Strona · s. 12strona oryginału ↗
TAK BRZMIĄ STRONY HISTORII...
Слово Просвіти, №20 за 2005 рік
UTALENTOWANA ZIEMIA Wielkiej Środy, która przyniosła stolicy i jej melomanom ocieplenie, w Ukraińskim Domu gospodarowali czarnomorce i czarnomoczki — studencki chór ludowy im. M. Arkasa Mikołajowskiego oddziału Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, pod kierownictwem i dyrygenturą zasłużonego pracownika kultury ZŁOTE KLUCZE
Odcinek czasu, który mieści się w partyturach Narodowej Orkiestry Instrumentów Ludowych Ukrainy, jest jakby przejrzystym źródłem ożywienia muzycznego obrazu naszego kraju i jesteśmy pewni — bez niego historia narodowej kultury muzycznej nie byłaby prawdziwa... Przekonujemy się o tym, zagłębiając się w książkę „Muzyczne wojny albo Talent Wiktora Hucała” Bohdana Żołdaka (Kijów, „Krynycia”. — 2004. — 412 s.). Ukazała się ona z okazji 60. rocznicy urodzin Wiktora Hucała — laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, krzewiciela ukraińskiej kultury muzycznej, którego najjaśniejszą gwiazdą wśród odznaczeń i wysokich tytułów w „tabeli rang”, moim zdaniem, jest podarowany narodowi ukraińskiemu w latach narodowego bezprawia „Marsz Zaporoski”, przekazany przez niewidomego kobziarza Jewhena Adamcewycza w aranżacji Wiktora Hucała przez Kijowską Orkiestrę Instrumentów Ludowych... Ale o tej perle wspomnimy dalej. Autor książki, znany stylista, „niestandardowo myślący” pisarz i kulturolog Bohdan Żołdak wybrał do opowieści o wybitnej osobowości bodaj najskuteczniejszy styl zachowania wiarygodności myśli głównego bohatera, starannie oddając głos Wiktorowi Hucałowi. Wraz z autobiograficznymi opowieściami tego niezłomnego talentu, tego wirtuoza narodowej autentycznej „orkiestrowej pektorału”, w wasz świat wchodzi cud samoidentyfikacji ukrainiki! Sądźcie sami: prosta chłopska rodzina, pracownicy — mądry ojciec i matka-bohaterka ocalili w piekle wojenno-głodowo-kolonialnego nieszczęścia kohortę dzieci, kwiat, z którego powstał obdarzony czarem matczynej i ojcowskiej pieśni chłopak, zakochany w rodzimym narodowo-muzycznym bycie naszego ducha. Tak było pisane losem, a jego nakaz młody muzyk-„ludowiec”, przyszły znany maestro, wypełnił z honorem! Już jako uczeń zdolny wychowanek znanej 1. Szkoły Muzycznej we Lwowie, w której uczyli się Bohodar Kotorowycz, Ołeh Krysa, Bohdan Janiwski i inne obecne znaczące postacie muzycznego horyzontu, staje się muzykiem-domrzystą w profesjonalnej orkiestrze... Temu, bez wątpienia, sprzyjała udana nauka u utalentowanych pedagogów. Niemożliwe jest opowiedzenie swoich wrażeń z udokumentowanych w książce artystycznych opowieści przy Puszkińskiej 32, do Towarzystwa, do jego muzeum ukraińskich instrumentów ludowych, gdzie zgromadzono rarytasy genialnych bezimiennych mistrzów, a także do wydawnictwa „Muzyczna Ukraina”, mieszczącego się tuż obok, szli wszyscy, którzy uwierzyli w bezkarność naszego narodowego odrodzenia. Nie tak się stało, jak się wydawało!.. Zarówno Serhijowi Kozakowi, jak i Ołeksandrowi Czumakowi, i Wiktorowi Hucałowi czujni wasale moskiewskiej metropolii na początku lat siedemdziesiątych odcięli tlen... W rozdziale „Marsz i marsze” mowa o stworzeniu przez Wiktora Hucała orkiestrowej wersji „Marsza Zaporoskiego”, usłyszanego od wspomnianego bajana-kobziarza. Utwór ten po raz pierwszy wykonano przez orkiestrę pod dyrekcją Jakiwa Orłowa w Operze Kijowskiej. Mnie zaś zapadło w pamięć wykonanie go w 1970 roku, zdaje się, w Sali Kolumnowej im. Mykoły Łysenki w Filharmonii. Jak czarowny flet, oczarowała wszystkich swoim zawołaniem-wstępem surma i — przepełniona sala była tak naelektryzowana marszem, tym arcydziełem kozackiego pochodu, że cztery razy wybuchała owacjami, wywołując raz po raz „orłowców” na bis. Widzielibyście, drodzy potomkowie, jak zamierzyła się dobrze znana nam armia „obserwatorów”! Zamieszanie dotarło do miejscowych partyjnych „gór”, które zasiadały na obecnej ulicy Bankowej... W książce znajdujemy gorzkie wyznania p. Wiktora — jakie upokorzenia musiał znosić w strukturach siłowych, wyjaśniając, że oto siczowa pieśń brzmi z taką autentycznością, czystością zespołową i wcale nie amatorską doskonałością brzmienia, że zawładnęły sercami obecnych i — prawidłowość! — sala coraz bardziej wypełniała się miłośnikami piękna... Tutaj i „Szczodry wieczór” w opracowaniu Omeliana Szpaczynskiego, jak i cały wieniec opracowań, i „Wiesnianki oraz wiosenne gry”, i repertuar kozacki, i historyczna duma — autor O. Szpaczynski — „Oj nad Bugiem, nad rzeką”, i w opracowaniu Anatolija Awdijewskiego „Dumy moje” Szewczenki, i „Czarna rola zaorana”, a jakże bez czarnomorskiej — Omelian Szpaczynski zaaranżował ludową „Czarnomorsiec idzie”, i jeszcze wiele innych podarował nam z grupami chóralnymi, orkiestrą, solistami, którym śmiało można kandydować na najbardziej prestiżowe stołeczne sceny... Niezwykle przypadła wszystkim do serca trzyczęściowa perła Ju. Alżniewa „Dziewiczy sen”, dzięki której przekonujemy się o ciągłości ukraińskiej prahistorycznej tradycji wokalno-obrzędowej — wszak została ona tak zręcznie i składnie zaadaptowana przez myśl religijną do nowych wymogów czasu! Niech będzie ta ciągłość na rzecz rozbudowy naszego sobornego państwa. Mikołajowskich oddanych krzewicieli śpiewno-muzycznej ukrainiki serdecznie witali obecni mężowie stanu, artyści — Pawło Mowczan, Wiktor Szportko, a Wiktor w Ukrainie, i o filozofie, pisarzu-fantascie Olesiu Berdnyku. Dwie dekady po rozgromieniu Towarzystwa Muzyczno-Chóralnego Ołeksandr Czumak kieruje ośrodkiem artystycznym — Ukraińską Republiką Duchową, która „obozowała” w nieużywanych wówczas budynkach byłej specjalnej placówki siłowików w zaułku Gorkiego. Mnie Czumak zaprosił do pracy jako sekretarza odpowiedzialnego, kierownika działu kultury. Zdobyliśmy kilkadziesiąt bandur, które do dziś służą wychowankom
Stritiwskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej Sztuki Kobziarskiej. Ołeksandr Czumak zaprosił do pracy w UDR zarówno orkiestrę Wiktora Hucała, jak i „Kijowską Kameratę” Wałerija Matiuchina oraz trio „Złote Klucze” — Ninę Matwijenko, Mariczkę Mykołajczuk, Wałentynę Kowalśką... Wspominając o dwuletnim studium kobziarskim, które w Towarzystwie Muzyczno-Chóralnym wykształciło sławnych mistrzów sztuki bandurowej, W. Hucał zaznacza, że już jedno nazwisko — Wiktora Lisowoła, autora „wizytówki” Ukraińców — jego „Pieśni kozackiego kosza” do wiersza W. Kryszczenki, wystarczyłoby, aby studium rozsławiło się na wszystkich kontynentach... Zauważę, że obecnie utwór ten nazywa się „Nalewajmy, bracia, kryształowe czasze” i ma światowy ranking. W UDR wraz z O. Czumakiem przyszło mi kontynuować dobrą tradycję i stworzyliśmy studium kobziarskie. Wyszło z niego szereg talentów, wśród których jest bandurzysta Narodowej Kapeli Bandurzystów Jarosław Czornohuz i inni. Pamiętam jeszcze jeden występ Wiktora Hucała z orkiestrą — na Chortycy. Tam, do Zaporoża, Czumak wysłał zespoły artystyczne UDR na kilka dni przed puczem GKCzP, jakby przeczuwał, gdzie znajduje się linia frontu walki o ukraińską ideę narodową. „Marsz Zaporoski” w Zaporożu, przekształconym przez czerwoną propagandę w ściek szowinizmu, wywarł efekt dziewiątej fali. Władze podmieniały w komunikacji miejskiej numery rejestracyjne, aby potomkowie siczy kozackich nie trafili na Chortycę, na koncert Wiktora Hucała... Zamknęli wielkie przedsiębiorstwo i dali robotnikom wolne, aby nie usłyszeli na żywo wykonania „Marszu Zaporoskiego”... Jestem przekonany, że książka Bohdana Żołdaka, również, nawiasem mówiąc, aktywisty UDR (kierował on wydziałem sztuki filmowej, kiedy studio filmowe O. Czumaka „Roś” wyprodukowało szereg ukraińskich filmów: „Kozacy idą”, „Wiśniowe noce”, „Tango śmierci” itd.), stała się już rzadkością nie tylko ze względu na ograniczony nakład, ale także przez swoją detektywistyczną, pełną zwrotów akcji treść nasyconą fascynującymi informacjami. A ile jest tu profesjonalnych muzycznych subtelności wykonawstwa na różnorodnych instrumentach! Nie mówię już o sekretach aranżacji, brzmienia orkiestrowego, o tradycjach troistych muzyk, orkiestr ludowych, o ukraińskiej obrzędowości pogańskiej i pracy wokalistów nad dźwiękiem i artykulacją, o żywej wodzie ukraińskiej studni we wsi Parutyne, wspomnianej przez Herodota, a odrodzonej w naszych czasach... I ludzie, ludzie, osobowości twórcze, giganci ducha, budowniczowie państwa za pomocą środków narodowej kultury muzycznej. Książka o jednym z nich — Wiktorze Hucałe — jest rówieśniczką Pomarańczowej Rewolucji, z pewnością nieprzypadkowo! „Zadania w sferze upowszechniania muzyki ludowej przed naszym państwem, całym ukraińskim społeczeństwem, stoją obecnie fundamentalne. Stworzyć we wszystkich początkowych, średnich i wyższych placówkach edukacyjnych nowy kurs humanistyczny, taki jak historia i literatura. Wydać taki podręcznik i dołączyć do niego płytę kompaktową. To kurs ukraińskiego melosu ludowego”. Trudno nie zgodzić się z Prometeuszem ognistej batuty dyrygenckiej, który oddaje swoje serce jej wysokości Bandurze, jako kierownik katedry w KNUKiM, oraz jego wysokości Orkiestrze, jako dyrektor artystyczny Narodowej Orkiestry Instrumentów Ludowych. Posłuchajmy pytania-zadania Maestro Wiktora: „A dlaczego by nam, Ukraińcom, nie wystąpić z inicjatywą stworzenia Światowego Stowarzyszenia Orkiestr Instrumentów Ludowych?.. Głównym jego celem byłaby rozbudowa światowej kultury muzycznej, duchowości, ludowych tradycji humanistycznych”. Wierzymy! Możemy. Zrobimy to, panowie? I niech „dewizą” jego stanie się „Marsz Zaporoski” Adamcewycza-Hucała. Hucał podarował Omelanowi Szpaczynskiemu „kronikę muzyczną”, jak niektórzy już nazywają książkę Bohdana Żołdaka „Wojny muzyczne, czyli talent Wiktora Hucała”. Przyłączamy się do wyrażonych życzeń dotyczących spotkania na głównej scenie Ukrainy z młodą, utalentowaną mikołajowską kohortą artystyczną. Stronę przygotował Borys SPISARENKO, pisarz, członek Narodowego Związku Kobziarzy
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
