Strona · s. 13strona oryginału ↗
«BYĆ REDAKTOREM CZASOPISMA DZIECIĘCEGO W NASZYCH CZASACH — TO DIAGNOZA»
Слово Просвіти, №20 за 2005 рік
GOŚĆ NUMERU — Pani Lesiu, takie banalne pytanie: kiedy zaczęła Pani pisać dla dzieci i dlaczego? — Odpowiem Pani banalnie: zaczęłam pisać, kiedy urodził się mój syn. Wcale nie chciał zasypiać wieczorem, więc godzinami opowiadałam mu historie z wartką akcją. Musiały być ciekawe — inaczej nie chciał słuchać. Trwało to miesiącami. A w ogóle książki w moim życiu zawsze były bardzo ważne, w nich chowałam się przed różnymi trudnościami i krzywdami mojego dziecięcego życia. Tam był piękny, fantastyczny świat, zupełnie inny niż surowe szkolne dni. To była taka sobie książkowa choroba. Wiem, że wielu ludzi zastępuje książkami rzeczywistość. U mnie tak się nie stało, bo byłam dość aktywnym, dociekliwym i niepotrafiącym usiedzieć w miejscu dzieckiem. Ale do książki odnosiłam się bardzo nabożnie. Kiedy w 1991 roku przyszłam pracować do czasopisma dziecięcego „Soniasznyk” (Słonecznik), miałam już kilka opowiadań przygodowych i fantastycznych powieści. Wszyscy my wtedy w redakcji byliśmy młodzi i genialni, dlatego postanowiliśmy zrezygnować z tych autorów, którzy w czasach radzieckich aktywnie pisali „ideowo słuszną” prozę i wiersze dla dzieci. Przypominam sobie nawet taką zabawną sytuację: pewien pisarz, który całe życie pisał o pionierach-bohaterach, przyniósł nam utwór... o dzieciach-banderowcach. Oto taka dziecięca bezpośredniość i naiwność. Ale przecież najświętszą ideę można zdewaluować, kiedy mówi się o niej nieszczerze. — A dlaczego zwróciła się Pani właśnie ku utworom z wartką akcją? Przecież wydaje się, że przed Panią w ukraińskiej literaturze dziecięcej nikt nie pisał dziecięcych, a na dodatek ironicznych, kryminałów? — Zawsze chciałam stworzyć ukraińskiego superbohatera — odważnego, sprawiedliwego, dobrego i niezwyciężonego. Najpierw wcieliłam swoją ideę w scenariuszach komiksów. Miały to być ukraińskie „słonecznikowe” komiksy — bez horrorów, straszydeł, potworności, którymi tak często karmi się młodych czytelników. A potem, kiedy pisałam „Superagenta 000”, zrobiłam to w formie parodii — żeby bohater mojej powieści nie zamienił się w pomnik samego siebie. Oprócz tego, w naszych czasach z ponurych napakowanych facetów, którzy biją, strzelają i szatkują się nawzajem, zrobiono jakiś kult. A mnie chciało się pokazać coś żywego i zabawnego. Ze zła trzeba się śmiać, wtedy przestaje być złem. — Czy trudno być redaktorem czasopisma dziecięcego w naszych czasach? Jakie problemy najczęściej się pojawiają? — Być redaktorem czasopisma dziecięcego w naszych czasach — to diagnoza. Zupełnie niedawno, w drugi dzień po Wielkanocy, ja swoimi redaktorsko-naczelnymi rękami pakowałam cały nakład „Soniasznyka”, a potem sama łapałam samochód, namawiałam brzuchatego wujka-kierowcę, żeby pomógł załadować cały nakład do swojego „Rafika”, a wtedy wiozłam „Soniasznyk” do zakładu, skąd rozsyłają czasopismo prenumeratorom, i myślałam, że wszystko to trzeba niesamowicie kochać. Mogę przypomnieć, jak my ze znaną pisarką Halą Kyrpą wkładałyśmy do każdego numeru „Soniasznyka” małe arkusze z reklamą serii przygodowej wydawnictwa „Tezys”. A potem zwrócono nam cały nakład, bo, jakoby, według zasad „Ukrposzty”, nie można robić do czasopisma „osobnych wkładek”. I wtedy zawołałam na pomoc już inną, nie mniej oddaną „Soniasznykowi” pisarkę Zirkę Menzatiuk, i wyciągałyśmy te karteczki w zimnym zakładzie nr 3. Tak więc, odpowiadając na Pani pytanie — dlaczego my to wszystko robimy? Bo każde czasopismo jest żywe. Ja, na przykład, biegnę do drukarni jeszcze zanim wyjdzie nakład, żeby zobaczyć świeży numer. Kiedy jeszcze nie rozcięte, cieplutkie arkusze, które pachną farbą drukarską. Rozpoznaję takich samych redaktorów-szaleńców po fanatycznym błysku w oczach. Ja w radiu na kanale „Kultura” mam taką audycję: „Żurnały-żurnałyky-żurnałyczky”, gdzie staram się popularyzować dobre ukraińskojęzyczne czasopisma. I wydaje mi się, że te czasopisma, które zostały na Ukrainie, teraz przetrwają właśnie dzięki takim redaktorom, którzy znają każdą literę w swoim czasopiśmie. — „Soniasznyk” odróżnia się od wielu czasopism ekskluzywnością tekstów, oryginalnością rysunków. Nigdy nie pojawiało się pragnienie, żeby robić, jak większość — po prostu „przedrukowywać”? Tak prościej i taniej... — Najprościej było zrobić to, do czego nas nie raz skłaniano: „wlewać tekst” w gotowe szablony. Albo wydawać czasopismo równolegle jeszcze po rosyjsku. Ale to absolutnie błędna droga — dzieci nie można przyuczyć kochać ukraińskiego języka, kultury, historii, pisząc o tym w języku rosyjskim. Tak nie bywa. Bywa odwrotnie: jeśli dziecko, które rozmawia po rosyjsku, zakocha się w ukraińskim czasopiśmie, będzie chciało uczyć się języka ukraińskiego. My nie mamy pieniędzy, żeby reklamować „Soniasznyk”, i dlatego wielu z tych rodziców, którzy chcą, aby ich dzieci czytały dobre, pełnowartościowe ukraińskie opowiadania, bajki, wiersze, opowieści historyczne, po prostu nie wie o istnieniu „Soniasznyka”. A u nas teraz wytworzyła się sytuacja, kiedy nawet niepełnowartościowy towar, którym jest większość klonowanych czasopism, prowadzi agresywną reklamę i narzuca się czytelnikom. To takie sobie kopie z rosyjskich kopii, które, z kolei, skopiowane są z amerykańskich czasopism. Wychodzi niezdarnie. Dzieciaki, oczywiście, to zjedzą, jak gumę do żucia o smaku owocowym, ale od takiego żywieniowego surogatu czasem psują się zęby i żołądki, a od niepełnowartościowej lektury psują się głowy... Głównym naszym zadaniem jest skłonić dziecko do myślenia, żeby chciało tworzyć, fantazjować. Czytanie czasopisma powinno być pracą, z której dziecko czerpie przyjemność. — Pani czasopismo komunikuje się z czytelnikami tylko na stronach wydania. Kiedyś łamano tę zasadę? — Tak, to nasze oświadczenie jest dość surowe, ale wymuszone. Oto teraz leży u mnie list od chłopca Romczyka, któremu obowiązkowo odpowiem. Kiedyś przysłał nam rysunek, w ogóle młody i pracowity zespół. A znajomość Wołodii ze mną zaczęła się od tego, że jego syn bardzo lubił, aby mu przed snem czytano na głos mojego „Superagenta”. — A Pani lubi literaturę przygodową? — Bardzo lubię. W dzieciństwie przeczytałam całą kupę fantastyczno-przygodowo-detektywistycznych historii. Chociaż, oczywiście, kształtowały mnie utwory ukraińskich i światowych klasyków. Na szczęście, u nas w domu była ogromna biblioteka. — Zamiłowanie do literatury przygodowej, tworzenie „silnego bohatera” — wszystko to wskazuje na bojowy charakter. Pani taka jest? Zdjęcie H. Oborśkiej Mnie uczono, że dziennikarza w wywiadzie „nie powinno być”, ale zdecydowałam się „wyskoczyć” i powiedzieć, że bardzo lubię czasopismo „Soniasznyk”. Nie tak, jak kiedyś kochałam „Barwinok” i „Malatko”, których prenumeratę moja mama uważała za patriotyczny obowiązek. Na tych czasopismach wyrastałam. Ja kocham „Soniasznyk”, bo czytając go ze swoją córeczką, czuję się dzieckiem. Rozmowa z redaktorem „Soniasznyka”, pisarką dziecięcą i czarującą kobietą Lesią Woroniną — próba odgadnięcia tajemnicy tego odczucia.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
