Strona · s. 6strona oryginału ↗
NIE POWTÓRZYĆ BŁĘDÓW
Слово Просвіти, №20 за 2005 рік
Niestety, niechęć do języka ukraińskiego w miastach południa Ukrainy ma dawne korzenie. Jest to problem społeczno-kulturowy, który wymaga wszechstronnego, delikatnego rozwiązania. W przełomowych momentach historii zjawisko to może wybuchnąć z nową siłą, stać się istotnym czynnikiem hamującym budowę państwa. Dlatego pouczające jest rozważenie doświadczeń ukrainizacji lat 20. XX wieku w szkołach wyższych południowego zachodu Ukrainy. języka ukraińskiego. Natrętna administracja wzmacniała antyukraińskie nastroje wśród wykładowców i studentów, prowadziła do formalnego przyswajania podstaw języka. Wśród przyjętych do instytutu w roku akademickim 1925–26 tylko 77 było Ukraińcami, a reszta – Rosjanami i Żydami. W rezultacie ukrainizacja w tej uczelni wyrodziła się w antyukraiński żywioł. Silne antyukraińskie nastroje panowały w Odeskim Instytucie Oświaty Narodowej. W latach 1923–24 Ukraińcy stanowili tu zaledwie 15%. Mimo to wprowadzono szereg działań administracyjnych, które jako ostateczny termin pełnej ukrainizacji wyznaczyły 1 września 1927 roku. Jednak wyniki były niepocieszające. Tylko 15% książek w bibliotece było ukraińskich, zaledwie 25% wykładowców prowadziło zajęcia po ukraińsku. Uformowała się grupa wykładowców, wśród nich także rektorzy, którzy otwarcie wrogo odnosili się do wprowadzania języka ukraińskiego – Hubusz, Gotałow, Elin, Samułewicz, Chait. Antyukraińskie nastroje w instytucie wzmacniały także niektóre decyzje resortowej komisji ds. ukrainizacji, na przykład decyzja o całkowitej ukrainizacji w roku akademickim 1926–27 fakultetu robotniczego (rabfaku) i pierwszego roku instytutu. Studenci, którzy nie opanowali języka ukraińskiego, złożyli żądanie zaprzestania prowadzenia wykładów po ukraińsku przez profesorów Swirenkę i Łozyńskiego. Ci ostatni musieli ulec żądaniom studentów. Chociaż na rok 1928–29 „ukrainizacja” została doprowadzona do 75% – na papierze. Wydawałoby się, że najkorzystniejsze warunki do wprowadzania języka ukraińskiego powinny być w rolniczych szkołach wyższych. Jednak tak nie było. Niewielki był odsetek studentów-Ukraińców w Odeskim Instytucie Rolniczym – 33%. Tyle samo było wykładowców, którzy władali językiem ukraińskim. Na posiedzeniach komisji przedmiotowych wypowiadano się otwarcie wrogo wobec ukrainizacji, niezbyt przychylna była też administracja. Skutek – nawet w grupach, gdzie było 80% studentów-Ukraińców, wszyscy porozumiewali się w języku rosyjskim. Winę za hamowanie przejścia na język ukraiński profesura i administracja próbowały przerzucić na studentów, mówiąc, że tamci wolą nie swój język, a rosyjski. W nie lepszym stanie pod względem ukrainizacji były rolnicze szkoły wyższe, położone na wsi. Zatem rolnicze uczelnie południa kształciły nowe pokolenie nosicieli języka rosyjskiego dla ukraińskiej wsi. Wojowniczy opór ukrainizacji stawiano w uczelniach technicznych. W placówkach o takim profilu w Mikołajowie Ukraińców było 220, podczas gdy Żydów było 285, a Rosjan – 253. W Mikołajowskim Wieczorowym Technikum Robotniczym studenci żądali wykładania po rosyjsku, bo, jak twierdzili, w pracy musieli mieć do czynienia z rosyjskojęzycznymi pracownikami. Takie nastroje miały tu odpowiednie podłoże etniczne. Dość powiedzieć, że tylko trzech pedagogów w tym technikum było Ukraińcami. Przeciwko ukrainizacji wystąpiła znaczna część studentów Odeskiego Instytutu Politechnicznego. Mimo wszystko studenci nie odnosili się tak wrogo do wprowadzania języka ukraińskiego, jak profesura. Sztywny opór stawiały kadry, które uformowały się jeszcze w czasach przedrewolucyjnych. Tak oto profesor Odeskiego Instytutu Gospodarki Narodowej P. Tołstoj na posiedzeniu komisji resortowej 17 kwietnia 1928 roku oświadczył: „Sytuację z rozwiązaniem kwestii narodowej uważam za przemoc, a towarzyszy, którzy przeszli na wykładanie w języku ukraińskim – za renegatów”. Inny profesor OIGN Suchow na pytania zadawane po ukraińsku odpowiadał po turecku. Jeszcze jeden profesor tej samej uczelni, Gotałow, uciekał się do takiej zniewagi: wykłady prowadził po ukraińsku, a na końcu mówił: „A teraz wyłożę wam ten sam wykład po ludzku” – i dublował po rosyjsku. Większa część wykładowców występowała jednak nie tak otwarcie, a próbowała... Praca zwyciężczyni dziecięco-młodzieżowego konkursu patriotycznego plakatu i rysunku „Paleta ukraińskiego słowa”, zorganizowanego przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”, Marii Harmaszewej. O tym konkursie i jego laureatach przeczytają Państwo w następnym numerze tygodnika.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
