci zmian w Budżecie Państwowym Ukrainy, którymi faktycznie niszczy się uproszczony system opodatkowania dla małego i średniego biznesu, była nagła, nieoczekiwana i dość nieprzyjemna, bo przecież szerokie grono przedsiębiorców automatycznie przechodzi na ogólny system opodatkowania. A to oznacza wysokie stawki podatków, biurokrację i związaną z nią zawiłość, a przez to — szereg niemałych kar. Wszystko to, jak twierdzą eksperci, może pociągnąć za sobą oczekiwane działania tego sektora przedsiębiorczości: zwalnianie pracowników, wzrost cen towarów i usług, zaprzestanie w niektórych przypadkach działalności gospodarczej lub przejście do „szarej strefy”, niepłacenie podatków. I zamiast oczekiwanego szybkiego zasilenia budżetu — zaczną działać te same schematy, które funkcjonowały siedem lat temu. Przedsiębiorcy, eksperci, deputowani ludowi i urzędnicy przy „okrągłym stole” mieli zapoczątkować długo oczekiwany aktywny dialog wokół pytań: jakie cele zmian w reżimie opodatkowania i regulacji małego i średniego biznesu zostały wprowadzone ostatnimi decyzjami władzy? Jakie problemy powstały w wyniku przyjęcia tych decyzji? Jakie są alternatywne drogi osiągnięcia tych celów? Jak pokonać negatywne skutki przyjętych decyzji? Ale niestety, do dialogu nie doszło. Po licznych wystąpieniach obecnych, gdzie zaznaczano, że potrzebna jest reforma ogólnego systemu opodatkowania, po wykwalifikowanych uwagach deputowanej ludowej Ukrainy Ksenii Liapiny, która zaznaczyła, że w pośpiechu, z jakim przyjmowano zmiany do budżetu, skutki nie zostały prognozowane i trzeba tworzyć grupę roboczą dla stworzenia kompromisowego dokumentu, z obowiązkowym omawianiem każdego kroku z zainteresowanymi stowarzyszeniami przedsiębiorców; po tej kupie problemów, które powstały w ostatnim czasie w sferze przedsiębiorczości — wszyscy oczekiwali gruntownej odpowiedzi ministra finansów Ukrainy Wiktora Pynzenyka. Odpowiedź była dość specyficzna: o globalnych problemach gospodarki i apel do przedsiębiorców, by liczyli się nie tylko ze swoimi biznesplanami, ale i z biznesplanem państwa — budżetem. Co do akcentowanego przy „okrągłym stole” problemu — żadnych propozycji. A koniec wystąpienia był zupełnie nieoczekiwany. „Tyle problemów, że nie jesteśmy w stanie ich rozwiązać… — usłyszeli obecni od ministra finansów. — Nie jesteśmy w stanie ich rozwiązać”. Potem — wielka pauza i doprecyzowanie: „W jeden dzień…” No i rozumiejcie, panowie przedsiębiorcy, jak chcecie. Przedsiębiorcy zrozumieli prawidłowo: „Nie pogadaliśmy, — usłyszałam w kuluarach. — Nie chcą nas słuchać. To usiądziemy „Mała prowokacja”, o której powiedział Władysław Kaski w początku „okrągłego stołu” „Pora szanować przedsiębiorców”, który zwoływała GK „PORA” dla zapoczątkowania rozmowy między przedsiębiorcami a przedstawicielami rządu, padła na dobrze przygotowany grunt. Przedstawiciele małego i średniego biznesu, zaniepokojeni ostatnimi zmianami w systemie opodatkowania, nie bezpodstawnie deklarują, że zniesienie uproszczonego systemu płacenia podatków dotyka ich interesów, i dotyka dość boleśnie. A dialogu z urzędnikami — jak nie było, tak nie ma…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
sprzedanych niemal za bezcen, pójdą na wypłatę długów z oszczędności oraz na kredytowanie mieszkalnictwa. A jeśli chodzi o wykaz przedsiębiorstw, o którym mówił wicepremier Anatolij Kinach, to okazało się, że taki nie istnieje. „To nieprawda — zdementowała takie oświadczenie premier. — Rząd nie ma i nie będzie miał takiego wykazu. Tę kwestię rozstrzygną sądy…”. Zatem pewna niespójność w działaniach zespołu rządowego jednak istnieje. Rząd przewiduje również w najbliższym czasie rozpoczęcie poważnej dyskusji z przedstawicielami małego i średniego biznesu, aby mimo wszystko przekazać im zasadność działań rządu oraz wdrożenie potężnego programu budowy przedsiębiorstw zajmujących się produkcją mięsa. Stworzono już trzy typowe projekty (produkcji wołowiny, wieprzowiny oraz mięsa drobiowego), które przewidują po trzy gradacje w każdym: małe gospodarstwo rolne, średnie oraz produkcję przemysłową. Na te projekty zostanie przeznaczonych wystarczająco dużo inwestycji, aby można było je z powodzeniem zrealizować. „Naszym pragnieniem jest uczciwie pracować dla Ukrainy” — podsumowała raport pani Tymoszenko. Cóż, niezła intencja. Oby starczyło sił i możliwości. A naród poprze…
z
Radmiła KORŻ cenzura rzeczywiście istnieje, wszak za stosowanie cenzury nikt nie został ukarany na Ukrainie: „Jeśli społeczeństwo cały czas styka się z tym, że za popełnienie przestępstwa kryminalnego nie stosuje się kary kryminalnej, to oczywiste jest, że zjawiska te będą raz po raz powtarzać się także w przyszłości”. Natomiast rzeczniczka Prezydenta Iryna Heraszczenko uważa, że w środowisku dziennikarskim powinna rozpocząć się dyskusja o moralności dziennikarzy. Zdaniem Wadyma Karasiowa, po wyborach będzie ważny test dla władzy: „Czy władza zdoła zbudować strategię wobec mediów z uwzględnieniem standardów demokratycznych i interesów narodowych? Muszą zostać skonsolidowane wysiłki na rzecz ochrony interesów narodowych. Dzisiaj widzimy u nas wszystkie sprzeczności dotyczące tego, jaka powinna być Ukraina, jaka jest jej tożsamość narodowa, w czym tkwią jej interesy narodowe. Dobrze, że do władzy doszli u nas politycy, którzy mają misję, to pierwsze pokolenie z tradycjami apostolatu, którzy zajmują się nawet pedagogiką społeczną. Ale trzeba pedagogikę i misję wypełniać realną treścią. Dziennikarskie i politologiczne community muszą zrobić wszystko, aby profesjonalizm polityków wyszedł na pierwszy plan, bo na samej misji długo się nie pociągnie”.
z
Ołeksandr SOŁONEC nie miałem zamiaru. Rywalizować z autorką listu w chamstwie nie chcę, a udawać, że chamstwa nie zauważyłem — tym bardziej. Na tym wszystko by się skończyło, ale oto w tygodniku „2000” (nr 19) pojawił się „Odpowiedź na list do Wołodymyra Wojtenki” — wariant tego, co otrzymałem 1,5 miesiąca temu. Z jednym wyjątkiem: nie ma wyzwisk. Na smród redakcja jest najwyraźniej bardziej wrażliwa niż autorka. Kilka słów o mysiej krzątaninie wokół listów p. W. Sołncewej. Chociaż mają charkowski adres zwrotny, do skrzynki pocztowej wrzucają je w Kijowie. Zwracam się do pomocników i współautorów mojej korespondentki, którzy pracują obok mnie w Instytucie Gerontologii (wiem, co mówię): po co chowacie się za cudze plecy? I na co liczycie? Nie piszcie do mnie więcej, p. p. Sołncewa i Spółko, i tak nie będę czytał. Adresujcie się od razu do „2000” albo — daję dobrą radę — do gazety o bardzo wymownej nazwie „Moskowskij Komsomolec w Donbassie”.
z
Wołodymyr WOJTENKO
Tłumaczenie maszynowe
RAPORT
Pierwszą rzeczą, na którą pani Tymoszenko zwróciła uwagę obecnych, było to, że rozpowszechniana w ostatnim czasie informacja o spadku produkcji nie odpowiada rzeczywistości. Według wyników pracy kompleksu gospodarczego kraju w styczniu—marcu 2005 roku realny produkt krajowy brutto wzrósł o 5,4 procent. Kluczowe gałęzie gospodarki rozwijały się w znacznym tempie: przemysł maszynowy ma dynamikę wzrostu 11,9 %, przemysł chemiczny i petrochemiczny — 14,3 %, celulozowo-papierniczy — 19,5 %, a przemysł spożywczy — 16 % — pomimo wszystkich trudności. Jeśli chodzi o krytykę rządu ze strony opozycji, to jest to, jak zaznaczyła Julia Wołodymyriwna, “święta sprawa”. Ze swojej strony rząd rozpoczyna poważną analizę i weryfikację wzrostu PKB za ubiegły rok. Ponieważ wykryto już zwroty VAT w wysokości 5 miliardów hrywien za fikcyjny eksport. I to jeszcze nie wszystko. Zatem należy zapewne oczekiwać dalszej serii głośnych spraw w związku z okradaniem kraju… Jeśli chodzi o długi państwa, napełnianie budżetu oraz programy socjalne — wszystko brzmiało również jakoby optymistycznie. Dług państwowy zmniejszono o 1 miliard 877 milionów hrywien, budżet za pierwszy kwartał został wykonany z nadwyżką, wszystkie programy socjalne zostały zrealizowane. Według danych statystycznych o 100 hrywien miesięcznie wzrósł budżet każdej ukraińskiej rodziny. Na tak optymistycznej nucie przeszliśmy do jednego z najbardziej dramatycznych na dziś pytań — problemu produktów naftowych. Tutaj napięcia nie wytrzymały nawet mikrofony — zniknął dźwięk. Ale o kartelowym zmówieniu rosyjskich dostawców, od których zależy 90 % (!) rynku produktów naftowych Ukrainy, oraz o prawdziwej obstrukcji, którą urządzono po to, by postawić Ukrainę “na miejscu” — dobrze było słychać i bez mikrofonów. Pomimo tego, że dostawy ropy wznowiono, szkoda została już wyrządzona. Na pytanie: jakimi “czułymi słowami” namówiono Rosję do wznowienia dostaw i czy nie obiecano czegoś w zamian — konkretnej odpowiedzi nie było. Za to było konkretne wyjaśnienie, co będzie robił rząd, aby więcej takich “prezentów na sto dni” od sąsiadów nigdy nie otrzymywać. Jest to przede wszystkim otwarcie drogi dla importowanych produktów naftowych, rozszerzenie źródeł dostaw ropy na Ukrainę. Według słów pani Tymoszenko, o tym trzeba było myśleć jeszcze pięć lat temu. A póki co Julia Wołodymyriwna zwróciła się do całego korpusu deputowanych, aby Rada Najwyższa Ukrainy na najbliższym głosowaniu z całą odpowiedzialnością w pierwszym punkcie poparła ustawę dotyczącą importowanych produktów naftowych. Kiedy dziewięćdziesiąt procent przemysłu rafineryjnego znajduje się w fatalnej zależności i manipuluje tym sąsiednie państwo, jest to sytuacja niedopuszczalna. Dość interesujące było również ujawnienie tego, że środki, które wpłyną do budżetu po przeszacowaniu sprywatyzowanych przedsiębiorstw, kup-
PRZESTRZEŃ INFORMACYJNA
Właśnie to dość niejednoznaczne i niewygodne zarówno dla nowej władzy, jak i dla samych dziennikarzy pytanie kompetentnie badali i naświetlali na seminarium “100 dni nowej władzy: co zmieniło się w przestrzeni medialnej?” znani politolodzy Wołodymyr Połochalo, Wadym Karasiow, Kost Bondarenko i Mychajło Pohrebynski, a także przedstawiciele struktur społecznych (Instytutu Masowej Informacji itp.), korporacyjnych związków dziennikarzy, urzędnicy pracujący w sferze informacyjnej, prawnicy, dziennikarze mediów centralnych i regionalnych. Relacje władzy i mediów zawsze demonstrowały poziom demokratyczności i otwartości społeczeństwa. Epoka cenzury, epoka “temników” z listami wiadomości i ich kontekstów, które należało naświetlić, epoka odrażającego Zarządu Polityki Informacyjnej Administracji Prezydenta z Serhijem Wasyliewem na czele, wydaje się, skończyła. Mówią o tym eksperci i dziennikarze. Nowa władza pozbyła się organu kontroli nad mediami, jednak do tej pory nie wypracowała strategii relacji z mass mediami, która tworzyłaby wspólną tradycję duchowo-kulturową i realizowałaby się poprzez uzgodnione działania władzy i dziennikarzy na rzecz ochrony interesów narodowych. Nowa wła-
REPLIKA
Mija piąty miesiąc, odkąd stało się rzeczywistością zwycięstwo W. A. Juszczenki w wyborach prezydenckich. Stopniowo zeszła na dalszy plan okoliczność, że Pomarańczową Rewolucję spowodowała nie wątpliwa postać kandydata władzy. Wszak rejestrację przez Centralną Komisję Wyborczą “profesora” z dwoma “wyrokami” przełknęliśmy, nie odchodząc od telewizorów. Dopiero brutalne, na skalę ogólnokrajową, fałszerstwa, nacisk na wyborców i ich przekupstwo, “bandziory” w lokalach wyborczych — zmusiły Majdan do zabrania głosu. Dzisiaj ideolodzy i wykonawcy strategii wyborczej pana Janukowycza nie mają kompleksów złapanego złodzieja, czują się szanowanymi politykami i wygłaszają teksty o demokracji. Ciekawie jest obserwować tych, którzy wrzucili głosy na donieckiego kandydata, ignorując jego cechy osobiste z wysokich, jak im się wydaje, pobudek ideologicznych. Czują się jak księżniczka, którą uwiódł szuler karciany; przebywają w agresywnie-drażli-
Zdjęcie Hanny Oborskiej
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
a z doświadczeniem byłej opozycji nauczyła się tworzyć powody informacyjne i prowadzić udane kampanie public relations, jednak w jej działaniach nadal przeważa retoryka i dążenie do przypodobania się jak najszerszemu „elektoratowi”. W swojej zewnętrznej otwartości władza osiąga zwykłą nadpubliczność, wicepremier Tomenko stał się wicepremierem od komentowania wszystkich wydarzeń i kroków nowej władzy. Jednak, jak określają eksperci, jest to rekompensata pewnych zamkniętych schematów i działań władzy, rekompensata prawdziwej demokratycznej otwartości i przejrzystości. Oczywiście postęp w stosunkach władzy i mediów istnieje, ale mimo stałych retorycznych „dialogów” obu stron, mimo zawodowych obowiązków dziennikarzy, by konstruktywnie krytykować i kontrolować działania nowego establishmentu, władza praktycznie nijak nie reaguje na krytykę, de facto przekształcając wystąpienia mediów w monospektakle i przyklejając krytyce urzędników etykietkę „zamówienia” i czarnego PR-u. Ale przecież czwarta władza wypełnia swoją społeczną funkcję tylko wtedy, gdy ma możliwość wpływania na działania rządu. Czy choć jeden urzędnik u nas podał się do dymisji po krytyce mediów, jak to wielokrotnie bywało w Stanach Zjednoczonych
Stanach Zjednoczonych (nawet z prezydentem) i w Europie (zwłaszcza wciąż świeża w pamięci historia prezydenta Litwy i premiera Czech, który nie potrafił wyjaśnić prasie, jak kupił dwupokojowe mieszkanie w Pradze)? Oczywiście, można przypomnieć dymisję Kremienia i Kałenśkiego, chmielnickiego gubernatora Ołujka i innych z powodu masy krytycznych wystąpień mediów i opinii publicznej, jednak prasa była w tych przypadkach jedynie dodatkowym czynnikiem. Natomiast przypomnijmy sobie, jak po konflikcie Zwarycza z Tymoszenko i lawinie publikacji w mediach wysocy urzędnicy państwowi ogłosili wspólny otwarty list do mass mediów, w którym potępiali dziennikarskie zabójstwa. Oczywiste jest, że istnieje także problem przekształcenia mass mediów z politycznych projektów PR w rzeczywiście niezależne media. Podobnie opozycja zawsze będzie wykorzystywać kontrolowane przez siebie media jako trybunę do totalnej krytyki władzy. Ale rzucanie wyzwania wszystkim mass mediom jest po prostu niewyważone i naiwne. Niezależność mediów wynika przede wszystkim z ich niezależności ekonomicznej, ponieważ dziś właśnie przez właścicieli mediów można „cenzurować” dziennikarzy. Zatem chodzi o konieczność wypracowania strategii skutecznej, przede wszystkim dla zespołów dziennikarskich, odpaństwowienia mediów, stworzenia korzystnego dla mediów rynku reklamy, być może określonych ulg podatkowych dla wydawnictw o małych nakładach i specjalistycznych. Bezsprzecznie trzeba określić wydawnictwa i dziennikarzy, którzy rażąco i cynicznie lekceważyli standardy i zasady dziennikarskie, publicznie omówić przyczyny i skutki tego, — aby maksymalnie uniemożliwić podobne nawroty w przyszłości. Lecz wywieranie presji politycznej na media, z zamiarem ich likwidacji, to już, przepraszam, totalitaryzm. Tymczasem coraz częściej słyszy się o przywracaniu administracyjnej presji na media, o wznowionej praktyce „prawa telefonicznego”. Prokuratura Generalna poprzez sąd wszczęła kilka spraw przeciwko firmom telewizyjnym „NTN” i „Kijiwska Rus” dotyczących ponownego rozpatrzenia legalności wydania licencji, choć kilkakrotnie prokuratura w tych sprawach już przegrała. Właściciele kanałów i dziennikarze krzyczą o politycznej presji. Ze swojej strony przewodniczący Rady Narodowej ds. telewizji i radiofonii Witalij Szewczenko oświadczył, że
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wobec tej sytuacji i chętnie odnotowują kadrowe oraz ekonomiczne problemy nowej władzy: im gorzej, tym lepiej… Niestety, problemów nie brakuje. Pod koniec marca w „Słowie Proświty” (nr 11) została opublikowana moja artykuł „Problem gatunku epistolarnego”. Przypomnę, że chodzi o odpowiedź na listy pani W. Sołncewej z Charkowa, które otrzymałem pocztą. „Mało sympatyczny, mało piśmienny, niewyraźnie mówiący i do tego karany Janukowycz”, pisze korespondentka, został jej wybrańcem z takich a takich powodów, a ja podczas wyborów w gazecie proświtiańskiej napisałem to i owo niepoprawnie. Mniej więcej 10 dni po tej publikacji otrzymałem trzeciego listu od tej charkowskiej pani. I postanowiłem zostawić go „bez konsekwencji”. Po pierwsze, nie mam zamiaru poświęcać reszty życia korespondencji z nią, a po drugie… Po drugie, przypomniał mi się docent L., który na trzecim roku wykładał nam anatomię patologiczną i miał sympatyczny zwyczaj prowadzenia rozmów na tematy niezwiązane z programem. Otrzymawszy dyplom lekarski jeszcze za czasów dynastii Romanowów, zachował pewne cechy inteligenckiego wolnomyślicielstwa (przynajmniej w kwestiach medyczno-biologicznych). Już pisałem o tym godnym człowieku („Metamoja”, 1998), a teraz przypomniał mi się nowy epizod. Pewnego razu docent L. przedstawił nam swoją wizję ewolucji: — Kto jest szczytem świata zwierząt? — zapytał. — Homo sapiens! — chórem odpowiedzieliśmy. — Człowiek! — Bzdura. Zapiszcie, bo zapomnicie: Mustela putorius. Na szczycie żyje Mu-ste-la… Wiecie, kto to? Nie wiedzieliśmy. Wtedy, z chytrym uśmiechem, pan docent wyjaśnił, że osiągnięcia ewolucji należy cenić nie za inteligencję, lecz za rodzaj broni. Zęby, rogi, pazury, kopyta i pięści — to prymityw, bo ich użycie wymaga wydatku energii. Skuteczniejszą broń mają żmije: kropla jadu rozwiązuje wszystkie problemy. Ale i to nie jest ideał, bo taka broń wymaga kontaktu z ofiarą, co może być niebezpieczne. Zatem zwycięzcą ewolucyjnych zmagań jest Mustela pu- torius, czyli tchórz. Wlezie do obory, usiądzie w kącie i narobi smrodu, a kury spadają mu pod nogi z grzęd — bawże się, duszo! Zaczęliśmy mrugać oczami, rozważając taki darwinizm. A docent L. nieco nas pocieszył, wyjaśniając, że również ludzie robią coś podobnego, używając paskudnych słów, lecz ich broń działa tylko na innych ludzi, a tchórz, jeśli nie zabija, to odstrasza wszystkich bez wyjątku. Ze względu na osobliwości światopoglądu (czy wychowania) pani W. Sołncewa rozpoczęła swój list do mnie od rozległej, rymowanej obelgi wzorowanej na jednej z puszkinowskich epigramów. Proszę: nahal, frondeur, pozer, kłamca, sowiecki kołchoźnik, głupiec, partyjniak, prowokator. Zatem jakoś odpowiadać na trzeci list (12 stron) polemicznych wywijasów pod jednym jedynym i bardzo przejrzystym hasłem: „Z powrotem do Związku Radzieckiego…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Prezydent Juszczenko to nie prezydent Kuczma. Wiktor Andrijowycz dobrze wie, że język ukraiński u nas był i pozostaje nie tylko filologią. Doskonale rozumie kluczową rolę języka dla istnienia współczesnej wspólnoty politycznej i państwowości. Wiktor Andrijowycz jest przekonany również o tym, że drogę do dobra znajdzie tylko Jednolity Naród. A język ukraiński właśnie może wystąpić jako środek konsolidacji narodu. Odbieram projekt ustawy lidera socjalistów O. Moroza o drugim państwowym języku rosyjskim w Ukrainie jako grubą prowokację przeciwko Ukraińcom, jako realne zagrożenie dla interesów narodowych państwa. Język ukraiński, kultura tworzą tożsamość narodową. Trzeba to wyraźnie uświadamiać, ale faktem jest, że w Ukrainie znów zaczęto rozgrywać kartę językową. Bezczelni szowiniści z piątej kolumny i służalczy ukraińscy mankurci po raz kolejny podnieśli wrzawę dotyczącą konieczności nadania w Ukrainie językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego, czyli państwowego. W gazetach i czasopismach pojawiły się już liczne wystąpienia autorytatywnych uczonych językoznawców, wykładowców i nauczycieli, pisarzy i dziennikarzy, zwykłych obywateli, którzy z bólem serca dowodzą, że do czegoś takiego w żadnym wypadku nie można dopuścić w niepodległej Ukrainie, gdzie przez piętnaście lat z powodzeniem funkcjonuje język państwowy. Takich wystąpień są tysiące i są one przekonujące, ale odnosi się wrażenie, że nikt z obecnej władzy nie zwraca na to uwagi... Czyż takie coś jest możliwe w cywilizowanym kraju? A władza jest zajęta jednym: żeby obniżyć ceny benzyny, mięsa, żeby o kilka hrywien podnieść emerytury i codziennie tylko o tym mowa. Ale wszystko to przypomina już bardzo nieatrakcyjną historię o tym, jak represyjna władza w zeszłym roku właśnie w ten sposób kupowała głosy wyborców. Codziennie od rana do nocy tylko rozmowy o dolarach, mięsie i benzynie, a nie padnie ani słowo o ochronie języka ukraińskiego w swoim niepodległym państwie, o satrapowskich prawach dotyczących wydawania i rozpowszechniania ukraińskiej książki, o wychowaniu młodego pokolenia na bogatych tradycjach rodzimego narodu. Pojawiają się jakieś dziwne projekty dekretów o zakazie zamykania rosyjskich szkół, i to w czasie, gdy we wschodnich i południowych obwodach (gdzie, nawiasem mówiąc, przeważa ludność ukraińska) kontynuuje się zamykanie ukraińskich szkół, gdy w Doniecku nowa władza jest obojętna na łzy i prośby dzieci, rodziców i nauczycieli dotyczące przywrócenia jedynej ukraińskiej szkoły nr 36 w centrum obwodowym, którą w 2003 roku władze lokalne zamknęły wbrew protestom opinii publicznej. Śmiesznie i dziwnie robi się od rozmów o jakichś zamknięciach rosyjskich szkół, mowa może być co najwyżej o przywróceniu poprzedniego statusu ukraińskim szkołom, które masowo i przymusowo przekształcano w rosyjskie w złowieszczych czasach breżniewowsko-susłowskich. Ale to różne rzeczy. Dziwią mnie ci wykształceni ukraińscy Rosjanie, którzy dobrze widzą, co dzieje się w naszym społeczeństwie, jaka niesprawiedliwość jest wyrządzana językowi i kulturze ukraińskiej, i milczą. Dlaczego by im nie wystąpić w prasie ze zbiorowym listem-apelem do zagorzałych szowinistów, przedstawicieli tak zwanej piątej kolumny, do poszczególnych działaczy społecznych i politycznych Federacji Rosyjskiej i powiedzieć
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
ność, a zatem i państwowość. Mam nadzieję, że nowa ukraińska władza, Prezydent Wiktor Juszczenko stworzą na Ukrainie wszelkie warunki ku temu, aby polityka kulturalna była wyrazista, a tożsamość narodowa nie pozostawała rozmyta. Przecież język poprzez kulturę formuje naród i państwo narodowe. Pierwsza dama Rosji stoi na czele Towarzystwa Języka Rosyjskiego. W jego skład wchodzą nie tylko najlepsze siły akademickie i intelektualne, ale także elita finansowa i przemysłowa. My, Ukraińcy, jeszcze dziś możemy jedynie zazdrościć tak całościowego rozumienia fundamentalnej wagi języka. całą prawdę: dajcie wreszcie temu pięknemu, śpiewnemu, melodyjnemu, bogatemu językowi ukraińskiemu upragniony spokój choćby na jakiś czas, aby żył swobodnie bez szykan i upokorzeń, aby powrócili do niego wnukowie i prawnukowie tych, którym zamykano usta, niech poczują oni czarodziejski smak ojczystego języka matczynego, wstrzymajcie codzienną nawałę rosyjskojęzycznej niskoprocentowej literatury, zabierzcie chałturną pop-muzykę w tych miastach i wsiach, gdzie powinny brzmieć ukraińskie melodie i pieśni, które są tam wielce pożądane… Dlaczego dotąd nie pojawiły się takie apele? Trzeba jak najszybciej i jak najaktywniej rozwiewać mit o tym, że język ukraiński to język tylko tych, którzy mieszkają na wsiach, na chutorach i w miasteczkach rejonowych, czyli język gorszej kategorii, że dla człowieka z wyższym wykształceniem, który mieszka w mieście, posługiwanie się nim jest niekulturalne, a do tego, rzekomo, najlepiej nadaje się język rosyjski. Takiego zdania, niestety, trzyma się jeszcze wielu ludzi. Jaskrawym przykładem tego jest Andrij Szewczenko. Czyż to normalne, że światowej sławy piłkarz wypiera się języka swoich ojców i dziadów? Przecież urodził się i dorastał w centrum Ukrainy, w środowisku- Oto i w rejonie marjińskim, gdzie zamieszkuje przeważająca większość Ukraińców, wszędzie panuje język rosyjski — w organach władzy państwowej, w oświacie, kulturze, biznesie. Nawet rejonowa gazeta społeczno-polityczna „Marjińska nywa” po tym, jak jej redaktorem naczelnym została Strybiż Switłana Pawliwna — przedstawicielka Partii Regionów, przekształciła się w dwujęzyczną, przypomina worek założony na głowę mieszkańcom rejonu. Szanowny Wiktorze Andrijowyczu! Podczas kampanii wyborczej często używał Pan sformułowania „Moja Nacja”. Dzisiaj jako Prezydent kraju ma Pan możliwości zrobienia wszystkiego, co niezbędne w bogactwie, wyrafinowaniu i elastyczności form nie ustępuje żadnemu ze współczesnych języków literackich słowiańszczyzny. To nie jest język tylko prostego ludu, jak twierdzą moskiewscy ignoranci, a język całego narodu, którego polityczna przyszłość jest jeszcze przed nim, ale którego miejsce na prawo do samodzielnego rozwoju... nie może być zajęte przez nikogo innego” (1882 r.). Chce się zapytać także tych autorów projektów ustaw, złożonych w Radzie Najwyższej: zrobiliście to celowo czy nie pomyśleliście, że proponując nadanie językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego w niepodległej Ukrainie, poniżacie język rdzennego narodu, którego nośnikiem jest ponad czterdzieści milionów ludzi na świecie? Czyli uważacie, że ukraiń- Zdjęcie G. Oborskiej SPODZIEWAM SIĘ... dla konsolidacji ukraińskiej nacji, narodu ukraińskiego. Dziwi mnie, że dotąd nic nie słychać o projekcie dekretu w obronie języka ukraińskiego. Panie Prezydencie, podkreślał Pan, że będziemy mogli wiele zrozumieć i zobaczyć, jeśli wzniesiemy się do szczytów myśli Tarasa. Czytajmy Szewczenkę codziennie. Mam nadzieję, Wiktorze Andrijowyczu, że wraz ze swoim zespołem pomożecie Ukrainie stać się ukraińską. Wołodymyr DUBYCKYJ, filolog, były kierownik rejonowego sztabu na rzecz poparcia Wiktora Juszczenki w okręgu 61, m. Krasnohoriwka rejonu marjińskiego obwodu donieckiego. KOMENTARZ 11.X.1952 r.). Czyż zapomniano, jak ciężko przeżywał Ołeksandr Petrowycz, że jemu, już znanemu w całym kulturalnym świecie, nie pozwalano kręcić filmów w języku ukraińskim, zmuszano w scenariuszach poprawiać „Ukraina”, „ukraiński” na „Ojczyzna”, „radziecki”. A czyż można obecnie spokojnie czytać odpowiedź byłego kierownika radzieckiego kina M. Bolszakowa genialnemu reżyserowi: „O żadnych ukraińskich kadrach nie może być mowy. Ukrainy nie ma! Ukraińskie kadry nie są mi potrzebne. Róbcie rosyjskie obrazy” (styczeń 1942 r.). Kierownicy państwa, a jeszcze takiego jak Ukraina, powinni lepiej niż językoznawcy i pisarze rozumieć, co oznacza język rdzennej nacji, język państwowy — to, oprócz wszystkiego, swoista broń. Zawsze rozumieli to nasi wrogowie i nieprzyjaciele, dobrze rozumieją to i obecnie, dlatego tak śpieszą się, by wytrącić z naszych rąk tę broń, aby potem bezmowny naród szybko przekształcić w uległą masę i całkowicie zrusyfikować. Cała nasza historia i gorzkie doświadczenie przekonały, że prawdziwym gwarantem niepodległości Ukrainy musi być silna, zdolna do walki armia i dobrze chroniony język państwowy, o które trzeba dbać w pierwszej kolejności. Wydaje się, że Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko jest zobowiązany jasno wypowiedzieć się w kwestii przestrzegania w naszym kraju 10 artykułu Konstytucji Ukrainy o języku państwowym i niedopuszczenia do różnych spekulacji w tej sprawie. Już dawno nadszedł czas na pojawienie się Dekretu Prezydenta Ukrainy o wstrzymaniu działania i uchyleniu czterdziestu dekretów, okólników i uchwał, poczynając od pamiętnego dekretu Piotra I z 1720 roku aż do ostatnich uchwał władzy komunistycznej końca lat 80. ubiegłego wieku o zakazie i różnych ograniczeniach języka ukraińskiego. Projekt takiego dekretu mogą pomóc przygotować autorytatywni językoznawcy i prawnicy. Stwórzcie wreszcie prawdziwe demokratyczne warunki dla swobodnego rozwoju i odrodzenia języka ukraińskiego, Panie Prezydencie! Pańskie słowo doda otuchy milionom obywateli, skłoni młode pokolenie ku ojczystemu językowi rodziców i dziadów, doda chęci rozwijania i wzbogacania go, a także ochroni przed naszymi nieprzyjaciółmi, różnymi prowokatorami i wszystkimi chętnymi do rozgrywania karty językowej, skłócenia nas z sąsiadami, odwracania uwagi od ważnych zadań teraźniejszości. Oles ŁUPIJ, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia T. Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Prezydentowi Ukrainy p. Juszczence W. A. SZANOWNY PANIE PREZYDENCIE! Wybieraliśmy Pana nie po to, aby podniósł nam Pan emerytury czy pensje, wybieraliśmy Pana po to, aby obronił Pan naród ukraiński przed zniszczeniem, przed rusyfikacją, aby Ukraina była ukraińska! Ukraińcy, którzy Pana wybierali, są gotowi jeść chleb i pić wodę, bylebyśmy na swojej odwiecznej ziemi czuli się Gospodarzami, a nie niewolnikami Rosjan. Zapomniał Pan zapewne o tym, jak przez wieki niszczyli nasz język okupanci polscy, węgierscy, rumuńscy, moskiewscy! Zapomniał Pan zapewne o ukazach emskich i wałujewskich o zakazie języka ukraińskiego, o uchwałach KC KPZR, zapomniał Pan o koliszczyźnie, o wojnie wyzwoleńczej B. Chmielnickiego, o zniszczeniu Baturyna, o zniszczeniu Siczy Zaporoskiej, o Sołowkach, o hołodomorach! Pan naprawdę zapomniał... Bo gdyby Pan o tym pamiętał, to nigdy, pod żadnym pozorem nie wydałby Pan tak haniebnych, tak jezuickich, śmiertelnych dla języka ojczystego narodu dekretów! Taki dekret może wydać tylko niewolnik, tylko zdrajca! Nawet ten nędzny chochoł Kuczma nie odważył się wydać podobnego dekretu. Panie Prezydencie, proszę pozwolić sobie przypomnieć, dlaczego dzisiaj 50% ludności Ukrainy rozmawia po rosyjsku. A dlatego, że od czasu Rady Perejasławskiej rosyjski caryzm, a potem komunistyczno-bolszewicki ZSRR siłą rusyfikowali Ukraińców, zabraniali uczyć się i rozmawiać w języku ukraińskim, fizycznie zniszczyli i wywieźli na Sybir miliony Ukraińców, a na ich miejsce osiedlili Rosjan i innych przedstawicieli zrusyfikowanych narodów. Czy Pan nie wie o tym, że dzisiaj w niepodległej Ukrainie we wschodnich obwodach Ukraińcy nie mają możliwości kształcenia się w języku ojczystym, że boją się rozmawiać po ukraińsku, bo tutejsi rosyjscy szowiniści obrażają, poniżają ich, a nawet po prostu biją, że w 2003 roku w Doniecku przymusowo zamknięto ukraińską szkołę nr 36?! Przez takich zgniłych liberałów jak Hruszewski i Wynnyczenko, którzy próbowali wszystkim dogodzić, w 1918 roku straciliśmy państwowość, z ich winy zginęli bohaterowie spod Krut, bo nie stworzyli armii do obrony państwa. Jakie ma Pan prawo zobowiązywać mnie, jako kierownika, na swojej ziemi, w swoim państwie do rozmawiania z ludźmi po rosyjsku? Chce Pan swoim dekretem zamienić Ukraińców w marionetki, w niewolników, poniżających się przed obcymi! To nie ja powinienem zwracać się do Rosjan po rosyjsku, a odwrotnie — Rosjanie są zobowiązani znać język państwowy. Kto Rosjanom na Ukrainie zabrania uczyć się w szkole i porozumiewać w życiu codziennym w języku ojczystym, że tak gorliwie stanął Pan w obronie języka rosyjskiego? Lepiej stanąłby Pan w obronie języka ukraińskiego w Rosji i w innych państwach. Nie rosyjski, a ukraiński język na Ukrainie potrzebuje ochrony, wymaga przywrócenia sprawiedliwości za wyrządzoną mu krzywdę. Ale niestety, sprawiedliwości nie ma, rusyfikacja trwa, przy czym jeszcze bardziej cynicznie niż w czasach radzieckich, a Pan w tym pomaga. A ja tak szczerze Panu wierzyłem. Mam już 66 lat. Dobrowolnie zbierałem podpisy na Pana poparcie, w trzech turach byłem członkiem obwodowej komisji wyborczej, rozklejałem po mieście plakaty na Pana poparcie, za własne pieniądze jeździłem po wsiach agitować za Panem. Całe życie marzyłem o niepodległej Ukrainie, zostałem usunięty z technikum za antyradziecką agitację i propagandę, dwa razy usuwano mnie z Komsomołu, byłem członkiem podziemnej organizacji Ukraiński Front Narodowy, osobiście w 1989 roku na jednym z pierwszych zakładów we Lwowie wywieszałem flagę narodową, byłem przewodniczącym komórki Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki w zakładzie. Jeśli Pan taki dekret podpisze, to zhańbi Pan swoje imię w historii Ukrainy na wieki. Z wielkim bólem w sercu Metodij WOŁOSZYN, m. Lwów
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wyższe, gdzie mówi się wyłącznie po ukraińsku, a teraz, występując w radiu czy telewizji, mówi przez zaciśnięte zęby, jakby bał się, żeby nie wymknęło mu się choćby jedno ukraińskie słowo. Podobnie można powiedzieć o braciach Kliczkach, o setkach młodych ludzi, którzy zdobywszy popularność, odwrócili się od ojczystego języka tylko dlatego, że jacyś życzliwi inaczej ludzie kiedyś przekonali ich, że język ukraiński to język wyłącznie dla chłopów. Ale nikt im nie powiedział, że sto lat temu tak samo mówiono o języku rosyjskim, bo w pańskich pałacach uważano za niekulturalne mówić językiem, którym porozumiewali się prości rosyjscy chłopi, i tam przedkładano język francuski i niemiecki. Najlepszym przykładem są dzieła sławnego Lwa Tołstoja, zwłaszcza jego powieść „Wojna i pokój”, gdzie znaczna część tekstu napisana jest nie po rosyjsku. Trzeba częściej publikować w prasie wypowiedzi wielu znanych na świecie ukraińskich intelektualistów, którzy zawsze i wszędzie posługiwali się językiem ukraińskim, choćby taką myśl Mychajła Drahomanowa: „Język ukraiński – ... – nie jest w stanie wypełniać wszystkich funkcji języka państwowego i potrzebuje pomocnika?” Ale przecież doskonale wiecie, że tak nie jest, że język ukraiński należy do najbogatszych języków świata, że tysiące Rosjan, którzy go poznali, są z tego dumne, bo oprócz wszystkiego wzbogaciły się, że tysiące Rosjan chętnie oddają swoje dzieci do szkół ukraińskich, a niektórzy z nich nawet zdobywają zwycięstwa w konkursach znajomości języka ukraińskiego. I jeszcze. Język rosyjski był językiem urzędowym dawnego imperium i nie może być językiem urzędowym Ukrainy, która w końcu odzyskała niepodległość, ma swoje dawne symbole narodowe i swój język państwowy. Czyżby wy, autorzy tych nieudolnych projektów ustaw, tak szybko zapomnieliście, w jakim położeniu był nasz język za czasów radzieckich? Przypomnijcie sobie rozpaczliwe słowa Ołeksandra Dowżenki o przeniesieniu wyższych uczelni i dziesięciolatek na naukę w języku rosyjskim, o „strasznym, nie do pozazdroszczenia, trudnym położeniu, które nie ma sobie podobnego, chyba na całym świecie, u żadnego narodu szanującego siebie i u rządu, który nie szanuje swojego narodu” (zapis z
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wieś. Tam jest moja pasieka, mieszka kum. A jeśli chodzi o ludzi — ludzie są tu pracowici. Przyczyna tkwi w porządkach państwowych. Za Kuczmy mój kum był sołtysem w sąsiedniej wsi. Dobre gospodarstwo. Stado pięknych krów, wielka fermę drobiu: kury, gęsi. Wiosną zakupili jaja elitarnych kur. Płacili drogo, po hrywnie za sztukę. Włożyli do inkubatora. A tu zaczęło się wyłączanie energii elektrycznej. w której tutejsza ludność zdołała przetrwać w strasznym 1933 roku. Oczywiście są jeszcze pomniki bohaterów i ofiar wojny. Jak żyje miasto i jego mieszkańcy? Kilka dużych przedsiębiorstw stanęło, wyrzucając dziesiątki tysięcy pracowników za bramę. Stoją fabryka kabli, fabryka maszyn rolniczych. Co więc jest ukraińskiego w tej perle ukraińskiego wybrzeża? gazetę czy czasopismo, urządziłem poszukiwania. Okazało się — szukałem jedynego egzemplarza gazety “Piwdenna zoria”. Po ukraińsku — tylko nazwa gazety. W telewizji widziałem ukraińskojęzyczne wiadomości z Kijowa. Więcej — na kilku kanałach — nic po ukraińsku. Reklamowana w gazetach telewizja kablowa jest za droga dla zwykłych berdiańców. Kiedy zapytałem jednego miejscowego mieszkańca, czy są tu Ukraińcy i gdzie mieszkają, otrzymałem odpowiedź, że “ich tutaj nigdy nie było”. Ja, wskazując na swoich kolegów z Kijowa, też oddelegowanych, zaprzeczyłem, żartując: “Przecież to chłopaki-Ukraińcy i już prawie miesiąc są w delegacji, a pan mówi, nigdy nie było…”. Usłyszałem: “Ci się nie liczą, niedługo wyjadą. A tak, Ukraińcy kiedyś byli na Siczy Zaporoskiej w XVI stuleciu…”. Chociaż stosunek do podróżnego, który porozumiewa się po ukraińsku, nie jest wrogi, a przyjazny, życzliwy. Zwracanie się rozumieją wszyscy, w 100 procentach! Widocznie oni sami są tymi Ukraińcami z Siczy, ale bardzo zasymilowanymi. Należy przywrócić państwową proukraińską politykę z priorytetami wszystkiego, co ukraińskie (w
Tłumaczenie maszynowe
O reformowaniu ukraińskiej ortografii zaczęto mówić jeszcze pod koniec lat 80. ubiegłego stulecia. Ale wtrącił się sekretarz KC KPU L. Krawczuk i, jak mówią, sprawę przyhamował na hamulcach… W połowie lat 90. urzędnicze umysły już zaprzątały głowy studentom i uczniom zmianami zasad pisowni i interpunkcji. Jednak wraz z drugim dojściem do władzy L. Kuczmy sprawę ortografii odłożono do lepszych czasów. Co prawda, „Projekt ukraińskiej ortografii” pod redakcją W. Niemczuka w 1999 roku jednak się ukazał, choć w znikomym nakładzie. W czasach kampanii przedwyborczej 2002 roku rząd A. Kinacha zniósł moratorium na kwestię ukraińskiej ortografii postanowieniem nr 198 „O ukraińskiej narodowej komisji ds. ortografii”. Ale, niestety, skład komisji tym postanowieniem został radykalnie zmieniony. Z poprzedniego składu usunięto autorytetowych uczonych, znanych językoznawców, profesorów O. Ponomarowa, A. Pohrybnego, I. Juszczuka, I. Wychowanca, N. Kłymenko, A. Buriaczka, P. Czuczkę, a także wszystkich członków komisji z diaspory. Otóż od sprawy rozpatrzenia ukraińskiej ortografii usunięto właśnie tych uczonych, którzy bronili projektu Niemczuka, który z założenia jest derusyfikacyjny. Swoim projektem akademik Niemczuk starał się odtworzyć historyczne tradycje fonetyczne, właściwe właśnie językowi ukraińskiemu, przyjmując za podstawę tak zwaną ortografię Skrypnyka z 1928 roku. Cechą tego projektu jest to, że uwzględniono w nim także te zmiany fonetyczne i morfologiczne, które ukształtowały się w języku od 1928 r. Na przykład tam, gdzie ortografia z 1928 r. mówi: „dyftong „ei” w nowych zapożyczeniach oddajemy przez „aj” (po l — „jaj”, a nie „ej”): Rajn, Lajpcig, projekt z 1999 r. pozostawia: Lejpcig, Rejn, uzasadniając napisane tradycyjnym. Nie znajdziecie w nim także tych dawnych norm ortograficznych, na które jeszcze można natrafić w ortografii z 1928 r. (kljasa, filolohija). Tak więc projekt Niemczuka jest syntezą ukraińskich norm historycznych i tradycyjnie utrwalonego języka potocznego. Na przeciwwagę dla ortografii Niemczuka w 2003 roku pojawiła się ukraińska ortografia, autorstwa: W. Rusaniwskiego (redaktor naukowy), B. Ażniuk, S. Jermolenko, N. Niepyjwody, O. Tatarenko, L. Szewczenko. Nie rozpatrywano jej na posiedzeniu komisji, nie dopuszczono do publicznej dyskusji. W. Rusaniwski faktycznie zaproponował ideę tak zwanej realnej ortografii, niestety maksymalnie zbliżonej do rosyjskiej. Więc problemy istnieją. Czas wrócić do reform ortografii jako do ważnego problemu społecznego. Tym bardziej, że u władzy stoi pierwszy ukraiński Prezydent, który rozumie ten problem. Uważam, że udoskonalaniem ortografii powinni zajmować się specjaliści — filolodzy, ale też wśród naszego narodu jest wielu mądrych ludzi, którzy mają prawo do własnego zdania. Myślę, że w udoskonalaniu ortografii mogą uczestniczyć także przedstawiciele mniejszości narodowych Ukrainy. Musimy chronić swój język ortografią, bo nasza Konstytucja na razie go nie chroni.
z
Stepan BOJKO, m. Iwano-Frankiwsk
Tłumaczenie maszynowe
Jajka się zepsuły. Kur nie da się wykarmić — 50 tysięcy ręcznie nie wykarmi się. Krów bez technologii trudno doić. Wszystko wyprzedali. Przeszli na zboża. Problemy z kredytowaniem, odnawianiem sprzętu nie dają możliwości dobrego prowadzenia gospodarstwa. Zarobki spadły. Ludzie wyjeżdżają: żyć biednie — nie do zniesienia. Gospodarstwo upada. I tak jest wszędzie! Wychodzimy z autobusu. Berdiański dworzec autobusowy. Typowe poradzieckie nadmorskie miasto. Niskie, standardowe, z zabudową z wielkiej płyty. O miastach przybyszom opowiadają pomniki, historia, którą szanują tutejsze władze i mieszkańcy. A co jest tutaj? Główna ulica — bulwar Lenina, który kończy się wielkim monumentem na nadmorskim nabrzeżu. Ludzie śmieją się: wódz odwrócony jest plecami do miasta i wypatruje czegoś w morskiej dali. Czyżby statku do emigracji? Jeśli chodzi o nadmorskie nabrzeże. Tutaj to ulica M. Gorkiego. Wzdłuż głównego bulwaru rozmieszczone są pomniki A. S. Puszkina, marynarza wojskowego, miczmana. Letnia kawiarnia dla wczasowiczów ozdobiona jest armatą okrętową. Oto taki Berdiańsk — miasto-kurort. Osobliwością jest pomnik „byczka-żywiciela” — ryby, dzięki której. Szyldy na reklamowych tablicach drogowych, drogowskazy — w języku ukraińskim. Szyldy reklamowe na sklepach przeważnie po rosyjsku. Wszedłem do supermarketu książkowego na bulwarze Lenina. Wśród morza książek — 2 pozycje po ukraińsku. To elementarz i podręcznik dla młodszych uczniów. Sprzedawczyni na pytanie: „Gdzież są książki po ukraińsku, czy może później dowiozą?” — powiedziała jak ucięła: „Nie, i nie przewiduje się!”. Sprzedawca kiosku z gazetami na prośbę o sprzedanie ukraińskojęzycznej gazety, ukraińskiego języka, ukraińskiej kultury), — wtedy zobaczymy, czy żyją w Berdiańsku Ukraińcy… A póki co, jak przekazano w lokalnej telewizji, rozpoczęto zbieranie w Berdiańsku podpisów na poparcie projektu ustawy naszego „konia trojańskiego” O. Moroza o nadaniu statusu oficjalnego językowi rosyjskiemu na Ukrainie… Przed drogą powrotną zajrzałem do kiosku z gazetami na bulwarze Lenina. Zobaczyłem kilka kijowskich rosyjskojęzycznych gazet oraz lokalne „Azowskij bazar”, „Piwdenna zoria”, „Berdiańskije wiedomosti”, „Azowskij bulwar”. Jadąc do domu, dojrzałem do tego, że należy niezwłocznie sporządzić wykaz działań dotyczących ustawowego zatwierdzenia priorytetów ukraińskiego na Ukrainie oraz przestrzegania tych działań. Zawsze. Bez wyjątków i ulg. Do wyciągnięcia tego wniosku skłoniło mnie to, co usłyszałem i zobaczyłem podczas wyjazdu do Berdiańska. Mykoła WOWCZENKO, m. Kijów. Zgodnie z prawem. Na początku kwietnia plenum Iwano-Frankiwskiej organizacji obwodowej Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy poruszyło ten problem i zaproponowało zmianę podejścia do języka państwowego i piosenki w radiu. A tydzień później odwiedził nasz obwód wicepremier ds. humanitarnych Mykoła Tomenko i wyraził swoją wizję rozwiązania tego problemu, która sprowadza się do odpaństwowienia mediów. „Prywatyzacji państwowych i konsultacyjnych mediów osobiście nie dopuszczę” — oświadczył. W pierwszej kolejności państwowe i komunalne media powinny naświetlać interesy kraju, kulturę narodową, edukację, podnosić duchowość w państwie. Prywatne media będą zarabiać pieniądze, ale nie ze szkodą dla interesów narodowych. Pośpiech może doprowadzić do utraty profesjonalistów, wywołać zmniejszenie wpływów z reklam. Ale, jak to mówią, pożyjemy — zobaczymy. Oczywiste jest jedno — zarówno społeczeństwo, jak i członkowie rządu szukają wspólnego rozwiązania kwestii dotyczącej języka państwowego i piosenki w radiu. Stepan BOJKO, m. Iwano-Frankiwsk
Tłumaczenie maszynowe
NOTATKI Z PODRÓŻY W jasny i świetlisty kwietniowy dzień zaproponowano mi wyjazd służbowy do Berdiańska. Natychmiast się spakowałem, bo nigdy jeszcze nie byłem na obszarze nadazowskim, a przy okazji zgarnąłem w dworcowym kiosku świeżą kijowską gazetę. Młody człowiek w salonie autobusu również sprzedawał świeżą prasę. Na moje pytanie: „Czy jest coś po ukraińsku?” — przecząco pokręcił głową. Moje ukraińskie jestestwo na chwilę się zbuntowało. Ale w tym momencie nasz stary „Ikarus” ruszył ze stołecznego dworca autobusowego. Podróżni — ludzie w średnim wieku, oprócz dwóch młodziutkich studentek, którym niemal bez przerwy dzwonią telefony komórkowe. Za oknem cudowne krajobrazy osiedla Charkowskiego: zielona trawka, nowe wieżowce, jeziora. Niespodziewany nagły postój: autobus się zepsuł. Godzinę czekamy, aż wymienią niesprawną część. Wieczorny postój w Pyriatynie. Smaczne pierożki z wiśniami, które tamtejsze gospodynie sprzedają na przystanku. Senność na siedzeniach. Ranek. Śpieszymy do morza. W Berdiańsku mieszka około 160 tys. osób. Ziemia — jak złoto. Ukraińskie żyzne stepowe elitarne czarnoziemy rozciągnęły się aż do Morza Azowskiego. Doskonale plonują zboża, słonecznik, owocują sady. Za oknem przepływają ogromne pola ozimin. Mój sąsiad Edward opowiada, że obok drogi, którą jedziemy, były kiedyś ogromne elitarne winnice, które wykarczowano za „mądrą” wskazówką z góry. DLACZEGO?! Dlaczego takie nieszczęsne i zaniedbane wsie z biednymi i nieszczęsnymi ludźmi? Czyż nie są pracowici? Leniwi? — Nie — mówi sąsiad Edward, sam rodem spod Taraszczy. Pracował w Berdiańsku i tam „rzucił kotwicę”. Teraz często jeździ do krewnych na Kijowszczyznę. Całe życie przeżył nad morzem i dużo wie: „Oto tutaj, po lewej — RADIOPRZESTRZEŃ Jeszcze w marcu członkowie grupy inicjatywnej ds. utworzenia organizacji społecznej „Oświecony kraj” Taras Bereżnycki, Wołodymyr Wintoniak, Natalia Maruszczak, Wołodymyr Matkiwski oraz Mychajło Ostapiak po decyzji rady miejskiej rozpoczęli zbieranie podpisów pod projektem ustawy o utrwaleniu języka państwowego w eterze radiowym. Przeprowadzili oni również monitoring wiodących krajowych stacji radiowych FM. Wyniki monitoringu poświadczyły przykry fakt niwelowania języka ukraińskiego oraz braku ukraińskiej piosenki w ukraińskim eterze. Na podstawie danych z monitoringu, opierając się na ukraińskim ustawodawstwie oraz normach europejskich, członek grupy inicjatywnej, proświcianin Anatolij Myckan, zaproponował pod rozpatrzenie sesji rady miejskiej Iwano-Frankiwska projekt apelu do najwyższych instancji państwa. 29 marca deputowani poparli go większością głosów. Rada miejska wyraziła w nim głębokie zaniepokojenie stanem krajowej przestrzeni radiowej Ukrainy. Często zdarza mi się bywać w Winnicy, Chmielnickim, Lwowie i tam sytuacja nie jest lepsza, a gorsza niż u nas. Oto jak wygląda nadawanie radiowe w naszych pięciu stacjach radiowych. Ogółem 30,8% w języku ukraińskim, 69,2% w języku rosyjskim. Konkretnie „Lux FM” — 0% po ukraińsku, radio „Szarmanka” — 5%, „Autoradio” — 10%, „Hit FM” — 39%, Niko FM — 100% — jedyna ukraińska stacja radiowa. Ukraińskie piosenki w eterze — 3% po ukraińsku; 61% po rosyjsku; 36% po angielsku. „Lux FM”, radio „Szarmanka”, „Hit FM”, „Autoradio” — 2% ukraińskie; Niko FM — 4%, rosyjskojęzyczne „Lux FM” — 75%, radio „Szarmanka” — 70%, „Hit FM” — 50%, „Autoradio” — 71%, „Niko FM” — 38%. Anglojęzyczne wszystkie pięć stacji radiowych od 25—58% — po angielsku. Smutne wyniki badań krajowej przestrzeni radiowej Ukrainy, która nie odpowiada wymogom obowiązującego ustawodawstwa oraz zasadom polityki humanitarnej państwa europejskiego z powodu niemal całkowitego braku ukraińskiej piosenki w krajowym eterze radiowym FM. Ta nieproporcjonalna część nadawania w języku państwowym niepokoi naszą obwodową „Proświtę”. Redaktor gazety „Hałyćka Proświta” Mychajłyna Bodnar jeszcze w zeszłym roku wystąpiła przed proświcianami, aby prowadzić walkę o język państwowy i piosenkę w eterze radiowym. Przeprowadzono sklepy sprzedaży kaset wideo i audio. Niestety, sytuacja nie była lepsza niż z eterem radiowym. Jak widzimy, ten problem jest ostry i wymaga rozwiązania państwowego. Proświcianie wraz z grupą inicjatywną „Oświeconego kraju” rozpoczęli zbieranie podpisów na poparcie projektu ustawy, który jasno uregulował status jedynego języka państwowego w przestrzeni radiowej, a także utrwalił wysoki odsetek piosenki w języku państwowym. Przecież nawet na Białorusi, gdzie językiem państwowym jest rosyjski, niedawno przyjęto ustawę, która utrwala 75% eteru dla białoruskiej piosenki. Początkowo właściciele białoruskich stacji radiowych dyskutowali, ale zaczęli działać zgodnie z
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
narodu. “Legendarnemu pokoleniu, które przeszło wojnę i posiada mądrość, należy podać rękę”, — wzywa Wiktor Juszczenko. Jesteśmy jednym narodem, jednym ludem — na tym polega istota i trzeba to cenić. Na zjadliwe pytanie ze Lwowa: “Kto pierwszy powinien się pojednać — ten, kto zrujnował mnie, moją Galicję i wygnał mnie na Sybir, czy ja?” Wiktor Juszczenko odpowiedział krótko i mądrze: “Pierwszy rękę podaje mądrzejszy”. Do tego nie ma nic do dodania... Witalij KARPENKO z gała się sabotować ukrainizację po cichu. To znaczy, znajdowała różne wymówki od nauki języka ukraińskiego, opuszczała zajęcia na kursach ukrainoznawstwa, znała język, ale nie używała go w pracy. Do zerwania ukrainizacji wykorzystywano czynnik czasu, kiedy pod pretekstem odroczenia terminu przejścia na nauczanie w języku ukraińskim hamowano procesy ukrainizacyjne. Tak, kierownictwo Odeskiego Instytutu Chemiczno-Farmaceutycznego cały czas wysyłało wnioski do kierownictwa szkolnictwa zawodowego o odroczenie nauki języka ukraińskiego dla szeregu profesorów, a dla niektórych, z różnych przyczyn, zwolnienie z nauki języka ukraińskiego (podeszły wiek, choroba, niesłowiańskie pochodzenie itd.). Kierownik szkolnictwa zawodowego J. Riappo zaspokajał takie wnioski. W rezultacie, w tej uczelni z 53 wykładowców tylko 18 wykładało po ukraińsku, a ogólny poziom ukrainizacji wyniósł 35%. Taka praktyka istniała również w innych placówkach oświatowych. Rozpatrzone w tym artykule przykłady wprowadzania języka ukraińskiego w uczelniach południowego zachodu Ukrainy (ówczesnej guberni odeskiej) pokazują, że obiektywne i subiektywne przyczyny niepowodzeń były tutaj znacznie poważniejsze niż na innych ziemiach Ukrainy. Nie należy nie doceniać tych przyczyn. Ich badaniem powinny zająć się poważne instytucje państwowe — to kwestia bezpieczeństwa narodowego państwa. Nieudana ukrainizacja lat 20. doprowadziła do triumfu ukrainożerstwa i w latach 30. naród ukraiński poniósł najstraszniejsze w swojej historii ofiary. Narodowe kadry ukraińskości w miastach poddano brutalnym represjom i długo nie uzupełniano ich przybyszami ze wsi — po ludobójstwie ukraińskich chłopów poprzez Wielki Głód w latach 1931—1933. Przestrzeń życiowa została uwolniona od Ukraińców — wypełnili ją obcy. Do obwodu odeskiego tylko w 1933 roku przesiedlono z obwodu gorkowskiego w Rosji 2 120 gospodarstw oraz z Białorusi — 4 630 gospodarstw. Nic więc dziwnego, że tutaj nawet na wsiach zaczął brzmieć nie język ukraiński. z Ihor CZORNO PYSKYJ, członek Związku Dziennikarzy Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «PIERWSZY PODA RĘKĘ MĄDRZEJSZY...», s. 1
POGLĄD Kontynuacja. Początek na s. 1 Oto dlaczego takie państwa jak Francja, Polska i inne, których językom nic i nikt bezpośrednio nie zagraża, zadbały o ustawową ochronę języków narodowych. Rosja natomiast opracowała koncepcję wzmocnienia i utwierdzenia języka rosyjskiego nie tylko na terenie Federacji, ale i w krajach WNP w ogóle. U nas zaś znajdują się mędrcy, którzy bezwstydnie wysuwają bezsensowny i wydumany problem — nadanie językowi rosyjskiemu statusu państwowego. Praktycznie oznacza to pogrzeb dla języka narodu tytularnego. Hałas o jakichś rzekomych językowych prześladowaniach „rosyjskojęzycznej ludności” nie wytrzymuje żadnej krytyki: żadne prześladowania nie istnieją. Przeciwnie, powstało realne zagrożenie dla języka ludności rdzennej, narodu tytularnego przez agresywną rusyfikację. Kwestie językowe dla Juszczenki są dość skomplikowane: Ukraińcy sprawiedliwie domagają się ochrony języka narodowego, „rosyjskojęzyczni”, których, niestety, jest niemało, niesprawiedliwie chcą dla rosyjskiego statusu drugiego języka państwowego. I to jest Ukraina. Prezydent słusznie podkreślił: żyjemy w państwie ukraińskim, gdzie językiem państwowym zgodnie z Konstytucją jest ukraiński. Ale w tym samym momencie wykonał HISTORYCZNY RAKURS Najostrzejszy i najbardziej bezczelny atak na język ukraiński miał miejsce w miastach południa Ukrainy, gdzie rusyfikacja była o wiele głębsza, bardziej niszczycielska. Oto jak przebiegał proces ukrainizacji uczelni wyższych w byłej guberni odeskiej. W czasie gdy na Ukrainie średnio wśród mieszczan Ukraińcy stanowili 47%, Rosjanie 25%, Żydzi 22%, w Odessie, jak twierdzi współczesny ukraiński historyk Petro Sobol, Ukraińców było całkiem mało — 4%, a przeważali Rosjanie, których było 45,6% oraz Żydzi — 44%. Z nich właśnie formowały się główne kadry wykładowców i studentów w Odessie. W roku akademickim 1922—23 w guberni odeskiej było tylko 4% ukraińskich placówek kształcenia zawodowego, chociaż odsetek uczniów narodowości ukraińskiej wynosił 22,2%. Zatem już z tego widać, że dla oporu wobec ukrainizacji był tu sprzyjający grunt etniczny. Wprowadzenie języka ukraińskiego na uczelnie wyższe zależało od tego, w jakim stopniu językiem ukraińskim władała kadra wykładowcza. Ta sprawa lepiej rozwiązywała się w tych miastach południa, gdzie sprzyjał temu skład narodowościowy. Tak, w okręgu chersońskim, gdzie mieszkało 75% Ukraińców, na 1 października 1924 roku naliczano 60% pedagogów, którzy dobrze władali językiem ukraińskim. A w Mikołajowie stan był całkowicie odwrotny: w Mikołajowskim Instytucie Oświaty Ludowej na początku roku akademickiego 1923—24 po ukraińsku wykładało tylko dwóch wykładowców. Jeden — język i literaturę ukraińską, drugi — język ukraiński i historię Ukrainy. Kierownictwo wyższej uczelni zajmowało się formalną administracją, wielokrotnie podejmując decyzje o konieczności swobodnego władania językiem ojczystym przez kandydatów na studia i absolwentów. Okresowo wychodziły rozporządzenia o zakazie wydawania absolwentom świadectw ukończenia instytutu bez znajomości ukraińskiego ukłon w stronę rosyjskojęzycznych: niby obie strony powinny zachowywać tolerancję i wzajemne zrozumienie, „nie trzeba wzajemnie wykluczać wymagań”. A dlaczego, właściwie? Dlaczego naród tytularny ma godzić się z upośledzeniem swojego języka ojczystego i nie wykluczać nieuprawnionych wymagań jednej, chociaż i najliczniejszej, ale mniejszości? Ukraińców w Rosji jest również miliony, ale jak zareagowaliby Rosjanie, gdyby ci zaczęli domagać się statusu państwowego dla swojego języka? Albo gdyby choć jeden deputowany przemówił w rosyjskim parlamencie po ukraińsku? Niestety, nasz Prezydent wbrew swojej ukraińskiej duszy, co do czego nie ma wątpliwości, wpadł pod wpływ swojego otoczenia i jest gotowy iść na kompromis w zasadniczej kwestii narodowej, gdzie nie może być miejsca na kompromisy. Inaczej jak wyjaśnić, że właśnie z łona prezydenckiego otoczenia wypłynął projekt dekretu o obowiązkowej znajomości języka rosyjskiego dla urzędników? Oni i tak ją znają, w odróżnieniu od ukraińskiej, której nawet poszczególni ministrowie (nowego rządu!) nie znają. Inaczej, jak wyjaśnić, że komentując problem językowy na żywo, Prezydent znów ustępuje „rosyjskojęzyczności” kosztem narodowego, podkreślając, że „my będziemy przeciwko wprowadzaniu jakichkolwiek ulg dla wydawnictw ukraińskojęzycznych. Wychodzimy z założenia, że polityka fiskalna, podatki dla wszystkich są równe, a wsparcie państwowe powinno być jasno zadeklarowane w budżecie”?! Sprzeczność jest tu oczywista: jasno — przeciwko ulgom dla literatury ukraińskojęzycznej i mgliście-ogólnie — o jej wsparciu budżetowym. Wsparcie — to nie jałmużna, a tworzenie priorytetowych warunków dla rozwoju języka narodowego w państwie narodowym, w tym także ulg podatkowych. Jak we Francji, Polsce, w tej samej Rosji... To już czas zrozumieć naszym władzom. W kwestiach dotyczących hałasu „nowej opozycji” o represjach Juszczenko jest o wiele bardziej wyrazisty, twardszy i konsekwentniejszy: „Myślę, że łotrom i bandytom w polityce nie ma czego szukać. Nie zbudujesz swojej polityki na kłamstwie, na grabieżach, na miliardach straconych środków; dla mnie, uwierzcie, to nie jest opozycja”. I przytacza wprost zabójcze fakty: w zeszłym roku skradziono z budżetu 4 miliardy hrywien z tytułu zwrotu podatku VAT; 2 miliardy hrywien skradziono na kolei — na telefoniczny rozkaz zostały one przelane na kampanię wyborczą kandydata obozu władzy; 1 miliard ukradziono przez DUS (Państwowe Zarządzanie Sprawami); półtora miliona w zeszłym roku poszło tylko na bukiety, które wręczał prezydent Ukrainy; 100 milionów skradziono pod szyldem zachęty dla olimpijczyków; 300 tysięcy suchych racji żywnościowych zabrano z magazynów wojskowych na wyżywienie zwolenników Janukowycza... Fakty są porażające: o jakich represjach można mówić? Mówić można i trzeba o nieuchronności kary za popełnione przestępstwa, jeśli chcemy budować państwo prawa. Dlatego ze zrozumieniem odbierane są liczby: w ciągu 1,5 miesiąca wykryto 19 262 przestępstwa, co trzecie przestępstwo to albo łapówka, albo nadużycie władzy; wśród przestępców, niestety, są kierownicy obwodowych administracji państwowych, zarządów i wydziałów struktur państwowych oraz inni. W kwestiach pojednania weteranów Wiktor Juszczenko był na wysokości zadania. Jako pierwszy z przywódców narodu publicznie wysunął tę żywotną kwestię. Zarówno żołnierze Armii Radzieckiej, jak i wojownicy Ukraińskiej Powstańczej, choć walczyli w różnych oddziałach, walczyli o wolność jedynej ukraińskiej
Tłumaczenie maszynowe
Niestety, niechęć do języka ukraińskiego w miastach południa Ukrainy ma dawne korzenie. Jest to problem społeczno-kulturowy, który wymaga wszechstronnego, delikatnego rozwiązania. W przełomowych momentach historii zjawisko to może wybuchnąć z nową siłą, stać się istotnym czynnikiem hamującym budowę państwa. Dlatego pouczające jest rozważenie doświadczeń ukrainizacji lat 20. XX wieku w szkołach wyższych południowego zachodu Ukrainy. języka ukraińskiego. Natrętna administracja wzmacniała antyukraińskie nastroje wśród wykładowców i studentów, prowadziła do formalnego przyswajania podstaw języka. Wśród przyjętych do instytutu w roku akademickim 1925–26 tylko 77 było Ukraińcami, a reszta – Rosjanami i Żydami. W rezultacie ukrainizacja w tej uczelni wyrodziła się w antyukraiński żywioł. Silne antyukraińskie nastroje panowały w Odeskim Instytucie Oświaty Narodowej. W latach 1923–24 Ukraińcy stanowili tu zaledwie 15%. Mimo to wprowadzono szereg działań administracyjnych, które jako ostateczny termin pełnej ukrainizacji wyznaczyły 1 września 1927 roku. Jednak wyniki były niepocieszające. Tylko 15% książek w bibliotece było ukraińskich, zaledwie 25% wykładowców prowadziło zajęcia po ukraińsku. Uformowała się grupa wykładowców, wśród nich także rektorzy, którzy otwarcie wrogo odnosili się do wprowadzania języka ukraińskiego – Hubusz, Gotałow, Elin, Samułewicz, Chait. Antyukraińskie nastroje w instytucie wzmacniały także niektóre decyzje resortowej komisji ds. ukrainizacji, na przykład decyzja o całkowitej ukrainizacji w roku akademickim 1926–27 fakultetu robotniczego (rabfaku) i pierwszego roku instytutu. Studenci, którzy nie opanowali języka ukraińskiego, złożyli żądanie zaprzestania prowadzenia wykładów po ukraińsku przez profesorów Swirenkę i Łozyńskiego. Ci ostatni musieli ulec żądaniom studentów. Chociaż na rok 1928–29 „ukrainizacja” została doprowadzona do 75% – na papierze. Wydawałoby się, że najkorzystniejsze warunki do wprowadzania języka ukraińskiego powinny być w rolniczych szkołach wyższych. Jednak tak nie było. Niewielki był odsetek studentów-Ukraińców w Odeskim Instytucie Rolniczym – 33%. Tyle samo było wykładowców, którzy władali językiem ukraińskim. Na posiedzeniach komisji przedmiotowych wypowiadano się otwarcie wrogo wobec ukrainizacji, niezbyt przychylna była też administracja. Skutek – nawet w grupach, gdzie było 80% studentów-Ukraińców, wszyscy porozumiewali się w języku rosyjskim. Winę za hamowanie przejścia na język ukraiński profesura i administracja próbowały przerzucić na studentów, mówiąc, że tamci wolą nie swój język, a rosyjski. W nie lepszym stanie pod względem ukrainizacji były rolnicze szkoły wyższe, położone na wsi. Zatem rolnicze uczelnie południa kształciły nowe pokolenie nosicieli języka rosyjskiego dla ukraińskiej wsi. Wojowniczy opór ukrainizacji stawiano w uczelniach technicznych. W placówkach o takim profilu w Mikołajowie Ukraińców było 220, podczas gdy Żydów było 285, a Rosjan – 253. W Mikołajowskim Wieczorowym Technikum Robotniczym studenci żądali wykładania po rosyjsku, bo, jak twierdzili, w pracy musieli mieć do czynienia z rosyjskojęzycznymi pracownikami. Takie nastroje miały tu odpowiednie podłoże etniczne. Dość powiedzieć, że tylko trzech pedagogów w tym technikum było Ukraińcami. Przeciwko ukrainizacji wystąpiła znaczna część studentów Odeskiego Instytutu Politechnicznego. Mimo wszystko studenci nie odnosili się tak wrogo do wprowadzania języka ukraińskiego, jak profesura. Sztywny opór stawiały kadry, które uformowały się jeszcze w czasach przedrewolucyjnych. Tak oto profesor Odeskiego Instytutu Gospodarki Narodowej P. Tołstoj na posiedzeniu komisji resortowej 17 kwietnia 1928 roku oświadczył: „Sytuację z rozwiązaniem kwestii narodowej uważam za przemoc, a towarzyszy, którzy przeszli na wykładanie w języku ukraińskim – za renegatów”. Inny profesor OIGN Suchow na pytania zadawane po ukraińsku odpowiadał po turecku. Jeszcze jeden profesor tej samej uczelni, Gotałow, uciekał się do takiej zniewagi: wykłady prowadził po ukraińsku, a na końcu mówił: „A teraz wyłożę wam ten sam wykład po ludzku” – i dublował po rosyjsku. Większa część wykładowców występowała jednak nie tak otwarcie, a próbowała... Praca zwyciężczyni dziecięco-młodzieżowego konkursu patriotycznego plakatu i rysunku „Paleta ukraińskiego słowa”, zorganizowanego przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”, Marii Harmaszewej. O tym konkursie i jego laureatach przeczytają Państwo w następnym numerze tygodnika.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Do Przewodniczącego Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej O. Danyłowa. Do Naczelnika Zarządu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Ukrainy w obwodzie ługańskim O. Bobylowa. Do Ministra Spraw Wewnętrznych Ukrainy Ju. Łucenki.
Tłumaczenie maszynowe
Niniejszą publikacją zapraszamy całą ukraińską społeczność do dyskusji nad jednym z naszych najbardziej bolesnych problemów humanitarnych. Do własnych przemyśleń dołączamy list kobiety, której rodziny dotknęło wspomniane nieszczęście, a także list otwarty organizacji społecznych Ługańszczyzny do wysokich rangą urzędników, którzy mogliby wypowiedzieć w tej sprawie swoje ważne, państwowotwórcze słowo. KOMENTARZ Na przykładzie Ługańszczyzny widzimy, że nasza młodzież, począwszy od przedszkola, wychowywana jest na szarą, amorficzną masę, która nie czuje przynależności do ukraińskiego narodu. Z wyjątkiem nielicznych entuzjastów, wychowawcy placówek oświatowych prowadzą zajęcia całkowicie pozbawione narodowego kolorytu, takie jak: Dzień Świętego Walentego, Dzień Humoru, dni upamiętnienia młogwardzistów, afgańczyków, Międzynarodowy Dzień Kobiet 8 marca, Dzień Zwycięstwa, urodziny W. Dala i O. Stachanowa, KVN itp. Nawet pobieżnie w pracy wychowawczej nie wspomina się o dniu urodzin lub dniu powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki na ukraińskiej ziemi, innych wydarzeniach historii narodowej i kultury. Wśród obowiązkowych systematycznych (cotygodniowych) zajęć wymienimy dyskoteki uczniowskie i studenckie, gdzie młodzież przy akompaniamencie dalekiej od narodowej i klasycznej muzyki „odrywa się”, „kaszani”, pali, swobodnie spożywa alkohol, a nawet narkotyki. Mówi się, że w pobliżu szkół, gdzie odbywają się dyskoteki, „dobre” babcie handlują samogonem z dodatkiem chemikaliów, na przykład dimedrolu, aby młodzież otrzymała pełny „drajw”. Placówki oświatowe dzięki dyskotekom uzupełniają swój budżet: wstęp tutaj jest płatny. Negatywne skutki takiego „wychowania” młodzieży są oczywiste. Dlatego nie zalecamy inteligentnym ludziom podchodzić blisko do grup młodych ludzi, którzy ukończyli 10 lat, ponieważ porozumiewają się oni głównie wulgaryzmami. Już nie tylko w mieście, ale i na wsi, która tradycyjnie była ośrodkiem ukraińskiej kultury i duchowości, dzieci bez wstydu chodzą z butelką piwa i papierosem. Moralna i intelektualna degradacja młodego pokolenia — naszej przyszłości — osiągnęła krytyczną granicę. Jeszcze jedno społeczne nieszczęście — dorobek lat niepodległości — gry komputerowe i automaty do gier. Stało się to biznesem, i to całkiem udanym, inaczej podobnych lokali nie byłoby tak wiele. W bezduchownym, zdenacjonalizowanym społeczeństwie młodzież może pragnąć jednego: szybkiego wzbogacenia się, pięknego życia. Taką szansę, zdaniem młodych (i nie tylko) ludzi, dają im automaty do gier, na których można bez żadnego wysiłku fizycznego i intelektualnego wygrać dużą sumę pieniędzy (to ostatnie jest podstawą do zaliczenia automatów do gier do kategorii hazardu). Zdjęcie Hanny Oborskiej Ogromna liczba lokali z grami przekonuje o tym, że warunki licencyjne dla ich tworzenia i utrzymania są zbyt liberalne. Jest na to wyjaśnienie: duży procent zysku trafia do budżetu państwa, a to — emerytury, stypendia itp. Zresztą właścicielom też się to opłaca, inaczej zajmowaliby się innym rodzajem działalności gospodarczej. Zauważmy, że na nasze zapytanie do Ługańskiego Obwodowego Urzędu Statystycznego otrzymaliśmy odpowiedź wymijającą, że oficjalnej ewidencji takich lokali nie ma. Zatem zainteresowane rozszerzaniem biznesu hazardowego są dwie strony: sami biznesmeni i... państwo (!!!). W pkt 2 § 2 Instrukcji o warunkach i zasadach prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie tworzenia i utrzymania lokali z grami, organizacji hazardu oraz kontroli ich przestrzegania powiedziano, że wstęp do lokalu z grami jest zabroniony osobom poniżej 18 roku życia. W praktyce — grają na automatach właśnie ci, którzy nie mają jeszcze osiemnastu lat. Psycholodzy twierdzą, że u dzieci, które grają w gry hazardowe, kształtuje się emocjonalnie niestabilny charakter i jednocześnie rozwija się psychiczne uzależnienie od automatów — swego rodzaju narkotyku. Nasze rozmowy z rodzicami, których dzieci odwiedzają lokale z grami, pokazują, że takie rodziny (a jest ich z każdym dniem coraz więcej) mają te same i, niestety, nierozwiązywalne problemy. Nastolatki, które grają, tracą kontrolę nad swoim zachowaniem, stają się nieodpowiedzialne i dla wygranej gotowe są na wszystko, nawet na przestępstwo. W końcu stają się wyrzutkami społeczeństwa. O liczbie chorób psychicznych i przestępstw kryminalnych nastolatków, którzy odwiedzają kluby komputerowe i automaty do gier, mogłyby świadczyć niepublikowane statystyki szpitali psychiatrycznych i zakładów poprawczych. Zatem, na przegranej pozycji przez taki biznes jesteśmy wszyscy. Czy państwo zwróci się twarzą do choćby zdegradowanego, ale własnego społeczeństwa? Problem, który poruszyliśmy, bez wątpienia nie jest czysto naszym, regionalnym, jest on ogólnoukraiński. Sama z siebie nasuwa się analogia historyczna: jeszcze w XVII wieku komuś opłacało się moralnie niszczyć Ukraińców. Wtedy robiono to w karczmach, dzisiaj — w lokalach z automatami do gier. Być może wspólnymi siłami uda nam się ten problem rozwiązać i uratować naszą młodzież oraz przyszłość naszego narodu. Jeśli państwo nie chce tego robić odgórnie, demokratyzujmy państwo oddolnie, póki jest jeszcze na to nadzieja! Iryna MAHRYCKA, docent katedry dziennikarstwa Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Dala, członek URP „Sobór” ogólnoświatowych procesów. Pod koniec spotkania szanowny pan ambasador podarował proświcianom Ługańszczyzny niewielki księgozbiór z książek wydanych przez Ukraińców w diasporze, a także komplety kanadyjskiej i brytyjskiej prasy. Uczestnicy spotkania są przekonani o konieczności i realnej możliwości kontynuowania dialogu ze stroną kanadyjską, w szczególności przedstawicielami społeczeństwa, ukraińskiej diaspory w Kraju Klonowego Liścia. Dowodem takiego przekonania mogą być już tradycyjne coroczne obchody kanadyjskich świąt narodowych oraz Dni Kanady w Ukraińsko-Kanadyjskim Centrum „Odrodzenie”, które są prowadzone przez Ługańskie Obwodowe Zrzeszenie „Proświty” i wywołują ogromne, nieudawane zainteresowanie społeczeństwa naszego regionu. Stronę przygotowało Centrum Prasowe Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia towarzystwa „Proświta”
Tłumaczenie maszynowe
Szanowni przedstawiciele władz!
Zwracamy się do Państwa z problemem, który niepokoi szerokie kręgi społeczeństwa Ługańska i obwodu, a być może także całej Ukrainy. W ostatnim czasie pojawiła się u nas ogromna liczba automatów do gier hazardowych, które należą do kategorii gier losowych. Mimo że grać na nich wolno tylko dorosłym, a dzieci poniżej 18. roku życia nie powinny być do nich dopuszczane, główny kontyngent odwiedzających te lokale stanowią właśnie nieletni młodzi ludzie. Dzieci, mające jeszcze nieukształtowaną, wrażliwą psychikę, grając w gry hazardowe, popadają w uzależnienie psychologiczne od automatów, o czym przekonują statystyki psychoneurologicznych przychodni. Pragnienie wygrania wymusza potrzebę posiadania pieniędzy. W rezultacie dzieci wynoszą z mieszkań cenne rzeczy i sprzedają je za bezcen, kradną rodzicom pieniądze i kosztowności. Kolejnym krokiem dla takich nastolatków stają się poważniejsze przestępstwa. O nauce tych dzieci w szkołach i kolegiach nie ma nawet co mówić. Cierpią rodziny. Rodzice nie są w stanie powstrzymać nieszczęścia. Niestety, rozmiary tego społecznego nieszczęścia z każdym dniem przybierają coraz większe rozmiary. Duża liczba małoletnich graczy automatów trafia na milicję, zostaje skazana i wysyłana do kolonii. My, przedstawiciele organizacji społecznych obwodu ługańskiego, jesteśmy zaniepokojeni postępującą degradacją naszego społeczeństwa, związaną z zgubnym wpływem gier hazardowych na młodzież. Wiadomo, że dzięki uporczywym żądaniom społeczności miasta Czerkasy tam zlikwidowano wszystkie automaty do gier i tym samym przywrócono dzieci do normalnego życia. Podobna akcja rozpoczęła się w Charkowie. Wszyscy wiedzą, że z dochodów z automatów do gier (a stanowią one 85–90 %) czerpią korzyści ci, do których one należą. Z jednej strony bogaci się niewielka garstka miejscowych oligarchów, a z drugiej — rozpadają się rodziny, ginie młode pokolenie — nasza przyszłość. Prosimy przewodniczącego obwodowej administracji państwowej, naczelnika Zarządu MSW Ukrainy w obwodzie ługańskim oraz Ministra Spraw Wewnętrznych Ukrainy o zbadanie stanu rzeczy w tej dziedzinie i sprzyjanie pozytywnemu rozwiązaniu wymienionego problemu.
L. ZALYWNA, przewodnicząca Ługańskiej Obwodowej Organizacji Praw Człowieka Kobiet „Czajka”;
I. MAHRYCKA, przewodnicząca Ługańskiego Obwodowego Oddziału Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru na Ukrainie;
Ju. KYSIELOW, przewodniczący Ługańskiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej „Ukraiński Sobór Młodzieżowy”;
D. TYMOSZEWSKA, przewodnicząca Ługańskiego Obwodowego Ośrodka Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. H. Waszczenki;
W. SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki;
S. DZIOBAK, przewodniczący Związku Młodzieży Ukraińskiej Ługańszczyzny
Tłumaczenie maszynowe
Sytuacja opisana tutaj przez kobietę, mieszkankę wiejskiego rejonu obwodu ługańskiego, nie jest chyba typowa dla wszystkich rodzin, w których są dzieci — graczy na automatach. Nazwiska autorki listu ze względów etycznych nie podajemy. „Niedawno zwolniono mnie z pracy z powodu problemów związanych z moim synem. Miał wtedy 15 lat. Chłopiec zaczął odwiedzać lokale z automatami do gier. To podziałało jak narkotyk — pojawiło się uzależnienie. Syn zaczął wynosić z domu rzeczy i sprzedawać je za bezcen. Kradł wszystko, co wpadło mu w ręce: mąkę, makarony, rower, silnik od motocykla, magnetofon i inne rzeczy. Wszystkie uzyskane pieniądze przegrywał na automatach. Po kilka dni chłopak nie wracał do domu. Nocował na strychach, w opuszczonych domach, a czasem po prostu pod gołym niebem. Nie chodził do szkoły. Stał się obojętny na wszystko poza automatami. Radziłam się miejscowego psychiatry. Powiedział, że to choroba. Mąż zawiózł syna do Ługańska i umieścił go na oddziale psychiatrycznym. Po powrocie ze szpitala syn przez dwa tygodnie chodził do szkoły, a potem znowu zaczęło się to samo. Kiedy my z mężem szliśmy do pracy, on przychodził do domu, wyjmował szybę i wchodził do chaty przez okno. I brał wszystko, na co miał ochotę. Znowu przestał nocować w domu. Długo go szukaliśmy, a gdy go znaleźliśmy, zabraliśmy z powrotem. Syn przebywał w domu kilka dni. A potem na weekend pojechaliśmy na wieś do moich rodziców. Mama (ma już 79 lat) właśnie dostała emeryturę. Wnuk ukradł babci wszystkie pieniądze co do grosza, a to jedyne, z czego żyje ta staruszka. Po tym zdarzeniu nie wytrzymałam i postanowiłam złożyć zawiadomienie na milicję — żeby jakoś powstrzymać syna. Zawiadomienie na własne dziecko! Nikt nie wie, ile mnie to kosztowało. Pracownicy pokoju ds. nieletnich pomogli sprowadzić syna z powrotem do domu. Jestem im za to bardzo wdzięczna. Są jedynymi ludźmi, którzy nie pozostali obojętni na moje cierpienie. Syn znowu zaczął chodzić do gimnazjum. Ale nie długo. Z domu znowu znikały rzeczy. Żadne błagania i przekonywania nie działały na syna. Pewnego razu zaginięcie zauważył mąż. Nie wytrzymał, bo to piekło trwało cały rok. Rozebrał syna do bielizny i wyprowadził go ulicami osiedla, krzycząc: „Prowadzę złodzieja!” Szłam za nimi, bojąc się, żeby nie stało się jeszcze większe nieszczęście... Ten incydent miał miejsce 6 maja, a 7 maja był moim ostatnim dniem pracy. Chyba moje zwolnienie z pracy powstrzymało syna. Teraz uczy się w liceum. Za to ja zostałam bez pracy. A przecież mam jeszcze ośmioletniego syna...”
Niedawno w siedzibie Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty” (Ukraińsko-kanadyjskiego Centrum „Odrodzenie”) odbyło się spotkanie Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Kanady na Ukrainie Endriu Robinsona z aktywem zjednoczeń proświtiańskich Ługańszczyzny, studentami Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Tarasa Szewczenki oraz aktywistami UKC „Odrodzenie”. To spotkanie nie było przypadkowe, ponieważ od 13 lat ługańscy proświtianie utrzymują ustalone, bliskie kontakty z ukraińskimi społecznościami Toronto, Ottawy i Winnipegu. Tradycyjnymi i zwyczajowymi w Ukraińsko-kanadyjskim Centrum stały się coroczne spotkania proświtian z działaczami społecznymi i państwowymi Kanady. Dzięki ich staraniom biblioteka UKC „Odrodzenie” została uzupełniona prawie 20 tysiącami egzemplarzy literatury z zakresu ukrainistyki, przeważnie
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...ale wydanej za oceanem. Ta księgozbiór nie ma sobie równych na wschodzie i południu Ukrainy. To właśnie z niego lokalne oddziały Towarzystwa „Proświta” intensywnie i na co dzień korzystają w swojej działalności proświtiańskiej. Biblioteka Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum „Widrodżennia” znajduje się obecnie na bilansie Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Tarasa Szewczenki, a to dzięki wsparciu rektora, członka „Proświty” Witalija Kuryły, na uniwersytecie wprowadzono kurs „Historia ukraińskiej diaspory”, który prowadzi przewodniczący obwodowego zrzeszenia proświtiańskiego Wołodymyr Semystiaha. Wybory prezydenckie 2004 r. oraz związane z nimi szczególne cechy najdalszego wschodniego regionu Ukrainy wzbudziły zainteresowanie kanadyjskiej opinii publicznej Ługańszczyzną. Niestety, presja ze strony ówczesnych władz nie pozwoliła wielu kanadyjskim działaczom społecznym, a także samemu ambasadorowi, spotkać się z aktywistami „Proświty”. Dopiero po szeregu uzgodnień to spotkanie wreszcie doszło do skutku. Jego główym tematem była kwestia kształtowania się demokracji na Ukrainie, a zwłaszcza w naszym złożonym regionie. Pan ambasador opowiedział o demokratycznych osiągnięciach społeczeństwa kanadyjskiego, o miejscu i roli w nim naszych rodaków. Andrew Robinson porównał społeczne zdobycze Kanadyjczyków, Europejczyków i Ukraińców, w szczególności zwrócił uwagę na poziom życia, rozwiązywanie problemu mieszkaniowego, stopień samodzielności regionów, profesjonalizm, uczciwość i jakość państwowych urzędników. Niestety, przytoczone wskaźniki nie były na korzyść Ukraińców. Dalej spotkanie, rozpoczęte w formie monologu, płynnie przybrało formę „pytania-odpowiedzi”. Pytania zadawano najrozmaitsze. Przedstawiciele „Młodej Proświty” oraz młodzież studencka aktywnie interesowali się możliwościami odbycia stażu zawodowego w Kanadzie. Takie precedensy na Ługańszczyźnie już istnieją i można śmiało stwierdzić, że taka praktyka jest bardzo przydatna dla naszej młodzieży. Jednocześnie przyszli specjaliści wykazali się wysokim poziomem znajomości języka angielskiego oraz historii i kultury Kanady, a także rozumieniem istoty współczesnych za-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Rada wiejska w Denisowie, rejon kozowski, obwód tarnopolski (przez O. K. Kacunia) 39,00 Centralny system biblioteczny w Dolinie, obwód iwanofrankiwski (przez L. I. Freiw) 400,00 Drobot M., Hawrysz P., Kijów 20,00 DS “Ładonyky”, Zdołbunów, obwód rówieński (przez T. L. Nazarenko) 51,00 Zaliszczuk M. F., wieś Czerniatyn, rejon horodeński, obwód iwanofrankiwski 50,00 Zaporożec N. I., Charków 10,00 Szkoła ogólnokształcąca nr 1, Chocim (przez G. M. Cepeniuk) 55,00 Szkoła ogólnokształcąca I-II st., wieś Zełekiwka, rejon biłowodski, obwód ługański 30,00 Szkoła ogólnokształcąca I-III st., wieś Lutyż, rejon wyszhorodzki, obwód kijowski 375,00 Szkoła nr 3, Zdołbunów, obwód rówieński (przez L. J. Kowalczuk) 129,35 Szkoła nr 4, Dolina, obwód iwanofrankiwski (przez O. J. Kyryczenko) 400,00 Szkoła nr 1, Zdołbunów, obwód rówieński (przez O. T. Petruk) 83,55 Szkoła nr 10, wieś Nyżnia Krynka, rejon makiejewski, obwód doniecki 227,70 Szkoła nr 3, Skwira, obwód kijowski (przez L. P. Wołochowycz) 210,00 Szkoła nr 5, Chocim (przez O. O. Osipową) 87,15 Szkoła we wsi Hnyłcze, rejon podhajecki, obwód tarnopolski 80,00 Szkoła we wsi Nowakiwśke, obwód rówieński (przez Sawruk) 100,00 Szkoła w osiedlu typu miejskiego Wyhoda, rejon doliński, obwód iwanofrankiwski 240,00 Szkoła nr 7 I st., Zdołbunów, obwód rówieński (przez V. J. Panczuk) 60,00 Szkoła, wieś Nowosiłki, rejon zdołbunowski, obwód rówieński 53,00 Szkoła, wieś Pisky, rejon jasynuwacki, obwód doniecki 160,00 Iwanofrankiwskie zjednoczenie miejskie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” (przez Natalię Synycię), siódma składka 570,00 Katedra literatury ukraińskiej, Chocim (przez N. S. Borszulak) 10,00 Rada rejonowa weteranów, Sambor 170,00 Rówieńskie GAPB 200,00 RKP pracowników urzędów państwowych, Kostopol, obwód rówieński 50,00 Rodzina Garniec M. O., Smiła, obwód czerkaski 50,00 Społeczność Kolegium Ukraińskiego im. W. O. Suchomłynskiego, Dniepr 1871,52 Romanyszyn M. G., Skole, obwód lwowski 100,00 Rówieński oddział obwodowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta”, Równe 1158,00 SVK “Bohdaniwśkyj”, Równe 300,00 Serdiuk D. D., Chmielnicki 100,00 Serokurow W. M., Browary, obwód kijowski 100,00 Szkoła ogólnokształcąca nr 1, Borysław, obwód lwowski (przez Sokołowycz) 180,00 Technikum rolnicze, Chocim (przez V. G. Nazarenko) 669,40 Skyrko M. M., Krzywy Róg 100,00 Smuraho Ż. B., Chmielnicki 5,00 Śnihowśkyj S. I., Ługańsk 95,00 Sołowiej W. P., Równe 253,00 Specjalna szkoła z internatem nr 2, Chocim (przez G. M. Didycz) 131,00 Szkoła specjalna z internatem, Kostopol, obwód rówieński (przez M. A. Sołoko) 448,50 Stasiuk I. F., Stasiuk V. I., Stasiuk O. I., Kijów 30,00 Steponenko L. M., Kijów 20,00 Szkoła ogólnokształcąca w Sujemcach, obwód rówieński 40,00 Taradaj I. A., Czerwonograd, obwód lwowski 20,00 Taradaj O. I., Czerwonograd, obwód lwowski 20,00 Terzi V. V., Nikopol, obwód dniepropetrowski 10,00 Tymoszenko N. V., Donieck 200,00 Tymoszenko N. V., Donieck 200,00 Towarzystwo “UECVO”, Mikołajów 200,00 Towarzystwo języka ukraińskiego im. T. G. Szewczenki “Proświta”, rejon czerwonogradzki, obwód lwowski 700,00 Ukraińska Partia Ludowa, Nowowołyńsk 465,50 UPFU w rejonie włodzimierzeckim, obwód rówieński 113,00 Wydział filologii i dziennikarstwa Uniwersytetu Chersońskiego 640,00 Cerkiew św. Pokrowy, wieś Raj, rejon brzeżański, obwód tarnopolski 431,00 Czuprynowie Marta i Ołeksij, Kijów 1000,00 Szkoła we wsi Wereszczaky, rejon łanowiecki, obwód tarnopolski (przez Ludmiłę Rypjuk) 15,00 Szkoła we wsi Tiapcze, rejon doliński, obwód iwanofrankiwski 140,00 Szkoła we wsi Wanżuliw, rejon łanowiecki, obwód tarnopolski 63,93 Szkoła z internatem, Chocim (przez G. O. Katerenczuk) 78,00 Szkoła-przedszkole, Chocim (przez I. B. Semeniuk) 110,50 Sztab Juszczenki V. A., Kuzniecowsk, obwód rówieński (przez P. P. Benzę) 5000,00 Szuhaj N. M., Zaporoże 100,00 Szulewska L., wieś Czesnyky, rejon rohatyński, obwód iwanofrankiwski 20,00 Judin I. V., Donieck 25,00 Jakoweć O. F., Żytomierz 10,00 Jarosewycz L. V., Lwów 50,00 Poprawka: “Zamiast towarzystwo “Proświta”, Kołomyja, obwód iwanofrankiwski (przez Hłaholiuka)”, powinno być “Stefuranczyn I. A., Hrywnak S. I., Kołomyja, obwód iwanofrankiwski (przez V. P. Hłaholiuka) — 100,00”
Tłumaczenie maszynowe
Kontynuacja. Pocz. w nr 39–52 za 2003 r., nr 2–9, 11–14, 16–18, 20–2, 28, 30, 32, 34, 37, 39, 41, 43, 45, 51 za 2004 r., nr 3, 6, 7, 9, 11, 14, 15 za 2005 r. I kurs UVFFOMU im. I. I. Miecznikowa, m. Odessa 110,00 Apteka nr 11, m. Równe 100,00 Bajduk Roman 100,00 Biłocerkoweć W. A., m. Wilniańsk obwodu zaporoskiego 40,00 Blyzniuk T. M., m. Kijów 30,00 Bożeczko L. I., m. Lwów 20,00 Bojko L. H., wś. Chonkivci rejonu mohylowsko-podolskiego obwodu winnickiego 50,00 Dom uczniów, m. Równe (przez Czernysz L. M.) 24,00 Budyszkina O. M., m. Sumy 50,00 Whodska szkoła specjalna z internatem rejonu dolińskiego obwodu iwanofrankiwskiego (przez Litwinową) 131,00 Wydział zasobów ziemskich, m. Korzec obwodu rówieńskiego 50,00 Własenko W. O. m. Dniepr 10,00 Wołodymyrecka Rejonowa Administracja Państwowa (aparat) obwodu rówieńskiego 208,00 Wołodymyrecka Rejonowa Administracja Państwowa (wydziały) obwodu rówieńskiego 174,00 Wołodymyreckie Rejonowe Towarzystwo „Proświta”, m. Równe 514,00 Wyższa Szkoła Zawodowa nr 29, m. Lwów 200,00 Ogólnoukraiński magazyn kulturalno-artystyczny i etnograficzny „Pysanka”, m. Iwano-Frankiwsk 829,46 Nauczyciele szkoły nr 1, m. Ostróg 76,35 Hanikewycz O. H., m. Lwów 100,00 Hanitkewycz Ja. W., m. Lwów 200,00 Henerałowa A. M., m. Kijów 165,00 Heszko E. I., m. Czernihów 100,00 Gimnazjum m. Chocim (przez Mykytiuka L. A.) 203,65 Howorucha Ju. L. 50,00 Hołynski L. I., inwalida II wojny światowej i łącznik UPA, m. Rudki obwodu lwowskiego 10,00 Horodyszczeńska Szkoła Ogólnokształcąca obwodu ługańskiego 50,00 Hryń W. L., m. Bałaklija obwodu charkowskiego 30,00 Społeczność wś. Bokiw rejonu podhajeckiego obwodu tarnopolskiego (przez Smich L. M.) 122,00 Hurenko I. M., m. Kijów 105,00 Danyluk W. O., m. Trościaniec obwodu iwanofrankiwskiego 20,00 Rejonowe Sieci Elektryczne obwodu czerniowieckiego, m. Chocim (przez Daniłowskiego W. W.) 195,00 Daszko S. I., wś. Stankiw rejonu stryjskiego obwodu lwowskiego 90,00 Delegaci VII zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, m. Ługańsk (przez Semystiahę W. F.) 200,00
Tłumaczenie maszynowe
Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego 100,00 Kyjaszko O. O., m. Ługańsk 50,00 Kowalewski M. M., m. Sumy 5,00 Kowal M. D., m. Drabiw obwodu czerkaskiego 100,00 Kowal M. I., m. Drabiw obwodu czerkaskiego 100,00 Kowal O. H., m. Drabiw obwodu czerkaskiego 100,00 Kołodrubec H. I., wieś Wodjanśke obwodu donieckiego 30,00 Koncewycz O. H., m. Czerniowce 100,00 Korecka r/n PF organizacja pracowników ochrony zdrowia obwodu rówieńskiego 50,00 Szpital rejonowy w Korcu obwodu rówieńskiego 110,00 Korecki rejonowy urząd pracy obwodu rówieńskiego 95,00 Krawcow L. A., m. Nowowołyńsk obwodu wołyńskiego 588,00 Łaba M. P., wieś Berdychiw rejonu jaworowskiego obwodu lwowskiego 20,00 Łahoszniak W. M., m. Trembowla 50,00 Szkoła średnia nr 1 w Łanowcach obwodu tarnopolskiego 30,00 Łoboda Z. I., m. Kołomyja obwodu iwanofrankiwskiego 50,00 Lwowskie Obwodowe Towarzystwo Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, m. Lwów 205,00 Łuń Ostap, m. Lwów 50,00 m. Korzec obwodu rówieńskiego (nazwisko niepodane) 94,00 Makoterska N. P., m. Czortków obwodu tarnopolskiego 10,00 Malśka H. I., m. Lwów 80,00 Maciuk S. I., wieś Wełykyj Omelanyk rejonu łuckiego obwodu wołyńskiego 40,00 Mełko N. L. 500,00 Melnyczuk W. B., m. Kałusz obwodu iwanofrankiwskiego 500,00 Myroniuk O. M., Myroniuk O. P., m. Kijów 150,00 Centralny Szpital Rejonowy w Młynowie (przez Szczur L. P.) 462,00 Szkoła muzyczna w m. Chocim obwodu czerniowieckiego (przez Łuć W. I.) 22,00 Nechajewa T. I., m. Dniprorudne obwodu zaporoskiego 50,00 Rada wiejska Nowoukrajinka obwodu rówieńskiego 804,00 „Nord-Serwis”, m. Ługańsk 100,00 Obwodowy szpital inwalidów wojennych w m. Zaleszczyki obwodu tarnopolskiego (przez Piwcio L. I.) 1200,00 Obołońska „Proświta”, m. Kijów (przez Bańkowskiego M. W.) 250,00 Ohijewśka (bez inicjałów) m. Kijów 30,00 Orluk W. M., m. Odessa 100,00 Piatkiwśka D. I., wieś Denysiw rejonu kozowskiego obwodu tarnopolskiego 28,00 Paszczuk L. M., m. Kijów 50,00 Pyśmenna T. Ju., m. Dniepropetrowsk 10,00 Gimnazjum nr 2 w Połtawie 27,00 Gimnazjum nr 32 w Połtawie 32,35 Praczuk M. na szkołę we wsi Brongaliwka rejonu podhajeckiego obwodu tarnopolskiego 85,00 Proświcianie delegacji zakarpackiej: Czerepacha O. N. — 7,00; Dobra D. — 10,00; Kurnat O. W. — 5,00; Render Ja. I. — 10,00; Kysztunyneć B. M. — 5,00 Pułenko W. W., m. Kijów 50,00 Pułenko N. I., m. Kijów 50,00 Pułenko O. W., m. Kijów 50,00 Puryk H. I., m. Kijów 50,00 Pszenycznyj P. P., m. Makiejewka obwodu donieckiego 272,90 Rejonowa administracja państwowa w m. Chocim (przez Krawećką I. I.) 97,00 Rejonowe stowarzyszenie „Proświta” w m. Chocim (przez Borszulak P. A.) 235,00 Rejonowe stowarzyszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” RAZEM NA KONCIE CERKWI TARASA — 667 412 UAH 08 kop.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
RÓWIEŃSKI ODDZIAŁ OBWODOWY OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA "PROŚWITA" IM. TARASA SZEWCZENKI (ósma wpłata) Boczkowycz O. M., wieś Zawiziw rejonu ostrogskiego 10,00 Horbatiuk W. T., wieś Zawiziw rejonu ostrogskiego 10,00 Kowalczuk L. O., miasto Równe 10,00 Kolesowa O. W., wieś Zawiziw rejonu ostrogskiego 10,00 Kostiuk T. W., miasto Równe 10,00 Mykytiuk M. I. wraz z rodziną, miasto Zdołbunów-2 100,00 Nowosełycki I. M., wieś Zawiziw rejonu ostrogskiego 10,00 Otroda N. I., miasto Równe 5,00 Prymas O. M., miasto Równe 10,00 Prokopczuk W. H., miasto Równe 10,00 Rodzina Nowaka I. A., miasto Równe 20,00 Stateczna N. I., wieś Zawiziw rejonu ostrogskiego 10,00 Stelmach N. M., miasto Równe 10,00 Chudowjak O. Ch., miasto Równe 50,00 Czerucha M. O., wieś Kwasiłów rejonu rówieńskiego 50,00 Szeremet L. A., miasto Równe 10,00 WYKŁADOWCY ORAZ STUDENCI RÓWIEŃSKIEGO TECHNIKUM EKONOMII I PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Bahniuk 5,00 Bukata W. W. 5,00 Husewycz H. M. 5,00 Kamińska S. 5,00 Kozłyneć 5,00 Kupyćka N. S. 5,00 Łukjanowy K. W. oraz W. P. 10,00 Martyniuk S. 5,00 Marceniuk Ju. Ju. 5,00 Mirkuszewa I. W. 4,00 Muzyka N. I. 5,00 Nahorniuk O. M. 5,00 Rohulska N. W. 5,00 Samson L. S. 5,00 Sukacz M. Cz. 5,00 Chomina O. K. 5,00 Czurikowa L. I. 5,00 RAZEM: 1158,00
Tłumaczenie maszynowe
IWANO-FRANKIWSKIE MIEJSKIE STOWARZYSZENIE WUT „PROŚWITA” (siódma wpłata przez Natalię Synycię) Andrejczuk O. I. 100,00 Basarab Ju., ucz. 3 klasy szkoły średniej nr 5 4,00 Kyryczuk O., m. Łuck 2,00 Kudzijewa W. L. 3,00 Ludkewycz O. M. 4,00 Parafia kościoła greckokatolickiego wsi Hanusiwka rejonu tysmienickiego obwodu iwano-frankiwskiego 100,00 Sazonowa Ju. Je., m. Melitopol 2,00 Syżuk O. M. 2,00 Harczenko N. W. 1,00 Czornenkyj D. I. 70,00 Szkoła-liceum nr 23 Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Stefanyka m. Iwano-Frankiwsk 282,00 (nauczyciele — 253,00; uczniowie — 29,00 klasa 10-B) Szkoła-liceum nr 23. Nauczyciele (49 osób) Barczuk L. M. 5,00 Belbas M. W. 5,00 Byłycia N. W. 5,00 Wowczuk N. L. 5,00 Woronycz L. I. 5,00 Nauczyciele (49 osób) Haborak W. I. 5,00 Hałenko M. W. 5,00 Heło T. D. 5,00 Hnatiuk P. W. 5,00 Dumska S. I. 10,00 Dutczak H. I. 5,00 Karpeć O. T. 5,00 Kwycz W. M. 5,00 Kenjuk L. P. 5,00 Kowalczuk N. I. 5,00 Kowalczuk O. I. 5,00 Konyk O. M. 5,00 Kornyło N. Je. 5,00 Kostenko N. P. 5,00 Krilyk M. R. 5,00 Krupycz I. M. 5,00 Kukuła O. B. 5,00 Kulbanśka M. S. 5,00 Ławreniuk L. W. 5,00 Marij L. S. 5,00 Medwid K. J. 5,00 Meczewa O. W. 5,00 Mokliak O. W. 5,00 Moniuk O. I. 5,00 Nowyćka O. I. 5,00 Ołeksiuk M. M. 10,00 Pawłyk Z. M. 5,00 Paszynśka W. O. 5,00 Pohrebniak O. O. 5,00 Potapowa T. O. 5,00 Rybczynśka N. W. 5,00 Rudej M. F. 5,00 Sawetczuk N. M. 5,00 Samotkan L. S. 5,00 Sosna M. Ja. 3,00 Soja M. I. 5,00 Stuparyk M. I. 5,00 Tytarenko M. D. 5,00 Turij I. M. 10,00 Fedenko L. M. 5,00 Fedorniak O. W. 5,00 Chudob’iak H. M. 5,00 Czuczuk S. P. 5,00 Klasa 10-B (uczniowie — 24, 1 nauczyciel) Ardil Iwanka 1,00 Bolechiwśkyj Rusłan 1,00 Hołoszczuk Iryna 1,00 Danyliuk Żenia 1,00 Diwnycz Mariana 1,00 Drabczuk Ulana 1,00 Kliszcz Ihor 1,00 Korżyk Ulana 1,00 Łytwyn Hałyna 5,00 Łytwyn Natalia 1,00 Łupok Oksana 1,00 Małaniuk Nadia 1,00 Małećka Sofia 1,00 Maruda Tetiana 1,00 Masnyk Natalia 1,00 Melnykowycz Tetiana 1,00 Melnyczuk Iryna 1,00 Mychajłowa Julia 1,00 Motrycz Kateryna 1,00 Nesterenko Wika 1,00 Połubotko Nastia 1,00 Rudycz Wiktoria 1,00 Sawczenko Witalij 1,00 Semenyszyn Rusłana 1,00 Czeworys Anna 1,00 (przez Hurenka I. M.) Własiuk H. M. 5,00 Derewianko W. F. 5,00 Derewianko L. I. 5,00 Hehelśka N. W. 10,00 Hresznowa N. M. 10,00 Hurenko I. M. 20,00 Kusznerowa N. I. 5,00 Ławryniuk W. O. 10,00 Łucenko N. T. 10,00 Myłymko H. P. 10,00 Murawjowa W. L. 5,00 Ołekseiewa N. M. 5,00 Saczenko S. I. 5,00 RAZEM: 105,00 OŚRODEK “POŁTAWSKI” UNP, m. MAKIJEWKA OBWODU DONIECKIEGO (przez Pszenycznego P. P.) Pszenycznyj P. P. 10,00 Pszenyczna H. P. 10,00 Pobereźka H. P. 10,00 Pszenycznyj N. P. 20,00 Werzyn M. N. 20,00 Pszenycznyj A. P. 20,00 Pszenycznyj T. P. 10,00 Safonowa L. A. 10,00 Pypko I. P. 10,00 Zosymow M. M. 82,90 Prokopeć R. W. 20,00 Prokopeć M. F. 20,00 Pasiuha L. I. 10,00 Kyryczenko W. I. 10,00 RAZEM: 272,90 Nauczyciele języka ukraińskiego i literatury wyższej kategorii, którzy od 19 stycznia do 24 marca 2004 roku podnosili kwalifikacje w Kijowskim Miejskim Uniwersytecie Pedagogicznym imienia B. D. Hrinczenki Szczęśliwi, że możemy dołączyć do tak świętej sprawy! Bandalier Ołena Ołeksandriwna (Szkoła Średnia nr 101) Baranowa Hałyna Ołeksandriwna (ZNZ nr 320) Birkowśka Nadia Dmytriwna (Szkoła Średnia nr 217) Burłaka Hałyna Iwaniwna (Szkoła Średnia nr 304) Wysznewśka Hałyna Semeniwna (Szkoła Średnia nr 316) Henerałowa Ałła Mykołajiwna (Szkoła Średnia nr 49) Hnyłorybowa Lilia Mykołajiwna (Szkoła Średnia nr 73) Hodowaniuk Natalia Petriwna (Internat nr 15) Honczaruk Ołena Wasyliwna (ZNZ nr 308) Hrynenko Ludmyła Wałentyniwna (Szkoła Zawodowa Obróbki Drewna) Hurjewa Tetiana Jakiwna (ZNZ nr 252) Demczuk Ludmyła Jarosławiwna (Szkoła Średnia nr 1) Żołdak Jarosław Ołeksijowycz (ZNZ nr 109) Żołtikowa Anżeła Iwaniwna (ZNZ nr 258) Zadorożna Hałyna Iwaniwna (Szkoła Średnia nr 44) Zarucka Maria Feliksiwna (Liceum Zawodowe NAU) Kaczan Wałentyna Fedoriwna (ZNZ nr 8) Kłak Lidia Wasyliwna (ZNZ nr 184) Kowalczuk Tetiana (ZNZ nr 294) Kozłowa Olha Wasyliwna (ZNZ nr 307) Kononenko Witalij Łeonidowycz (Gimnazjum nr 178) Korsun Anastasija Wołodymyriwna (Szkoła Zawodowa Łączności) Krecuł Ludmyła Władysławiwna (ZNZ nr 93) Krywyćka Maryna Tarasiwna (ZNZ nr 232) Kuriacza Lubow Wiktoriwna (ZNZ nr 205) Ławrynenko Sofia Iwaniwna (Liceum Fizyczno-Matematyczne) Ławrynczuk Inna Semeniwna (ZNZ nr 270) Łatyszenko Hałyna Petriwna (Szkoła Zawodowa Budowlana) Łytowczenko Switłana Wołodymyriwna (ZNZ nr 13) Lisna Nina Serhijiwna (Gimnazjum nr 43) Łukjanenko Kateryna Iwaniwna (Liceum nr 38) Małenko Wałentyna Ostapiwna (Szkoła Średnia nr 151) Martyneć Łesia Łeonidiwna (ZNZ nr 190) Maszyna Olha Andrijiwna (Gimnazjum “Trojeszczyna”) Moroz Switłana Iwaniwna (ZNZ nr 219) Morozowa Natalia Jurijiwna (Szkoła Średnia nr 138) Motryczuk Switłana Antoniwna (ZNZ nr 268) Neczyporenko Ludmyła Petriwna (ZNZ nr 254) Oriabynśka Jełyzaweta Iwaniwna (Szkoła Średnia nr 150) Oczeretianko Switłana Iwaniwna (Szkoła Średnia nr 254) Pankratowa Maryna Arkadijiwna (ZNZ nr 268) Parchomenko Ludmyła Wasyliwna (ZNZ nr 22) Pasak Tetiana Ołeksiwna (ZNZ nr 226) Paszczenko Ludmyła Rostysławiwna (Szkoła Średnia nr 196) Samojłenko Wałentyna Wasyliwna (Szkoła Średnia nr 54) Swatenkowa Switłana Iwaniwna (Internat nr 14) Siłakowa Iryna Kostiantyniwna (ZNZ nr 93) Slipka Iryna Wołodymyriwna (ZNZ nr 238) Słuchaj Wiktoria Ołeksiwna (Gimnazjum imienia Drahomanowa) Tokarenko Ludmyła Borysiwna (ZNZ nr 278) Tryhub Switłana Iwaniwna (Liceum Techniczne) Udowenko Nina Mychajłiwna (Gimnazjum “Obołoń”) Urodływeć Iryna Ołeksandriwna (ZNZ nr 188) Fedorenko Ludmyła Wasyliwna (Liceum “Podil”) Fesenko Oksana Dmytriwna (ZNZ nr 22) Czerniachiwśka Lidia Łeonidiwna (ZNZ nr 294) Szczerbyna Iryna Iwaniwna (Szkoła Średnia nr 110) Jakowenko Julia Wasyliwna (ZNZ nr 119) RAZEM: 165,00 OFIARODAWCY Z m. DROHOBYCZ Daszkewycz P. 2,00 Dmytrak-Kiłas N. 1,00 Hołdan R. 1,00 Syhin N. 1,00 Kyrczowycz L. 2,00 Konyk Ja. 2,00 Szymuszowśka M. 5,00 Jarećka N. 2,00 Janiw S. 2,00 Parobok A. 2,00 Jadżak T. 5,00 Jadżak M. 5,00 RAZEM: 30,00 Uczniowie szkoły specjalistycznej nr 49 m. Kijów. Robimy ten skromny wkład z nakazu serca! Klasa 10-B Bezpałyj Wadym Derewianko Dmytro Zinczenko Daria Kopył Iryna Nestorenko Anastasija Popko Jewhen Rożdestwenśka Julia Sułyma Wałerija Suszynśkyj Bohdan RAZEM: 105,00 CZERWONOHRADSKI OŚRODEK WUT “PROŚWITA” (piąta wpłata przez Berezowśkiego M. Ju.) Szkoła Średnia nr 5 383,00 Redakcja gazety “Nowyny Prybużżia” 150,00 Kałmuk S. I. 50,00 Berezowśka M. P. 27,00 Berezowśkyj M. Ju. 25,00 Stolarczuk I. I. 25,00 Słuka S. I. 30,00 Romanowa K. I. 10,00 RAZEM: 700,00 ZAPOROSKI UNIWERSYTET NARODOWY studenci II roku wydziału filologicznego Grupa 3513-2 Kimłacz L. A. 2,00 Snisarenko A. H. 2,00 Jewtuchowa N. W. 5,00 Tyszczenko O. W. 2,00 Bondarczuk L. W. 5,00 Łoban L. P. 2,00 Kuczkowśka A. M. 2,00 Łeontjewa N. S. 0,60 Woritna I. I. 5,00 Skurtuł H. S. 10,00 Worobjowa O. H. 5,00 Sołowiej I. O. 1,00 Korobowa Ja. W. 2,00 Siniebriuchowa Ja. O. 1,00 Biłonożko K. W. 2,00 Malarenko W. W. 1,00 Sycz I. I. 0,40 RAZEM: 48,00
Tłumaczenie maszynowe
Problem śmierci jest jednym z najstarszych wśród problemów, jakie postawiła przed sobą ludzkość. Współczesne osiągnięcia biologii teoretycznej (i gerontologii, która jest jednym z jej działów) świadczą o tym, że zjawiska życia, starzenia się i śmierci mogą (i muszą) wchodzić w skład jednolitej nauki, która bada całą sumę procesów stawania się, rozwoju i zamierania organizmu. „Każdy sukces w badaniu śmierci jest jednocześnie sukcesem w badaniu życia” — pisał siedemdziesiąt lat temu wybitny ukraiński uczony O. W. Nahorny, którego badania w znacznym stopniu określiły dalszy rozwój gerontologii. Zdjęcie H. Oborśkiej. Ogólna i medyczna demografia — nauka, która bada dzietność i śmiertelność — w latach 20. i pierwszej połowie lat 30. ubiegłego wieku była jednym z płodnych kierunków w pracy Ukraińskiej Akademii Nauk (UAN), a Instytut Demograficzny UAN zdobył międzynarodowy autorytet. Jednak spis ludności w styczniu 1937 r. ujawnił katastrofalne demograficzne skutki wielkiego głodu z lat 1932—1933 i wywołał skandal polityczny. Wyniki spisu „anulowano”, demografów represjonowano, instytut zamknięto. Jako tako badania demograficzne zaczęto ponownie publikować dopiero po 40—50 latach. Dzisiaj mamy kilka autorytatywnych ośrodków badawczych. Mamy, bo musimy je mieć nie tylko ze względu na akademicką polifonię. Problemy społeczno-ekonomiczne, które towarzyszą przejściu Ukrainy od totalitaryzmu do demokratycznego społeczeństwa, przyczyniły się do systemowego kryzysu demograficznego, stał się on zagrożeniem dla bezpieczeństwa narodowego. Zmniejszenie dzietności przy jednoczesnym wzroście śmiertelności — to zasadnicza charakterystyka tego, co się dzieje. Krzyże, a nie chrzciny… Nakreśliwszy dynamikę tych wskaźników na jednym wykresie, zobaczymy, że dwie linie przecinają się jak przekątne czworokąta. To właśnie przyczyniło się do smutnej analogii, którą wprowadzili do użytku zachodni demografowie: „Słowiański Krzyż”. Prawda, spojrzawszy na obecną sytuację w Polsce, Czechach, Słowacji czy Słowenii, przekonamy się, że właściwie słowiańskiego ten „krzyż” ma niewiele. Odzwierciedla on jedynie społeczno-ekonomiczną nędzę reżimów totalitarnych i posttotalitarnych. Średnio o 400 tys. osób rocznie na Ukrainie staje się mniej… Tabela 1 pozwala zobaczyć, o co właściwie chodzi. Długość życia zależy po pierwsze od struktury śmiertelności według przyczyn (na przykład choroby sercowo-naczyniowe czy patologia infekcyjna), po drugie od średniego wieku tych, którzy zmarli. Ogólnie od infekcji odchodzą z życia ludzie w młodym i dojrzałym wieku, podczas gdy zawały czy udary są częstsze w starszym. „Słowiański krzyż” w znacznym stopniu opiera się na „odmłodnieniu” wszystkich przyczyn śmierci w wyniku niesprzyjających warunków i stylu życia. Jednym z odzwierciedleń tej prawidłowości jest różnica między mężczyznami a kobietami. Mężczyźni nie dożywają do kobiecych standardów we wszystkich krajach i bazuje to na biologicznych osobliwościach Ewy. Jednak Adam — jeśli pali, pije i pracuje w niebezpiecznym zawodzie lub zaprowadza „porządek konstytucyjny” w Czeczenii — ma dodatkowe ryzyko wczesnej śmierci. Wszystkie procesy demograficzne są wzajemnie zależne od siebie i od tych charakterystyk gospodarowania społecznego, które nie należą do kompetencji demografów. Systemowe „zapętlenie” przyczyn i skutków stwarza pewne trudności dla analizy. Wyodrębnienie poszczególnych składników procesów systemowych nie jest prostą sprawą. Rozwój (i samo istnienie demografii) opiera się na statystyce i statystyce matematycznej. Pierwsza to nauka o ewidencji ludności czy jej poszczególnych grup (migrantów; tych, którzy się urodzili lub zmarli itp.). Druga — statystyka matematyczna — z ewidencją nie ma nic wspólnego i jest jednym z działów matematyki. W szczególności jej wykorzystanie pozwala zbadać źródła regionalnych różnic demograficznych. Są one u nas nienaturalnie wielkie, co samo w sobie świadczy o zjawiskach kryzysowych. Pod względem śmiertelności z poszczególnych przyczyn różnice między poszczególnymi jednostkami administracyjnymi sięgają 2—3—5 razy; może powstać wrażenie, że chodzi o regiony różnych państw. Umownie zadowalającą można uznać sytuację w Republice Autonomicznej Krymu, obwodach winnickim, wołyńskim, zakarpackim, iwanofrankiwskim, lwowskim, mikołajowskim, rówieńskim, tarnopolskim, charkowskim i czerniowieckim, a także w miastach Kijów i Sewastopol. Gorszy obraz jest na Żytomierszczyźnie, w obwodzie zaporoskim, na Kijowszczyźnie, Kirowohradszczyźnie, Odesszczyźnie, Połtawszczyźnie, Sumszczyźnie, Chmielniczyźnie i Czerkaszczyźnie. Ostra (właściwie katastrofalna) sytuacja powstała w obwodach donieckim, ługańskim, dniepropetrowskim, chersońskim i czernihowskim. Co stoi za różnicami regionalnymi: dlaczego, powiedzmy, obwód lwowski i Ługańszczyzna są „antypodami” nie tylko w sensie geograficznym, ale i pod wieloma wskaźnikami demograficznymi? Odpowiadając na te pytania, wraz z kolegami przeprowadziliśmy obliczenia wpływu gospodarki każdej z 27 jednostek administracyjnych na rozbieżności demograficzne między nimi. Tabela 2. Łączny wkład (%) niektórych czynników w regionalne wariacje wskaźników demograficznych. Gospodarka. Dzietność 44,8. Śmiertelność z wszystkich przyczyn 59,6. Śmiertelność z powodu chorób serca i naczyń 33,9. Śmiertelność z powodu nowotworów 46,0. Śmiertelność z powodu nieszczęśliwych wypadków 35,6. Śmiertelność z powodu chorób układu oddechowego 10,3. Śmiertelność z powodu infekcji 18,6. Gdyby wariacje regionalne zależały TYLKO od czynników ekonomicznych, wskaźnik ich wpływu (matematycy mówią „współczynnik determinacji”) sięgałby 100%. W rzeczywistości jednak, jak świadczy tabela 2, osiem wziętych pod uwagę najważniejszych charakterystyk ekonomicznych ma o wiele mniejszy łączny wpływ (od 10% do 60%). Zatem na „pozaekonomiczny zasób demograficzny” przypada od 90% do 40% rozbieżności międzyregionalnych. I cóż to za zasób? Porozmawiajmy o dwóch z ośmiu wykorzystanych wskaźników ekonomicznych: dochodach pieniężnych i wydatkach pieniężnych ludności w przeliczeniu na jedną osobę. Czy dobrze jest mieć dużo pieniędzy? A to zależy od tego, jak zostały zarobione i na co są wydawane. Jeśli chodzi o zarobki w produkcji przy przestarzałej technologii (tam, gdzie wybucha metan, lub tam, gdzie żrąca „chemia” faktycznie jest normą technologiczną, a nie odchyleniem od niej), to za taką pracę płacą grubszymi pieniędzmi, a za takie pieniądze trzeba płacić zdrowiem. Jeśli — do tego — zarobek wydawany jest na tytoń, alkohol i narkotyki,
a one, z kolei, prowokują przestępczość, niestabilność rodziny i rozpustę, to o jakim zdrowiu tu mowa… Do oceny marginalizacji społecznej (lumpenizacji) wykorzystaliśmy regionalne wskaźniki przestępczości oraz zakażeń wirusem HIV/AIDS. Biada nam, ale to właśnie najbardziej dochodowe regiony przemysłowe (z wyjątkiem Kijowa) są najbardziej problematyczne z wielu punktów widzenia, a z demograficznego — przede wszystkim. Nieludzkie warunki pracy, mordercza ekologia (nowotwory), nieszczęścia domowe, drogowe i kryminalne, pijaństwo i „narkotyki” zabierają wiele istnień — przeważnie młodych, przeważnie męskich. Druga kolumna tabeli 2 odzwierciedla prawdziwą, a nie pseudoetniczną istotę „słowiańskiego krzyża”: 60% różnic regionalnych w zakresie ogólnej śmiertelności i 50% w zakresie długości życia wynika nie z braku pieniędzy, a z takiego zachowania, które świadczy raczej o braku rozumu. Co robić? Po pierwsze: musimy uświadomić sobie, że za pomocą dźwigni ekonomicznych nie możemy podnieść dzietności, tak jak nie może tego zrobić bogata Europa. Niemcy ratują się przed depopulacją imigracją Turków, Francja — przybyszów z Afryki Północnej, Wielka Brytania — mieszkańców z Indii i innych krajów imperium wiktoriańskiego. 8,5 tys. hrywien na pieluchy, które daje noworodkowi nowa władza, to bezwarunkowe dobro, ale niewystarczające dla „baby boomu”. Prawdziwa cena za wyprodukowanie człowieka i obywatela od metryki do paszportu jest o wiele wyższa (nie mówiąc już o modzie na rodzinę bezdzietną lub jednodzietną, która odzwierciedla głębokie zmiany psychologii społecznej i nie jest wyłącznie problemem ekonomicznym). Po drugie: musimy wiedzieć, że osiągnąwszy zachodnie standardy, w tym wysoką długość życia, będziemy mieli „ich” problemy. Rosnąca liczba emerytów, ogromne wydatki na „socjal” i medycynę, napięcia w systemie „pracownicy—utrzymankowie”, podniesienie wieku emerytalnego… Za wszystko trzeba komuś i czymś płacić. Po trzecie: przyszłe smutki, zostawiwszy przyszłości, musimy drogę do nich rozpoczynać dzisiaj. Wysoka śmiertelność (i nadumieralność młodych mężczyzn) ma nie tylko ekonomiczne, ale i społeczno-psychologiczne ekwiwalenty. Brak perspektyw prowadzi do wypaczonej optyki życiowej, w wyniku której człowiek nie rozróżnia przedmiotów bardziej oddalonych niż kiosk handlowy czy knajpa. Kto widzi dalej, ucieka za granicę; „brygada” i „autorytet” stają się atrakcyjne przez „pełnię życia”; walutowa prostytutka — to „cool”… Zaglądając do informatorów, możemy dać „lokalne” rekomendacje dotyczące poprawy sytuacji demograficznej. Tak, dla obwodu donieckiego jest to przede wszystkim zmniejszenie śmiertelności w wyniku nieszczęśliwych wypadków, zatruć i urazów; dla obwodu kijowskiego i kirowohradzkiego — obniżenie śmiertelności z powodu nowotworów złośliwych; dla obwodów wołyńskiego, iwanofrankiwskiego i lwowskiego — zmniejszenie liczby zgonów z powodu chorób układu oddechowego itd. Takie rekomendacje ogólnie są poprawne, ale ich wartość jest niewielka: poza nielicznymi wyjątkami żaden problem nie może zostać rozwiązany na poziomie lokalnym. Rekomendacje planu ogólnopaństwowego, obawiam się, rozczarują czytelników swoją prozaicznością i brakiem czegoś w rodzaju magicznej różdżki (tak jak przez dziesiątki lat nie oczarowują one wysokich urzędników, którym demografowie składają swoje memoranda). Światowa praktyka świadczy o kilku głównych drogach obniżenia śmiertelności. Pierwsza — pełna (lub prawie pełna) likwidacja tych chorób, których zlikwidowanie pozwala współczesna nauka medyczna. Chodzi przede wszystkim o choroby zakaźne. Druga — taka organizacja życia obywateli i pracy służb ratunkowych, która zmniejsza do możliwego minimum urazowość domową, drogową i produkcyjną. Trzecia droga — „odsuwanie” na jak najpóźniejsze terminy wiekowe zgonów spowodowanych starzeniem się (wiodącymi wśród nich są choroby sercowo-naczyniowe i rak). Pożądana jest jednoczesna realizacja wszystkich dróg i środków. Jednak najbardziej wrażliwe na inwestowanie państwowych pieniędzy (i najskuteczniejsze z uwagi na młody wiek potencjalnych ofiar) są dwa pierwsze podejścia. Cały świat ma problemy z gruźlicą i AIDS, w każdym państwie ludzie giną za kierownicą lub pod kołami aut, ale to, co dzieje się na Ukrainie, nie jest tylko naszym nieszczęściem, ale i naszą hańbą. Każdy rok, o który chcemy zwiększyć długość życia, kosztuje albo drogo, albo bardzo drogo. Jednak chodzi nie tylko o pieniądze. Nie w ostatniej kolejności potrzebujemy takich zmian w światopoglądzie ludzi, które skłoniłyby do cenienia zdrowia i życia przynajmniej nie mniej niż tytoniu i alkoholu. Jeszcze 200 lat temu G. Storch pisał: „Uważam za aksjomat, że liczba urodzonych i liczba zmarłych pozostają w bezsprzecznym stosunku do fizycznego, politycznego i moralnego stanu ludności”. Ten aksjomat pozostaje nieobalony. Wołodymyr WOJTENKO, profesor. Lumpenizacja 33,9 67,8 16,7 40,6 54,7 7,7 50,6. Średnia długość życia 27,2 51,3. Ukraina 68,2 62,6 74,1 – 11,5. Federacja Rosyjska 64,8 58,5 72,0 – 13,5. Białoruś 68,0 62,3 74,1 – 11,8. USA 77,0 74,0 80,0 – 6,0. Włochy 79,0 75,7 82,1 – 6,4. Szwecja 79,6 77,1 82,0 – 4,9. Japonia 82,0 78,0 85,0 – 7,0.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Sławutycz bierze swój początek w tragedii czarnobylskiej. Tutaj 2 października 1986 roku postanowiono zbudować miasto dla pracowników Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, ponieważ miasto Prypeć uznano za niezdatne do zamieszkania. I pojawił się na mapie Ukrainy jeszcze jeden punkt, a dla siedmiuset rodzin energetyków — nowa ojczyzna. Kiedy poinformowałam rodziców, że jadę do Sławutycza, usłyszałam nazbyt emocjonalny okrzyk matki: „To przecież Czarnobyl!” — „Nie martw się, tam też żyją ludzie”, — uspokajałam ją… Przy tym życie w Sławutyczu trwa. Nastolatki na deskorolkach (pewnie uciekły z lekcji, bo czas na zegarze wieżowym — „szkolny”) beztrosko wyczyniały akrobacje. A przywiązane do ogrodzenia szczenię, zaplątawszy się w sznurek, próbowało się uwolnić. Nawiasem mówiąc, według statystyk dzietność w Sławutyczu przewyższa śmiertelność, a jedną trzecią najmłodszego miasta Ukrainy stanowią dzieci. NIEBEZPIECZNA TRASA Dzisiaj pojechać do Czarnobyla może każdy. Agencja turystyczna „Czarnobylzowniszserwis” sprzyja temu. Zainteresowanie jest zawsze, zwłaszcza w kwietniowe dni. Praktycznie codziennie odwiedzają nas dziennikarze, naukowcy, korpus dyplomatyczny i turyści w celu zbadania palących problemów i zaspokojenia potrzeb poznawczych. Najczęściej bywają obcokrajowcy. Znamienne, że wśród nich pierwsze miejsce zajmują Japończycy. Największym problemem dla zagranicznych odwiedzających jest granica z Białorusią. Białoruska droga do Czarnobyla rozciąga się na zaledwie siedem kilometrów trasy, ale stwarza mnóstwo niedogodności. Ponieważ jest to terytorium obcego państwa, obcokrajowcy muszą otwierać wizę tranzytową, która kosztuje 60 dolarów. Przed wjazdem w „trzydziestokilometrową strefę” dozymetrem sprawdzają możliwe napromieniowanie na trasie. Jest ono ekwiwalentne dawce, którą otrzymuje pasażer podczas dwugodzinnego przebywania w samolocie na wysokości 10 tysięcy metrów. Ogólnie dla człowieka, który osiągnął pełnoletność, jest to bezpieczne… Niestety (albo na szczęście), nie musiałam przejść „ekstremalną trasą”, ale Serhij Wiktorowycz Akulinin, przewodniczący „Klastra Turystycznego — Sławutycz”, opowiedział o całym arsenale turystycznych „atrakcji”. Po pierwsze, krok w lewo czy w prawo od trasy jest faktycznie niedopuszczalny. Zazwyczaj asfalt, po którym się poruszają, dekontaminują, myje go także deszcz, a tam, gdzie jest roślinność, poziom radiacji jest wyższy. I odzież jest zwyczajna. W „folię” nie zawijają, chyba że w celu odwiedzenia miejsc z wysokim tłem radiacyjnym. — Na czym więc polega ekstremum? — Pytam. — Bezpieczeństwo zagwarantowane, odzież cywilna, trasa wyznaczona… — Norma tła radiacyjnego wynosi około 16 mkrn/h. W twoich rękach jest dozymetr, który rejestruje i przekazuje zmianę. Kiedy na tablicy wyświetla się 100 mkrn/h — czy to nie łechce nerwów? Obserwowałem, jak reagowała dziewczyna w wieku około 25 lat. Wraz ze wzrostem radiacji cała się kurczyła, a kiedy przyjechaliśmy do miasta, była podobna do krewetki. Strefa wykluczenia znajduje się na północy obwodu kijowskiego, a wjazd odbywa się przez punkt kontrolny Dytiatky (kierunek kijowski), Paryszew (od strony miasta Sławutycz) lub Dibrowa (z obwodu żytomierskiego). Na punkcie kontrolnym grupa przesiada się do „brudnego” autobusu (on dalej niż strefa nie wyjeżdża). Dla większego efektu ekstremalnego mogą was posadzić w sztywnym ŁAZ-ie. Tym, którym poszczęściło się jechać takim rarytasem, przypomniało to dalekie dzieciństwo. Byli wdzięczni. A tam, w Czarnobylu, pokazują infrastrukturę Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. W centrum informacyjnym, w sali demonstracyjnej trwa krótka lekcja. Na placu sarkofagu zazwyczaj wszyscy robią sobie zdjęcia. Grupa odwiedza pomniki strażaków-ratowników i załogi samolotu, który, zahaczywszy łopatą, spłonął 10 października 1986 roku. Jest punkt specjalnej obróbki transportu, gdzie wcześniej myto maszyny. Kiedy trafiasz w tę atmosferę, zaczynasz rozumieć, co działo się w tamtym czasie. Pokazujemy skutki awarii. Prypeć wieczorem to upiorny widok: puste oczy budynków, brak światła, wybite ramy. Obok domu, w którym mieszkaliśmy wcześniej, były wierzby, a w zeszłym roku żona zobaczyła dżunglę. Przez 19 lat wszystko zarosło chwastami… Jakoś cztery lata temu wszedłem do jednego z przedszkoli i tam na szafce na odzież wisiała lista grupy, a w niej było nazwisko mojego syna. W tym dziecięcym pokoju wśród przewróconych łóżek, rozbitych krzeseł i stołów zobaczyłem… małego syna i wielką pustkę. Do tej pory włosy stają dęba! Przede wszystkim należy pamiętać, że to jest strefa. Nie warto wykazywać inicjatywy, podnosić z ziemi na pamiątkę jakichś „suwenirów”. Kiedy już przebywacie w trzydziestokilometrowej strefie, zaleca się, nie połykając, płukać wodą jamę ustną, myć ręce, w szczególności tym, którzy zamierzają palić. — Droga do Prypeci wiedzie przez martwe osady… — Około 70 osób wróciło tutaj. Oni wszyscy są w podeszłym wieku i mówią, że tutaj się urodzili, tutaj pragną umrzeć. Osady są naniesione na specjalną mapę i nazywane tymczasowym składowiskiem odpadów radioaktywnych. A takich jest więcej niż 200. Jakimi one są? Na przykład ulicę można rozpoznać tylko po drzewach, które rosną wzdłuż drogi, ale samych budynków nie ma. Podczas likwidacji dom zakopano, ponieważ był „brudny”. Teraz na jego miejscu stoi pagórek i nic więcej. — Upiornie… — Tragedia jest tragedią, ale natura robi swoje. Często opowiadam o „rudym” lesie. Kiedy zniszczony został czwarty blok energetyczny, masy powietrza wchłonęły pierwszy wyrzut radiacji w 2000 rentgenów. I kiedy z deszczem ta radiacja spadła na las, sosna pożółkła. Ekolodzy i radioekolodzy zebrali nasiona z „rudego” lasu i posadzili na specjalnej działce badawczej. Pierwsze trzy-cztery lata pędy rosły chaotycznie. Minęło pięć-sześć lat i gałązki zaczęły się prostować, a po 10 latach nabrały normalnego wyglądu. Ziemia, jak i człowiek, to wielki organizm. Ona sama się leczy, ma pewien system odpornościowy. Teraz problem ekologiczny jest w czym innym: pierwiastki radioaktywne z tych „brudnych” opadów zaczęły przenikać do niższych warstw ziemi. Oto tego należy się bać i w najbliższym czasie trzeba rozwiązywać ten problem. Iryna WYRTOSU Informacja: Zwykła wycieczka do „trzydziestokilometrowej strefy” trwa około czterech godzin. Wynajem transportu kosztuje 18-21 u.e. za godzinę. Obiad w czarnobylskiej strefie w restauracji „Sarkofag” kosztuje 10 dolarów. Fotografowanie jest bezpłatne. Obcokrajowcy powinni uwzględnić wizę tranzytową przez Białoruś w cenie 60 dolarów. W razie potrzeby wydaje się odzież ochronną na wynajem. Dla tych, którzy odwiedzą Czarnobylską Elektrownię Jądrową, za pewną opłatą mogą zrobić także legitymację. Są tak zwane „usługi komfortu”: zabrać turystę z miejsca, z którego wygodnie mu dojechać do Sławutycza. Jeśli turysta chce nie „Żiguli”, a „Forda” — to inna pozycja kosztów.
Tłumaczenie maszynowe
REPORTAŻ NA TEMAT ZWIĄZEK RADZIECKI W MINIATURZE Mijają dwie i pół godziny, odkąd wyjechaliśmy z Kijowa, a ty już jesteś w „specjalnej strefie ekonomicznej”. Dziesiąta rano, a na ulicach pusto, ani żywej duszy. Później wyjaśniono, że dzieci są w szkole, a dorośli — to głównie pracownicy Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej — wszyscy o siódmej wyjeżdżają do pracy trzydzieści kilometrów od miejsca, w którym stoimy. Ochłonąwszy, zaczynam badać miasteczko. A jest ono malutkie: teren przeznaczony pod zabudowę zajmuje zaledwie 7,5 kilometra kwadratowego. Ci, którzy odczuwają nostalgię za Związkiem Radzieckim, śmiało mogą kupować bilet do Sławutycza, ponieważ to miasto budowało osiem republik, a dzisiaj niepodległe kraje: Azerbejdżan, Armenia, Gruzja, Estonia, Łotwa, Litwa, Rosja i Ukraina. I każda z nich pragnęła odtworzyć koloryt i narodową specyfikę w architekturze miasta. Tutaj ulice nie mają znaczenia, tylko „narodowe” kwartały, jest ich tutaj 12. Mnie najbardziej przypadł do gustu kwartał talliński — charakterystyczne nadbałtyckie, schludne domki, podobne do siebie jak dwie krople wody. Tak samo równo, jak pod linijkę, rozmieściły się jednakowe budynki w kwartałach kijowskim, ryskim i wileńskim. A oto budynki kwartału gruzińskiego architekturą i malowaniem przypominają surowość górali. Co ciekawe, gdy projektowano wnętrza domów, mieszkania miały, oprócz „głównych” pokoi, specjalny pokój z mangalem. Prawda, na dzień dzisiejszy używa się go jako zwykłego pokoju mieszkalnego. Dziewiętnaście lat temu na miejscu centralnego placu szumiał las. Teraz świadczą o tym pojedyncze drzewa, a także niewielkie skwerki. W jednym z nich wznosi się Dzwon Czarnobylski — pamiątka tragicznej niezapomnianej daty: w 1986 roku o godzinie pierwszej, 23 minucie i 45 sekundzie w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej doszło do katastrofy. Pomnik poległych strażaków i pracowników elektrowni — mały hołd dla tych, którzy w pierwszych minutach ratowali ludzkość. Wszyscy oni pochowani są w Moskwie, ale co roku Związek Czarnobyla Ukrainy i Rosji zbiera dzieci, krewnych, znajomych na obywatelską panichidę. Zawsze w Sławutyczu 26 kwietnia około drugiej mieszkańcy i goście przynoszą kwiaty, stawiają świece. Serhij Wiktorowycz Akulinin wspomina: „Ja tamtej nocy również pracowałem, ale, na szczęście, w pierwszym bloku. Jednak trzech godzin działań ratunkowych wystarczyło — w książeczce pracy mam tylko jeden wpis z końcową datą w 1986 roku”. SPOJRZENIE „Na tej ziemi, gdzie wznoszono twierdze, teraz stoi betonowy sarkofag”. Oksana Pachlowska Dziewiętnaście lat upłynęło od czasu, gdy ukraińskie miasto Czarnobyl stało się smutno sławne na całym świecie. Należałoby tym, którzy zbyt wcześnie się uspokoili, zwłaszcza niektórym możnowładcom, którzy mają dźwignie wpływu na rozwiązanie czarnobylskich problemów, wybrać się na wycieczkę do strefy wykluczenia i po raz kolejny poczuć oddech Czarnobyla, jego płacz. Przeżyliśmy 5, 10, 15 lat i stoimy na progu 20-lecia, jednak z latami pojawia się więcej pytań niż odpowiedzi na nie. Każdy rok wciąż zabiera nowe życia, osłona nie jest zbudowana, samosioły kontynuują swoje wirtualne życie, chaty trzydziestokilometrowej strefy już albo są pod ziemią, oznaczone ledwo widocznymi krzyżykami, albo poprzez dżunglę drzew i krzewów straszą pustymi źrenicami okiennic. Na szczęście są organizacje, które zajmują się tym problemem codziennie. Wśród nich Ogólnoukraińska organizacja społeczna „Afgańczycy Czarnobyla”, która została stworzona jeszcze w 1991 roku w Sławutyczu, jednocząc weteranów wojny w Afganistanie, uczestników działań bojowych innych lokalnych konfliktów zbrojnych, którzy brali udział w likwidacji skutków katastrofy czarnobylskiej. Corocznie od 1999 roku Stowarzyszenie, któremu obecnie przewodniczy pułkownik w stanie spoczynku Ołeksandr Riabeka, uczestnik działań bojowych i likwidacji skutków awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, wspólnie z Narodowym Uniwersytetem Pedagogicznym im. Mychajła Drahomanowa wcielają w życie projekt artystyczny „Czarnobyl — ból serca mojego”. Od 2003 roku odbywa się to w samym Czarnobylu — jako akcja „Ukraina pamięta”. Ciszą przywitało nas kiedyś bajecznie piękne, a obecnie… przygnębiające miasto energetyków Prypeć, wywołując grozę migotaniem cyfr 65 mk/r przy wjeździe. Te wskaźniki odbierały chęć spacerowania po mieście, tak samo jak oddychania powietrzem przy czwartym reaktorze pod około 1000 mk/r. Odbyło się złożenie kwiatów do memoriałów „Tych, którzy uratowali świat” (w parku Sławy w Czarnobylu), „Prometeusz” (budynek administracyjno-biurowy, Państwowe Przedsiębiorstwo „Czarnobylska Elektrownia Jądrowa”) oraz obelisku załogi MI-8, która tragicznie zginęła w 1996 roku. Nawiasem mówiąc, Stowarzyszenie i osobiście przewodniczący zarządu Ołeksandr Riabeka wzięli pod swoją opiekę rodziny poległej załogi „afgańczyków” śmigłowca MI-8. Po koncercie-requiem przy jednostce straży pożarnej w Czarnobylu, dokładnie w czasie, kiedy nastąpił wybuch, wręczano nagrody z rąk Ołeksandra Riabeki oraz członka zarządu Stowarzyszenia, deputowanego ludowego Hryhorija Omelczenki. Najwyższą nagrodą Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej „Związek Czarnobyl Ukrainy” „Czarnobylski Krzyż: Odwaga. Honor. Humanitaryzm” został uhonorowany zastępca Państwowego Departamentu Administracji Strefy Wykluczenia i Strefy Bezwarunkowego (Obowiązkowego) Wysiedlenia Wiktor Mitla, który pracuje w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej od momentu awarii. Również członkom Stowarzyszenia wręczono Listy Pochwalne od mera Kijowa. W swoim końcowym słowie przewodniczący zarządu Stowarzyszenia „Afgańczycy Czarnobyla” Ołeksandr Riabeka zauważył: „Pamięć — to najcenniejsze, co mają ludzie, których losy są wypalone ogniem wojny i popiołem Czarnobyla. Dopóki mamy siły, będziemy robić wszystko, aby żyła ona w umysłach i sercach następnych pokoleń”. Iryna OLIJNYK
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Omeliana Szpaczynskiego. Rozpoczynając sceną z opery swojego wybitnego “patrona” i ziomka Mykoły Arkasa “Kateryna” do wierszy Tarasa Szewczenki, młodzi laureaci ogólnoukraińskich konkursów i międzynarodowych festiwali swoją bezinteresownością, spotkań pana Wiktora ze sławnymi osobistościami, takimi jak strony twórczej współpracy Narodowej Orkiestry Instrumentów Ludowych z artystami ludowymi Anatolijem Sołowjanenką, Dmytrem Hnatiukiem, Marią Stefjuk i wieloma innymi. Zwłaszcza z Jakiwem Orłowem, Serhijem Kozakiem, Ołeksandrem Czumakiem — “twórcami” Muzyczno-Chóralnego Towarzystwa, które pod koniec lat sześćdziesiątych stało się prawdziwym wulkanem przebudzenia narodowej mentalności. Przecież, przypomnijmy, wtedy na u-
Tłumaczenie maszynowe
UTALENTOWANA ZIEMIA Wielkiej Środy, która przyniosła stolicy i jej melomanom ocieplenie, w Ukraińskim Domu gospodarowali czarnomorce i czarnomoczki — studencki chór ludowy im. M. Arkasa Mikołajowskiego oddziału Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, pod kierownictwem i dyrygenturą zasłużonego pracownika kultury ZŁOTE KLUCZE
Odcinek czasu, który mieści się w partyturach Narodowej Orkiestry Instrumentów Ludowych Ukrainy, jest jakby przejrzystym źródłem ożywienia muzycznego obrazu naszego kraju i jesteśmy pewni — bez niego historia narodowej kultury muzycznej nie byłaby prawdziwa... Przekonujemy się o tym, zagłębiając się w książkę „Muzyczne wojny albo Talent Wiktora Hucała” Bohdana Żołdaka (Kijów, „Krynycia”. — 2004. — 412 s.). Ukazała się ona z okazji 60. rocznicy urodzin Wiktora Hucała — laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, krzewiciela ukraińskiej kultury muzycznej, którego najjaśniejszą gwiazdą wśród odznaczeń i wysokich tytułów w „tabeli rang”, moim zdaniem, jest podarowany narodowi ukraińskiemu w latach narodowego bezprawia „Marsz Zaporoski”, przekazany przez niewidomego kobziarza Jewhena Adamcewycza w aranżacji Wiktora Hucała przez Kijowską Orkiestrę Instrumentów Ludowych... Ale o tej perle wspomnimy dalej. Autor książki, znany stylista, „niestandardowo myślący” pisarz i kulturolog Bohdan Żołdak wybrał do opowieści o wybitnej osobowości bodaj najskuteczniejszy styl zachowania wiarygodności myśli głównego bohatera, starannie oddając głos Wiktorowi Hucałowi. Wraz z autobiograficznymi opowieściami tego niezłomnego talentu, tego wirtuoza narodowej autentycznej „orkiestrowej pektorału”, w wasz świat wchodzi cud samoidentyfikacji ukrainiki! Sądźcie sami: prosta chłopska rodzina, pracownicy — mądry ojciec i matka-bohaterka ocalili w piekle wojenno-głodowo-kolonialnego nieszczęścia kohortę dzieci, kwiat, z którego powstał obdarzony czarem matczynej i ojcowskiej pieśni chłopak, zakochany w rodzimym narodowo-muzycznym bycie naszego ducha. Tak było pisane losem, a jego nakaz młody muzyk-„ludowiec”, przyszły znany maestro, wypełnił z honorem! Już jako uczeń zdolny wychowanek znanej 1. Szkoły Muzycznej we Lwowie, w której uczyli się Bohodar Kotorowycz, Ołeh Krysa, Bohdan Janiwski i inne obecne znaczące postacie muzycznego horyzontu, staje się muzykiem-domrzystą w profesjonalnej orkiestrze... Temu, bez wątpienia, sprzyjała udana nauka u utalentowanych pedagogów. Niemożliwe jest opowiedzenie swoich wrażeń z udokumentowanych w książce artystycznych opowieści przy Puszkińskiej 32, do Towarzystwa, do jego muzeum ukraińskich instrumentów ludowych, gdzie zgromadzono rarytasy genialnych bezimiennych mistrzów, a także do wydawnictwa „Muzyczna Ukraina”, mieszczącego się tuż obok, szli wszyscy, którzy uwierzyli w bezkarność naszego narodowego odrodzenia. Nie tak się stało, jak się wydawało!.. Zarówno Serhijowi Kozakowi, jak i Ołeksandrowi Czumakowi, i Wiktorowi Hucałowi czujni wasale moskiewskiej metropolii na początku lat siedemdziesiątych odcięli tlen... W rozdziale „Marsz i marsze” mowa o stworzeniu przez Wiktora Hucała orkiestrowej wersji „Marsza Zaporoskiego”, usłyszanego od wspomnianego bajana-kobziarza. Utwór ten po raz pierwszy wykonano przez orkiestrę pod dyrekcją Jakiwa Orłowa w Operze Kijowskiej. Mnie zaś zapadło w pamięć wykonanie go w 1970 roku, zdaje się, w Sali Kolumnowej im. Mykoły Łysenki w Filharmonii. Jak czarowny flet, oczarowała wszystkich swoim zawołaniem-wstępem surma i — przepełniona sala była tak naelektryzowana marszem, tym arcydziełem kozackiego pochodu, że cztery razy wybuchała owacjami, wywołując raz po raz „orłowców” na bis. Widzielibyście, drodzy potomkowie, jak zamierzyła się dobrze znana nam armia „obserwatorów”! Zamieszanie dotarło do miejscowych partyjnych „gór”, które zasiadały na obecnej ulicy Bankowej... W książce znajdujemy gorzkie wyznania p. Wiktora — jakie upokorzenia musiał znosić w strukturach siłowych, wyjaśniając, że oto siczowa pieśń brzmi z taką autentycznością, czystością zespołową i wcale nie amatorską doskonałością brzmienia, że zawładnęły sercami obecnych i — prawidłowość! — sala coraz bardziej wypełniała się miłośnikami piękna... Tutaj i „Szczodry wieczór” w opracowaniu Omeliana Szpaczynskiego, jak i cały wieniec opracowań, i „Wiesnianki oraz wiosenne gry”, i repertuar kozacki, i historyczna duma — autor O. Szpaczynski — „Oj nad Bugiem, nad rzeką”, i w opracowaniu Anatolija Awdijewskiego „Dumy moje” Szewczenki, i „Czarna rola zaorana”, a jakże bez czarnomorskiej — Omelian Szpaczynski zaaranżował ludową „Czarnomorsiec idzie”, i jeszcze wiele innych podarował nam z grupami chóralnymi, orkiestrą, solistami, którym śmiało można kandydować na najbardziej prestiżowe stołeczne sceny... Niezwykle przypadła wszystkim do serca trzyczęściowa perła Ju. Alżniewa „Dziewiczy sen”, dzięki której przekonujemy się o ciągłości ukraińskiej prahistorycznej tradycji wokalno-obrzędowej — wszak została ona tak zręcznie i składnie zaadaptowana przez myśl religijną do nowych wymogów czasu! Niech będzie ta ciągłość na rzecz rozbudowy naszego sobornego państwa. Mikołajowskich oddanych krzewicieli śpiewno-muzycznej ukrainiki serdecznie witali obecni mężowie stanu, artyści — Pawło Mowczan, Wiktor Szportko, a Wiktor w Ukrainie, i o filozofie, pisarzu-fantascie Olesiu Berdnyku. Dwie dekady po rozgromieniu Towarzystwa Muzyczno-Chóralnego Ołeksandr Czumak kieruje ośrodkiem artystycznym — Ukraińską Republiką Duchową, która „obozowała” w nieużywanych wówczas budynkach byłej specjalnej placówki siłowików w zaułku Gorkiego. Mnie Czumak zaprosił do pracy jako sekretarza odpowiedzialnego, kierownika działu kultury. Zdobyliśmy kilkadziesiąt bandur, które do dziś służą wychowankom
Stritiwskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej Sztuki Kobziarskiej. Ołeksandr Czumak zaprosił do pracy w UDR zarówno orkiestrę Wiktora Hucała, jak i „Kijowską Kameratę” Wałerija Matiuchina oraz trio „Złote Klucze” — Ninę Matwijenko, Mariczkę Mykołajczuk, Wałentynę Kowalśką... Wspominając o dwuletnim studium kobziarskim, które w Towarzystwie Muzyczno-Chóralnym wykształciło sławnych mistrzów sztuki bandurowej, W. Hucał zaznacza, że już jedno nazwisko — Wiktora Lisowoła, autora „wizytówki” Ukraińców — jego „Pieśni kozackiego kosza” do wiersza W. Kryszczenki, wystarczyłoby, aby studium rozsławiło się na wszystkich kontynentach... Zauważę, że obecnie utwór ten nazywa się „Nalewajmy, bracia, kryształowe czasze” i ma światowy ranking. W UDR wraz z O. Czumakiem przyszło mi kontynuować dobrą tradycję i stworzyliśmy studium kobziarskie. Wyszło z niego szereg talentów, wśród których jest bandurzysta Narodowej Kapeli Bandurzystów Jarosław Czornohuz i inni. Pamiętam jeszcze jeden występ Wiktora Hucała z orkiestrą — na Chortycy. Tam, do Zaporoża, Czumak wysłał zespoły artystyczne UDR na kilka dni przed puczem GKCzP, jakby przeczuwał, gdzie znajduje się linia frontu walki o ukraińską ideę narodową. „Marsz Zaporoski” w Zaporożu, przekształconym przez czerwoną propagandę w ściek szowinizmu, wywarł efekt dziewiątej fali. Władze podmieniały w komunikacji miejskiej numery rejestracyjne, aby potomkowie siczy kozackich nie trafili na Chortycę, na koncert Wiktora Hucała... Zamknęli wielkie przedsiębiorstwo i dali robotnikom wolne, aby nie usłyszeli na żywo wykonania „Marszu Zaporoskiego”... Jestem przekonany, że książka Bohdana Żołdaka, również, nawiasem mówiąc, aktywisty UDR (kierował on wydziałem sztuki filmowej, kiedy studio filmowe O. Czumaka „Roś” wyprodukowało szereg ukraińskich filmów: „Kozacy idą”, „Wiśniowe noce”, „Tango śmierci” itd.), stała się już rzadkością nie tylko ze względu na ograniczony nakład, ale także przez swoją detektywistyczną, pełną zwrotów akcji treść nasyconą fascynującymi informacjami. A ile jest tu profesjonalnych muzycznych subtelności wykonawstwa na różnorodnych instrumentach! Nie mówię już o sekretach aranżacji, brzmienia orkiestrowego, o tradycjach troistych muzyk, orkiestr ludowych, o ukraińskiej obrzędowości pogańskiej i pracy wokalistów nad dźwiękiem i artykulacją, o żywej wodzie ukraińskiej studni we wsi Parutyne, wspomnianej przez Herodota, a odrodzonej w naszych czasach... I ludzie, ludzie, osobowości twórcze, giganci ducha, budowniczowie państwa za pomocą środków narodowej kultury muzycznej. Książka o jednym z nich — Wiktorze Hucałe — jest rówieśniczką Pomarańczowej Rewolucji, z pewnością nieprzypadkowo! „Zadania w sferze upowszechniania muzyki ludowej przed naszym państwem, całym ukraińskim społeczeństwem, stoją obecnie fundamentalne. Stworzyć we wszystkich początkowych, średnich i wyższych placówkach edukacyjnych nowy kurs humanistyczny, taki jak historia i literatura. Wydać taki podręcznik i dołączyć do niego płytę kompaktową. To kurs ukraińskiego melosu ludowego”. Trudno nie zgodzić się z Prometeuszem ognistej batuty dyrygenckiej, który oddaje swoje serce jej wysokości Bandurze, jako kierownik katedry w KNUKiM, oraz jego wysokości Orkiestrze, jako dyrektor artystyczny Narodowej Orkiestry Instrumentów Ludowych. Posłuchajmy pytania-zadania Maestro Wiktora: „A dlaczego by nam, Ukraińcom, nie wystąpić z inicjatywą stworzenia Światowego Stowarzyszenia Orkiestr Instrumentów Ludowych?.. Głównym jego celem byłaby rozbudowa światowej kultury muzycznej, duchowości, ludowych tradycji humanistycznych”. Wierzymy! Możemy. Zrobimy to, panowie? I niech „dewizą” jego stanie się „Marsz Zaporoski” Adamcewycza-Hucała. Hucał podarował Omelanowi Szpaczynskiemu „kronikę muzyczną”, jak niektórzy już nazywają książkę Bohdana Żołdaka „Wojny muzyczne, czyli talent Wiktora Hucała”. Przyłączamy się do wyrażonych życzeń dotyczących spotkania na głównej scenie Ukrainy z młodą, utalentowaną mikołajowską kohortą artystyczną. Stronę przygotował Borys SPISARENKO, pisarz, członek Narodowego Związku Kobziarzy
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
który nazywał się tak: “Kot Tarasa Szewczenki niesie Tarasowi jego kobzę”. Oto całkiem dziecięca logika: jeśli Szewczenko miał kota, to ten kot, jasna sprawa, mógł nieść Szewczence tylko to, co najpotrzebniejsze — kobzę. A wszystkim odpowiedzieć, niestety, nie sposób. W lepszych “Słonecznikowych” czasach Hala Kyrpa prowadziła dział listów i pisała do dzieci w imieniu Słonecznika. Pewna dziewczynka nawet kiedyś napisała: “Słoneczniku, gdybyś nie był chłopcem, wyznałabym ci, którzy dwaj chłopcy z naszej klasy mi się podobają”. Zresztą, “Słonecznik” zawsze przeprowadza konkursy dla swoich czytelników. Oto w tym roku autorzy najlepszych opowiadań, bajek, relacji, wierszy i rysunków zostaną laureatami “Słonecznika” i otrzymają nagrodę pani Marii Fischer-Slyż. A jest jeszcze konkurs rysunków, fotografii i historii o domowych ulubieńcach “Mrs. Miau i Ms. Hau”. — Jak zaczęliście pracować z “Tezysem”? — Przyszedł do redakcji młody sympatyczny chłopak, powiedział, że nazywa się Wołodymyr Bryskin i że jego dziesięcioletni syn lubi “Słonecznik”, i zaproponował nam współpracę. Zgodziliśmy się. Biorę udział w ocenie ich utworów. Dla mnie ważne jest, aby każda książka była wydarzeniem. Wołodymyr ma niezmącone spojrzenie, być może dlatego, że nie jest z literackiej towarzysko-środowiskowej grupy. Jest bardzo odpowiedzialny i pracowity. To — Aha. Superagent — to w pewnym stopniu ja. Chociaż w swojej prozie realizuję swoje dziecięce marzenia. To moje narzędzie walki ze złem. — Lubi Pani ryzykować? Pięć lat temu została Pani odsunięta od eteru w Pierwszym programie Radia Narodowego “dzięki” audycji z Jewhenem Swerstiukiem o Wasylu Stusie. Nie bała się Pani oskarżyć Wiktora Medwedczuka o nieuczciwość i brak jakichkolwiek zasad moralnych. To było dość duże ryzyko — zwłaszcza w tym czasie, gdy Medwedczuk był spikerem Parlamentu? — Wiedziałam, że tak to się nie skończy. Ale dla mnie Jewhen Swerstiuk zawsze był wzorem. Jeszcze od tamtego czasu, kiedy po raz pierwszy w swoich 15 latach przeczytałam jego zakazaną książkę “Sobór w rusztowaniu”. I dać możliwość wypowiedzenia się Swerstiukowi było dla mnie zaszczytem. I było ważne, żeby usłyszało to jak najwięcej ludzi. — Proszę opowiedzieć o swoich nauczycielach. — Jestem wdzięczna losowi za znajomość z utalentowaną pisarką Virą Vovk. Miałam wtedy trzynaście lat i pani Vira na krótko przyjechała na Ukrainę z Brazylii. Dziwne, ale właśnie człowiek, który przyjechał z Brazylii, zmusił mnie do spojrzenia na problemy, które istniały wtedy na Ukrainie, innymi oczami. Jestem wdzięczna, że spotkałam Jewhena Hucała. Bez jego wsparcia i wiary we mnie prawdopodobnie nigdy nie odważyłabym się publikować swoich utworów. Wdzięczna jestem losowi za swoich rodziców. W naszej rodzinie nigdy nie było konformizmu i kłamstwa. — W jednym z wywiadów powiedziała Pani, że fascynuje się Pani buddyzmem, Indiami. Jak wielka jest to fascynacja i jakie ciekawostki w Pani życiu są przez nią sprowokowane, oprócz superagenta w pozycji lotosu? — Cała moja twórczość — to następstwo tego. (Śmieje się). A jeśli poważnie, to idee buddyzmu, którymi interesowałam się jeszcze w bardzo młodym wieku i do których w dużej mierze przybliżyły mnie książki Olesia Berdnyka, jakoś zmieniły moją nieprzejednaną naturę. — Czy są już pomysły, a może i tekst nowej książki, którą dzieciaki przyjmą z nie mniejszym zachwytem niż “Superagenta 000”? — Moja “Pomarańczowa planeta”, powieść, której tytuł teraz prawdopodobnie muszę zmienić. Bardzo nie chcę, aby oskarżono mnie o koniunkturalizm. Chociaż swoją powieść napisałam jeszcze przed początkiem Pomarańczowej rewolucji. Wydawać ten utwór będzie “Tezys”, bo moim zdaniem jego pracownicy ładnie i profesjonalnie wydają i co najważniejsze — popularyzują książkę dziecięcą, a nie narzekają na ciężki los nad kieliszkiem wódki, zapychając magazyny niezrealizowanymi nakładami książek. — I na koniec — co dla Pani, pisarki, redaktorki czasopisma, jest największą nagrodą? — Żebyśmy mieli wielki-wielki nakład i żeby czytało nas dużo-dużo dzieci. Żeby nie trzeba było walczyć o każdy kiosk, gdzie z jakiegoś powodu “Słonecznik” chowają pod ladę. Żeby nie trzeba było walczyć o każdy metr wynajmowanego pomieszczenia. Żeby było trochę więcej pieniędzy i mniej problemów. Żeby państwo zrozumiało, że po to, aby byli dorośli patrioci, trzeba zaczynać wychowywać patriotyzm od małego. A czasopismo dziecięce tylko wtedy wypełnia swoje główne zadanie, gdy może kształtować gusta dzieci, pozytywnie wpływać na ich światopogląd, zachęcać je do twórczości. I do tego czasopismo musi być masowe, wydawane co najmniej w 100-tysięcznym nakładzie. Ale jestem absolutnie pewna, że tak właśnie będzie. Bo po co wtedy tyle radości i cierpień, tyle odkryć i wzlotów przy przygotowaniu każdego nowego numeru “Słonecznika”? Zapisała Maria KRYSTOPA
Tłumaczenie maszynowe
GOŚĆ NUMERU — Pani Lesiu, takie banalne pytanie: kiedy zaczęła Pani pisać dla dzieci i dlaczego? — Odpowiem Pani banalnie: zaczęłam pisać, kiedy urodził się mój syn. Wcale nie chciał zasypiać wieczorem, więc godzinami opowiadałam mu historie z wartką akcją. Musiały być ciekawe — inaczej nie chciał słuchać. Trwało to miesiącami. A w ogóle książki w moim życiu zawsze były bardzo ważne, w nich chowałam się przed różnymi trudnościami i krzywdami mojego dziecięcego życia. Tam był piękny, fantastyczny świat, zupełnie inny niż surowe szkolne dni. To była taka sobie książkowa choroba. Wiem, że wielu ludzi zastępuje książkami rzeczywistość. U mnie tak się nie stało, bo byłam dość aktywnym, dociekliwym i niepotrafiącym usiedzieć w miejscu dzieckiem. Ale do książki odnosiłam się bardzo nabożnie. Kiedy w 1991 roku przyszłam pracować do czasopisma dziecięcego „Soniasznyk” (Słonecznik), miałam już kilka opowiadań przygodowych i fantastycznych powieści. Wszyscy my wtedy w redakcji byliśmy młodzi i genialni, dlatego postanowiliśmy zrezygnować z tych autorów, którzy w czasach radzieckich aktywnie pisali „ideowo słuszną” prozę i wiersze dla dzieci. Przypominam sobie nawet taką zabawną sytuację: pewien pisarz, który całe życie pisał o pionierach-bohaterach, przyniósł nam utwór... o dzieciach-banderowcach. Oto taka dziecięca bezpośredniość i naiwność. Ale przecież najświętszą ideę można zdewaluować, kiedy mówi się o niej nieszczerze. — A dlaczego zwróciła się Pani właśnie ku utworom z wartką akcją? Przecież wydaje się, że przed Panią w ukraińskiej literaturze dziecięcej nikt nie pisał dziecięcych, a na dodatek ironicznych, kryminałów? — Zawsze chciałam stworzyć ukraińskiego superbohatera — odważnego, sprawiedliwego, dobrego i niezwyciężonego. Najpierw wcieliłam swoją ideę w scenariuszach komiksów. Miały to być ukraińskie „słonecznikowe” komiksy — bez horrorów, straszydeł, potworności, którymi tak często karmi się młodych czytelników. A potem, kiedy pisałam „Superagenta 000”, zrobiłam to w formie parodii — żeby bohater mojej powieści nie zamienił się w pomnik samego siebie. Oprócz tego, w naszych czasach z ponurych napakowanych facetów, którzy biją, strzelają i szatkują się nawzajem, zrobiono jakiś kult. A mnie chciało się pokazać coś żywego i zabawnego. Ze zła trzeba się śmiać, wtedy przestaje być złem. — Czy trudno być redaktorem czasopisma dziecięcego w naszych czasach? Jakie problemy najczęściej się pojawiają? — Być redaktorem czasopisma dziecięcego w naszych czasach — to diagnoza. Zupełnie niedawno, w drugi dzień po Wielkanocy, ja swoimi redaktorsko-naczelnymi rękami pakowałam cały nakład „Soniasznyka”, a potem sama łapałam samochód, namawiałam brzuchatego wujka-kierowcę, żeby pomógł załadować cały nakład do swojego „Rafika”, a wtedy wiozłam „Soniasznyk” do zakładu, skąd rozsyłają czasopismo prenumeratorom, i myślałam, że wszystko to trzeba niesamowicie kochać. Mogę przypomnieć, jak my ze znaną pisarką Halą Kyrpą wkładałyśmy do każdego numeru „Soniasznyka” małe arkusze z reklamą serii przygodowej wydawnictwa „Tezys”. A potem zwrócono nam cały nakład, bo, jakoby, według zasad „Ukrposzty”, nie można robić do czasopisma „osobnych wkładek”. I wtedy zawołałam na pomoc już inną, nie mniej oddaną „Soniasznykowi” pisarkę Zirkę Menzatiuk, i wyciągałyśmy te karteczki w zimnym zakładzie nr 3. Tak więc, odpowiadając na Pani pytanie — dlaczego my to wszystko robimy? Bo każde czasopismo jest żywe. Ja, na przykład, biegnę do drukarni jeszcze zanim wyjdzie nakład, żeby zobaczyć świeży numer. Kiedy jeszcze nie rozcięte, cieplutkie arkusze, które pachną farbą drukarską. Rozpoznaję takich samych redaktorów-szaleńców po fanatycznym błysku w oczach. Ja w radiu na kanale „Kultura” mam taką audycję: „Żurnały-żurnałyky-żurnałyczky”, gdzie staram się popularyzować dobre ukraińskojęzyczne czasopisma. I wydaje mi się, że te czasopisma, które zostały na Ukrainie, teraz przetrwają właśnie dzięki takim redaktorom, którzy znają każdą literę w swoim czasopiśmie. — „Soniasznyk” odróżnia się od wielu czasopism ekskluzywnością tekstów, oryginalnością rysunków. Nigdy nie pojawiało się pragnienie, żeby robić, jak większość — po prostu „przedrukowywać”? Tak prościej i taniej... — Najprościej było zrobić to, do czego nas nie raz skłaniano: „wlewać tekst” w gotowe szablony. Albo wydawać czasopismo równolegle jeszcze po rosyjsku. Ale to absolutnie błędna droga — dzieci nie można przyuczyć kochać ukraińskiego języka, kultury, historii, pisząc o tym w języku rosyjskim. Tak nie bywa. Bywa odwrotnie: jeśli dziecko, które rozmawia po rosyjsku, zakocha się w ukraińskim czasopiśmie, będzie chciało uczyć się języka ukraińskiego. My nie mamy pieniędzy, żeby reklamować „Soniasznyk”, i dlatego wielu z tych rodziców, którzy chcą, aby ich dzieci czytały dobre, pełnowartościowe ukraińskie opowiadania, bajki, wiersze, opowieści historyczne, po prostu nie wie o istnieniu „Soniasznyka”. A u nas teraz wytworzyła się sytuacja, kiedy nawet niepełnowartościowy towar, którym jest większość klonowanych czasopism, prowadzi agresywną reklamę i narzuca się czytelnikom. To takie sobie kopie z rosyjskich kopii, które, z kolei, skopiowane są z amerykańskich czasopism. Wychodzi niezdarnie. Dzieciaki, oczywiście, to zjedzą, jak gumę do żucia o smaku owocowym, ale od takiego żywieniowego surogatu czasem psują się zęby i żołądki, a od niepełnowartościowej lektury psują się głowy... Głównym naszym zadaniem jest skłonić dziecko do myślenia, żeby chciało tworzyć, fantazjować. Czytanie czasopisma powinno być pracą, z której dziecko czerpie przyjemność. — Pani czasopismo komunikuje się z czytelnikami tylko na stronach wydania. Kiedyś łamano tę zasadę? — Tak, to nasze oświadczenie jest dość surowe, ale wymuszone. Oto teraz leży u mnie list od chłopca Romczyka, któremu obowiązkowo odpowiem. Kiedyś przysłał nam rysunek, w ogóle młody i pracowity zespół. A znajomość Wołodii ze mną zaczęła się od tego, że jego syn bardzo lubił, aby mu przed snem czytano na głos mojego „Superagenta”. — A Pani lubi literaturę przygodową? — Bardzo lubię. W dzieciństwie przeczytałam całą kupę fantastyczno-przygodowo-detektywistycznych historii. Chociaż, oczywiście, kształtowały mnie utwory ukraińskich i światowych klasyków. Na szczęście, u nas w domu była ogromna biblioteka. — Zamiłowanie do literatury przygodowej, tworzenie „silnego bohatera” — wszystko to wskazuje na bojowy charakter. Pani taka jest? Zdjęcie H. Oborśkiej Mnie uczono, że dziennikarza w wywiadzie „nie powinno być”, ale zdecydowałam się „wyskoczyć” i powiedzieć, że bardzo lubię czasopismo „Soniasznyk”. Nie tak, jak kiedyś kochałam „Barwinok” i „Malatko”, których prenumeratę moja mama uważała za patriotyczny obowiązek. Na tych czasopismach wyrastałam. Ja kocham „Soniasznyk”, bo czytając go ze swoją córeczką, czuję się dzieckiem. Rozmowa z redaktorem „Soniasznyka”, pisarką dziecięcą i czarującą kobietą Lesią Woroniną — próba odgadnięcia tajemnicy tego odczucia.
Tłumaczenie maszynowe
AUSTRIA Zespół „Global. Kryner” znany jest ze swoich interpretacji jazzowych hitów, wykonywanych w stylu alpejskiego folku z wykorzystaniem tradycyjnych instrumentów etnicznych. W Kijowie „Global. Kryner” wykona kompozycję „Asi”. ALBANIA Albańska piosenkarka Ledina Çelo zwyciężyła w kraju w konkursie eliminacyjnym z piosenką „Neser shkoj”, którą zaśpiewa w Kijowie. ANDORA W tym roku Andorę reprezentować będzie Marian van de Wal z piosenką „La mirada interior”. BELGIA Nuno Guilherme de Figueiredo Rezende, czyli po prostu Nuno Resende, od 2000 roku walczył o prawo do reprezentowania swojego kraju na „Eurowizji” — początkowo w składzie zespołów muzycznych, potem solowo. Wreszcie mu się to udało. BIAŁORUŚ Anżelika Agurbasz w tym roku świętuje 15-lecie działalności twórczej, w trakcie której zdążyła jeszcze zagrać w kilku filmach i zostać doradcą ds. kultury ambasady białoruskiej w Rosji. Do występu przygotowywał ją Filip Kirkorow. Tytuł piosenki to „Kochaj mnie dzisiaj”. BUŁGARIA Zespół „Kaffe” został uznany za najlepszy zespół muzyczny Bułgarii w 2004 roku. Wszyscy członkowie zespołu to profesjonaliści z wykształceniem muzycznym i niemałym doświadczeniem współpracy z czołowymi bułgarskimi wykonawcami. BOŚNIA I HERCEGOWINA Dziewczyny z zespołu „Feminnem” – Ivana Marić, Neda Parmać oraz Pamela Ramljak – marzą, że na kijowskiej „Eurowizji” trafią do dziesiątki najlepszych wykonawców. WIELKA BRYTANIA Javine Hylton, która zajmuje się wokalem od 10 roku życia, będzie bronić honoru Wielkiej Brytanii z piosenką „Touch My Fire”. GRECJA Helena Paparizou wiosną 2004 roku nagrała debiutancki album „Protereotita”, dzięki któremu zdobyła popularność oraz prawo do reprezentowania Grecji na Konkursie Piosenki „Eurowizja”. DANIA Jakob Sveistrup nie jest profesjonalnym muzykiem. Autorzy piosenki „Tænder på dig” do konkursu eliminacyjnego „Eurowizja—2005” nie znali Jakoba osobiście, jednak po przesłuchaniu jego wokalu zapragnęli pracować tylko z tym wykonawcą. ESTONIA Młoda estońska grupa „Suntribe” zwyciężyła w krajowym konkursie eliminacyjnym spośród ponad 80 wykonawców. Piosenkę „Let’s Get Loud”, która zabrzmi w maju ze sceny w Kijowie, napisał najbardziej autorytatywny poeta i kompozytor Estonii, Sven Lõhmus. IZRAEL Piosenkarka z Izraela Shiri Maimon po raz pierwszy wyszła na wielką scenę w wieku dziesięciu lat. W Kijowie wykona piosenkę „Hasheket Shenish’ar”. IRLANDIA Bronić honoru Irlandii na kijowskiej scenie będzie rodzinny duet — brat i siostra McCaul (Donna and Joseph McCaul). Donna i Joseph wykonają piosenkę „Love?”. ISLANDIA Selma Björnsdóttir występowała już na „Eurowizji” w 1999 roku i zajęła drugie miejsce. Całkiem logiczne, że Selma pragnie rewanżu. HISZPANIA Skład zespołu „Son de Sol” to trzy siostry: Lola, Esperanza i Sole. Dziewczyny podbiły serca Hiszpanów w konkursie eliminacyjnym piosenką „Brujeria”, otrzymując w wyniku głosowania widzów ponad 25% głosów. CYPR Constantinos Christoforou w wieku siedemnastu lat został pierwszym Cypryjczykiem, którego nagrania uzyskały status potrójnie „platynowych”. Dziś jest jednym z najbardziej utytułowanych i najpopularniejszych wykonawców na wyspie. ŁOTWA Przedstawiciele Łotwy, Walters i Kazha, na początku kwietnia wydali swój pierwszy album, który zawiera trzy wersje kompozycji „The War Is Not Over”, z którą chłopcy wystąpią w Kijowie. LITWA Litewski zespół „Laura and The Lovers”, stworzony wspólnymi siłami litewskich i szwedzkich producentów w jednym celu — wygrać krajowe eliminacje do „Eurowizji—2005”, poradził sobie z zadaniem za pierwszym podejściem. MACEDONIA Martina Vucica żartobliwie nazywają „macedońskim Tarkanem”, mając na myśli przede wszystkim żywiołowe motywy piosenek i charyzmę wykonawcy. MALTA Maltanka Chiara łatwo pokonała konkurs eliminacyjny i, jak sama przyznaje, do Kijowa przyjechała wyłącznie po zwycięstwo. Zdjęcie Iwana Pyłypenki. Zdjęcie Iwana Pyłypenki. Zdjęcie Hanny Oborskiej. 16 maja przy Pałacu Maryjskim w Kijowie oficjalnie otwarto „Eurowizję—2005”, która w tym roku obchodzi swój 50-letni jubileusz. Ukraina dołożyła wielu starań, aby święto zapamiętano na długo: dobrze i hojnie przyjąć gości, szczerze i serdecznie powitać całą Europę, która zobaczy nasz kraj poprzez sukces wydarzenia — takie jest zadanie organizatorów konkursu i wszystkich kijowian. Oto dlaczego program „Eurowizji—2005” jest nasycony ciekawymi wydarzeniami. Proponujemy Państwu ich harmonogram: 18 maja, 19.00 — koncert poświęcony otwarciu konkursu piosenki „Ukraina — serce Europy” (Majdan Niepodległości).
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu ««EUROWIZJA — 2005»: USŁYSZYMY ICH I ZOBACZYMY», s. 14
Zdjęcie Hanny Oborskiej Zdjęcie Hanny Oborskiej
Zdjęcie Iwana Pyłypenki
MOŁDAWIA
Mołdawski zespół „Zdob si Zdub” jest dobrze znany miłośnikom muzyki w krajach WNP. Ukraińcy mieli już okazję ocenić piosenki kolektywu, oglądając kilka teledysków.
MONAKO
Poznajcie: Lise Darly. Swoimi osiągnięciami młoda wykonawczyni przekonała rodaków, że jest godna reprezentować Monako w Kijowie.
NIDERLANDY
W dorobku twórczym Glennis Grace znajdują się dwa solowe albumy „Real Emotion” oraz „Secrets Of My Soul”. Na głównej scenie konkursu wykona kompozycję „My Impossible Dream”.
NIEMCY
Gracia Arabella Baur swoje niezwykłe imię zawdzięcza Gracii Patricii z Monako, która była bardziej znana pod pseudonimem Grace Kelly. Honor Niemiec będzie bronić piosenka „Run & Hide”.
NORWEGIA
„Wig Wam” — młody norweski kolektyw. Na „Eurowizji—2005” zespół wykona piosenkę „In My Dreams”.
POLSKA
Zespół „Ivan & Delfin” został założony w 2002 roku. Wokalista Ivan Komarenko oraz Michał Szymański są autorami tekstów piosenek, Łukasz Lazer oraz Wojciech Olszewski piszą muzykę. Na kijowskiej scenie zabrzmi kompozycja pod tytułem „Czarna dziewczyna”.
PORTUGALIA
Na „Eurowizji—2005” Portugalię będzie reprezentować duet „2B” z piosenką „To Love”.
ROSJA
Na rosyjskim konkursie eliminacyjnym Natalia Podolska zwyciężyła z piosenką „Nobody Hurt No One”, otrzymując ponad 20% głosów widzów.
RUMUNIA
Luminița Anghel to jedna z najpopularniejszych i najbardziej znanych artystek kraju, ma w swoim dorobku niemało nagród lokalnych i międzynarodowych konkursów piosenki.
SERBIA I CZARNOGÓRA
Uczestnicy czarnogórskiego boysbandu „No Name”: Danijel Alibabić (solista), Marko Prentić (gitarzysta), Marko Perić (basista i lider zespołu), Bojan Jovović (klawiszowiec) oraz Dragoljub Purlija (perkusista) wykonają w Kijowie piosenkę „I Will Reach out for You”.
SŁOWENIA
Omar Naber urodził się w Lublanie. Jego prawdziwe nazwisko to Karim. Tak właśnie nazywa się też zespół muzyczny, z którym Omar występuje w klubach i na festiwalach. W Kijowie piosenkarz wykona utwór „Stop”.
TURCJA
Gülseren urodziła się w Stambule. W 2001 roku Gülseren zrealizowała swoje skryte marzenie — wydała solowy album, do którego większość piosenek napisała sama.
WĘGRY
Producenci węgierskiego zespołu „Nox” zrobili wszystko, aby nowy kolektyw wyróżniał się spośród dziesiątek innych grup popowych kraju. Dziś „Nox” jest znany nie tylko w ojczyźnie, ale i za granicą.
UKRAINA
Jeszcze pół roku temu iwanofrankiwski zespół „Ґринджоли” (Gryndżoły) znały jednostki. Popularność kolektywowi przyniosła piosenka „Razem nas wielu”, której pisane było stać się hymnem Pomarańczowej Rewolucji.
FINLANDIA Geir Rönning od 1994 roku wytrwale bierze udział w konkursach eliminacyjnych „Eurowizji” — najpierw w Norwegii, a potem w Finlandii. W tym roku po raz trzeci z rzędu wychodził na scenę fińskiego finału i w końcu dopiął swego — jego występ otrzymał prawie jedną trzecią wszystkich głosów widzów.
FRANCJA
Ortal na profesjonalną scenę po raz pierwszy wyszła w składzie zespołu „Gipsy Sound”. Piosenka „Chacun Pense a Soi”, z którą Ortal wystąpi w Kijowie, stała się pierwszym singlem piosenkarki.
CHORWACJA
Boris Novković urodził się w Sarajewie. W 1989 roku Boris Novković zajął drugie miejsce na Konkursie Piosenki „Eurowizji” ze swoją piosenką „Dajana”. W tym roku zaprezentuje piosenkę „Wolves die alone”.
SZWAJCARIA
Na Konkursie Piosenki „Eurowizji—2005” w Kijowie Szwajcarię będzie reprezentować estoński girlsband „Vanilla Ninja” z piosenką „Cool Vibes”.
SZWECJA
Martin Stenmarck pasjonował się muzyką od dzieciństwa. W wieku 14 lat założył własny zespół rockowy, a w wieku 18 lat zdobył Grand Prix konkursu młodych talentów. Muzyk wydał już dwa solowe albumy. Marzy o zwycięstwie.
Na podstawie materiałów z wydań internetowych przygotowała Olha SKRYNNYK
22.00 — zabawy i rozrywki „Z Kijowem na zawsze” (Chreszczatyk). 19 maja 19.00 — koncert od „Art-Welesa” (Majdan Niepodległości). 22.00 — półfinał Konkursu Piosenki „Eurowizja—2005” (Pałac Sportu). 20 maja 19.00 — koncert „Ukraińska fala” (Majdan Niepodległości). 21 maja 19.00 — koncert młodzieżowy (Majdan Niepodległości). 22.00 — finał Konkursu Piosenki „Eurowizja—2005”.
22 maja 19.00 — „Ukraina. Europa. Przyszłość” — koncert pożegnalny na Majdanie Niepodległości.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Wiktor Iwanowycz Położij urodził się 9 sierpnia 1949 roku we wsi Staroziniw w obwodzie sumskim. Ukończył szkołę ogólnokształcącą w Ternach oraz wydział filologiczny Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Po studiach pracował jako dyrektor szkoły we wsi Wysoczne w rejonie ratnieńskim na Wołyniu. х х х Inteligenci wszystkich krajów, łączcie się! Nie mamy nic do stracenia oprócz swoich głów… A zdobędziemy Wszechświat! Na początku lat 80. młody pisarz ukazał czytelnikom powieść „Popiół na rany” oraz książkę opowiadań „Małe podróże”. Jednocześnie Położij ukończył aspiranturę w akademickim Instytucie Literatury i obronił pracę kandydacką, a także został laureatem prestiżowej wówczas wśród młodych literatów nagrody imienia Pawła Usenki. Po pierwszych książkach przyszły kolejne: „Gospodarze ziemi”, „Łódź we mgle”, „Słoneczny wiatr”, osobną monografią ukazała się praca kandydacka poświęcona twórczości Jurija Bondariewa. Szczególny rezonans w periodykach literackich zyskała powieść Wiktora „Żył-był Iwan”. Powieść „Popiół na rany”, opowiadania „Urlop z odwiedzinami bliskich”, „Rozwarstwienie”, „Piłka”, „Żył-był Iwan” wyróżniały się surową męską intonacją. Jego utwory wydawano w Moskwie, gdzie zdobyły kilka solidnych wyróżnień, zostały przetłumaczone na języki angielski, hiszpański, bułgarski, słowacki. Położij pracował w Instytucie Literatury, kierował działem prozy w czasopiśmie „Kijów”, od 1985 roku był głównym redaktorem studia filmowego imienia Ołeksandra Dowżenki, później redaktorem zjednoczenia „Ziemia” w tym samym studiu filmowym. 21 maja 2004 roku odszedł Wiktor Położij, którego obecność w ukraińskiej х х х Reżimowi konstytucyjnemu — zieloną ulicę! literaturze była zauważalna i znamienna. Pisarz został pochowany obok ojca, Położija Iwana Mykołajowycza, na cmentarzu wiejskim we wsi Jasnohorodka w rejonie makarowskim na Kijowszczyźnie. Oprócz nieznanej nam powieści, błyskotliwych nowel, zostawił nam także scenariusze filmowe „Wiatr w drzwiach”, „Starcy do boju nie idą” oraz wspaniałą sztukę „Sowki się rozwodzą”. Wiedział, czym jest prawdziwa dramaturgia, i dlatego pulsuje ona w każdym napisanym przez niego wierszu... „Piramida” Lenina — najniższa. Dokąd więc zmierza ta tak zwana cywilizacja?! Publikację przygotowała Taisija SZAPOWALENKO Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA Jarema HOJAN Pawło MOWCZAN Anatolij POHRIBNYJ Ołeksandr PONOMARIW Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego, dział tematyki społecznej Jewhen HOLYBARD 279-49-47 (tel/faks) Zastępca redaktora naczelnego, dział polityki Ołeksandr SOŁONEC 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK 278-63-69 Redaktor literacki Ołeksandra TKACZ 270-55-57 Dział kultury Kateryna TARCZEWSKA 270-55-57 Dział literatury Marija KRY SHTOPA 270-55-57 Dział korekty Tetiana MYCHAJŁENKO Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Oksana PETRYCZENKO 278-63-69. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovo.prosvita.com.ua Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301220 Nakład ogólny — 34800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny, na pół roku — 19,18 hrywny. х х х „Zajedynczyki” — członkowie jednej grupy przestępczej, szajki, bandy… (zob.: Wł. Dal „Słownik…”) х х х Diagnoza: twarz zniekształcona intelektem. (Doktor Sołganow) х х х Ukraina — to gwóźdź wbity w jedną z krawędzi Kosmosu, na nici z zamysłu Bożego którego dynda Ziemia. х х х „Podaję do wiadomości, że Łesia Ukrainka, Iwan Franko i ich współpracownicy przewrócili się w grobach, dowiedziawszy się, że ich portrety wykorzystuje jako atrybutykę SDPU(o)”. (Święty Piotr — do kancelarii niebieskiej) х х х Rasiści dzielą ludzi według koloru skóry, faszyści — według wyższości jednej nacji nad drugą, komuniści — według stanu majątkowego, czyli klas. Czy nie czas podzielić się na mądrych i głupich? Złych i dobrych?.. х х х Im więcej jest, tym bardziej się chce… Ale kiedy „Mercedesów” można dla wszystkich wystarczyć, to umysły Szewczenków, Einsteinów, Wernadskich — są jednostkowe… х х х Zielone bywają różne rzeczy: liście na drzewach, partie, dolary USA. U nas cała „zieleń” — łącznie. х х х Zmodyfikowany system komunistyczny działa tak samo niezawodnie, jak i zmodernizowany automat Kałasznikowa. х х х Za Ukrainę, za władzę ludu — bez bandytów i komisarzy! х х х Pieniądze zdobywają władzę. Władza pomnaża pieniądze. Itd. wieczne zamknięte koło. Występne. (Nowoczesny marksizm) х х х Konsumenci! Uderzmy w sfałszowaną produkcję adekwatnymi hrywnami, euro, dolarami. х х х Wypijmy za zdrowie lekarzy, abyśmy ich przeżyli! х х х Dowódca okrążonego przez wroga pułku dzieli ze swoimi bojownikami i naboje, i suchary. Otoczony „niepowodzeniami” naród nie słyszał, aby administracje, urzędy, ministerstwa dzieliły się z nim terminowo otrzymywanymi pensjami ogromnej armii urzędników. Chociaż, z drugiej strony, jakże wtedy największym cierpiętnikom za państwo uczyć rozumu nas, leniwych i szarych?.. х х х Nie kołaczcie społeczeństwa. Dajcie mu spokój. Chory musi przynajmniej się wyspać. Aby poczuć wreszcie prawdziwy głód i wziąć się do pracy. х х х Za życia korzystamy z dwóch wejść i wyjść: paradnego i czarnego. Po śmierci także jest alternatywa: raj i piekło. Także nie wszystko tak źle w naszym domu! х х х Podrabianie pieniędzy — jedna z największych zbrodni państwowych. A podrabianie majtek, akcyz, etykiet, wódki, papierosów… — rzecz codzienna, zwykła, niepodlegająca sądowi. Jakże wtedy Biblię rozumieć: złodziej, on zawsze złodziej — ukradł jedną hrywnę czy milion baksów… х х х Historia sądzi martwych. Ale żywi ich już nie interesują. х х х Och, to płatne nauczanie!.. I w co nas kosztowały prezydenckie „kursy” Kuczmy? х х х Dyktatury, tyranie ustanawiają się w imię wyzwolenia narodów od ucisku i wyzysku, w imię wolności i demokracji. (Prawo upadku moralnego) х х х Cena zwycięstwa określa się nie ofiarami, a trofeami. х х х Językowi angielskiemu — status państwowy! (Z haseł 2012 roku) х х х Pieniędzy mało nie bywa — bywa mało kieszeni i stref offshore. х х х Obywatel Ukrainy ma wszystkie prawa. Obowiązek ma jeden — bronić swoich praw. х х х Głosuj nie na prezydenta, nie na deputowanego — głosuj na siebie. Twój głos — to określenie: bydło ty czy człowiek. (Przechodzień) х х х Dzisiejsza Rada Najwyższa jak giełda polityczno-ekonomiczna, gdzie handlują interesami narodu. (Nagłówek nienapisanego artykułu) х х х Inteligencja pracująca… Ktoś widział „niepracującą”? х х х Za Stalina (Chruszczowa, Breżniewa…) było lepiej. Niewolnik, urodzony w niewolnictwie, innego stanu nie zna. Pytanie: my nie niewolnicy, niewolnicy nie my? (Zadanie logiczne)
x x x Ustawy są przyjmowane większością głosów, ale w interesie mniejszości — dla „swojego kręgu”. (Z podtytułu) x x x Problem „dwujęzyczności” w różnicy między „Boże, cara chrani…” a „Gori, gori, moja zwiezda”. x x x …I na co komu wszystkie bogactwa świata, kiedy dusze są zrujnowane? (Pytanie retoryczne) x x x Lenin: „Moralne jest wszystko, co służy rewolucji. I w ogóle moralność to burżuazyjny wymysł”. Hitler: „Uwalniam was od takiej chimery, jak sumienie”. (Gramatyka porównawcza) x x x Prawnej przestrzeni — niezawodna ochrona z drutu kolczastego! x x x Prawdziwy pisarz współczesnym nie jest potrzebny. Komu interesująco patrzeć na siebie nieudolnego, głupiego, pełnego kompleksów jako na bohatera? x x x „Demokradzi” — władza, która okrada naród. (Pierwotne znaczenie słowa zapomniane). (Z zasłyszanych) x x x Ludzie wywodzą swój rodowód od Adama i Ewy. Reszta — od małp. x x x Julia Tymoszenko jako jedyny mężczyzna wśród „miliona świniopasów”. (Traktat socjologiczny) x x x Reformy (we współczesnej ros. transkrypcji) — [ech — rech — wory — my] (Ze słownika) x x x Obecnie przeżywamy nie tyle kryzys ekonomiczny, co moralny i duchowy. A to już sprawy osobiste. x x x No, wszyscy, wszyscy rozrywają się o Ukrainę: jedyną, piękną, bogatą… I nikomu do głowy nie przychodzi: a kto jest potrzebny jej, biednej? x x x Piramida Cheopsa jest najwyższa spośród oficjalnych grobowców.
Tłumaczenie maszynowe